“Яқин Шарқдаги “чексиз уруш” ҳеч кимга керакмас”

Исроил расмийлари Эронга қарши урушнинг узоқ давом этишидан хавотирда – WP

2026 йилнинг 10 мартига келиб, АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши бошлаган кенг кўламли ҳарбий операцияси ўн биринчи кунига қадам қўйди. Бироқ дастлабки “тезкор ғалаба” ваъдалари ўрнини глобал энергия бозорларидаги беқарорлик ва узоқ давом этувчи можаро қўрқуви эгалламоқда. Нефт нархи аллақачон 100 долларлик довондан ошиб ўтди, бу эса жаҳон иқтисодиёти учун жиддий сигналдир.

The Washington Post нашрининг хабар беришича, Исроил юқори мартабали расмийлари орасида урушнинг “очиқ ва чекланмаган” тус олаётгани борасидаги хавотирлар кучаймоқда. Исроил сиёсий элитаси вазият минтақавий иқтисодиётни жарликка етаклашидан чўчиб, можарони тўхтатишнинг дипломатик ёки ҳарбий “чиқиш йўлларини” излашга чақирмоқда. Бундай хавотирларга асосли сабаблар бор: Эрон тузуми кутилганидек заифлашгани йўқ. Аксинча, олий раҳбар Али Хоманаийнинг ўлими ва унинг ўрнини Можтабо Хоманаий эгаллаганидан сўнг, Теҳрон ичида ташқи тажовузга қарши кучли бирлашув кузатилмоқда.

Ҳарбий харажатларнинг кўлами эса ҳайратланарли: Пентагон маълумотларига кўра, амалиётнинг дастлабки икки кунидаёқ 5,6 миллиард долларлик ўқ-дори сарфланган. Трамп маъмурияти ваъда қилган “тезкор натижа” ўрнига, эндиликда уруш ҳафталаб, балки ойлаб давом этиши мумкинлиги айтилмоқда. Бу эса нафақат иқтисодий юк, балки жамиятда урушдан чарчоқ ва ички сиёсий беқарорликни келтириб чиқариши тайин.

Феврал ойи охирида Эроннинг ядровий объектлари ва ракета базаларига берилган зарбалар билан бошланган бу можаро аллақачон чегаралардан тошиб чиқди. Ироқ, БАА, Баҳрайн, Кувайт, Саудия ва Қатардаги АҚШ базаларига йўлланаётган дрон ҳужумлари вазиятни янада чигаллаштирмоқда. Исроил ичида Нетаньяху ҳукуматига нисбатан босим ортиб бораётган бир пайтда, баъзи расмийлар ҳатто “тузумни ағдариш бизнинг манфаатларимизга зид бўлиши мумкин” деган хулосага келишмоқда. Ҳозирда дунё ҳамжамияти икки йўлдан бирини кутмоқда: ё Трамп маъмурияти Теҳроннинг янги раҳбарияти билан музокаралар столига ўтиради, ёки вазият бошқариб бўлмас эскалация даражасига кўтарилади.

@gayratkhodjasaydaliev

📍 Toshkent shahrida jonli uchrashuv
🗓 14 - mart
⏱️ Soat 14:30

🎙 Jonli uchrashuv

Mavzu: Yaqin sharq: Antiutopiya davri

Ekspertlar:
Siyosatshunoslar: Hamid Sodiq, Kamoliddin Rabbimov va Abduvali Soyibnazarov

Tomoshabinlar bevosita savollar berish va fikr bildirish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.

G‘ayratxo‘ja Saydaliyev qalamiga mansub “Diala” kitobi taqdimoti o‘tkaziladi.

Mualliflardan dastxat olish imkoniyati bo'ladi.

📩 Bog‘lanish uchun:
👉 @nurbekgofurov

Трамп Эрон билан урушни тугатишни истайдими?

“Трамп 10 мартдан буён Эрон билан сулҳ тузишга ҳаракат қилмоқда” – Али Фадавийнинг бу баёноти шунчаки ички ташвиқот эмас, балки мураккаб геосиёсий вазиятнинг аксидир. Эрон Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси буни Американинг мағлубияти сифатида талқин қилаётган бўлса-да, аслида вазият Трампнинг “келишув санъати” ва реал иқтисодий хавфлар ўртасидаги мувозанат излашидан далолат беради. 28 февралда бошланган “Эпик ғазаб” операцияси Эрон раҳбариятини тезкорлик билан тиз чўктиришни кўзлаган бўлса, амалда вазият кутилганидан кўра чигалроқ тус олди. Али Хоманаийнинг ҳалокати Теҳронни фалаж қилиб қўйиш ўрнига, ИИМК атрофида тезкор сафарбарликка ва Ҳўрмуз бўғозининг ёпилишига олиб келди, бу эса Трамп учун энг катта стратегик тўсиққа айланди.

Бу иқтисодий босим Трампнинг урушни тезроқ якунлаш истагини асословчи энг муҳим омилдир. Нефть нархининг бир баррель учун 119 долларгача кўтарилиши ва глобал энергия таъминотидаги узилишлар Трампнинг ички сиёсий позициясига – арзон ёнилғи ва барқарор иқтисодиёт ваъдасига бевосита таҳдид солади. Шу сабабли, Эрон томонидан заифлик белгиси сифатида қабул қилинаётган Трампнинг “уруш жуда яқин вақтда тугайди” деган баёнотлари ва Ўмон ҳамда Қатар каби воситачилар орқали юбораётган ишоралари иқтисодий зиённи жиловлашга қаратилган прагматик қадамдир. Трампнинг стратегияси доим бир хил: рақибга максимал ҳарбий ва иқтисодий босим ўтказиш (ядровий объектларни йўқ қилиш ва раҳбариятни заифлаштириш) ва айни пайтда ўзи истаган шартлар асосида музокара эшигини очиқ қолдириш.

Бироқ, Эрон учун бундай шартларда сулҳга рози бўлиш сиёсий жиҳатдан ниҳоятда мураккаб. Теҳрон Вашингтонни музокаралар кетаётган бир пайтда ҳужум қилганликда ва хиёнатда айблар экан, ҳар қандай ён бериш янги раҳбарият учун хоинлик билан тенглаштирилиши мумкин. Эроннинг ҳозирги стратегияси – можаронинг “нархини ошириш” ва Ҳўрмуз бўғози орқали дунё иқтисодиётига босим ўтказиш орқали АҚШни ўз шартларидан чекинишга мажбур қилишдан иборат. Бу ерда парадоксал вазият юзага келади: АҚШ ҳарбий жиҳатдан устунликка эга бўлиб, Эроннинг ракета ва денгиз салоҳиятига қаттиқ зарба берган бўлса-да, Эрон Ҳўрмуз бўғози каби “иқтисодий қурол” билан стратегик мувозанатни сақлаб турибди.

Фадавий Трампнинг урушни тугатиш истаги ҳақида гапирганда ҳақиқатнинг бир қисмини очиқлаган. Трамп ҳақиқатан ҳам “абадий уруш”га айланиб кетиши мумкин бўлган бу можародан чиқиш йўлини изламоқда, чунки нефть инқирози ва ички сиёсий рейтинглар уни шошилтирмоқда. Аммо бу сулҳ Эрон кутгандек “Американинг таслим бўлиши” эмас, балки ҳар икки томон ўз ғалабасини эълон қила оладиган ва дунё иқтисодиёти тинчланадиган мураккаб бир келишув шаклида бўлиши эҳтимоли юқори. Яқин кунлардаги жараёнлар Ҳўрмуз бўғозини ким назорат қилиши ва Теҳрондаги янги ҳокимиятнинг “нимагадир ён бериш”га тайёрлигига қараб ҳал бўлади.

@gayratkhodjasaydaliev