“АҚШ Яқин Шарқдаги ташаббусни бой берган”

АҚШ вице-президенти Жей Ди Вэнс Вашингтоннинг Эронга нисбатан белгиланган ҳарбий вазифаларни тўлиқ бажарганини ва эндиликда операцияни босқичма-босқич якунлашга тайёр эканини эълон қилиши Яқин Шарқдаги кескинликни пасайтириш йўлидаги муҳим қадам бўлди. Бу баёнот фонида Теҳрон музокараларнинг иккинчи раундига расман розилик берди ва Reuters манбаларига кўра, навбатдаги олий даражадаги учрашув яқин дам олиш кунлари Покистон пойтахти Исломободда бўлиб ўтиши кутилмоқда. Покистонлик расмийлар ҳар икки томон билан фаол алоқада бўлиб, учрашувнинг техник жиҳатларини ишлаб чиқмоқдалар; Теҳроннинг ижобий жавоби эса минтақавий хавфсизликни тиклаш борасидаги умидларни янада мустаҳкамлади.

Вашингтоннинг бундай дипломатик фаоллиги замирида биринчи навбатда ички иқтисодий омиллар, хусусан, америкалик сайловчиларнинг энергия ташувчилар нархи ошишидан кўраётган улкан зарарлари ётибди. Вэнснинг тан олишича, Америка халқи ёқилғи нархи туфайли азият чекмоқда ва Дональд Трамп маъмурияти учун Ҳўрмуз бўғозини тўлиқ очиш орқали нархларни жиловлаш ҳозирда энг устувор вазифадир. Биринчи раунд муваффақиятсизлигидан сўнг нефть нархи 100 доллардан ошиб кетган бўлса, Трампнинг янги музокараларга шама қилиши билан бозорларда нархлар 97 доллардан пастга тушди, бу эса жаҳон иқтисодиётининг ушбу сиёсий мулоқотга нақадар боғлиқ эканини намойиш этди.

Бироқ, Трамп маъмуриятининг ушбу сиёсати АҚШ ичида жиддий танқидларга ҳам учрамоқда; хусусан, собиқ давлат котиби Хиллари Клинтон президентнинг Эрон томонидан Ҳўрмуз бўғози ёпиб қўйилишини кутмагани ҳақидаги иддаоларини «ҳайратланарли» деб атаб, буни стратегик заифлик сифатида баҳолади. Клинтонга кўра, АҚШ Яқин Шарқдаги ташаббусни бой берган ва заиф позицияга тушиб қолган. Шу билан бирга, минтақадаги асосий иттифоқчи – Саудия Арабистони ҳам Вашингтондан Ҳўрмуз қамалини зудлик билан тўхтатишни талаб қилмоқда, чунки Ар-Риёд Эроннинг асимметрик жавоби сифатида Боб ал-Мандаб бўғозининг ҳусийлар томонидан тўсилишидан жиддий хавотирда.

Вазиятнинг бундай мураккаб тус олиши Исломободдаги бўлажак музокараларни нафақат икки давлат ўртасидаги мулоқот, балки глобал энергия хавфсизлигини белгиловчи учрашувга айлантирмоқда. Мутахассисларнинг фикрича, агар Теҳрон Ҳўрмуз бўғози бўйича ён бермаса ва Ямандаги ҳусийлар омили ишга солинса, инқироз Яқин Шарқ чегараларидан чиқиб, бутун дунёга ҳалокатли таъсир кўрсатиши мумкин. Шу боис, Вашингтон муросага тайёрлигини намойиш этиб, операцияни тугатиш ҳақида гапираётган бўлса-да, асосий ва якуний қадамни энди Теҳрон қўйиши шартлигини таъкидлаб, дипломатик босимни давом эттирмоқда.

@gayratkhodjasaydaliev

Ҳўрмуз бўғози очилди, лекин АҚШ ва Эрон бир-бирини огоҳлантиряпти

2026 йил 17 апрель куни Яқин Шарқ минтақасида бир ойдан ошиқроқ давом этган шиддатли ҳарбий ҳаракатлардан сўнг стратегик аҳамиятга эга бўлган кескин бурилиш юз берди. Исроил ва Ливаннинг «Ҳизбуллоҳ» гуруҳи ўртасида 10 кунлик муваққат ўт очишни тўхтатиш режими эълон қилинганидан сўнг, Эрон томони жаҳон иқтисодиётининг асосий артерияси ҳисобланган Ҳўрмуз бўғозини тижорий кема қатнови учун қайта очганини маълум қилди. Ушбу қарор глобал бозорларга зудлик билан таъсир кўрсатди: Brent маркали хом нефть нархи қарийб 9 фоизга арзонлаб, бир баррель учун 90,5 долларгача пастлади.

Эрон Ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчининг расмий баёнотига кўра, Ливандаги сулҳ амал қиладиган даврда бўғоз орқали ўтиш келишилган хавфсиз йўналиш бўйича барча тижорий кемалар учун очиқ бўлади. Бироқ, Теҳрон бу имтиёз фақат «душман мамлакатлар» билан алоқадор бўлмаган фуқаролик кемаларига тааллуқли эканини ва барча ҳаракатлар Эрон ҳукумати, хусусан, Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси билан қатъий мувофиқлаштирилиши шартлигини алоҳида таъкидлади.

АҚШ Президенти Дональд Трамп ушбу янгиликка «Truth Social» тармоғи орқали тезкор ва некбин муносабат билдирди: «Эрон ҳозиргина бўғозни тўлиқ очганини ва кемаларнинг бемалол ўтиши учун тайёр эканини эълон қилди. Раҳмат!» Кейинроқ у Эрон Ҳўрмуз бўғозини бошқа ҳеч қачон ёпмасликка ва ундан глобал ҳамжамиятга қарши босим қуроли сифатида фойдаланмасликка ваъда берганини қўшимча қилди. Трамп, шунингдек, ушбу келишувга эришишда фаол воситачилик қилган Саудия Арабистони, БАА, Қатар ва Покистон давлатларига ўз миннатдорчилигини билдирди.

Шунга қарамай, вазият ҳамон ноаниқ ва зиддиятли бўлиб қолмоқда. Трамп бўғоз очилганини олқишлаш билан бирга, АҚШ Эроннинг денгиз портларини блокада қилишда давом этишини қатъий баён қилди. Америка расмийлари блокада Ҳўрмуз бўғози орқали ўтувчи халқаро транзитга эмас, балки айнан Эроннинг ўз портларига қаратилганига аниқлик киритдилар. Эрон томони эса, агар портлар қамали давом этса, Теҳрон жавоб чораларини кўриш ва кема қатновини қайтадан чеклаш ҳуқуқини ўзида сақлаб қолиши ҳақида огоҳлантирди.

@gayratkhodjasaydaliev