Si Szinpin armiyani tozalayapti: bu Tayvan uchun yengillikmi yoki yashirin xavfmi?

AQShdagi ekspertlar fikricha, Xitoy harbiy elitasida olib borilayotgan keng ko‘lamli tozalashlar tashqi tomondan Si Szinpinning hokimiyatini mustahkamlayotgandek ko‘rinsa-da, qisqa va o‘rta muddatda Pekinning Tayvan bo‘yicha harbiy rejalari uchun jiddiy institutsional cheklovlar tug‘dirmoqda. Oliy harbiy qo‘mondonlikdagi beqarorlik Tayvan masalasida kuch ishlatish ssenariysini, hech bo‘lmaganda, ma’lum muddatga orqaga surishi mumkin.

So‘nggi oyda Xitoy Qurolli Kuchlarining eng yuqori martabali generallaridan biri bo‘lgan Chjan Yousyaning lavozimdan chetlatilishi Si Szinpinning armiya ustidan mutlaq nazoratga intilishini ochiq namoyish etdi. Armiya Xitoy siyosiy tizimida hokimiyatning asosiy tayanchi hisoblanadi va aynan shu institutda keskin tozalashlar o‘tkazilishi Si uchun siyosiy jihatdan ramziy ahamiyatga ega. Shu bilan birga, oxirgi ikki-uch yil ichida o‘nlab generallar va admirallarning hibsga olinishi, yo‘qolib qolishi yoki iste’foga chiqarilishi natijasida Xitoy Xalq-Ozodlik Armiyasining yuqori boshqaruv tizimi sezilarli darajada zaiflashdi.

Bu holat Si Szinpinni murakkab strategik tanlov qarshisida qoldirmoqda. U 2027-yilda Xitoy armiyasini to‘liq modernizatsiya qilish hamda Tayvan bo‘yicha keng ko‘lamli harbiy amaliyot o‘tkazishni maqsad qilgandi. Ammo hozirgi kadrlar silkinishi harbiy rejalashtirishdagi uzluksizlikni buzmoqda, tajribali qo‘mondonlar qatlamini yo‘qotmoqda va yangi harbiy elita shakllanishi uchun yillar talab etilishini anglatmoqda. Shu sababli ayrim tahlilchilar qisqa muddatda Xitoy tomonidan yirik urush boshlanishi ehtimoli pasayganini ta’kidlashmoqda.

Muammo faqat kadrlar yetishmovchiligida emas. Kuzatuvchilar Si Szinpin tobora tor doiradagi sodiq shaxslarga tayanayotganini va siyosiy jihatdan izolyatsiyalanib borayotganini qayd etmoqda. Yangi tayinlanadigan qo‘mondonlar shaxsiy sadoqat nuqtayi nazaridan qulay ko‘rinishi mumkin, biroq ularning mustaqil fikrlash va professional jasorat ko‘rsatish qobiliyati cheklangan bo‘lishi ehtimoli yuqori. Natijada real xavf-xatarlar ochiq aytilmaydi, harbiy baholar siyosiy jihatdan moslashtiriladi va strategik xatolar xavfi ortadi.

Chjan Yousya va Birlashgan shtab boshqarmasi rahbari Lyu Chjenlining bir vaqtning o‘zida bir xil ayblovlar bilan chetlatilgani ham bejiz emas. Rasmiy bayonotlarda korrupsiya va intizomni buzish tilga olingan bo‘lsa-da, bunday formulalar ko‘pincha siyosiy yoki strategik kelishmovchiliklarni yashirish uchun ishlatiladi. Ayrim tahlilchilar Si Szinpin bilan ushbu generallar o‘rtasida Tayvan masalasi yoki harbiy islohotlarni amalga oshirish uslubi borasida jiddiy ziddiyatlar bo‘lgan bo‘lishi mumkinligini istisno etmaydi.

Ichkarida beqarorlik kuchaygan sari, Pekin tashqarida qat’iyatliroq ko‘rinishga intilmoqda. Yangi qo‘mondonlar tayinlanishi va Tayvan atrofidagi keskin mashg‘ulotlar - kuch emas, balki zaiflikni yashirishga qaratilgan signal bo‘lishi ham mumkin. Shunga qaramay, mintaqaviy qo‘mondonliklar mavjudligi armiyaning operativ salohiyatini to‘liq yemirilishdan saqlab turmoqda.

Umuman olganda, Xitoy armiyasidagi tozalashlar urushni yaqinlashtirmaydi, ammo uni yo‘qqa ham chiqarmaydi. Qisqa muddatda xavf pasayishi mumkin, ammo uzoq muddatda qaror qabul qilish jarayoni yanada yopiq va kam bashorat qilinadigan tus oladi. Siyosiy jihatdan zaiflashgan bo‘lsa ham, Xitoy armiyasi hanuz real va jiddiy harbiy kuch bo‘lib qolmoqda.

Strategic Focus: Central Asia