Гыйлемдә соңгы 5 елда чыккан мәкаләләрнең иң шәпләрен барлыйбыз. Барлык гыйлемнәрнең нигезе — фәлсәфә хакында менә ниләр язганбыз.
1.«Алланы аклау» ник кирәк?
http://giylem.tatar/archives/2816
2. Яңа бакыйлык. Хәзерге заманның 5 фәлсәфи проблемасы
http://giylem.tatar/archives/551
3. Борынгы һинд фәлсәфәсе
http://giylem.tatar/archives/453
4. Фәлсәфәне көндәлек тормышта кулланып була: 9 ысул
http://giylem.tatar/archives/276
5. Сафлык кардәшләре
https://vk.com/@gylem-saflyk-kardshlre
1.«Алланы аклау» ник кирәк?
http://giylem.tatar/archives/2816
2. Яңа бакыйлык. Хәзерге заманның 5 фәлсәфи проблемасы
http://giylem.tatar/archives/551
3. Борынгы һинд фәлсәфәсе
http://giylem.tatar/archives/453
4. Фәлсәфәне көндәлек тормышта кулланып була: 9 ысул
http://giylem.tatar/archives/276
5. Сафлык кардәшләре
https://vk.com/@gylem-saflyk-kardshlre
Телләр һәм тел белеме турында Гыйлемдә чыккан иң кызыклы язмалар.
1. Телләр өйрәнү баланың башын бутыймы?
http://giylem.tatar/archives/175
2. Славян телләрендә болгар алынмалары
http://giylem.tatar/archives/763
3. Тофалар. 760 кешедән торган төрки халык
http://giylem.tatar/archives/1399
4. Валирий телендә бу ничек була
http://giylem.tatar/archives/2854
5. Югала башлаган телләрне саклау кирәкме?
http://giylem.tatar/archives/695
6. Хәзәр теле: яһүд язмаларында сакланган төрки тел
http://giylem.tatar/archives/1488
7. Күпмодальле тел белеме
http://giylem.tatar/archives/2016
8. Бар да тәрҗемә ителер. «Яндекс» ничек «кече» телләрдән тәрҗемә итәргә өйрәнә
http://giylem.tatar/archives/2023
9. Борынгы уйгыр теле
http://giylem.tatar/archives/1639
10. Австралия телләре
http://giylem.tatar/archives/2677
1. Телләр өйрәнү баланың башын бутыймы?
http://giylem.tatar/archives/175
2. Славян телләрендә болгар алынмалары
http://giylem.tatar/archives/763
3. Тофалар. 760 кешедән торган төрки халык
http://giylem.tatar/archives/1399
4. Валирий телендә бу ничек була
http://giylem.tatar/archives/2854
5. Югала башлаган телләрне саклау кирәкме?
http://giylem.tatar/archives/695
6. Хәзәр теле: яһүд язмаларында сакланган төрки тел
http://giylem.tatar/archives/1488
7. Күпмодальле тел белеме
http://giylem.tatar/archives/2016
8. Бар да тәрҗемә ителер. «Яндекс» ничек «кече» телләрдән тәрҗемә итәргә өйрәнә
http://giylem.tatar/archives/2023
9. Борынгы уйгыр теле
http://giylem.tatar/archives/1639
10. Австралия телләре
http://giylem.tatar/archives/2677
12 АВГУСТ кичендә Персеидлар метеор агышының иң көчле вакыты булачак: сәгатенә 100 метеор күренүе көтелә. Күзәтми калмагыз!
Укырга: http://giylem.tatar/archives/1127
Укырга: http://giylem.tatar/archives/1127
Йолдызлар, планеталар, галактикалар һәм чиксез-кырыйсыз Галәмнең үзе турында татарча гыйльми мәкаләләр — Гыйлемдә.
1. Төрле чор кешеләре йолдызлы күк йөзен ничек күргәннәр?
http://giylem.tatar/archives/1091
2. Ай турында артык билгеле булмаган 10 факт
http://giylem.tatar/archives/2912
3. Астероид, комета, метеорит бер-берсеннән нәрсә белән аерыла?
http://giylem.tatar/archives/2927
4. Кояш системасында тереклек
http://giylem.tatar/archives/3007
5. Кайда сез, аң кардәшләребез?
http://giylem.tatar/archives/2627
6. Кояш турында 5 фәнни миф
http://giylem.tatar/archives/2290
7. Ничек телескоп ясарга?
http://giylem.tatar/archives/2130
8. «Кеплер» телескобының 5 мөһим ачышы
http://giylem.tatar/archives/3051
9. Галактикаларның эволюциясе. «Сабыйлар» һәм «картлачлар»
http://giylem.tatar/archives/751
10. X планетасы: Кояш системасында тугызынчы планета бармы?
http://giylem.tatar/archives/263
1. Төрле чор кешеләре йолдызлы күк йөзен ничек күргәннәр?
http://giylem.tatar/archives/1091
2. Ай турында артык билгеле булмаган 10 факт
http://giylem.tatar/archives/2912
3. Астероид, комета, метеорит бер-берсеннән нәрсә белән аерыла?
http://giylem.tatar/archives/2927
4. Кояш системасында тереклек
http://giylem.tatar/archives/3007
5. Кайда сез, аң кардәшләребез?
http://giylem.tatar/archives/2627
6. Кояш турында 5 фәнни миф
http://giylem.tatar/archives/2290
7. Ничек телескоп ясарга?
http://giylem.tatar/archives/2130
8. «Кеплер» телескобының 5 мөһим ачышы
http://giylem.tatar/archives/3051
9. Галактикаларның эволюциясе. «Сабыйлар» һәм «картлачлар»
http://giylem.tatar/archives/751
10. X планетасы: Кояш системасында тугызынчы планета бармы?
http://giylem.tatar/archives/263
КИЛӘЧӘК МӘКТӘБЕ МӨГАЛЛИМЕ - Укытучылар өчен бәйге
"Гыйлем"нең иганәчеләре тарафыннан татар теле укытучылары һәм татар телендә белем бирүче укытучылар өчен кечкенә, әмма файдалы бәйге игълан ителә.
Бәйгенең бүләге - татар журналларына 1 еллык язылу (абунә). Файдалы һәм мәгълүматлы татар журналлары тупламасы өегезгә 2020 елның һәр аенда килеп торачак.
Бәйгенең шартлары гади:
1. Гариза калыбын тутырырга һәм кыска мотивация хатын язырга. Сылтама: https://forms.gle/nTJu79zdicfrSnam8
2. ВКонтактеда #татаргалиме2019 һәштэгы белән чордаш (ягъни исән-сау булган) татар галимнәре, фән кандидатлары һәм докторлары турында 3 пост язып эләргә.
Җиңүчеләр 5 октябрь - Укытучылар көнендә - игълан ителәчәк. Гариза һәм эшләр 2 октябрьгә кадәр кабул ителә.
Ихтирам белән
"Гыйлем" идарәсе
"Гыйлем"нең иганәчеләре тарафыннан татар теле укытучылары һәм татар телендә белем бирүче укытучылар өчен кечкенә, әмма файдалы бәйге игълан ителә.
Бәйгенең бүләге - татар журналларына 1 еллык язылу (абунә). Файдалы һәм мәгълүматлы татар журналлары тупламасы өегезгә 2020 елның һәр аенда килеп торачак.
Бәйгенең шартлары гади:
1. Гариза калыбын тутырырга һәм кыска мотивация хатын язырга. Сылтама: https://forms.gle/nTJu79zdicfrSnam8
2. ВКонтактеда #татаргалиме2019 һәштэгы белән чордаш (ягъни исән-сау булган) татар галимнәре, фән кандидатлары һәм докторлары турында 3 пост язып эләргә.
Җиңүчеләр 5 октябрь - Укытучылар көнендә - игълан ителәчәк. Гариза һәм эшләр 2 октябрьгә кадәр кабул ителә.
Ихтирам белән
"Гыйлем" идарәсе
Forwarded from ӘЙДӘ!
Заманча татар теле укытучылары өчен “Мөгаллим” дигән көчле курс әзерләнде
Яңалыкка әзер булган, үзен камилләштерергә теләгән, креатив татар теле укытучыларын белемнәрегезне арттырырга чыкырабыз.
Курста проектлы укыту, тел өйрәтүдә яңа методикалар, чит тел өйрәнү тәҗрибәләре белән танышу, практик идеяләр тупланмасы кебек темалар каралачак. Бүгенге көндә балаларны дәрескә ничек җәлеп итәргә? Укытучының хокукларын кем яклар? Бер ай дәвамында барачак әлеге курс шушы һәм башка сорауларга җавап табарга да ярдәм итәр.
Әлеге курсларга узар өчен, безнең профильдә күрсәтелгән сылтама аша узып, теркәлергә кирәк @forumtatar
https://forms.gle/dYqiBVQLZP97jG45
Яңалыкка әзер булган, үзен камилләштерергә теләгән, креатив татар теле укытучыларын белемнәрегезне арттырырга чыкырабыз.
Курста проектлы укыту, тел өйрәтүдә яңа методикалар, чит тел өйрәнү тәҗрибәләре белән танышу, практик идеяләр тупланмасы кебек темалар каралачак. Бүгенге көндә балаларны дәрескә ничек җәлеп итәргә? Укытучының хокукларын кем яклар? Бер ай дәвамында барачак әлеге курс шушы һәм башка сорауларга җавап табарга да ярдәм итәр.
Әлеге курсларга узар өчен, безнең профильдә күрсәтелгән сылтама аша узып, теркәлергә кирәк @forumtatar
https://forms.gle/dYqiBVQLZP97jG45
«Хәлбуки» яңадан эшли башлый! Дуслар, 25 нче октябрьдә яңа сезонның беренче очрашуын үткәрәбез. Лекторий урыны үзгәрде: быел без Татар китабы йортында җыелачакбыз.
Очрашуда КФУның Юридик факультеты студенты, "Гыйлем" активисты Илназ Баһаутдинов Бөек француз инкыйлабының хокукый һәм икътисадый аспектлары турында сөйләячәк.
Ә лекторий ахырында фикер алышу булачак.
25 ОКТЯБРЬ, 17.00,
Островский урамы, 15
Очрашуда КФУның Юридик факультеты студенты, "Гыйлем" активисты Илназ Баһаутдинов Бөек француз инкыйлабының хокукый һәм икътисадый аспектлары турында сөйләячәк.
Ә лекторий ахырында фикер алышу булачак.
25 ОКТЯБРЬ, 17.00,
Островский урамы, 15
Хәлбуки лекториендә студентлар, магистрлар, яшь галимнәр һәм фән белән тирәнтен шөгыльләнүчеләр белгәннәрен уртаклаша. Фәннәр һәм һөнәрләр, сәнгать һәм әдәбият турында татарча лекцияләр һәм әңгәмәләр тыңларга теләсәгез, һәр атнаның җомгасында рәхим итегез. Ә инде башкалар белән гыйлемен уртаклашырга теләгәннәрне сүз тотучы булырга чакырып калабыз.
Казан шәһәре, Островский урамы, 15 йорт (Татар китабы йорты / Дом татарской книги).
Җомга, 17:00
Казан шәһәре, Островский урамы, 15 йорт (Татар китабы йорты / Дом татарской книги).
Җомга, 17:00
"Хәлбуки"нең күптәнге дусты Артур Галимҗанов үзенчәлекле лекция сөйләячәк. Белгәнегезчә, быел лекторийларыбыз Татар китабы йортында (Шәриф Камалның мемориаль фатиры - Татар әдәбияты музее) уздырыла. Әлеге бинаны озак реконструкциядән соң 2019 елда гына ачтылар. Артур әфәнде бу реконструкция эшләрен әзерләүдә үзе дә катнашкан. Лекциядә ул бинаның тарихын һәм реконструкция эшләренең үзенчәлекләрен мигъмар (архитектор) күзлегеннән бәян итәчәк.
1 ноябрь, 17:00
Островский урамы, 15
1 ноябрь, 17:00
Островский урамы, 15
Ачык университет чираттагы татар телендə өстəмə белем бирү
курсларын ачып җибəрə – “PostХанлык” (Татарстан һəм татар халкы тарихы, XVI йөзнең икенче яртысы – XIX гасыр башы). Бу Ачык
университетның тарихка багышланган курсларының 2 нче өлеше.
Беренче дəрес 7 ноябрь 18.30 да була. Алга таба дəреслəр атнага ике
тапкыр - сишəмбе (18.30 - 20.00) һəм шимбə (13.00 - 16.00) көннəрендə
узачак дип көтелə. Һəр дəрес аерым темага багышланган. Лекциялəрне
чорга бəйле махсус лекторлар, бу өлкəнең белгечлəре, Хатыйп
Миңнеголов, Дамир Исхаков, Искəндəр Гыйлəҗев кебек атаклы галимнəр укыячак.
Дəреслəр IT-парк бинасында, “Точка кипения” коворкингында
(Петербург урамы, 52 йорт) узачак. Алдан Leader ID сайтында теркəлеп,
https://leader-id.ru/event/33020/ сылтамасы буенча заявка бирергə кирəк.
курсларын ачып җибəрə – “PostХанлык” (Татарстан һəм татар халкы тарихы, XVI йөзнең икенче яртысы – XIX гасыр башы). Бу Ачык
университетның тарихка багышланган курсларының 2 нче өлеше.
Беренче дəрес 7 ноябрь 18.30 да була. Алга таба дəреслəр атнага ике
тапкыр - сишəмбе (18.30 - 20.00) һəм шимбə (13.00 - 16.00) көннəрендə
узачак дип көтелə. Һəр дəрес аерым темага багышланган. Лекциялəрне
чорга бəйле махсус лекторлар, бу өлкəнең белгечлəре, Хатыйп
Миңнеголов, Дамир Исхаков, Искəндəр Гыйлəҗев кебек атаклы галимнəр укыячак.
Дəреслəр IT-парк бинасында, “Точка кипения” коворкингында
(Петербург урамы, 52 йорт) узачак. Алдан Leader ID сайтында теркəлеп,
https://leader-id.ru/event/33020/ сылтамасы буенча заявка бирергə кирəк.
Аюны биергә, ә күсене машина йөртергә өйрәтеп була!
Америка психологлары күселәрне машина йөртергә өйрәткәннәр. Әлеге “машина” тәгәрмәчләргә утыртылган пластик савыттан гыйбарәт, аны алга таба юнәлдереп була, машинаның шулай ук уңга һәм сулга бора торган җайланмасы да бар. Моңа өйрәтү өчен, бер айдан алып тугыз айга кадәр вакыт кирәк булган (бу аралык күселәрнең үзләренә һәм торган тирәлекләренә бәйле). Шул вакыт аралыгыннан соң машина йөртү күселәрнең киеренкелек һорманнары дәрәҗәләренә дә тәэсир итми калмаган: аларның хис-кичерешләренең тотрыклылануы күзәтелгән. Мәкалә Behavioural Brain Research журналында басылып чыккан.
Хайваннарның когнитив мөмкинлекләрен тикшергәндә, гадәттә үзтотышка бәйле төрле тәҗрибәи парадигмалар кулланыла. Иң билгеле мисалларның берсе – Скиннер тартмасы. Әлеге мисалда хайван билгеле бер механизмны үзлектән хәрәкәткә китерә, шуннан соң уңай яисә тискәре стимуляция ала. Галимнәргә бу рефлекслар ясалу һәм өйрәтү барышы артыннан күзәтергә ярдәм итә.
Шул ук вакытта хайваннарның төрле мәсьләләр башкаруларын тикшерү дә кызык. Күселәрне шактый катлаулы булган механизмны – транспорт чарасын идарә итәргә өйрәтү мөмкинме? Келли Ламберт җитәкчелеге астындагы Ричмонд университеты психологлары шуны тикшерергә булганнар.
Моның өчен тикшеренүчеләр пластик савытны, тәгәрмәчләргә утыртып, машина ясаганнар. Аны йөртү өчен өч бакыр этәргеч кулланылган: берсе ярдәмендә машина - алга таба, ә калган икенчесе ярдәмендә уң яисә сул якка таба хәрәкәт итә алган. Машина йөртергә өйрәтү “мәктәбендә” унбер күсе укыган: аларның бишесе - төрле уенчыклар белән баетылган (мәсәлән, йөгерү әйләнәсе) шартларда, ә калган алтысы гадәти лаборатория читлегендә асралганнар.
Иң әүвәл, күселәр яңа әйбергә ияләшсен өчен, машинаны читлеккә куеп торганнар. Аннан соң махсус тәҗрибәи җайланмадагы машинага чиратлап-чиратлап һәрбер күсене урнаштырганнар. Тәҗрибәи җайланма шахмат бизәге белән билгеләнгән диварлы (күселәр нәкъ шул урынга килеп туктарга тиеш) зур булмаган коридордан торган. Күселәр йөртү механизмына төшенгәннән соң, аларга уңай стимул (кечкенә зефир) бирелә башлаган. Нәтиҗәдә аларның бурычлары билгеләнгән урынга машина ярдәмендә барып, тәмлүшкәне алудан гыйбарәт булган.
Күселәр әлеге эшне атнасына дүрт тапкыр (унбишәр минут дәвамында) башкарганнар. Ике җан иясе инде бер ай узуга ук машина йөртүне үзләштергән һәм мәйданчык буйлап 1,1 м уза алган. Калганнарына исә моның өчен күбрәк вакыт таләп ителгән (өйрәнүнең иң дәвамлысы тугыз айны тәшкил иткән). Моннан тыш, күселәр, тәмлүшкәгә барып җитү өчен, машинаны як-якка, шулай ук кире якка да борырга өйрәнгәннәр.
Төрле уенчыклары булган шартлардагы күселәр машина йөртергә тизрәк һәм уңышлырак та (p < 0,001) өйрәнгәннәр. Машина йөртергә уңышлы гына өйрәнгән күселәрдә дегидроэпиандростерон һормоны югары, ә кортикостерон һормоны түбән дәрәҗәдә булган. Бу, галимнәр фикеренчә, хис-кишерешләрнең тотрыклы булуына ишарәли. Һормоннарның дәрәҗәләре күселәрнең өйрәтүләргә кадәр нинди шартларда тотылганнарына бәйле булмаган.
Күптән түгел галимнәр күселәрнең качышлы уйнау сәләтләрен дә ачыклаганнар. Бер яктан, кача белү – эволюция ягыннан бик мөһим күнекмә, икенче яктан, аларның уеннарының характеры (күселәр кеше артыннан күзәткәннәр, уенның фазасына бәйле рәвештә төрле авазлар чыгарганнар һәм иң яхшы качу урыннарын исләрендә тотканнар) уендагы үзтотышның эволюция ягыннан борынгы була алу ихтималын ассызыклый.
N + 1 берләшмәсеннән Елизавета Ивтушок язмасы
Америка психологлары күселәрне машина йөртергә өйрәткәннәр. Әлеге “машина” тәгәрмәчләргә утыртылган пластик савыттан гыйбарәт, аны алга таба юнәлдереп була, машинаның шулай ук уңга һәм сулга бора торган җайланмасы да бар. Моңа өйрәтү өчен, бер айдан алып тугыз айга кадәр вакыт кирәк булган (бу аралык күселәрнең үзләренә һәм торган тирәлекләренә бәйле). Шул вакыт аралыгыннан соң машина йөртү күселәрнең киеренкелек һорманнары дәрәҗәләренә дә тәэсир итми калмаган: аларның хис-кичерешләренең тотрыклылануы күзәтелгән. Мәкалә Behavioural Brain Research журналында басылып чыккан.
Хайваннарның когнитив мөмкинлекләрен тикшергәндә, гадәттә үзтотышка бәйле төрле тәҗрибәи парадигмалар кулланыла. Иң билгеле мисалларның берсе – Скиннер тартмасы. Әлеге мисалда хайван билгеле бер механизмны үзлектән хәрәкәткә китерә, шуннан соң уңай яисә тискәре стимуляция ала. Галимнәргә бу рефлекслар ясалу һәм өйрәтү барышы артыннан күзәтергә ярдәм итә.
Шул ук вакытта хайваннарның төрле мәсьләләр башкаруларын тикшерү дә кызык. Күселәрне шактый катлаулы булган механизмны – транспорт чарасын идарә итәргә өйрәтү мөмкинме? Келли Ламберт җитәкчелеге астындагы Ричмонд университеты психологлары шуны тикшерергә булганнар.
Моның өчен тикшеренүчеләр пластик савытны, тәгәрмәчләргә утыртып, машина ясаганнар. Аны йөртү өчен өч бакыр этәргеч кулланылган: берсе ярдәмендә машина - алга таба, ә калган икенчесе ярдәмендә уң яисә сул якка таба хәрәкәт итә алган. Машина йөртергә өйрәтү “мәктәбендә” унбер күсе укыган: аларның бишесе - төрле уенчыклар белән баетылган (мәсәлән, йөгерү әйләнәсе) шартларда, ә калган алтысы гадәти лаборатория читлегендә асралганнар.
Иң әүвәл, күселәр яңа әйбергә ияләшсен өчен, машинаны читлеккә куеп торганнар. Аннан соң махсус тәҗрибәи җайланмадагы машинага чиратлап-чиратлап һәрбер күсене урнаштырганнар. Тәҗрибәи җайланма шахмат бизәге белән билгеләнгән диварлы (күселәр нәкъ шул урынга килеп туктарга тиеш) зур булмаган коридордан торган. Күселәр йөртү механизмына төшенгәннән соң, аларга уңай стимул (кечкенә зефир) бирелә башлаган. Нәтиҗәдә аларның бурычлары билгеләнгән урынга машина ярдәмендә барып, тәмлүшкәне алудан гыйбарәт булган.
Күселәр әлеге эшне атнасына дүрт тапкыр (унбишәр минут дәвамында) башкарганнар. Ике җан иясе инде бер ай узуга ук машина йөртүне үзләштергән һәм мәйданчык буйлап 1,1 м уза алган. Калганнарына исә моның өчен күбрәк вакыт таләп ителгән (өйрәнүнең иң дәвамлысы тугыз айны тәшкил иткән). Моннан тыш, күселәр, тәмлүшкәгә барып җитү өчен, машинаны як-якка, шулай ук кире якка да борырга өйрәнгәннәр.
Төрле уенчыклары булган шартлардагы күселәр машина йөртергә тизрәк һәм уңышлырак та (p < 0,001) өйрәнгәннәр. Машина йөртергә уңышлы гына өйрәнгән күселәрдә дегидроэпиандростерон һормоны югары, ә кортикостерон һормоны түбән дәрәҗәдә булган. Бу, галимнәр фикеренчә, хис-кишерешләрнең тотрыклы булуына ишарәли. Һормоннарның дәрәҗәләре күселәрнең өйрәтүләргә кадәр нинди шартларда тотылганнарына бәйле булмаган.
Күптән түгел галимнәр күселәрнең качышлы уйнау сәләтләрен дә ачыклаганнар. Бер яктан, кача белү – эволюция ягыннан бик мөһим күнекмә, икенче яктан, аларның уеннарының характеры (күселәр кеше артыннан күзәткәннәр, уенның фазасына бәйле рәвештә төрле авазлар чыгарганнар һәм иң яхшы качу урыннарын исләрендә тотканнар) уендагы үзтотышның эволюция ягыннан борынгы була алу ихтималын ассызыклый.
N + 1 берләшмәсеннән Елизавета Ивтушок язмасы