Ирландларни қутқарган туркийлар ёхуд сиёсатдан устун инсонийлик
#замонлар_оша_кичик_тарихлар

Тарих саҳнасида империяларнинг юришлари кўпинча совуқ геосиёсий манфаатлар билан изоҳланади. Аммо баъзан, бу стратегик ҳисоб-китоблар орасидан инсонийлик учқуни шу қадар ёрқин порлайдики, у асрлар давомида халқлар хотирасини ёритиб туради. XIX аср ўрталарида бир-биридан жуда олис бўлган Ирландия ва Усмонийлар империясини тарихнинг энг кутилмаган дўстлик ришталаридан бири боғлади.

1845-1852 йиллардаги "Буюк очарчилик" Ирландияни вайрон қилди. Асосий озуқа – картошка ҳосилини касаллик йўқ қилди. Миллионлаб одамлар очликдан ҳалок бўлди ёки ватанини ташлаб кетди. Бу фожиа кўп жиҳатдан Британия ҳукуматининг бефарқлиги туфайли янада кучайди.

Айнан шундай умидсиз бир паллада, Ирландиядаги фожиа ҳақидаги хабарлар Истанбулга, Усмоний султони Абдулмажид I саройига етиб борди. Султон зудлик билан ёрдам кўрсатишга қарор қилди. Дастлаб у 10 000 фунт стерлинг таклиф қилди (бугунги 1,3 миллион АҚШ доллари), аммо бу миқдор қиролича Викториянинг шахсий хайриясидан (2 000 фунт) сезиларли даражада кўп эди.

Британия элчисининг "қаттиқ" илтимоси туфайли расмий ёрдам 1 000 фунтга туширилди. Шунда ҳам 1 000 усмоний лираси (ўша вақтда 1200 Британия фунтига тенг) ва 783 фунт, жами 2 000 фунтга яқин пул маблағи хайрия қилинди. Бироқ, султон бу билан чекланмади: у яширинча дон ортилган уч кемани Ирландияга жўнатди.

Тарихий қайдларга кўра, "Кирпи (Типратикон)" ва "Энн" ("Анна") номли икки кема ўша пайтда Усмонлилар ҳудуди бўлган Салоникидан (Селаник) "Ҳиндистон маккажўхориси" ортиб келган. Учинчи кема, "Алита" (Alita), Пруссиянинг Штеттин (ҳозирги Шецин) портидан қизил буғдой олиб келган бўлса-да, бу ҳам Усмонлилар ёрдамининг бир қисми эди.

Британия ҳукумати кемаларнинг Дублин портига киришини тақиқлагач, Усмоний денгизчилари таслим бўлмай, оролнинг шимоли-шарқидаги кичикроқ Дроэда шаҳри портига кириб, қимматбаҳо юкни очликдан азоб чекаётган аҳолига топширди.

Бу ҳаракатда геосиёсий ҳисоб-китоб йўқ эди. Бу – сиёсатдан устун келган, соф инсонпарварлик ифодаси эди.

Бу воқеа Ирландия халқ хотирасида шу қадар чуқур из қолдирдики, у ҳатто Дроэда шаҳри гербидаги ярим ой ва юлдуз рамзи билан боғлиқ афсонани яратди. Гарчи тарихий тадқиқотлар рамзнинг анча қадимийроқ эканини кўрсатса-да, Усмоний ёрдами унинг маъносини бутунлай ўзгартирди. Қадимий рамз эндиликда миллат хотирасида саховат, миннатдорлик ва энг қоронғу дамларда келган кутилмаган ёрдам тимсолига айланди.

Бу хотира асрлар оша яшамоқда. 1995 йилда Дроэда шаҳрида Усмоний ёрдамига бағишланган эсдалик лавҳаси ўрнатилди. 2023 йилда Туркиядаги даҳшатли зилзиладан сўнг Ирландиянинг биринчилардан бўлиб ёрдамга шошилганини оммавий ахборот воситалари "1847 йилдаги инсоний қарзни узиш" сифатида таърифлади.

Ирландияга Усмоний ёрдами – тарихий миқёсда кичик, аммо ахлоқий миқёсда улкан ҳодиса. У бизга энг қоронғу дамларда ҳам сиёсатдан устун келиши мумкин бўлган инсонийлик қадриятлари мавжудлигини эслатиб туради.

📱 Каналга обуна бўлинг: @gayratkhodjasaydaliev