тяжелея артиллерия

су ішкен құдығыңа түкірме…

шөлдалада жалғызсың. тамырыңа дейін кеуіп, жаның шөлден жан ұшыра шақырып тұр. алдыңда екі құдық бар: бір құдық - лас, қараңғы, иісі мүңкіген. екіншісі - сәл ғана таза, мөлдірлігі болмаса да, жан сақтарлық.
сен, әрине, екінші құдықты таңдадың. қолыңа тиген әр тамшың - өмір, үміт, тыныс. сол құдық сені өлімнен арашалап алды. сол құдықтың суы сенің бүгінгі тыныс алуыңның себебі болды. ал шөлің қанып болған соң, сен артқа қарап: «бұл құдық та онша емес екен, иісі жаман, суы дәмсіз, адамға зиян, ішкен адам ретінде айтамын ішпеңдер» дейсің. жаныңды сақтап қалған құдықты ұмыттың. жалған сөздеріңді желге шаштың, елге тараттың. сол сәтте өзіңнің кім екеніңді де ұмыттың.

кім не ұтты?
құдық па? жоқ.
сен бе? жоқ.
тек жүрек кішірейді. рух кедейленді. адалдық жерге тапталды. жақсылық жасағанды қадірлей білу - нағыз парасат.
адалдық - адамның жасай алатын ең асыл қасиеті. ең азында, жанқиярлық таныта білгендерге құрмет.

сол құдық - сенің бүгінгі тіршілігіңнің куәсі.
сол құдық - сенің аман қалғаныңның дәлелі.
сол құдық болмаса қазір кім болар едің соны бір ойдан өткізу керек, бәлкім. түсінгенге мол ғибрат.

бұл дүниеде адам баласының бәрі жаралы. егер ішіңдегі жараларды сыртқа шығарар болса, Айюбтың (а.с) жараларынан да ауыр болар ма еді?

қолым қалт етсе тредс оқимын. әнеугүні бір жазбаға көзім түсті. біреу Дулат Исабековтің «Қарғын» романын оқып шығып, көңілі қалыпты. «неге сонша атышулы? не табады жұрт бұл кітаптан?» деп таңданған.

меніңше, мұндай шығарманы сынап емес, толық жан-тәніңмен сезініп оқу керек. әр кейіпкердің ішкі күйін жүрекпен ұғып, олардың таңдауы мен тағдырын жазғыру емес, түсінуге тырысу қажет.

Исабеков - жай жазушы емес. ол - адам жанының қараңғы да жарық тұстарын қопарып, соны еш бүкпесіз, еш боямасыз жайып салатын сирек талант.
біз секілділер ғасырлап қалам тербесек те, дәл сондай қалтарысқа үңіле алар ма едік?.. күмән.

мен үшін классика - әрдайым биік. себебі, классика өз басымыздан ондай сынақ өтпей-ақ, басқаның тағдыры арқылы өмірдің ащы дәмін ұқтырады, сабақ аласың.
сол арқылы адамды түсінуді, айыптамауды, жанын тануды үйретеді.
әдебиетті оқығанда соттаушы болмайық. кейіпкерлердің жанын айыптамай, тек тыңдай білейік. себебі ертең дәл сондай жолмен жүріп келе жатқан өзіміз болмасымызға кім кепіл?..

байқайсыздар ма, біздің ата-анамыздың бойында ар мен ұят, сөз бен уәде деген мызғымас ұстанымдар бар. бұлардан ешқашан тайынбайды.

қазір қоғам сәл басқа ұстанымдарды алға тартады:
«өзіңе қара»,
«өзіңді бірінші орынға қой»,
«ешкімге ыңғайлы болма» дейді.

иә, толықтай келісемін.
бірақ осының бәрін айтып-айтып, бір-бірімізге деген құрметті жоғалтып, өзімшілдікті, менмендікті «саналылық» деп алғандаймыз.

шекара қою - араға қабырға тұрғызу емес, өзіңді таңдау - айналаңды ұмыту емес.
ыңғайлы болу да - әрдайым өзіңді жоғалту емес.
бұл - жай ғана адамдық, жанашырлық, кішілік.

сонда да бәрімен санасып, бәрін өлшей бермей, кейде кішкентай жанқиярлық жеткілікті.
адал жүрек, таза ниетпен.
адамның ең үлкен шекарасы - өз ар-ұяты болар.

знаете, что делают путешествия?
они стирают чужие мнения из головы.
⠀
вдруг понимаешь, что многое в твоей голове - это не ты.
это родители, родственники, друзья, соседи, комментаторы в интернете.
их страхи, их рамки, их «нельзя», их «а что люди подумают».
⠀
а потом ты стоишь у подножия горы
или смотришь на закат у чужого моря и вдруг становится тихо.
никто не говорит тебе, каким быть.
никто не торопит.
и впервые за долгое время ты слышишь самого себя.
⠀
вот для этого, наверное, и стоит иногда уезжать.
чтобы снова стать собой.

«разве они не путешествуют по земле, чтобы иметь сердца, которые размышляют, и уши, которые слышат?» [22:46]

«чем больше травма человека, тем слабее его критическое мышление»

вчера прочитала эту строчку и будто тишина внутри зазвенела.

почему кто-то верит в абсурд?
почему возвращается к тем, кто ранит?
почему не видит очевидного, не делает простого выбора, не уходит от разрушительного?

не потому что глуп, а потому что ранен.

травма - это когда твой мозг выбирает не думать, а выживать.
не анализировать, а защищаться.
не замечать правду, а от нее прятаться.
не спорить, а цепляться за то, что знакомо. даже если это боль.

поэтому прежде чем судить чью-то слепоту, вспомни, что, может быть, человек ослеп не от наивности, а от того, что боль слишком сильна.

а ещё будьте добрее.
не потому что вы должны, а потому что можете.
и, возможно, потому что, вы уже выбрались из того, в чём они до сих пор живут.

псы: біреудің таңдауы түсініксіз көрінсе, демек, жарасы біз көрмеген жерден ауырады.
#осуждатьетеберме

білім мінезден көрінеді.

расында, білімнің бәрі бірдей емес. пайдалы білім бар, пайдасыз білім бар. бұл - көп адамның мойындай бермейтін, бірақ өмір дәлелдейтін шындық. біз көбіне «білім алсам болды, жақсы адам боламын» деп ойлаймыз. бірақ білімнің адамға әсері тек оның санасына ғана емес, жүрегіне қалай сіңгеніне байланысты.

егер алған білім адамды жұмсартса, сабырлы етсе, айналасына түсіністікпен қарауға үйретсе, кішіпейілділікке тәрбиелесе - ол нағыз пайдалы білім. мұндай білім адамды күрделі ойлауға емес, терең түсінуге жетелейді. ондай адам көп сөйлемейді, бірақ сөйлесе, сөзінің салмағы болады. ол өзін бәрінен ақылды сезінбейді, керісінше, неғұрлым көп білсе, соғұрлым білмейтіні көп екенін ұғына түседі.
ондай білімнен кейін адам өзгелерді сынамайды, керісінше, түсінуге тырысады. өзгенің пікіріне құрметпен қарайды. себебі ол білім тек ақылын емес, адамдығын да өсірген.

ал пайдасыз білім деген?
ол да көбейеді, бірақ тереңдемейді. мұндай білім көбіне тек басыңа қабат қосады, бірақ жүрекке жол таппайды. ол адамды сабырлы етудің орнына, асығыс қылады. кішіпейілді етудің орнына, менмендікке итермелейді. мұндай біліммен адам өзін басқалардан жоғары сезіне бастайды, сөз арасында өз білімін міндетсінеді, өзгелердің білмейтінін бетіне басады. тіпті кейде ол білім тек өз эгосын дәлелдеу құралына айналып кетеді.

шын мәнінде, адамның қаншалықты білімді екені дипломынан немесе оқыған кітап санынан емес, оның мінезінен көрінеді. қалай сөйлейді, өзгелермен қалай қарым-қатынас жасайды, келіспеген кезде қалай әрекет етеді - білімнің шынайы нәтижесі осы жерде байқалады.

білім – жарысу үшін емес, жетілу үшін керек.
басқаларды төмендету үшін емес, түсіну үшін қажет.
адамның тек ақылын емес, жүрегін де өсіретін білім ғана пайдалы.

в детстве всё казалось вкусным. даже простой кусок чёрного хлеба с сахаром был для нас радостью. потому что у нас не было особых предпочтений. мы ели всё, что давали.

с возрастом появляется вкус. что-то кажется слишком острым, чего-то не хватает, иногда тянет попробовать, а иногда и вовсе отворачиваешься.

почему?

потому что мы уже успели попробовать многое. теперь в каждом блюде ищем именно то, что нам нравится.

с мыслями то же самое.

если человек живёт, опираясь лишь на одну-единственную мысль, он принимает её за единственно правильную. всё вокруг кажется простым, и он не задумывается глубже, ведь его разум не пробовал «другие вкусы».

а когда читаешь книги, твоё сознание наполняется новыми оттенками, новыми вкусами. одна фраза, одна мысль или один вопрос способны перевернуть всё твоё мировоззрение. и то, что раньше казалось простым, вдруг становится сложным.

меняются вопросы. ответы уже не приходят так легко. начинается поиск.

это - рост нашего мыслительного вкуса.
это - расширение внутреннего горизонта.

поэтому:
то, что мы едим, формирует наше тело.
то, о чём мы думаем, формирует нашу сущность.
то, что мы читаем - то мы и начинаем искать.

кейде «сүйікті ісіңмен айналыс» деген кеңес тым романтизацияланып кеткендей көрінеді. бір қарағанда дұрыс қой, кім өзіне ұнайтын іспен айналысқысы келмейді? бірақ сол «сүйікті іс» деген ұғым бізді тым тар шеңберге тығып тастайтындай.

адам өзіне бір ғана бағытты таңдап, соның сыртында ештеңе көргісі келмейді.
«маған есеп-қисап жақпайды»,
«мен шығармашылық адамымын»,
«мен техникпін, әдебиетке басым ауырмайды» деген сияқты ойлар бізге біреулер тарапынан баяғыда орнатылған.

бұл – советтік жүйеден қалған бір із.
сол заманда адамдарды екі-ақ санатқа бөлді: технарь және гуманитар. одан әрі ойлануға, қабілетіңді араластыруға, дамуға мүмкіндік берілмеді. өкінішке орай, осы ұстаным бізге де сіңіп кеткен.
қазірге дейін көпшілік өзін осылай шектеп өмір сүріп келеді.

алайда адам баласы – ең ғажап, ең бейім жаратылыс. ол бір ғана дүниемен шектеліп қалмайды. көбісі «сүйікті ісім» деп бір дүниені армандайды да, өмір оны мүлде басқа жолға салады. сөйтіп, ол өз мүмкіндігінің жаңа қабатын ашады. бір танысым өмір бойы өзін «гуманитармын» дейтін.
есеп-қисапты көрсе, басы айналатын. бірақ уақыт өте келе жеке кәсібін бастап, бухгалтерлік есеп жүргізуге тура келді. амал жоқ деп басталған іс қызығушылықпен жалғасты. қазір есепті де, салықты да, кіріс-шығысты да өзі жүргізеді.

сонда біз не түсіну керекпіз? адам - Жаратушының туындысы. ол кез-келген дүниеге бейімделе алады. шектеу тек санада.

сондықтан мамандықты таңдау тек «маған не ұнайды?» деген сұрақпен ғана шешілмеуі керек.
бәлкім, «елім үшін не пайдалы?»,
«мен қай салада көбірек пайда әкелем?»,
«менің білімім, еңбегім кімге жарық түсіре алады?»
деген сұрақтар арқылы таңдау әлдеқайда саналырақ қадам шығар.

дәл алаштықтар сияқты. олар «маған не ұнайды?» емес, «елге не керек?» деген сұрақтың төңірегінде шешім қабылдайтын.
сол себепті бірі дәрігер болды, бірі ұстаз, бірі заңгер, бірі инженер.
мамандық - тек адамның өзіне емес, айналасына да әсер ететін үлкен таңдау екенін ұмытпады.

мысалы, халық саны өсіп келеді, бірақ педагог тапшылығы әлі де бар болғаны үшін, жүрек қалауымен, шын ниетпен таңдаған адамдар болса, алдарында шын ниетпен бас иемін. себебі, олар өзіне ғана емес, болашақ ұрпаққа қызмет етуді таңдады.

шын мәнінде, сүйікті іс - адамның өзіне ғана ләззат сыйлайтын дүние емес, ол қоғамға да жылу, жарық бере алатын іс болса, нағыз миссия сонда басталады.

рис растёт в воде, но в его составе не найти даже капли влаги. арбуз же рождается на сухой земле, но наполнен водой почти до краёв.

это словно тишиной напоминает нам: не всегда результат связан с привычной логикой. мы думаем «влага там, где вода», но Он показывает, что истинная сила не в причинах, а в Его воле.

Он может превратить сухое в живительное, а полное в пустое. Ему не нужны условия, чтобы осуществить задуманное. причины лишь завеса, за которой скрыта Его могущественная власть.

и когда мы это понимаем, сердце учится уповать не на «если» и «потому что», а только на Него.

те, кто не знают себя, живут будто в чужой комнате, где стены выкрашены не тем цветом, а окна выходят не туда, куда хотелось бы. они думают, что так и должно быть.

но однажды тишина становится громкой. и рождается вопрос: а если у меня есть свой дом, свой путь, своя жизнь?
может быть, пора открыть дверь и выйти? не чтобы всё бросить, а чтобы наконец вернуться к себе.

мир держится на людях, которые замечают тех, кого перебили, не дослушали и говорят:
«ты что-то говорила, я тебя слушаю»

this is empathy, i’m mad about it!

жақсы тәрбие - үнсіз келісу емес.
ол - орынды жерде орнымен сөйлей білу, қажет сәтте үндемей қала алу.

әділетсіздікке куә болып, көрмегендей өтіп кету - парасатқа жат дүние. шындықты айтуға батылдық керек. себебі, үндемей келісу - әділетсіздіктің бір бөлігі болу. бірақ сөздің әрдайым айқайға ұласуы міндетті емес. нағыз шеберлік - ойды сабырмен, даналықпен жеткізу.

кейде үндемеген де жөн. адам шаршап тұрғанда, ашу үстінде немесе сөз жағдайды ушықтыратын болса, тіпті үнсіздік те жауапқа айналады. бұл - сабырдың белгісі.

жақсы тәрбие - тек «иә» деп бас изеу емес, қажет болса «жоқ» деп айта білу. тек сөйлеу емес, оның орнын сезіну.

тәрбиелі адам айналасындағыларға жайлы, бірақ әділетсіздікке бейжай қарамайды. ол дауылдың алдында да сабырлы, ал керек болса дауылдың өзі де бола алады.

құдай салмасын, осы адам менсінбеушілігім 1-сыныпта минутқа ең көп сөз оқығанымнан басталған-ау.

«провал года или впервые с пацанами после 10 лет»

сегодня в жате был нереальный кипишь, впервые приняли девочек. после ужина они захотели выйти на улицу. ну ладно, вышли.

и тут один ребёнок плачет, аблам показывает: «тичер, там кто-то плачет». думаю, наверное, из нашего класса (я их впервые вижу, не всех знаю в лицо).

подхожу, спрашиваю:
- что случилось?
- я не хочу тут учиться, мама меня бросила.
- почему не хочешь?
- у меня были свои планы.

полчаса сидим, от души посохбетила, разговариваем, успокаиваю, рассказываю про лицей всё, что только смогла. пишу аблашке: «ваша ученица плачет, подойдите».

и тут вдруг приходит мама этого ребенка, улыбается. я спрашиваю:
- вы в каком классе?
- не знаем, вроде «б».
- в смысле «б»? «б» деген ұлдардың сыныбы ғой.

и знаете что? оказывается, это была не девочка, а мальчик. а я смотрю на него и у меня осознание.
а дальше… ну, скажем так, моё лицо стоило увидеть.
что? почему? как я перепутала? как это вообще произошло?
вопросов - миллион. ответов - ноль.
и да, провал года официально открыт.

может и хайырлысы, если бы сразу поняла, что он пацан, может и не подошла бы.
а вдруг когда-нибудь этот маленький семиклассник станет абишкой и будет говорить:
«когда-то в седьмом классе хотел уйти с лицея, но одна апайка уговорила остаться»😂

адамның ниеті - оның тағдырына жол ашатын кілт. біз қандай оймен өмір сүрсек, соған лайық энергия мен мүмкіндік сыйлайды. мысалы, ниетіміз тек қарабастың ғана қамын күйттесе, ризық та тек өзімізге ғана жетердей беріледі. ал бір отбасының амандығын ойласақ, сол отбасыға жеткілікті несібе беріледі. мыңдаған жанды қамтыған арман-жоспар ұстансақ, соларға сай қуат пен табыс табамыз.

бұрын ата-анамыздың тапқан табысы бір үйдің барлығын асырап, киіндіріп, қыдыртып, қажетіне жеткізетін еді. ал қазір қолымыздағы қаражатты әрең өзімізге жаратып жүрміз. бұл да - ниеттің кеңдігіне байланысты. өйткені ризық адамның ниетімен өлшенеді.

жүректегі шынайы ниет - жасырын дұға. егер біздік арман адамдарға пайда әкелуді, бір жүрекке жылу беруді көздесе, дәл соған жетерлік күш, энергия, табыс береді. сондықтан жүректі кеңейтіп, ниетті ізгі қылмақ керек. сонда ойымыздан да үлкен жолдар ашылады.

иногда мне кажется, что нынешние родители слишком стараются уберечь детей от всего - от боли, от ошибок, от малейших неудобств. в этом, конечно, есть любовь и забота, но и некая иллюзия, ведь травма всё равно будет. даже если носить ребёнка на руках и убирать с его пути каждый камешек, жизнь всё равно коснётся его своими острыми углами.

и, может быть, именно в этом и есть хайр: любая трудность становится дверью к пониманию себя. травма учит адаптироваться к обществу, искать опоры внутри, становиться сильнее.

парадокс в том, что, делая за детей слишком много, мы лишаем их не только права на собственные ошибки, но и возможности обрести внутреннюю стойкость. иногда гиперопека - это не забота, а тонкая форма родительского эгоизма. ведь психическая сила рождается не из комфорта, а из встреч с проблемами, с тем, что требует усилия.

я часто думаю о своём детстве. как мы играли на улице до самой темноты, как радовались дождю и бегали под шлангой, когда мама поливала цветы. мы возвращались домой насквозь мокрые, но счастливые. и в этих простых играх была жизнь во всей её полноте.

сейчас же смотрю на своих племянниц: стоит попасть на одежду одной капле воды, они спешат переодеться. вы думаете это чистоплотность? к сожалению, нет. не превращаем ли мы детей в слишком хрупких? не учим ли мы их бояться малейшего «не так»?

когда мы учились в лицее, каждое утро делали уборку в своей комнате. и никто из наших мам не возмущался. до сих пор слежу за тем, чтобы девочки сами убирали свои комнаты. но иногда родители спрашивают: «а что тогда делают технички?» я всегда отвечаю: нам не нужна уборка после девочек, нам главное чтобы они сами учились. дело даже не в чистоте, а в том, чтобы прикоснуться к воде, почувствовать пыль руками, увидеть, как всё это делается, и осознать, что все люди равны, все под одной крышей, и никто не особенный.

почему сегодня так много детей, которые молчат, которым трудно выражать себя словами? может быть, потому что мы сами лишаем их опыта маленьких свобод, маленьких трудностей, маленьких побед.

растить ребёнка - это не значит оберегать его от всего. это значит быть рядом, когда он падает, и давать руку, но не забирать у него право падать.

мы часто оправдываем резкость тем, что другой «сам заслужил». но правда в том, что чужая ошибка не даёт нам права терять собственное достоинство.

даже если считаешь кого-то достойным дурного слова, не считай себя достойной его произнести.