АҚШ босими Ироқнинг энергетик режасини барбод қилди: Бағдод Туркманистон газидан умидини узди

Ироқ ўзидаги сурункали электр танқислигини Туркманистон газини Эрон орқали импорт қилиш ҳисобига бартараф этишни кўзлаган эди. Бироқ бу йирик лойиҳа АҚШнинг кескин қаршилиги сабабли амалга ошмай қолди. Эндиликда расмий Бағдод аҳолини узлуксиз электр энергияси билан таъминлаш учун муқобил ва қимматроқ ечимлар излашга мажбур бўлмоқда.

2023 йилда таклиф қилинган келишувга кўра, Туркманистон ўз газини Эронга, Эрон эса уни Ироққа етказиб бериши керак эди. Ушбу келишув Теҳронга нисбатан жорий этилган халқаро санкцияларни четлаб ўтиш имконини бергани боис уни амалга ошириш учун Вашингтоннинг расмий рухсати зарур эди. Бироқ, Reuters агентлигининг ёзишича, Трамп маъмурияти Эронга нисбатан “максимал босим” сиёсатини кучайтириб, бундай битимга йўл қўймади.

Бағдод бир неча ой давомида Эрон орқали йилига 5 миллиард куб метрга яқин газ олиш учун музокаралар олиб борган. Лойиҳада Эронга пул тўланмасдан, унинг ўрнига Туркманистон газининг 23 фоизигача бўлган қисмини ўз эҳтиёжлари учун олиш имконияти кўзда тутилганди. Ироқ, шунингдек, шаффофликни таъминлаш мақсадида жараённи халқаро кузатувчи назорат қилишига ҳам рози бўлган.

“Агар бу келишув амалга ошса, Ироқ банклари ва молиявий тузилмаларига нисбатан санкциялар қўлланиши мумкин эди. Шу сабабли шартнома ҳозирда тўхтатилган”, — дея вазиятни изоҳлади Ироқ Бош вазирининг маслаҳатчиси Адел Карим.

Бу лойиҳанинг барбод бўлиши Ироқ учун оғриқли зарба бўлди, чунки мамлакат сўнгги ўн йилда Эрон гази ва электр энергиясига деярли тўлиқ қарам бўлиб қолган. Эрон гази Ироқда ишлаб чиқариладиган электр энергиясининг қарийб учдан бир қисмини таъминлайди. 2018 йилдан бери амал қилган санкция имтиёзлари 2024 йил март ойида бекор қилингач, газ импорти кескин қисқарди. Оқибатда 3 минг мегаваттга яқин қувват йўқотилди ва тахминан 2,5 миллион хонадон электрсиз қолди.

Эндиликда Ироқ ҳукумати янги ечимларни изламоқда. Жумладан, Қатардан суюлтирилган табиий газ (СТГ) импорти учун инфратузилма қуриш ва Уммон билан ҳамкорлик қилиш каби вариантлар кўриб чиқилмоқда. South Gas Company давлат компанияси раҳбари Ҳамза Абдул Боқийнинг сўзларига кўра, Қатар ва Уммон газини қабул қилиш учун мамлакат сузувчи СТГ терминалини ижарага олмоқда. Бу чоралар Эрон гази тўлиқ тўхтаб қолиши эҳтимолига қарши тайёргарлик сифатида кўрилмоқда.

@gayratkhodjasaydaliev

"Украинадаги уруш — бизники эмас"

Словакия Бош вазири Роберт Фицо Европа Иттифоқининг Украинага нисбатан сиёсатини кескин танқид қилиб, "Украинадаги уруш — бизнинг урушимиз эмас", дея баёнот берди.

N-tv телеканалига берган интервьюсида у Европа етакчилари тинчлик ҳақидаги мулоҳазаларни четга суриб, фақат ҳарбий ҳаракатлар ҳақида сўз юритаётганидан ташвишда эканини билдирди.

"Мен бугун одамлар тинчлик ўрнига уруш ҳақида бепарво гапираётганидан ҳайратдаман. Европа Иттифоқи саммитларида фақат Россияни қандай мағлуб этиш муҳокама қилинмоқда. Бу одамлар урушнинг асл моҳиятини тушунадими ёки йўқми, билмайман", — дея таъкидлади Фицо.

@gayratkhodjasaydaliev

«Оммавий қирғин фабрикаси»: Исроил ҲАМАСга қарши курашда сунъий интеллектни қандай қўлламоқда?

Исроил армияси Ғазо секторидаги ҳарбий ҳаракатларда илк бор сунъий интеллектга (СИ) асосланган жанговар технологияларни кенг миқёсда қўлламоқда. Ушбу тизимлар нафақат ҳужумларни режалаштириш, балки ҲАМАСнинг яширин инфратузилмасини, хусусан, жангчилар ва гаровга олинганлар сақланаётган ерости туннелларини хариталаш учун ҳам жалб этилган. Бу вазифани бажаришда ер остига кира оладиган, Исроилнинг Robotican стартапи томонидан ишлаб чиқилган махсус дронлардан фойдаланилмоқда.

“ҲаБсора” — нишонларни тезкор аниқлаш тизими

Исроилнинг Ғазодаги операциялари марказида “ҲаБсора” (“Инжил”) деб номланган сунъий интеллект тизими тургани айтилмоқда. +972 Magazine ва Local Call нашрларининг қўшма суриштирувига кўра, унинг асосий вазифаси — бомбардимон қилиш учун нишонларни танлашни кескин тезлаштириш, ҲАМАС позицияларини кузатиш ва ҳар бир зарбадан олдин тинч аҳоли орасидаги эҳтимолий қурбонлар сонини баҳолашдан иборат.

Тадқиқотда қайд этилишича, “ҲаБсора” алгоритмлари муайян белгиларга асосланиб, биноларни “жангчилар яшайдиган жой” сифатида аниқлайди. Бу эса армияга ҳатто гуруҳнинг қуйи бўғин вакили яшайдиган турар-жой биноларига ҳам ҳужум қилиш имконини беради. Исроил разведкасининг собиқ ходимларидан бири тизимни бир вақтнинг ўзида юзлаб нишонларни ярата олгани учун “оммавий қирғин фабрикаси” деб атаган. Фаластин томони эса ҳаво ҳужумларининг аксарияти ҲАМАС аъзолари бўлмаган уйларга йўналтирилганини таъкидламоқда.

Маълумотга асосланган устунлик ва автоном уруш сари йўл

“The Palestine Laboratory” китоби муаллифи Энтони Левенштейннинг сўзларига кўра, Исроилнинг бу технологияни самарали қўллаши йиллар давомида дронлар, кузатув ускуналари ва ички агентлар орқали тўпланган улкан разведка маълумотлари базасига таянади. Дарем университети тадқиқотчиси Роб Гейст-Пинфолднинг айтишича, тизим ҳар бир ҳужумдан олдин хавфни “светофор” тамойили бўйича баҳолайди: қизил — тинч аҳоли орасида қурбонлар эҳтимоли юқори, яшил эса — минимал.

Бундай технологияларни жорий этиш Исроилнинг кенгроқ стратегиясининг бир қисмидир. 2023 йил май ойида мамлакат Мудофаа вазирлиги автоном уруш технологияларини ривожлантириб, “сунъий интеллект марказига” айланиш ниятини эълон қилган эди. Мақсад — сон жиҳатдан кичик армиянинг имкониятларини технологик устунлик орқали кенгайтиришдир.

Бир томондан, СИ ҳарбий самарадорлик ва зарбалар аниқлигини ошириши мумкин. Бироқ, бошқа томондан, у шу қадар кўп нишон яратадики, бу жараёнда инсон назорати заифлашиб қолади. Исроил ва унинг иттифоқчилари СИ тинч аҳоли қурбонларини камайтиришини таъкидласа-да, Ғазодаги ўн минглаб қурбонлар фонида бу даъвони тасдиқловчи далиллар етарли эмас, дея хулоса қилади экспертлар.

@gayratkhodjasaydaliev