2026-yil uchun kuzgi "Ilmiy maqola yozishni o'rganamiz" kursimizni e'lon qilaman.

👨‍🎓 Kurs tabiiy fanlar yo'nalishidagi ilmiy tadqiqot qilmoqchi, ilmiy maqola yozishni o'rganmoqchi, xalqaro darajadagi jurnallar (Scopus va WoS tarkibidagi) uchun maqola yozmoqchi bo'lib turgan magistrantlar, doktorantlar hamda mustaqil tadqiqotchilar uchun mo'ljallangan.

Kursda nimalar o'rgatiladi?
👉 Tadqiqot gipotezasini shakllantirish, tadqiqotni tashkil etish;
👉 Xalqaro IMRAD yo'nalishidagi maqolaning tarkibiy qismlari bilan tanishish;
👉 Maqolaning "Kirish" (Introduction) qismini qanday yozish kerak, u nima bilan boshlanib nima bilan tugaydi?
👉 Maqolaning "Material va metodika" (Materials and Methods) qismi nimalardan tashkil topgan bo'lishi lozim?
👉 Maqolaning "Natijalar" (Results) qismiga aynan nimalarni yozish lozim, mana shu bo'limda eng ko'p yo'l qo'yiladigan xatoliklar.
👉 Maqolaning "Muhokama" (Discussion) qismi nima va nima uchun muhim?
👉 Scopus va WOS tarkibidagi jurnallar ichidan maqola uchun munosib jurnal qanday saralanadi?
👉 Xalqaro darajadagi mashhur va tekin (!) jurnallarga maqola qanday yuboriladi?
👉 Maqolani yuborayotganda tadqiqotchilar yo'l qo'yadigan eng ko'p uchraydigan xatoliklar nimalardan iborat?
👉 Maqola taqrizi (Peer Review) nima va u nima uchun muhim?
👉 Taqrizlangan va taqrizlanmagan maqolaning farqi nima?
👉 Impakt faktor (IF) nima, soxta impakt faktorlarni qanday aniqlash mumkin?
👉 OAK jurnallari uchun maqola tayyorlash usullari.
👉 "Yirtqich nashrlar" nima va ulardan nega saqlanish lozim?

💻 Kurs qayerda bo'lib o'tadi?
- ZOOM platformasida
- Telegramda yopiq guruhda muhokama
- Kurs 5 ta pulli va 1 ta bonus darsdan iborat. Har bir dars 90 daqiqa davom etadi.

💳 Kursning narxi qancha?
- 1 mln so'm

📅 Kurs qachon boshlanadi?
- 2026-yil 11-oktabr yakshanba kuni

Kursga qatnashishni istovchilar quyidagi manzilga yozishi mumkin:
- @hujayrauz_bot

2026-yilgi Fiziologiya yoki tibbiyot bo‘yicha Nobel mukofoti Karl Deisseroth, Peter Hegemann va Georg Nagelga “yorug‘lik orqali boshqariladigan ion kanallari va optogenetika sohasidagi kashfiyotlari uchun” berildi.

Bu kashfiyotning mohiyati nimada?

Peter Hegemann va Georg Nagel bir hujayrali suvo‘tlarida channelrodopsin deb ataluvchi o‘ziga xos oqsilni kashf etdilar. Ushbu oqsil ko‘k yorug‘lik ta’sirida ionlarning hujayraga kirishiga imkon beruvchi kanalni ochadi. Natijada hujayra yorug‘likka sezgir bo‘lib qoladi. Karl Deisseroth esa ushbu oqsilni kodlovchi genni nerv hujayralariga kiritib, yorug‘lik yordamida nerv hujayralarining faoliyatini boshqarish imkoniyatini yaratdi.

Dastlab u ko‘k yorug‘lik yordamida laboratoriya sharoitida nerv impulslarini qo‘zg‘ata oldi. Keyinchalik bu usul tirik sichqonlar miyasidagi nerv hujayralarini ham yorug‘lik yordamida boshqarish imkonini berdi.

Ushbu yondashuv optogenetika deb nomlandi. Optogenetika yordamida olimlar tirik miyada qaysi nerv hujayralari xotira, hissiyot va xatti-harakatlarning shakllanishida ishtirok etishini ancha aniq o‘rganish imkoniga ega bo‘ldilar. Shu sababli ushbu texnologiya zamonaviy nevrologiya va neyrofan tadqiqotlarida juda katta ahamiyat kasb etdi.

Qisqacha aytganda, olimlar yorug‘lik yordamida miyadagi alohida nerv hujayralarini “yoqish” yoki “o‘chirish” imkonini beruvchi texnologiyani yaratdilar.
Bu usul nafaqat fundamental neyrobiologik tadqiqotlarda, balki epilepsiya, Parkinson kasalligi va boshqa nevrologik holatlarni tushunish hamda kelajakda davolashning yangi usullarini ishlab chiqishda ham istiqbolli hisoblanadi.

@hujayrauz

2026-yilgi Fizika bo'yicha Nobel mukofoti Francis Halzenga "IceCube Neytrino observatoriyasiga qo'shgan hal qiluvchi hissasi va astrofizik kelib chiqishga ega yuqori energiyali neytrinolarning kashf etilishi uchun" berildi.

Francis Halzenning asosiy g'oyasi nimadan iborat edi?

Neytrino — massasi juda kichik, elektr zaryadiga ega bo'lmagan va boshqa moddalar bilan nihoyatda kuchsiz ta'sirlashadigan elementar zarracha. Shu sababli u an'anaviy teleskoplar yordamida kuzatilmaydi va uni aniqlash nihoyatda qiyin. Halzen Janubiy qutbdagi ulkan muz qatlamidan neytrinolarni qayd etish uchun foydalanish mumkinligini anglab yetdi. Uning g'oyasi va ilmiy rahbarligi asosida IceCube Neytrino observatoriyasi yaratildi.

IceCube qanday ishlaydi?

IceCube — Antarktidada, Janubiy qutb yaqinidagi muz ichiga joylashtirilgan, hajmi taxminan 1 km³ bo'lgan ulkan neytrino detektori. Muzning 1,5 km dan ortiq chuqurligidagi qatlamlariga minglab yorug'lik sensorlari o'rnatilgan. Kosmosdan kelgan yuqori energiyali neytrino muzdagi atom yadrolari bilan juda kam hollarda to'qnashadi. Bunda zaryadlangan zarrachalar paydo bo'ladi va ular muz ichida harakatlanib, juda kuchsiz Cherenkov nurlanishini hosil qiladi. IceCube sensorlari aynan shu yorug'likni qayd etadi.

Nima uchun bu kashfiyot muhim?

IceCube yordamida olimlar ayrim neytrinolar koinotdagi eng kuchli va ekstremal jarayonlardan — uzoqdagi kosmik obyektlar va yuqori energiyali astrofizik hodisalardan kelayotganini aniqladilar. Bu neytrino astronomiyasi deb ataladigan yangi yo'nalishga yo'l ochdi. An'anaviy teleskoplar koinotni asosan elektromagnit nurlanish — ko'rinadigan yorug'lik, radiotolqinlar, rentgen va gamma nurlari orqali kuzatsa, neytrino astronomiyasi uni neytrinolar yordamida o'rganish imkonini beradi. Shunday qilib, Halzenning g'oyasi Janubiy qutb muzini ulkan astronomik detektorga aylantirdi. Insoniyat uzoq koinotdagi yuqori energiyali jarayonlarni ilgari mavjud bo'lmagan usulda o'rganish imkoniga ega bo'ldi.

@hujayrauz

2026-yilgi kimyo bo'yicha Nobel mukofoti Henri B. Kagan va Kenso Soaiga "asimmetrik organik sintezdagi nochiziqli effektlar va avtokatalizni kashf etganliklari uchun" berildi.

🧪 Gap nima haqida?

Ba'zi molekulalar bir-birining ko'zgudagi aksi bo'lgan ikki shaklda mavjud bo'ladi. Ular xiral molekulalar, ikki shakli esa enantiomerlar deyiladi. Chap va o'ng qo'lni eslang: ular bir-birining aksi, lekin ustma-ust tushmaydi. Tirik organizmlardagi oqsillar aminokislotalarning deyarli faqat bitta shaklidan tuziladi. Bu hodisa gomoxirallik deb ataladi. Laboratoriyada esa oddiy reaksiyalar odatda ikkala shaklni teng miqdorda hosil qiladi. Hayot nega aynan bitta "qo'l"ni tanlagan? Bu savol yuz yildan ortiq kimyogarlarni qiziqtirib kelgan.

🔬 Henri Kagan (1986)
Kagan katalizatorning sofligi bilan mahsulotning sofligi o'rtasidagi bog'liqlik to'g'ri chiziq emasligini aniqladi. Ba'zan mahsulot katalizatorning o'zidan ham sofroq chiqadi. Bu nochiziqli effekt deb ataladi.

⚗️ Kenso Soai (1995)
Soai bu g'oyani yangi bosqichga olib chiqdi. U mahsulotning o'zi katalizatorga aylanadigan reaksiyani, ya'ni avtokatalizni topdi: bir shaklning ozgina ortiqchaligi reaksiya davomida kuchayib boradi. Soai reaksiyasi eng nafis kimyoviy tajribalardan biri hisoblanadi.

🌍 Nega bu muhim?

Ikki olim gomoxirallik kimyoviy reaksiyalarda o'z-o'zidan qanday paydo bo'lishi mumkinligini ko'rsatdi. Soai reaksiyasi sun'iy bo'lsa-da, hayot kelib chiqishini o'rganishga yangi qiziqish uyg'otdi.
Amaliy ahamiyati ham katta, ayniqsa farmatsevtikada. Bir xil formulali, lekin ko'zgudagi aksi bo'lgan ikki molekula organizmda butunlay boshqacha ta'sir qilishi mumkin. Shu sababli dorilarni yaratishda kerakli enantiomerni tanlab sintez qilish juda muhim.

@hujayrauz

2026-yilgi adabiyot bo'yicha Nobel mukofoti kanadalik yozuvchi va shoira Anne Karsonga "klassik an'ana bilan o'ynoqi muloqotga kirishgan, jasur va ixtirochi ijodi orqali zamonaviy adabiyot uchun yangi shakllar yaratgani uchun" berildi.

📚 Anne Karson kim?
Karson — shoira, tarjimon va filolog. U butun faoliyati davomida she'r yozish, tarjima va universitetlarda dars berishni uyg'unlashtirib kelgan. Ijodida qadimgi yunon adabiyoti va mifologiyasiga tez-tez murojaat qiladi. Eng mashhur asarlari orasida she'riy roman Autobiography of Red va akasi xotirasiga bag'ishlangan, garmonika kabi buklanadigan kitob Nox bor.

Karson ijodining markazida — filologning so'zlarga bo'lgan ishtiyoqi bilan shoirning yangi ma'no yaratishga intilishi birlashadi. U o'zi etimologiyani, ya'ni so'zlarning kelib chiqishini barcha ishlarining boshlanish nuqtasi deb atagan.

Qadimiylik va zamonaviylik

Karson antik matnlarni shunchaki takrorlamaydi. U ularni zamonaviy dunyo bilan suhbatga kiritadi. Shu sababli asarlarida she'riyat va nasr, ilmiy va badiiy janrlar o'rtasidagi chegaralar ko'pincha yo'qolib ketadi. Karson ijodi adabiyot qat'iy janr chegaralariga bog'lanib qolishi shart emasligini ko'rsatadi: she'riyat, tarjima va filologiya bitta asarda birlasha oladi.

@hujayrauz

2026-yilgi Tinchlik bo‘yicha Nobel mukofoti Navanethem “Navi” Pillayga “tinchlik va xalqaro huquqni rivojlantirish yo‘lidagi sa’y-harakatlari uchun” berildi.

Navi Pillay kim?

Navi Pillay — xalqaro huquq sohasidagi taniqli huquqshunos va sudya. U o‘zining uzoq yillik faoliyati davomida inson huquqlarini himoya qilish, xalqaro huquq tamoyillarini mustahkamlash va qurolli mojarolar davrida sodir etilgan zo‘ravonliklar uchun javobgarlikni ta’minlashga katta hissa qo‘shgan.
Uning faoliyatini birlashtirib turuvchi asosiy g‘oya — qonun oldida barcha insonlar va davlatlar teng bo‘lishi hamda hech kim qonundan ustun turmasligi kerakligi.

Tinchlik va adolat o‘rtasidagi bog‘liqlik

Nobel qo‘mitasi ta’kidlaganidek, bugungi dunyoda urushlar va qurolli mojarolar ko‘payib borayotgan bir sharoitda xalqaro huquq tinchlik va xavfsizlikni ta’minlashning shunchaki qo‘shimcha vositasi emas, balki zarur shartidir.

Navi Pillay o‘z faoliyati orqali adolatni ta’minlashga qaratilgan huquqiy choralar urush va zo‘ravonliklarning oldini olishga yordam berishi mumkinligini ko‘rsatdi.

U xalqaro sudlarda muhim ishlarni ko‘rib chiqishda qatnashgan va xalqaro huquq institutlarini mustahkamlashga hissa qo‘shgan. Uning mustaqilligi, kasbiy mahorati va qat’iy pozitsiyasi xalqaro huquqshunoslar orasida yuksak hurmat qozonishiga sabab bo‘lgan.

@hujayrauz

#Ichthyology
#new_genus
#Central_Asia
#American_Museum_Novitates

Markaziy Osiyo ixtiofaunasida yangi baliq urug‘i — Tianshanophoxinus tavsiflandi.


Bir necha kun oldin nufuzli American Museum Novitates jurnalida e’lon qilingan fundamental tadqiqotda mintaqamizning berk (oqmas) suv havzalarida yashovchi mayda golyan baliqlarining alohida yangi urug‘i — Tianshanophoxinus, gen. nov. fanga ma’lum qilindi.

Ilgari bu baliqlar tashqi o‘xshashligi tufayli bir yarim asrdan ortiq vaqt davomida Phoxinus yoki Rhynchocypris urug‘lari tarkibida qaralgan va ularning aniq taksonomik o‘rni noaniq qolib kelayotgan edi. Xalqaro tadqiqotchilar guruhi — O. Artaev, I. Turbanov, M. Levina, N. Mamilov, S. Sharakhmetov, G. Khassengaziyeva, E. Simonov, R. Thoni va B. Levin tomonidan o‘tkazilgan integrativ morfologik hamda molekulyar-genetik (mtDNK va yaDNK) tahlillar shuni ko‘rsatdiki, ular Yevroosiyoning oddiy golyanlaridan butunlay ajralib turuvchi mustaqil evolyutsion tarmoqni tashkil etadi.

Yangi tavsiflangan Tianshanophoxinus urug‘i hozircha kamida uchta turni o‘z ichiga oladi:

1. Tianshanophoxinus poljakowii (Kessler, 1879) — urug‘ning tipik turi bo‘lib, Balxash va Olako‘l havzalarida tarqalgan.

2. Tianshanophoxinus kuldschiensis (Warpachowski, 1887) — uzoq yillik sinonimiyadan qayta tiklandi (status resurrectus); asosan Ili daryosi havzasida (Qozog‘iston va Xitoy) yashaydi.

3. Tianshanophoxinus issykkulensis (Berg, 1912) — Issiqko‘l va Chu daryosi havzalarining o‘ziga xos endemigi hisoblanadi.

Ushbu kichik baliqlar o‘zining yaqin qarindoshlaridan yon chiziqdagi teshikchali tangachalar sonining keskin qisqarganligi (aksariyat individlarda butunlay yo‘q yoki juda kam), juft suzgich qanotlarining nisbatan kalta ekani hamda qorin suzgich qanoti nurlari va dum umurtqalari sonining kamroq bo‘lishi kabi diagnostik belgilari bilan yaqqol farq qiladi.

Sistematik o‘rni:

Sinf: Actinopterygii Klein, 1885
Turkum: Cypriniformes Bleeker, 1859
Oila: Leuciscidae Bonaparte, 1835
Kenja oila: Pseudaspininae Bogutskaya, 1990
Urug‘: Tianshanophoxinus, gen. nov.
Tipik tur: Tianshanophoxinus poljakowii (Kessler, 1879)

Etimologiyasi: Mualliflar guruhi yangi urug‘ nomini ushbu baliqlar tarqalgan tog‘li mintaqa — Tyan-Shan sharafiga hamda turlar dastlab tasvirlangan eski urug‘ nomi — Phoxinus larning o‘zaro birikmasidan hosil qilganlar.

Markaziy Osiyo biologik xilma-xilligi hali kashf etilmagan qirralarga nihoyatda boy ekanini ushbu tadqiqot yana bir bor isbotladi.

Mualliflarni mazkur ajoyib tadqiqot natijalari va dunyo ixtiofaunasini o‘rganishga qo‘shgan hissasi bilan samimiy tabriklayman!
Maqola bilan yaqindan tanishishni istaganlar uchun doi havolasi quyida berilmoqda: https://doi.org/10.1206/4058.1

Shu bilan Nobel haftaligi o'z nihoyasiga yetdi. Endi Nobel mukofotiga oid sizlarning bilimlaringizni sinab ko'rish uchun qiziqarli savolalrdan iborat testlar taqdim qilaman. Qani, ko'ramiz Nobel mukofoti borasidagi bilimlaringiz ko'lami qanday ekan? 😊

Kuni kecha Xalqaro baliqlar katalogi (Eschmeyer's Catalog of Fishes) baliqlarning tur soniga oid ma'lumotlar bazasi yangilanganligini e'lon qildi. Unga binoan 2026-yilning 20-oktabr kungi holatiga ko’ra, sayyoramizda 37 799 valid baliq turi mavjud. Bundan avvalgi yangilanish o‘tgan oy 21-sentabr kuni bo‘lgan edi. O‘tgan 29 kun davomida baliqlarning umumiy valid turlar soni 27 turga ko‘paygan. Umumiy holda 2026-yil boshidan beri qayd etilgan yangi baliq turlari soni esa 305 tani tashkil etdi.

Yuqoridagi rasmda oktabr oyi boshida Xitoyning Hechi shahridagi Hong-shuihe daryosidan tavsiflangan karpsimonsimonlar (Cypriniformes) turkumi Sharqiy Osiyo chebak baliqlari (Xenocyprididae) oilasiga mansub yangi tur - Opsariichthys baguiensis tasvirlangan. Yangi baliq turining kashf etilishi haqida batafsil xalqaro Animals jurnalidan o‘qishingiz mumkin.

@hujayrauz

Baxtiyor Şeraliyev bilan botanika boği böylab sayr

Toşkentning “öpkasi” bölgan botanika boği böylab biologiya fanlari böyiça falsafa doktori (PhD), Farğona davlat universiteti dotsenti, ixtiolog va zoolog Baxtiyor Şeraliyev bilan sayr qilamiz.

Videoning sifatli variantini mana bu yerda tomoşa qilişingiz mumkin.

Eslatma: Video professional ta’lim taşkilotlari öquvçilari va oliy ta’lim taşkilotlari talabalari uçun tayyorlangan.

Bizni kuzatib boring:
Instagram | Telegram | Youtube | Facebook