💢 آیا گفتمان امام (ره) در حوزه مهجور است؟

✍️ گاهی شنیده می‌شود که گفتمان امام‌ (ره) در متن حوزه امتداد پیدا نکرده و حوزه علمیه قم به عنوان مادر انقلاب دچار بلیه “نجفی شدن” گشته و طبیعتا برای این بیماری باید دنبال راه حلی بود. به نظر نگارنده، این تصور با واقعیت حوزه قم مطابق نیست.

👈 ادامه مطلب

🆔 @ijtihadnetwork

💢 فقه الاجتماع؛ کلید توسعه فقهی در جهان معاصر است/ ولایت فقیه؛ نظامی مترقی، الگویی جهانی/ نظام‌سازی اسلامی؛ چرا فقه باید نقطه عزیمت باشد؟

🔻 گزارشی از اختتامیه ششمین همایش کتاب سال حکومت اسلامی:

استاد محسن اراکی: اصلی‌ترین فقهی که باید به دنبال توسعه آن باشیم، مسأله فقه الاجتماع یا فقه نظام است. تنظیم روابط در عرصه اجتماع، سیاست، اقتصاد و... باید بر اساس روش‌های علمی انجام شود. اگر حوزه‌ها این روابط را تبیین نکنند، قطعا منجر به انزوای حوزه می‌شود.

استاد عباس کعبی: قانون اساسی ما سند فقه حکومتی و تحول در عرصه‌های سیاسی است. الگوی اسلامی پیشرفت و بیانیه گام دوم مقام معظم رهبری که الگوی راهبردی مرتبط به آینده است، می‌تواند سند پایه برای بنیان‌گذاری نظام‌های فقهی آینده باشد.

محمود رجبی: ولایت فقیه مترقی‌ترین نظام حاکمیتی در سطح جهان است که قابلیت الگوگیری برای همه مکاتب را دارد. هم‌اکنون طرح‌های گسترده‌ای در مرکز تحقیقات علمی حکومت اسلامی در حال اجرا است که از جمله آن‌ها می‌توان به حکومت دینی و عدالت‌گرایی، مردم‌گرایی و حکومت دینی، ولایت فقیه و گستره حکومت اسلامی، نظام‌وارگی اندیشه اسلامی، نظام مسائل نظام اسلامی و... اشاره کرد.

👈 گزارش تفصیلی

🆔 @ijtihadnetwork

💢 روح اسلام و شریعت باید در مفاد قوانین ما تجلی پیدا کند/ پرداختن نامتوازن به برخی موضوعات از چالش‌های قانونگذاری است

استاد صادق آملی لاریجانی:

روح اسلام و شریعت باید در مفاد قوانین ما تجلی پیدا کند، لذا مهمترین ضرروت برای حاکمیت دین و تقویت اسلامیت نظام آن است که قانون و مجموعه مقررات برای اداره کشور باید در بستر اسلام، فکر دینی، فقه و شریعت اسلامی صورت بگیرد.

شورای نگهبان بیشتر بحث مربوط به مغایریت یا عدم مغایریت قوانین را بررسی می‌کند در حالی که روح قوانین ما باید بر اساس اسلام باشد، اجرای احکام اسلامی به این معناست که روح دین و اغراض آن در کلیت قوانین حکمفرما باشد. باید بررسی شود که آیا اکنون واقعا در مجموعه قوانین ما چنین خلاءای وجود ندارد؟

ما در برخی موضوعات با تورم قوانین مواجه هستیم ولی در مباحثی مانند توجه فضائل و رذایل اخلاقی، امر به معروف و نهی از منکر، مساله رفع محرومیت و... که در قانون اساسی به صراحت به آنها اشاره شده، چه اندازه قانون داریم و به آنها پرداخته شده است؟

👈 ادامه مطلب

🆔 @ijtihadnetwork

🎧 «حق مخلوق از نظر شیخ انصاری و امتداد آن در قانون اساسی»

🎙 ارائه: حجةالاسلام محسن قنبریان

🗓 ۱۶ بهمن ۱۴۰۳ - قم، حوزه علمیه امام کاظم علیه‌السلام

🆔 @ijtihadnetwork

🎧 «اجتهاد بانوان و چالش‌های آن»

🎙 ارائه: فریبا علاسوند

🗓 ۱۶ بهمن‌ماه ۱۴۰۳ - قم، پژوهشکده زن و خانواده

🆔 @ijtihadnetwork

💢 «فقه مقاصدی» یا «مقصدبسنده» مورد تایید ما نیست / امام (ره) و آیةالله سیستانی در برخی موارد از رویکرد مقاصدی در استنباطات فقهی خود بهره برده‌اند / ضرورت لحاظ نصوص مقاصدی در فرآیند اجتهاد در کنار سایر ادله‌ی شرعی

استاد ابوالقاسم علیدوست:

در فقه امامیه، نه نظریه‌ی «مقاصدبسنده» (که نصوص را کنار گذاشته و صرفاً بر مقاصد تکیه می‌کند) مورد پذیرش است، و نه «فقه مقاصدی» به معنای رایج در اندیشه‌ی برخی اهل سنت، بلکه آنچه مورد تأکید است، ضرورت لحاظ نصوص مقاصدی در فرآیند اجتهاد و استنباط احکام در کنار سایر ادله‌ی شرعی است.

توجه به مقاصد شریعت در میان فقهای متقدم شیعه نیز دارای سابقه است؛ چنان‌که فقیهانی مانند علامه حلی، فخرالمحققین، شهید اول، محقق بحرانی، وحید بهبهانی، صاحب جواهر، و مراجع معاصر همچون آیةالله سیستانی و مرحوم امام خمینی در برخی موارد از رویکرد مقاصدی در استنباطات فقهی خود بهره برده‌اند.

مقاصد شریعت، امری قطعی و مبتنی بر نصوص است. نمی‌توان صرفاً به دلیل اینکه برخی روشنفکران یا گروه‌های التقاطی از این مفهوم سوءاستفاده کرده‌اند، آن را مطرود دانست. همان‌گونه که اصول فقه در طول تاریخ تحول یافته، فقه شیعه نیز باید بتواند با حفظ اصالت، پاسخگوی مسائل مستحدثه باشد. امام خمینی (ره) در مقام نقد دیدگاهی که عمومات و اطلاقات کتاب را منحصر در معاملات متداول زمان تشریع می‌دانست، چنین نگرشی را نوعی «تحجر» تلقی کرده و تأکید داشت که چنین قرائتی، فقه را از پویایی و معاصرت دور می‌سازد.

👈 گزارش تفصیلی «اجتهاد» از نشست

🆔 @ijtihadnetwork

💢 حوزه‌ی پساانقلاب و بلوغ علمی و شخصیتی

✍️ مباحثات نوشت: پس از پیروی انقلاب اسلامی و شکل‌گیری نهاد قوی حوزوی و مراکز پرتعداد علمی و فقهی، شاهد برگزاری صدها مناظره و کرسی ارائه نظر و نقد آن هستیم.

اینک در سایه‌ی انقلاب اسلامی کرسی‌های ارائه نظر و اندیشه و هم‌چنین نشست‌های علمی پرتعداد که گاه در قالب مناظره علمی برگزار می‌شود، بلوغ خاصی به حوزویان داده است و فراتر از موضوعات فقهی، علوم انسانی نیز مورد توجه کرسی‌ها و مناظرات قرار گرفته‌ است.

البته در این بین و در اوج شکوفائی علمی و تبادل و نقد نظرات علمی، گاه شاهد اقدامات و مواجهه‌های یک‌سویه و تکفیرگونه در قبال نظرات مطرح شده هستیم که متاسفانه باید گفت این اقدام ناسپاسی درباره نعمتی است که برکت انقلاب اسلامی نصیب حوزه‌های علمیه شده است.

حوزه‌ی پساانقلاب، حوزه‌‌ای است که در سایه‌ی تضارب و نقد آراء و اندیشه‌های گوناگون به رشد شخصیتی و علمی جهت بحث و بررسی هرگونه نظر و رأی رسیده‌ است.

👈 ادامه مطلب

🆔 @ijtihadnetwork

📚 کتاب سال حوزه برگزیدگان خود را شناخت

بیست و هشتمین همایش کتاب سال حوزه و هشتمین جشنواره مقالات برتر حوزه در قم با معرفی برترین‌ها، به کار خود پایان داد.

👈 جزئیات

🆔 @ijtihadnetwork

💢 جریان‌شناسی کریم شاه الحسینی؛ اسلام سکولار یا اسلام سنتی؟

بامداد ۱۷ بهمن ۱۴۰۳ رسانه‌های معتبر غربی خبر فوت چهل و نهمین امام شیعیان اسماعیلی را منتشر و دقیقا غروب همان روز خبر نص رحیم شاه الحسینی - امام پنجاهم - رسانه‌ای شد.

این اطلاع رسانی، پرده از این حقیقت برداشت که کریم شاه الحسینی ایرانی الاصل (انجدان محلات) بیش از آنکه در وطنش آشنا باشد، در غربت از وطن شناخته شده و حکایتگر از چهره‌ای متمایز از او در اسلام شناسی است.

به همین مناسبت حجةالاسلام سیدعلی بطحائی در یادداشت پیش رو به نکاتی در مورد جریان‌شناسی فکری آقاخانیه خواهد پرداخت.

📝 بخوانید

🆔 @ijtihadnetwork

💢 ارتش یک نفره!

استاد علیدوست، بازیگری غیرقابل چشم‌پوشی و عنصری تأثیرگذار در حوزه علمیه قم است. چه او را دوست داشته باشیم و چه دوست نداشته باشیم، نمی‌توان از تأثیرگذاری او بر حوزه علمیه قم و دانش فقه، چشم‌پوشی کرد. او سال‌هاست که با سلاح دانش و راهبرد گفتگو، به بیان نظرات خویش پرداخته است.

همواره در مرز دانش حرکت کرده است؛ چه زمانی که از عقل و عرف سخن گفت، چه وقتی که پای مصحلت را به دانش فقه باز کرد و چه آن هنگام که قرائت جدیدی از مقاصد شریعت را فراروی دانش‌پژوهان این دانش قرار داد. بدون آنکه ادعای افق گشایی داشته باشد، افقهای فراوانی را به روی دانش فقه باز کرد و بی آن که خود را ادیب بداند، واژگان زیادی را به ادبیات علوم اسلامی افزود.

شاید طلاب و اساتید جوان، آن زمان که «رویکرد نص‌بسند» را به چالش می‌کشند، یا از «تفسیر دوسویه آیات و روایات» سخن می‌گویند و اساتیدشان را به برپایی «دروس دو ضلعی و سه ضلعی» دعوت می‌کنند، ندانند که تمام این اصطلاحات برساخته ذهنی است که هیچ‌گاه صاحب سبک و نظر بودنش را به رخ دیگران نکشید و مقام استادی را نیز برای خودش برنتافت.

استاد علیدوست، در میانه سنت و مدرنیته ایستاده است. او همان مقدار که با بی‌ضابطه بودنِ استدلالات بر طهارت سگ مخالف است، نص‌بسند بودن و اخباری‌گری مدرن را نیز به چالش می‌کشد. شاید دکتر سروش نداند که همان قدر که او، از دفاع آیةالله از دستگاه فقه شیعی ناخرسند است، دوستان قمی آیةالله نیز وی را به خاطر مناظره با روشنفکری مثل او، سرزنش می‌کنند.

👈 متن کامل یادداشت در «اجتهاد»

🆔 @ijtihadnetwork

💢 بازی القاب در حوزه!

🔻 آیةالله جوادی آملی:

بت‌ها دو جور است. يک بت غليظ داريم، يک بت رقيق. غليظ‌ترين بت همين حجَری است كه می‌تراشيدند و عبادت می‌كردند كه «أَتعبدون ما تنحتون»، «خَلقَكم و ما تعملون» و مانند آن.

رقیق‌ترین بت همين هوای نفس است، يک پسوندی يا پيشوندی بايد در كارها باشد، نام آدم را ببرند، با يک القابی ذكر بكنند، همين بازی‌ها كه هست. اينها بالاخره يک روزی آدم را گرفتار می‌كند.

اگر كسی در اوائل سن جلوی اين گرفتاری‌ها را نگيرد، وقتی پير شد كارش بسيار مشكل است، به دنبال بازی عمرش را تلف می‌کند.

شما الان يک صفحه لقب بنويسيد ببينيد نه منشا علمی دارد نه منشا عملی دارد، نه گفته خدا و پيغمبر است، نه در قيامت خريدار دارد نه پيش فرشته‌ ها خريدار دارد.

خب، اين چيزی است كه جز بازی چيز ديگری نيست، خب آدم چرا دنبال اين برود؟!

▫️ برگرفته از درس تفسیر، سوره یونس، جلسه ۵۰

🆔 @ijtihadnetwork

💢 استقلال عقل در کشف ملاکات احکام شرعی؛ تحلیل مبانی، استدلال‌ها و چالش‌ها

هفتمین کرسی گروه اصول فقه مرکز فقهی ائمه اطهار (ع) با عنوان «نقد استقلال عقل در استنباط مقاصد الشریعه» با شرکت گسترده اساتید، طلاب و محققین برگزار شد. در این برنامه علمی استاد علیرضا اسلامیان به عنوان ارائه دهنده و استاد ابوالقاسم علیدوست به عنوان ناقد در این جلسه حضور یافتند.

این نشست مناظره‌گونه با برخی حاشیه‌ها همراه بود که «اجتهاد» بدون در نظر گرفتن آن به ارائه گزارش علمی جلسه می‌پردازد. در ابتدا گزارشی از برایند مباحث، سپس تفصیل نظرات اساتید و استدلال‌ها فراروی مخاطبان فرهیخته قرار می‌گیرد.

👈 گزارش علمی «اجتهاد» از مناظره استاد اسلامیان با استاد علیدوست

🆔 @ijtihadnetwork

🎧 کاربست هوش مصنوعی در فقه و علوم اسلامی

🎙 ارائه: استاد دکتر بهروز مینایی، عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت و رئیس شورای سیاست‌گذاری موسسه هوش مصنوعی و تمدن اسلامی

🗓 چهارشنبه - ۱۷ بهمن ۱۴۰۳

🆔 @ijtihadnetwork

📝 پيام آيةالله نوری همدانی به مردم شریف ایران جهت شرکت در راهپیمایی ۲۲ بهمن

✍️ بسم الله الرحمن الرحیم
در آستانه سالگرد پیروزی شکوهمند انقلابی اسلامی ایران هستيم. بدون شک اين مناسبت از ايام الله محسوب می‌گردد و باید اين پیروزی عظیم را به بهترین وجه ارج نهیم و انشاءالله با حضور یکپارچه در راهپیمایی ۲۲ بهمن، این وظیفه را ادا کنیم.

این روزها با حوادث عجیبی در دنیا و منطقه مواجه هستیم؛ پیوستگی بی‌سابقه دنیای کفر و استکبار و ایادی آن در مقابل این انقلاب عظیم و کشور عزیز ايران و محور مقاومت که با تبلیغات گسترده در رسانه‌های خود به نمایش گذاشته اند و متأسفانه عده‌ای هم تحت تاثیر قرار گرفته اند، به همین جهت است که جهاد تبیین لازم می‌شود.

بر صاحبان مناصب و منابر و جرائد و همه رسانه‌ها این رسالت نهاده شده که از جبهه حق دفاع کنند و حقایق را بدون هیچ گونه ملاحظه بیان کنند و چهره سیاه استکبار و در رأس آن آمریکا را معرفی نمایند و کارنامه سیاه و جنایتکارانه اين کشور را که دهها سال است از هیچ گونه دشمنی و کینه توزی دریغ نکرده و پیوسته به فکر نابودی ملت ایران است بیان کنند و خدمات ارزشمند این نظام را که امروز در بیان دشمنان کتمان و در غفلت‌ دوستان کمرنگ شده‌ به تصویر بکشند و بدانند راه نجات و رفع همه مشکلات؛ خصوصاً اقتصاد و معیشت همان است که رهبر بزرگوار و مدبر فرمودند با اتحاد و همراهی ملت عزیز و بصیر و همچنین همت بلند مسئولان قابل حل خواهد بود.

ضمن حمایت از مواضع محکم مقام معظم رهبری پیرامون آمریکا در جمع همافران نیروی هوایی، با عنایت خداوند متعال و توجهات حضرت ولی عصر «عجل الله تعالی فرجه الشریف» مردم‌ ايران اسلامی در سراسر کشور با حضور پرشور در راهپیمایی ۲۲ بهمن بار دیگر به ندای امام راحل «رحمت الله علیه» و شهدای عزیز لبیک خواهند گفت و حمایت خود را از اصل نظام و رهبری معظم انقلاب که با حکمت و درایت و شجاعت اين کشتی انقلاب را هدایت نمود اعلام خواهند کرد و انزجار خود را از استکبار جهانی و صهیونیست جنايتکار و ایادی آنان به نمایش می‌گذارند.

توفیق همگان را از خداوند متعال خواستارم.
إنْ تَنْصُرُوا اللهَ يَنْصُرْكُمْ وَ يُثَبِّتْ أقْدَامَكُمْ

🆔 @ijtihadnetwork

📹 پیام آیةالله مکارم شیرازی برای ۲۲ بهمن و ۴۶مین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی

✍️ بسم الله الرحمن الرحیم
و صلی الله علی سیدنا محمد و آله الطاهرین

بیست و دوم بهمن، روزی که انقلاب اسلامی به ثمر نشست و تمامی مراکز حساس، از جمله رادیو و تلویزیون، تحت کنترل نیروهای انقلابی قرار گرفت. خداوند متعال این نعمت بزرگ، یعنی انقلاب اسلامی، را به ملت ایران عطا فرمود.

البته برخی به مشکلات موجود، از قبیل مسائل معیشتی، تأمین ارزاق و مشکلات مسکن، می‌نگرند، اما به برکات فراوان انقلاب توجه ندارند.

به هر حال، تمامی این برکات حاصل انقلاب اسلامی است و این انقلاب نیز نشانه عنایت پروردگار متعال به ما می‌باشد.

نباید فراموش شود که برگزاری راهپیمایی در این روز اهمیت ویژه‌ای دارد و لازم است همه افراد در آن شرکت کنند. حتی حضور کودکان در این راهپیمایی ضروری است تا از همان دوران کودکی با این روز بزرگ و مبارک آشنا شوند.

در هر صورت، سعی کنید ان‌شاءالله با رفتار و اعمال خود نشان دهید که انقلاب اسلامی در اخلاق و منش ما نیز تأثیرگذار بوده است، چرا که این اخلاق با اخلاق پیش از انقلاب تفاوت‌های زیادی دارد.

🆔 @ijtihadnetwork

📹 تعرب بعد از هجرت حرام است / مبادا در اثر اخلال، عدلی فراموش بشود / حکم عادله برکتش بیش از باران چهل شبانه روزه است

📝 پیام آیةالله جوادی آملی به مناسبت راهپیمایی ۲۲ بهمن:

مطلب اساسی آن است که یکی از گناهان کبیره که در صدر اسلام مطرح بود تعرب بعد از هجرت است. این تعرب بعد از هجرت در بیان نورانی پیغمبر(ص) است که مستقیماً به وجود مبارک امیرالمؤمنین فرمود «لَا تَعَرُّبَ بَعْدَ الْهِجْرَةِ». بیان نورانی امام صادق (ع) است که صریحا تعرب بعد از هجرت را نهی کردند. در مکتوب رسمی امام رضا (ع) است که تعرب بعد از هجرت را نهی کردند. تعرّب یعنی جاهلیت قبل از اسلام را کسی دوباره بخواهد بپذیرد این جزء معاصی کبیره است.

👈 متن کامل

🆔 @ijtihadnetwork

💢 فقه سیاسی و صیانت از تراث فقهی

✍️ حجةالاسلام ابراهیم موسی‌زاده

در سال‌های اخیر استعمال اصطلاحات مربوط به فقه، بی آنکه مرز تمایز آن اصطلاحات و ارتباط منطقی آنها با یکدیگر به نحو روشن بیان گردد، زیاد شده است؛ اصطلاحاتی همچون: «فقه معاصر»، «فقه نظام»، «فقه نظام ساز»، «فقه حکومتی»، «فقه الدوله»، «فقه حکمرانی»، «فقه امارت»، «فقه اجتماعی»، «فقه امنیت»، «فقه رسانه»، «فقه هنر» و غیره.

شایسته است به منظور تبیین و تفریع متناسب با نیازهای روز، در کنار حراست و حفاظت از تراث ارزشمند فقهی؛ اصطلاح مألوف و نام آشنای «فقه سیاسی» با تعیین معنا و تحدید دامنه‌ی واژه «سیاسی»، بصورت یکپارچه برای بیان مرادِ استعمال کنندگان این اصطلاحات جایگزین شود. با این توضیح که برای واژه «سیاسی» در «فقه سیاسی»، برداشت‌های زیر را می‌توان متصور بود...

👈 ادامه مطلب

🆔 @ijtihadnetwork

💢 نکاتی پیرامون قاعده ملازمه و درک عقل نسبت به ملاکات احکام شرعی

✍️ حجةالاسلام محمدجواد لطفی

اگر فقیه منضبط و متتبع در تراث فقهی، در یکی از مسائل شرعی با بهره‌گیری از گوهر عقل نسبت به مصلحت یا مفسده حتمیه، قاطع گردد طبعاً میزان فتوا بر طبق درک عقل در حق او تمام است و نباید بر کار او خرده گرفت و او را متوجه اتهاماتی ناروا نمود؛ براستی حال چنین فقیهی از قطّاع یا قاطع از طریق قیاس آن قدر بدتر است که نباید به نظرات او اعتنا کرد؟! مگر فقهایی که در بسیاری از مسائل فقهی ادعای قطع به مذاق شارع کرده و بر پایه آن اقدام به صدور فتوا می‌نمایند چه مزیتی بر فقیه مستدل به درک قطعی عقل دارند؟! اگر حجیت قطع، ذاتی و غیر قابل سلب بوده و تفاوتی در منشأ حصول آن وجود ندارد پس نمی‌توان بر فقیه مورد نظر اشکال گرفت و العیاذ بالله فقاهت او را دچار انحراف شمرد.

اگر فقیهی در ارتباط با قاعده ملازمه و صغرای آن پای روایات را وسط می‌کشد، آیا در صدد استدلال مستقیم به آن روایات است یا صرفاً در مقام فضاسازی و ایجاد زمینه برای پذیرش قاعده است؟ اگر در مقام استدلال است، آیا به مجموع ادله نگرش دارد یا تک تک روایات مستقلاً مورد نظر اوست؟ بر فرض دوم آیا به مدلول مطابقی روایت تمسک می‌کند یا مدلول التزامی؟ اطلاق و عموم روایات محط نظر اوست یا خصوص آن؟

👈 ادامه مطلب

🆔 @ijtihadnetwork

💢 جایگاه قاعده اخلال نظام اجتماعی در تئوری فقهی انقلاب

اخلال در نظام اجتماعی به چه معناست؟ آیا این گزاره نیز از آن دست مفاهیمی است که کبری (اصل کلی) دارد، اما هرگز در فقه اسلامی صغری (مصداق عملی) برای آن یافت نشده است؟

در فقه اسلامی، قاعده‌ای تحت عنوان «اخلال در نظام اجتماعی» وجود دارد که فقها معتقدند در برخی موارد می‌تواند بر سایر احکام شرعی - مانند حفظ جان، مال، احکام عبادی و اجتماعی - حاکم باشد.

اما سوال اصلی این است که مراد از «نظام اجتماعی» دقیقاً چیست؟ زیرا ابهام در تعریف این مفهوم، در بسیاری از موارد، باعث تعطیلی یا نادیده گرفته شدن هدف اصلی دین، یعنی جامعه‌پردازی و ایجاد تشکل اجتماعی، شده است.

👈 ادامه مطلب

🆔 @ijtihadnetwork

💢 تدوین جامع‌ترین موسوعه فقهی بر اساس کتاب تحریر الوسیله

موسسه بسوی اجتهاد با برگزاری نشستی علمی، گزارشی از تدوین جامع‌ترین موسوعه فقهی بر اساس متن تحریر الوسیله از تقریرات فقیه عالیقدر آیةالله سید حسن مرتضوی ارائه نمود.

👈 جزئیات

🆔 @ijtihadnetwork