Трампнинг “Ҳўрмуз тузоғи”: АҚШ дунёни катта урушга тортмоқчими?

АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши бошлаган уруши Ҳўрмуз бўғозининг деярли тўлиқ блокадасига сабаб бўлди. Теҳроннинг душман кемаларини нишонга олиши натижасида энергия ресурслари оқими тўхтаб, нефть нархи осмонга кўтарилди ва глобал инфляция хавфи иқтисодий тизимларни ларзага келтира бошлади. Бундай қалтис вазиятда Президент Дональд Трамп ўзининг одатий “прагматик” услубига содиқ қолган ҳолда, Truth Social орқали дунё ҳамжамиятига кутилмаган, аммо ўта жиддий шарт қўйди. Унинг фикрича, Ҳўрмуз бўғозидан нефть олувчи давлатлар бу йўлакни ўзлари ҳимоя қилишлари керак, АҚШ эса фақат “ёрдам берувчи” шерик роли билан чекланади.

Бу стратегия замирида Трампнинг “адолатли тақсимот” ҳақидаги эски қарашлари ётибди. АҚШ сўнгги йилларда ички ишлаб чиқариш ва Шимолий Америка манбалари ҳисобига Яқин Шарқ нефтига боғлиқликни минималлаштирди. Бугунги кунда бўғоз орқали ўтадиган хом ашёнинг қарийб 20 фоизи асосан Хитой, Япония, Жанубий Корея ва Ҳиндистон каби Осиё гигантларига йўналтирилган. Шу боис, Оқ уй раҳбари “Биз буни Хитой учун қиляпмиз” деган иддао билан АҚШ ҳарбий харажатларини бошқаларнинг елкасига юклашга уринмоқда. Трамп таклиф қилаётган “ихтиёрий коалиция” модели аслида дунё давлатларини икки ўт орасида қолдирди.

Бироқ бу чақириқ шунчаки иқтисодий талаб эмас, балки катта сиёсий “қармоқ” бўлиши мумкин. Агар Япония ёки Жанубий Корея ўз кемаларини юборса, улар ички конституциявий чекловлар ва сиёсий инқирозга юз тутади. Россия ва Хитой каби Эроннинг стратегик шериклари учун эса АҚШ бошчилигидаги коалицияга қўшилиш – ўз манфаатларига хиёнат қилиш билан баробар. Бу ерда энг қўрқинчли жиҳат шундаки, агар бирор хорижий кема Эрон ҳужумига учраса, бу автоматик равишда ўша давлатни урушга киришга мажбур қилади ва минтақавий тўқнашувни глобал миқёсга олиб чиқади.

Трампнинг ҳозирги позицияси “бошқаларнинг қўли билан ўт ковлаш” сиёсатига жуда яқин. У нефть нархи орқали иқтисодий босим ўтказиб, давлатларни АҚШнинг ҳарбий режаларига шерик бўлишга ундамоқда. Агар иттифоқчилар ва ҳамкорлар бу чақириққа қулоқ тутмаса, АҚШ ва Исроил якка ҳолда қиммат ва хатарли агрессиясини давом эттиради. Агар қўшилса – дунё янги ва миқёси жиҳатидан мисли кўрилмаган жаҳон уруши остонасига келиб қолади.

@gayratkhodjasaydaliev

🌐 ANDIJON SHAHRIDA JONLI UCHRASHUV! 🌍

🖥 28 - mart, SHANBA KUNI
⏱️ Soat 14:30

Mavzu: Yaqin Sharq kimga yaqin?

🎙 Ekspertlar:

🔗 Siyosatshunoslar Hamid Sodiq, Kamoliddin Rabbimov

🔗 Sizni qiziqtirgan savollaringizni berish va jonli muloqotda ishtirok etish imkoniyati!

Uchrashuvda Kamoliddin Rabbimovning "Erkin millat poydevori" kitob va G‘ayratxo‘ja Saydaliyev qalamiga mansub “Diala” kitobi taqdimoti o‘tkaziladi.

Mualliflardan dastxat olish imkoniyati bo'ladi.

Eslatma: Joylar soni cheklangan !

⌛️ Murojaat va batafsil ma’lumot uchun: @nurbekgofurov

Эрон уруши: АҚШда жиддий ихтилоф бошланди

“Эрон мамлакатимизга ҳеч қандай бевосита таҳдид солмаган эди”

Дональд Трамп маъмуриятида терроризмга қарши курашни мувофиқлаштирган 45 ёшли Жо Кент Эрон билан давом этаётган ҳарбий можарога кескин қарши чиқиб, ўз лавозимини тарк этди. У Оқ уйни танланган ҳарбий йўналишни зудлик билан ўзгартиришга чақирди.

Жо Кент Трамп жамоасининг садоқатли аъзоси ва унинг узоқ йиллик тарафдори бўлиб келган. Унинг Миллий аксилтеррор маркази раҳбари этиб тайинланиши ўтган йилнинг июль ойида АҚШ Сенати томонидан тасдиқланган эди. Кент Эрондаги Америка-Исроил ҳарбий операциясини очиқчасига танқид қилган Трамп маъмуриятининг энг юқори мартабали вакилига айланди.

“Эрон мамлакатимизга ҳеч қандай бевосита таҳдид солмаган эди. Ушбу уруш Исроил ва унинг Америкадаги қудратли лоббиси босими остида бошлангани кундай равшан”, – деб ёзди Кент ўзининг “X” ижтимоий тармоғида эълон қилган ва Президент Трампга йўллаган очиқ мактубида.

МРБ махсус кучлари фахрийси сифатида 11 марта жанговар ҳаракатларда қатнашган Кент ўз мактубида шахсий фожиасига ҳам тўхталиб ўтди:

“2025 йилнинг июнига қадар сиз Яқин Шарқдаги урушлар Америка учун тузоқ эканини, у ерда ватанпарварларимизнинг азиз жони ва мамлакат бойлиги беҳуда қурбон қилинаётганини тушунардингиз. Исроил уюштирган урушда рафиқаси Шеннондан айрилган инсон сифатида, мен Америка халқига ҳеч қандай нафи тегмайдиган урушга янги авлодни ўлимга жўнатишни қўллаб-қувватлай олмайман”.

Маълумот учун, Кентнинг рафиқаси, ҳарбий-денгиз кучлари криптологи Шеннон Кент 2019 йилда Суриядаги худкуш ҳужуми оқибатида ҳалок бўлган эди. Кентнинг таъкидлашича, Исроилнинг юқори мартабали мулозимлари ва айрим нуфузли журналистлар Трампнинг “Америка биринчи ўринда” сиёсатига путур етказувчи ёлғон маълумотларни қасддан тарқатган.

Жо Кентнинг истеъфоси Трамп маъмурияти ичидаги “изоляциячилар” (ташқи урушлардан қочувчилар) ва Исроилни сўзсиз қўллаб-қувватловчи “лочинлар” ўртасидаги чуқур ихтилофни юзага чиқарди. Бундай юқори лавозимли шахснинг кетиши, айниқса сайловолди кампанияси яқинлашаётган бир пайтда, Трампнинг ҳарбий сиёсатига нисбатан ички ва ташқи босимни ошириши мумкин.

@gayratkhodjasaydaliev

Трамп маъмурияти Харк ороли ва Ҳўрмуз қирғоқларини эгаллаб олиш учун қуруқликдаги қўшинларни кучайтириш масаласини муҳокама қилмоқда

Reuters агентлиги тўрт нафар аноним манбага таяниб хабар беришича, Трамп маъмурияти президентга Эронга қарши кампаниянинг кейинги босқичлари учун қўшимча стратегик танловлар тақдим этиш мақсадида Форс кўрфази минтақасига минглаб аскарларни юборишни муҳокама қилмоқда. Урушнинг учинчи ҳафтасига келиб, Оқ уй жанг майдонидаги вазиятни тубдан ўзгартириши мумкин бўлган бир нечта сценарийларни кўриб чиқмоқда.

Биринчи вариант: Ҳўрмуз бўғози устидан тўлиқ назорат ўрнатиш. Бунга асосан денгиз ва ҳаво воситалари ёрдамида эришиш кўзда тутилган, бироқ бўғознинг стратегик қирғоқ чизиғини эгаллаш ва хавфсизликни таъминлаш учун қуруқликдаги қўшинлар талаб этилади.

Иккинчи вариант: Форс кўрфазидаги Харк оролини босиб олиш. Эрон қазиб олаётган нефтнинг қарийб 90 фоизи айнан шу ердаги терминал орқали экспорт қилинади. 13 март куни АҚШ ушбу оролдаги ҳарбий иншоотларга қақшатқич зарбалар берган эди. Бироқ экспертлар оролни эгаллаш операциясини ўта хавфли деб баҳоламоқда, чунки у Эрон ракеталари ва дронлари зарба бера оладиган масофада жойлашган. Бундан ташқари, Америка жамиятида Эрон билан уруш номақбул экани ва эҳтимолий инсоний йўқотишлар маъмуриятнинг ички сиёсий аҳволини кескинлаштириши мумкин.

Учинчи вариант: Эроннинг юқори даражада бойитилган уран захираларини назорат қилиш. Маъмурият Теҳроннинг ядровий салоҳиятини буткул йўқ қилиш учун махсус қуруқликдаги кучлардан фойдаланиш имкониятини ҳам истисно этмаяпти.

Қўшинлар сафарбарлиги: Келаси ҳафта минтақага Япониядан USS Tripoli универсал десант кемаси бошчилигидаги 31-денгиз пиёдалари экспедицион гуруҳи етиб келиши кутилмоқда. Унинг таркибида 2000 дан 2500 нафаргача десантчи бор. Бироқ Reuters суҳбатдошларига кўра, маъмурият ҳозирда ушбу кучлардан ташқари яна қўшимча минглаб аскарларни сафарбар этиш масаласини жиддий кўриб чиқмоқда.

Умуман олганда, қуруқликдаги қўшинларнинг жалб қилиниши уруш характерини тубдан ўзгартиради. Агар авиация ва флот масофадан зарба бериш билан чекланган бўлса, Харк ороли ёки соҳилбўйи ҳудудларини эгаллаш АҚШни Эрон билан бевосита ва қуруқликдаги қонли тўқнашувга ундайди. Трамп учун бу ҳам ҳарбий, ҳам сиёсий жиҳатдан энг катта таваккалчиликдир.

@gayratkhodjasaydaliev