Трамп Эрон билан урушни тугатишни истайдими?

“Трамп 10 мартдан буён Эрон билан сулҳ тузишга ҳаракат қилмоқда” – Али Фадавийнинг бу баёноти шунчаки ички ташвиқот эмас, балки мураккаб геосиёсий вазиятнинг аксидир. Эрон Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси буни Американинг мағлубияти сифатида талқин қилаётган бўлса-да, аслида вазият Трампнинг “келишув санъати” ва реал иқтисодий хавфлар ўртасидаги мувозанат излашидан далолат беради. 28 февралда бошланган “Эпик ғазаб” операцияси Эрон раҳбариятини тезкорлик билан тиз чўктиришни кўзлаган бўлса, амалда вазият кутилганидан кўра чигалроқ тус олди. Али Хоманаийнинг ҳалокати Теҳронни фалаж қилиб қўйиш ўрнига, ИИМК атрофида тезкор сафарбарликка ва Ҳўрмуз бўғозининг ёпилишига олиб келди, бу эса Трамп учун энг катта стратегик тўсиққа айланди.

Бу иқтисодий босим Трампнинг урушни тезроқ якунлаш истагини асословчи энг муҳим омилдир. Нефть нархининг бир баррель учун 119 долларгача кўтарилиши ва глобал энергия таъминотидаги узилишлар Трампнинг ички сиёсий позициясига – арзон ёнилғи ва барқарор иқтисодиёт ваъдасига бевосита таҳдид солади. Шу сабабли, Эрон томонидан заифлик белгиси сифатида қабул қилинаётган Трампнинг “уруш жуда яқин вақтда тугайди” деган баёнотлари ва Ўмон ҳамда Қатар каби воситачилар орқали юбораётган ишоралари иқтисодий зиённи жиловлашга қаратилган прагматик қадамдир. Трампнинг стратегияси доим бир хил: рақибга максимал ҳарбий ва иқтисодий босим ўтказиш (ядровий объектларни йўқ қилиш ва раҳбариятни заифлаштириш) ва айни пайтда ўзи истаган шартлар асосида музокара эшигини очиқ қолдириш.

Бироқ, Эрон учун бундай шартларда сулҳга рози бўлиш сиёсий жиҳатдан ниҳоятда мураккаб. Теҳрон Вашингтонни музокаралар кетаётган бир пайтда ҳужум қилганликда ва хиёнатда айблар экан, ҳар қандай ён бериш янги раҳбарият учун хоинлик билан тенглаштирилиши мумкин. Эроннинг ҳозирги стратегияси – можаронинг “нархини ошириш” ва Ҳўрмуз бўғози орқали дунё иқтисодиётига босим ўтказиш орқали АҚШни ўз шартларидан чекинишга мажбур қилишдан иборат. Бу ерда парадоксал вазият юзага келади: АҚШ ҳарбий жиҳатдан устунликка эга бўлиб, Эроннинг ракета ва денгиз салоҳиятига қаттиқ зарба берган бўлса-да, Эрон Ҳўрмуз бўғози каби “иқтисодий қурол” билан стратегик мувозанатни сақлаб турибди.

Фадавий Трампнинг урушни тугатиш истаги ҳақида гапирганда ҳақиқатнинг бир қисмини очиқлаган. Трамп ҳақиқатан ҳам “абадий уруш”га айланиб кетиши мумкин бўлган бу можародан чиқиш йўлини изламоқда, чунки нефть инқирози ва ички сиёсий рейтинглар уни шошилтирмоқда. Аммо бу сулҳ Эрон кутгандек “Американинг таслим бўлиши” эмас, балки ҳар икки томон ўз ғалабасини эълон қила оладиган ва дунё иқтисодиёти тинчланадиган мураккаб бир келишув шаклида бўлиши эҳтимоли юқори. Яқин кунлардаги жараёнлар Ҳўрмуз бўғозини ким назорат қилиши ва Теҳрондаги янги ҳокимиятнинг “нимагадир ён бериш”га тайёрлигига қараб ҳал бўлади.

@gayratkhodjasaydaliev

📍 BUGUN Toshkent shahrida jonli uchrashuv
🗓 14 - mart
⏱️ Soat 14:30

🎙 Jonli uchrashuv

Mavzu: Yaqin sharq: Antiutopiya davri

Ekspertlar:
Siyosatshunoslar: Hamid Sodiq, Kamoliddin Rabbimov va Abduvali Soyibnazarov

Tomoshabinlar bevosita savollar berish va fikr bildirish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.

G‘ayratxo‘ja Saydaliyev qalamiga mansub “Diala” kitobi taqdimoti o‘tkaziladi.

Mualliflardan dastxat olish imkoniyati bo'ladi.


Manzil: Alisher Navoiy nomidagi O‘zbekiston Milliy kutubxonasi 5-qavat, majlislar zali

📩 Bog‘lanish uchun:
👉 @nurbekgofurov