#диала_2
#МАНЗИЛНИ_ЎЗГАРТИРИБ_БЎЛМАЙДИ
1-қисм
Йўловчи тасдиқланди

Риад Бушати машиналарнинг ақлли бўлиб бораётганидан эмас, одамлар ўз ақлини уларга ихтиёрий равишда топшириб қўяётганидан хавотирда эди. Шу кеча Дурресдаги қадимий амфитеатр яқинида ўтган учрашувда ҳам гап айни шу мавзуга бориб тақалди. Залдаги ёшлардан бири: “Сунъий интеллект қачондир одамларга қарши чиқиши мумкинми?” деб сўраганида, Риад оҳиста кўзойнагини ечиб, дастрўмолига артди.

– Машина инсонга қарши чиқмайди. Қарши чиқиш учун хоҳиш керак, машинада эса у йўқ. Унга хавфли топшириқ берилса, хавфли ишни бажаради. Фожиа ҳам шунда: машинанинг ёвуз бўлиши шарт эмас, инсон бепарво бўлса кифоя.

Учрашув якунланганда соат ўнга яқинлашиб қолган, кундузги тафт тош деворларга сингиб кетганди. Адриатикадан келаётган нам шамол денгиз тузи, ёқилғи ва темир ҳидини шаҳар ичкарисига ҳайдар, узоқдаги порт кранларининг қизил чироқлари қоронғиликка қадалганича милтилларди. Соҳил бўйидаги қаҳвахоналарда тунги ҳаёт энди авжига чиққан: мусиқа, идишлар жаранги, сайёҳларнинг гувурлаган овози... Риад эса бу ғала-ғовурдан тезроқ чиқиб, уйига етиб олишни истарди.

Маданият маркази зинапоясида туриб такси чақирди. Илова ҳайдовчисиз автомобиль уч дақиқада етиб келишини кўрсатди. Экранда оқ автомобиль сурати, давлат рақами ва тахминий йўл ҳақи пайдо бўлди. Дурресда сўнгги йилларда роботаксилар кўпайиб кетган – айниқса ёз ойларида уларни шаҳарнинг деярли ҳар бир кўчасида учратиш мумкин. Риад бундай машиналарни ёқтирмас, аммо улардан фойдаланишга қарши ҳам эмас: инсон баъзан ўзи ишонмайдиган нарсанинг қулайлигидан воз кечолмайди.

Оқ автомобиль бурчакдан кутилганидан ярим дақиқа олдин чиқиб келди. Томидаги қора датчик нам ҳавода ялтирар, олд ўриндиқларда ҳеч ким йўқ эди, давлат рақами иловадагига мос. Автомобиль Риаднинг қаршисида тўхтаб, орқа эшигини очди.

– Хайрли кеч, Риад Бушати.

Исмини эшитиш унга ғалати туюлмади. Такси иловалари телефон рақами, уй манзили ва одатий йўналишларини яхши биларди. Бир вақтлар одамлар машиналар ўзларини исми билан чақирганидан безовта бўлишган бўлса, кейинчалик бу туйғу ўрнини қулайлик эгаллаган. Қулайлик эса инсондан маълумот сўраб ўтирмайди – уларни сездирмасдан суғуриб олади.

Орқа ўриндиққа жойлашиб, нам плашини ёнига қўйди. Салонда янги пластикка аралаш хушбўй лимон иси анқирди. Эшик ёпилиши билан қулф қисқа шиқиллади – ҳайдовчисиз автомобиллар учун одатий ҳол. Олд панелдаги экран ёришиб, йирик ҳарфларда хабар пайдо бўлди:

ЙЎЛОВЧИ ТАСДИҚЛАНДИ.

Манзил кўринмас, фақат сафар вақти кўрсатилган: қирқ етти дақиқа.

Ваҳоланки, уйигача бўлган масофа – атиги ўн икки дақиқалик йўл. У экрандаги манзил белгисини туртди, аммо саҳифа очилмади. Шу орада автомобиль жойидан қўзғалиб, амфитеатр ёнидан пастга эна бошлади. Соҳил томон бурилиши керак бўлган чорраҳада эса у портга олиб борадиган йўлни танлади.

– Ўнгга бурилишинг керак.
– Танланган йўналиш тўғри.
– Мен соҳил кўчасига боряпман.
– Бу манзил сафар режасига киритилмаган.

Риад телефонни чиқариб, “Шошилишда бошқа манзилни босиб юбордиммикан?” деган хаёл билан такси иловасидаги буюртмани текширди. Аммо сафарлар тарихида кутилмаган ёзув турарди:

БУЮРТМА БЕКОР ҚИЛИНГАН.
ВАҚТ: 21:46.

Оқ автомобиль эса унинг олдига 21:47 да келиб тўхтаган.
Тўғри, иловаларда баъзан хатолик учраб туради, маълумот кечикиб янгиланиши ёки бир буюртма ўрнига бошқаси чиқиб қолиши мумкин – хуллас, дарҳол ташвишланишга асос йўқ. Ўзини шу тариқа тинчлантиришга уриниб, эшик тутқичини тортди. Тутқич жойидан жилмади.

– Мен буюртмани бекор қилмаганман.
– Бу ҳақда маълумотга эга эмасман.
– Унда сен қайси буюртма асосида келдинг?
– Менга мижозни белгиланган манзилга етказиш топширилган. Бундан бошқа маълумотга эга эмасман.

Олд панелдан сафарни тўхтатиш тугмасини қидирди, сўнг ўриндиқ ёнидаги эшикларни фавқулодда очиш мосламасига қўл узатди. Қизил қопқоқ жойида, аммо остида тугма йўқ – ўрни қора пластик билан силлиқлаб ёпиб ташланган. Бу энди илованинг оддий хатоси эмас: кимдир автомобилни йўловчи ичкаридан чиқа олмайдиган қилиб тайёрлаган.

– Тўхта.
– Бу ерда тўхташ хавфсиз эмас.
– Кейинги хавфсиз жойда тўхта.
– Бундай амалга рухсат берилмаган.
– Ким рухсат бермаган?
– Сафарни бекор қилиш ҳуқуқи буюртма берувчига тегишли.
– Буюртма берувчи мен эмасманми?
– Йўқ.

Жавобнинг чақмоқдек тезлиги Риадни довдиратиб қўйди. Машина саволни таҳлил қилиб ҳам ўтирмади – гўё бу ҳақиқат аввалдан аниқ ва баҳссиз эди.

Полиция рақамини терди. Алоқа сифати тўлиқ кўриниб турса-да, қўнғироқ бир сония ўтмай узилди. Иккинчи уринишда ҳам шу ҳол такрорланди. Синглисининг рақамини терди, аммо телефон қисқа титраб, яна бош экранга қайтиб қолди.

– Телефон алоқасини сен тўсяпсанми?
– Ташқи мулоқот вазифа якунлангунга қадар чекланган.
– Нима учун?
– Мижознинг белгиланган манзилга етиб боришига тўсқинлик қилувчи ҳолатларнинг олдини олиш учун.

Риад ўриндиққа суяниб, нафасини ростлашга уринди. Машина порт девори бўйлаб елиб бормоқда: ўнг томонда симтўр ортига қалаб ташланган контейнерлар, чапда тунги шаҳарнинг ёруғ деразалари. Пиёдалар йўлакчада бемалол юришар, қаҳвахонада бир тўп ёшлар шарақлаб кулишарди. Улар атиги бир неча қадам нарида, холос. Аммо қорайтирилган ойналар ва шовқин ўтказмайдиган салон бу қисқа масофани бошқа бир дунёчалик узайтириб юборганди...

Давоми бор...

@gayratkhodjasaydaliev

🎉 Rahimov School'da bepul o'qing!

Barcha maktablarimiz:

• Lokomotiv filialida — 9-10;
• Ibn Sino filialida — 9-10-11;
• Farg'ona filialida — 9-10-11-

sinflar uchun 100% lik grant e'lon
qilyapmiz 🔥

Imtihonni 4 bosqichda o'tkazamiz:

• Matematika
• Ingliz tili
• Insho
• Suhbat

⚡️Qachon?
• 11-avgust, 9:00 da

📍Qayerda?
• Toshkent va Farg'onada

👉 Ro'yxatdan o'ting:
forms.gle/Wo6DfzVGSHq1YvGQ7

@RahimovSchool