Ҳўрмуз бўғози очилди, лекин АҚШ ва Эрон бир-бирини огоҳлантиряпти

2026 йил 17 апрель куни Яқин Шарқ минтақасида бир ойдан ошиқроқ давом этган шиддатли ҳарбий ҳаракатлардан сўнг стратегик аҳамиятга эга бўлган кескин бурилиш юз берди. Исроил ва Ливаннинг «Ҳизбуллоҳ» гуруҳи ўртасида 10 кунлик муваққат ўт очишни тўхтатиш режими эълон қилинганидан сўнг, Эрон томони жаҳон иқтисодиётининг асосий артерияси ҳисобланган Ҳўрмуз бўғозини тижорий кема қатнови учун қайта очганини маълум қилди. Ушбу қарор глобал бозорларга зудлик билан таъсир кўрсатди: Brent маркали хом нефть нархи қарийб 9 фоизга арзонлаб, бир баррель учун 90,5 долларгача пастлади.

Эрон Ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчининг расмий баёнотига кўра, Ливандаги сулҳ амал қиладиган даврда бўғоз орқали ўтиш келишилган хавфсиз йўналиш бўйича барча тижорий кемалар учун очиқ бўлади. Бироқ, Теҳрон бу имтиёз фақат «душман мамлакатлар» билан алоқадор бўлмаган фуқаролик кемаларига тааллуқли эканини ва барча ҳаракатлар Эрон ҳукумати, хусусан, Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси билан қатъий мувофиқлаштирилиши шартлигини алоҳида таъкидлади.

АҚШ Президенти Дональд Трамп ушбу янгиликка «Truth Social» тармоғи орқали тезкор ва некбин муносабат билдирди: «Эрон ҳозиргина бўғозни тўлиқ очганини ва кемаларнинг бемалол ўтиши учун тайёр эканини эълон қилди. Раҳмат!» Кейинроқ у Эрон Ҳўрмуз бўғозини бошқа ҳеч қачон ёпмасликка ва ундан глобал ҳамжамиятга қарши босим қуроли сифатида фойдаланмасликка ваъда берганини қўшимча қилди. Трамп, шунингдек, ушбу келишувга эришишда фаол воситачилик қилган Саудия Арабистони, БАА, Қатар ва Покистон давлатларига ўз миннатдорчилигини билдирди.

Шунга қарамай, вазият ҳамон ноаниқ ва зиддиятли бўлиб қолмоқда. Трамп бўғоз очилганини олқишлаш билан бирга, АҚШ Эроннинг денгиз портларини блокада қилишда давом этишини қатъий баён қилди. Америка расмийлари блокада Ҳўрмуз бўғози орқали ўтувчи халқаро транзитга эмас, балки айнан Эроннинг ўз портларига қаратилганига аниқлик киритдилар. Эрон томони эса, агар портлар қамали давом этса, Теҳрон жавоб чораларини кўриш ва кема қатновини қайтадан чеклаш ҳуқуқини ўзида сақлаб қолиши ҳақида огоҳлантирди.

@gayratkhodjasaydaliev

Эроннинг бўйсунмас позицияси ва дипломатиянинг инқирози: сўнгги муҳлат яқинлашмоқда

2026 йил 22 апрель ҳолатига кўра, Исломободда ўтилиши кутилган ҳал қилувчи музокаралар расман бекор қилинди ва минтақадаги вазият “қил устида” турибди. АҚШ вице-президенти Жей Ди Вэнснинг Покистонга сафари тўхтатилган бир пайтда, Трамп Эроннинг уранни бойитиш бўйича талабларини қатъиян рад этди. Теҳрон эса музокараларда иштирок этмаслигини ва АҚШнинг денгиз қамали бекор қилинмагунча Ҳўрмуз бўғозини очмаслигини қатъий маълум қилди.

АҚШ ички сиёсатида ҳам вазият таранглашган: Оқ уй ва ҳарбий қўмондонлик ўртасида келишмовчиликлар юзага келгани, ҳатто Трампнинг “ядро кодлари”га кириши чеклангани ҳақида тасдиқланмаган хабарлар тарқалмоқда. Шунга қарамай, Трамп Покистон раҳбариятининг илтимосига биноан Эронга зарба беришни тўхтатиб туриш муддатини вақтинча узайтирди. Унинг фикрича, бу Эрон ҳукумати ичидаги парокандалик фонида уларга ягона позиция ишлаб чиқиш учун берилган сўнгги имкониятдир. Бироқ Теҳрон бу сулҳни тан олмаслигини ва АҚШдан ҳеч қандай енгиллик сўрамаганини билдирди.

Ҳозирда барча эътибор Эрон Олий раҳбари Мужтабо Хоманаийнинг чоршанба куни кутилаётган якуний жавобига қаратилган. Вашингтон айнан Хоманаийнинг кўрсатмаси орқали келишувга эришиш мумкинлигидан умидвор. Агар бугун Эрон томонидан кутилган ён беришлар кузатилмаса, 22 апрель оқшомидан бошлаб минтақада яна ҳарбий операциялар бошланиши ва дипломатия ўрнини тўлиқ уруш эгаллаши эҳтимоли жуда юқори.

@gayratkhodjasaydaliev