Буюк Британиянинг ҳар бир янги бош вазири лавозимга киришгач, дастлабки вазифаларидан бири сифатида ўта махфий ва руҳан оғир қарор қабул қилади. У ўз қўли билан бир хил мазмундаги тўртта мактуб ёзади. Letters of Last Resort – “Сўнгги чора мактублари” деб аталадиган бу ҳужжатлар Британия ҳукумати номидан берилган энг сўнгги кўрсатмага айланиши мумкин. Мактублар ядровий қурол ташувчи тўртта “Vanguard” русумидаги сувости кемаси командирларига мўлжалланган. Ушбу кемалар “Trident II D5” баллистик ракеталари билан жиҳозланган. Британия парламенти Жамоалар палатаси кутубхонаси маълумотига кўра, янги бош вазир ҳар бир сувости кемаси командири учун бир хил мазмундаги тўртта мактубни ўз қўли билан ёзади.

Британиянинг ядровий тийиб туриш стратегияси “денгизда узлуксиз ҳозирлик” тамойилига асосланган. 1969 йилдан бери ҳар қандай вақтда камида битта баллистик ракетали атом сувости кемаси денгизда патруллик қилади. Кеманинг йўналиши, жойлашуви ва патрул тартиби сир сақланади. Бундан мақсад – рақибнинг биринчи зарбасидан кейин ҳам жавоб қайтариш имкониятини сақлаб қолиш. Бироқ бундай кемани “мутлақ дахлсиз” деб аташ тўғри эмас: ҳар қандай ҳарбий тизим каби унинг ҳам хавф-хатарлари мавжуд.

Мактублар ҳар бир сувости кемасида муҳрланган ҳолда, сейфда сақланади. Командир уларни шунчаки Лондон билан алоқа узилгани учун оча олмайди. Аввало, Буюк Британия кенг кўламли ҳалокатли ҳужумга учрагани, ҳукуматнинг бошқарув ва алоқа тизими ишдан чиққанини тасдиқловчи жуда юқори даражадаги далиллар тўпланиши керак. Оммабоп манбаларда BBC Radio 4 эшиттиришларининг тўхташи шундай аломатлардан бири сифатида кўп тилга олинади. Аммо бу ягона ёки ҳозир ҳам амал қиладиган расмий мезон эмас...

Saytda to‘liq o‘qish👉 https://fikratonline.uz/songgi-chora-maktublari-britaniya-bosh-vaziri-qiyomat-kuni-uchun-qanday-korsatma-qoldiradi/

@RepublicAi

1969 йилнинг 22 июль санаси франкизм тарихидаги ва умуман замонавий Испания давлатчилиги шаклланишидаги энг муҳим бурилиш нуқталаридан бирига айланди. Бу куни 76 ёшли каудильо ва генералиссимус Франсиско Франко франкочилар Кортеслари (парламенти) олдида нутқ сўзлаб, шаҳзода Хуан Карлос Бурбонни давлат раҳбари лавозимига ўз вориси сифатида расман таклиф қилди. Ўз нутқида Франко: “Худо ва тарих олдидаги масъулиятимни англаган ҳолда ҳамда шаҳзода дон Хуан Карлос Бурбоннинг фазилатларини холис баҳолаб, мен уни миллатга ўз ворисим сифатида таклиф қилишга қарор қилдим”, – дея таъкидлади. Бу ерда гап ҳокимиятнинг зудлик билан топширилиши ҳақида эмас, балки диктатор вафотидан кейинги Испаниянинг келажакдаги давлатчилик модели хусусида борарди. Франконинг таклифи парламент томонидан деярли бир овоздан маъқулланиб (491 овоз “маъқул”, 19 овоз “қарши”), ўша куниёқ Франко 62/1969-сонли махсус Қонунни имзолади. Унга мувофиқ, давлат раҳбари лавозими бўшаганидан сўнг тож шаҳзода дон Хуан Карлос де Бурбон шахсида қайта таъсис этилиши белгиланди. Бу ерда “эски монархияни тиклаш” эмас, балки айнан франкизм заминида “янги монархияни таъсис этиш” формуласи қўлланилгани бежиз эмас эди, чунки Испания 1947 йилдаги референдумдан бери расман қироллик ҳисобланса-да, тахт бўш қолаётган ва умрбод давлат раҳбари ваколати Франконинг ўзида тўпланган эди.

Лекин...

Мақолани тўлиқ ўқиш: 👉 https://fikratonline.uz/diktatorning-songgi-hisob-kitobi-franko-va-huan-karlos-i-dramasi/

@fikrat

Путин ҳам Сталин каби алдандими? Ёхуд нотўғри ҳисоб-китобларнинг қандай қилиб хиёнат ҳақидаги афсонага айланиши ҳақида

Россия сиёсий риторикасида омадсиз якунланган келишувлардан кейин тез-тез бир изоҳ янграйди: “бизни алдашди”. Бу талқинга кўра, ўз вақтида, яъни 1946 йилда Эрон бош вазири Аҳмад Қавом Иосиф Сталинни доғда қолдирган – совет қўшинлари олиб чиқилиши эвазига нефть концессиясини ваъда қилиб, кейин бу ваъдани бажармаган. Владимир Путин эса Россия Минск келишувлари орқали худди шундай алданганини айтади: унинг талқинича, тинчлик жараёни Ғарбга Украинани кучайтириш учун вақт ютиб олиш имконини берган. Бир қарашда бу ўхшатиш таъсирли кўринади. Ҳар икки ҳолатда ҳам Москва дипломатик танаффус қўшни мамлакатдаги таъсирини мустаҳкамлайди, деб ўйлаган; қарши томон эса ютиб олинган вақтдан ўз манфаати йўлида фойдаланган. Иккала жараён ҳам Кремль кутганидан мутлақо бошқача якунланган.
Бироқ архив ҳужжатлари ва келишув матнлари содда “алдов” қолипига сиғмайдиган мураккаб манзарани кўрсатади. Сталин Эрон парламентининг розилиги талаб этилишини очиқ белгилаган шартга рози бўлган. Ангела Меркелнинг “Украина ютиб олган вақт” ҳақидаги сўзлари эса Путинни алдаш учун олдиндан тузилган ягона режа бўлганини ўз-ўзидан исботламайди. Аслида ҳар икки воқеа буюк давлат ўзининг вақтинчалик ҳарбий устунлигини узоқ муддатли сиёсий таъсирга айлантириш имкониятини ортиқча баҳолаганини кўрсатади.

Эрон: вақтинча кирган қўшинлар нега қолиб кетди?
1941 йил августда Совет Иттифоқи ва Буюк Британия қўшинлари бетараф Эронга бостириб кирди. Иттифоқчилар нефть инфратузилмасини ҳимоя қилиш, Германия таъсирини чеклаш ва СССРга ёрдам етказиладиган Форс йўлаги фаолиятини таъминлашни мақсад қилган эди. 1942 йил 29 январда Буюк Британия, СССР ва Эрон ўртасида имзоланган иттифоқ шартномаси хорижий қўшинларнинг мамлакатда туришини расмийлаштирди. Шу билан бирга, уруш тугаганидан кейин олти ойдан кечиктирмай уларни олиб чиқиш мажбуриятини ҳам белгилади. Амалдаги сўнгги муддат 1946 йил 2 март эди. Британия қўшинлари чиқиб кетди, аммо Қизил армия Эрон шимолида қолди. Москва Эрон ҳукумат қўшинларининг бу ҳудудларга киришига тўсқинлик қилди ҳамда Жаъфар Пешоварий бошчилигидаги Озарбайжон халқ ҳукумати ва курдларнинг Маҳобод Республикасини қўллаб-қувватлади.
Бу ёрдам фақат маҳаллий норозиликка берилган жавоб эмас эди. Кейинчалик махфийлик грифи олиб ташланган Сиёсий бюронинг 1945 йил 6 июлдаги қарорида Эрон шимолида айирмачилик ҳаракатини ташкил этиш, Озарбайжон Демократик партиясини тузиш ва курдлар орасида тегишли ишларни олиб бориш вазифалари очиқ баён қилинган.

Шу билан бирга, бу ҳаракатларни фақат Москва яратган “қўғирчоқ тузилмалар” деб баҳолаш ҳам воқеликни соддалаштиради. Озарбайжонлар ва курдларнинг тил ҳуқуқлари, маҳаллий бошқарув ва ер ислоҳотига оид ўз талаблари бор эди. Совет иштироки бу зиддиятларни яратмаган, аммо улардан Теҳронга босим ўтказиш воситаси сифатида фойдаланиш имконини берган.

Мақолани тўлиқ ўқиш: 👉 https://fikratonline.uz/putin-ham-stalin-kabi-aldandimi/

@fikrat