#Savodxonlik
Chiziqchaning turlari
Bugun siz hamma mutaxassislar ham bilavermaydigan muhim maʼlumotga ega boʻlasiz. Quyida keltiriladigan qoidalarga qonun hujjatlarida ham, nufuzli kitoblar nashrida ham, ommaviy axborot vositalari maqolalarida ham koʻpincha rioya qilinmaydi.
Umuman olganda, chiziqchalarning oʻndan ziyod turi bor, lekin biz eng asosiy uchtasini bilib olsak, shuning oʻzi yetarli boʻladi.
1. Defis (-)
Defis — bu soʻzlarni ajratish uchun ishlatiladigan biz bilgan kichkina chiziqcha. Juft soʻzlar, takror soʻzlar orasida, baʼzi qoʻshimchalar (-ku, -da, -a, -u va b.) bilan keladi. Boʻgʻin koʻchirish uchun ham defis qoʻllanadi. Defisning ikki tomonidan ham joy qoldirmay yoziladi.
Misol:
Oldi-berdi, uy-joy, asta-sekin, aytdim-ku, yaxshi-da.
Telefon yoki kompyuter klaviaturalarining hammasida bu belgini osongina topib olasiz.
—
2. Tire (katta tire) (—)
Gaplarni va gap boʻlaklarini ikkiga ajratuvchi tinish belgisi. Bu belgini yana “em-desh” (ing. m-dash) ham deyishadi, chunki uning uzunligi m harfining eni bilan bir kattalikda. Tire har ikki tomondan boʻsh joy bilan ajratib yoziladi.
Misol:
Til — bu millat gʻururi.
Bulbul chamanni sevar, odam — vatanni.
Toshkent — Samarqand yoʻnalishi.
Kompyuter klaviaturasida bu belgini chiqarish uchun, Alt tugmasini bosib turib, oʻng tarafdagi raqamlar blokidan 0151 sonlar ketma-ketligini tering.
—
3. Qisqa tire (oʻrtacha tire yoki raqamli tire) (–)
Inglizlardan kirib kelgan bu belgining paydo boʻlganiga 10-15 yil boʻldi. Bu belgining uzunligi n harfining eni bilan teng boʻlgani uchun “en-desh” (ing. n-dash) ham deyishadi. Nima uchun “raqamli tire” deyilishiga sabab esa uning raqamlar koʻlamini ifodalashi uchun ishlatilishida. Avval raqamlar orasida katta tire ishlatilgan, hozirda bu kichik tirega almashtirilgan. Kichik tire ham ikki tomondan boʻsh joy tashlamay yoziladi.
Misol:
3–4 dona, 1941–1945-yillar, 10–15 daqiqa, 10:00–18:00.
Kompyuter klaviaturasida bu belgini chiqarish uchun, Alt tugmasini bosib turib, oʻng tarafdagi raqamlar blokidan 0150 sonlar ketma-ketligini tering.
P. S. Quyidagi jadvalda hammasi soddaroq qilib tushuntirilgan.
©️ xatoliklar
📚 @kitoblar_pdf
Chiziqchaning turlari
Bugun siz hamma mutaxassislar ham bilavermaydigan muhim maʼlumotga ega boʻlasiz. Quyida keltiriladigan qoidalarga qonun hujjatlarida ham, nufuzli kitoblar nashrida ham, ommaviy axborot vositalari maqolalarida ham koʻpincha rioya qilinmaydi.
Umuman olganda, chiziqchalarning oʻndan ziyod turi bor, lekin biz eng asosiy uchtasini bilib olsak, shuning oʻzi yetarli boʻladi.
1. Defis (-)
Defis — bu soʻzlarni ajratish uchun ishlatiladigan biz bilgan kichkina chiziqcha. Juft soʻzlar, takror soʻzlar orasida, baʼzi qoʻshimchalar (-ku, -da, -a, -u va b.) bilan keladi. Boʻgʻin koʻchirish uchun ham defis qoʻllanadi. Defisning ikki tomonidan ham joy qoldirmay yoziladi.
Misol:
Oldi-berdi, uy-joy, asta-sekin, aytdim-ku, yaxshi-da.
Telefon yoki kompyuter klaviaturalarining hammasida bu belgini osongina topib olasiz.
—
2. Tire (katta tire) (—)
Gaplarni va gap boʻlaklarini ikkiga ajratuvchi tinish belgisi. Bu belgini yana “em-desh” (ing. m-dash) ham deyishadi, chunki uning uzunligi m harfining eni bilan bir kattalikda. Tire har ikki tomondan boʻsh joy bilan ajratib yoziladi.
Misol:
Til — bu millat gʻururi.
Bulbul chamanni sevar, odam — vatanni.
Toshkent — Samarqand yoʻnalishi.
Kompyuter klaviaturasida bu belgini chiqarish uchun, Alt tugmasini bosib turib, oʻng tarafdagi raqamlar blokidan 0151 sonlar ketma-ketligini tering.
—
3. Qisqa tire (oʻrtacha tire yoki raqamli tire) (–)
Inglizlardan kirib kelgan bu belgining paydo boʻlganiga 10-15 yil boʻldi. Bu belgining uzunligi n harfining eni bilan teng boʻlgani uchun “en-desh” (ing. n-dash) ham deyishadi. Nima uchun “raqamli tire” deyilishiga sabab esa uning raqamlar koʻlamini ifodalashi uchun ishlatilishida. Avval raqamlar orasida katta tire ishlatilgan, hozirda bu kichik tirega almashtirilgan. Kichik tire ham ikki tomondan boʻsh joy tashlamay yoziladi.
Misol:
3–4 dona, 1941–1945-yillar, 10–15 daqiqa, 10:00–18:00.
Kompyuter klaviaturasida bu belgini chiqarish uchun, Alt tugmasini bosib turib, oʻng tarafdagi raqamlar blokidan 0150 sonlar ketma-ketligini tering.
P. S. Quyidagi jadvalda hammasi soddaroq qilib tushuntirilgan.
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
❤9🔥1
#Nazmiy
📜
Subhlar xo‘playdi patli havoni,
Bir kun yolg‘onchilik qiladi aprel.
Men sening kelishing hech istamayman.
Biroq kel.
Zar ip eshayapti yog‘dular tomib,
Zim-ziyo hovoncha ezg‘alaydi un.
Qavib, taxlab qo‘ydi shoyi ko‘rpani
Sen uchun tun.
Jarangdor soching ham bo‘lar po‘pakli,
Tillaqosh topilar ko‘k sandig‘ida.
Uch gaz bulut kessa bo‘lar chimildiq
Visol tog‘ida.
... Kiprikka ilingan shabnam cho‘gdayin,
Bir kun haqiqatgo‘y bo‘lmadi aprel,
Men sening kelishing hech istamayman,
Biroq kel,
Eshityapsanmi?
Anbar in’om etar senga chechaklar,
Tobe mamlakatdir senga xush chaman.
Men esa chimildiqqa kiraman-u,
Tizzanga bosh qo‘yib yig‘lab olaman.
Eshityapsanmi?
Girdoblar chulg‘aydi patli havoni,
Bir kun o‘zi kabi laqmadir aprel.
Men sening kelishing hech istamayman,
Biroq kel.
✍️ Abduvali QUTBIDDIN
📚 @kitoblar_pdf
Subhlar xo‘playdi patli havoni,
Bir kun yolg‘onchilik qiladi aprel.
Men sening kelishing hech istamayman.
Biroq kel.
Zar ip eshayapti yog‘dular tomib,
Zim-ziyo hovoncha ezg‘alaydi un.
Qavib, taxlab qo‘ydi shoyi ko‘rpani
Sen uchun tun.
Jarangdor soching ham bo‘lar po‘pakli,
Tillaqosh topilar ko‘k sandig‘ida.
Uch gaz bulut kessa bo‘lar chimildiq
Visol tog‘ida.
... Kiprikka ilingan shabnam cho‘gdayin,
Bir kun haqiqatgo‘y bo‘lmadi aprel,
Men sening kelishing hech istamayman,
Biroq kel,
Eshityapsanmi?
Anbar in’om etar senga chechaklar,
Tobe mamlakatdir senga xush chaman.
Men esa chimildiqqa kiraman-u,
Tizzanga bosh qo‘yib yig‘lab olaman.
Eshityapsanmi?
Girdoblar chulg‘aydi patli havoni,
Bir kun o‘zi kabi laqmadir aprel.
Men sening kelishing hech istamayman,
Biroq kel.
📚 @kitoblar_pdf
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
❤4👍1
#Mutolaa
“Turkiyada shunaqa nashriyotlarni ko‘rdim, ya’ni yozuvchi kitobni yozadi va uni hali nashrga bermasdan oldin 2ta guruhga tarqatadi. Bittasi bolalar adiblari guruhi, yana bittasi bolalar guruhi. Bolalar guruhida o‘sha kitob mo‘ljallangan bolalar bo‘ladi. Bolalar adiblari guruhi kitobni nashrdan oldin ko‘rib chiqib, hamma kamchiliklari va yutuqlarini aytishadi. Keyin bolalar guruhidan ham fikr olinadi. Masalan, bolalar qaysidir ranglar ularni charchatayotgani yoki men bu ishni qilmagan bo‘lardim desa, yozuvchi buni inobatga oladi. Demak, men bola ruhiyatini tushunmabman deb o‘ylab ko‘radi. Va hamma kamchiliklar tuzatilganidan keyin, o‘sha kitob nashr qilinadi. Shuning uchun ranglari ham chiroyli, mavzulari ham rang-barang. Shu sabab Turkiyaga borsam, ortiqcha yuk bo‘lsa ham, narxlari qancha bo‘lishidan qat’i nazar ko‘zimni chirt yumib sotib olib kelaman. Nimaga bunaqa qilishganini so‘rasam shunday javob berishdi: uzoqdan o‘tib ketayotgan bola kitobga qiziqmasligi mumkin, lekin o‘yinchoqqa qiziqadi. O‘yinchoqqa yaqinlashganidan keyin yonida turgan kitobga ko‘zi tushadi. Sezgir ona o‘yinchoqni emas, kitobni tanlashi uchun bolasini kitobga qiziqtira oladi. Narxlari ham bir-biridan arzon. Bizda esa teskarisi. Kitob nashr qiladi, u nashrdan tushgan pulni kutib o‘tirishadi. Pulni kutmasa, nashriyot kitob chiqarolmaydi. Shaxsan o‘zimning ham nashriyotda qarzim bor. Chunki kitobimni sotolmayman. Kitoblarim asosida 6ta multfilm ishlangan. Hamma joyga buni sovg‘a qilib yuraman. Hamma xursand bo‘ladi, lekin onalarimiz farosatli bo‘lmagani uchun, oilalarimiz kitobxon bo‘lmagani uchun men o‘sha kitobni sotolmayapman”.
©️ Muazzam Ibrohimova
📚 @kitoblar_pdf
“Turkiyada shunaqa nashriyotlarni ko‘rdim, ya’ni yozuvchi kitobni yozadi va uni hali nashrga bermasdan oldin 2ta guruhga tarqatadi. Bittasi bolalar adiblari guruhi, yana bittasi bolalar guruhi. Bolalar guruhida o‘sha kitob mo‘ljallangan bolalar bo‘ladi. Bolalar adiblari guruhi kitobni nashrdan oldin ko‘rib chiqib, hamma kamchiliklari va yutuqlarini aytishadi. Keyin bolalar guruhidan ham fikr olinadi. Masalan, bolalar qaysidir ranglar ularni charchatayotgani yoki men bu ishni qilmagan bo‘lardim desa, yozuvchi buni inobatga oladi. Demak, men bola ruhiyatini tushunmabman deb o‘ylab ko‘radi. Va hamma kamchiliklar tuzatilganidan keyin, o‘sha kitob nashr qilinadi. Shuning uchun ranglari ham chiroyli, mavzulari ham rang-barang. Shu sabab Turkiyaga borsam, ortiqcha yuk bo‘lsa ham, narxlari qancha bo‘lishidan qat’i nazar ko‘zimni chirt yumib sotib olib kelaman. Nimaga bunaqa qilishganini so‘rasam shunday javob berishdi: uzoqdan o‘tib ketayotgan bola kitobga qiziqmasligi mumkin, lekin o‘yinchoqqa qiziqadi. O‘yinchoqqa yaqinlashganidan keyin yonida turgan kitobga ko‘zi tushadi. Sezgir ona o‘yinchoqni emas, kitobni tanlashi uchun bolasini kitobga qiziqtira oladi. Narxlari ham bir-biridan arzon. Bizda esa teskarisi. Kitob nashr qiladi, u nashrdan tushgan pulni kutib o‘tirishadi. Pulni kutmasa, nashriyot kitob chiqarolmaydi. Shaxsan o‘zimning ham nashriyotda qarzim bor. Chunki kitobimni sotolmayman. Kitoblarim asosida 6ta multfilm ishlangan. Hamma joyga buni sovg‘a qilib yuraman. Hamma xursand bo‘ladi, lekin onalarimiz farosatli bo‘lmagani uchun, oilalarimiz kitobxon bo‘lmagani uchun men o‘sha kitobni sotolmayapman”.
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
👍7❤4💯4👨💻1
#Kitobxon_fikri
📖 Maftunkor qissalar
Hayotda baʼzi voqealar xotirangda qoʻrgʻoshin singari shunday quyilib qoladiki, koʻp yillar va hatto bir umr uning tafti, haroratida yurasan kishi.
Chinakam adabiyot ixlosmandi hamisha yaxshi kitob, yaxshi asarni izlab, kutib yashaydi. Shunday asarga duch kelgan kuni uning uchun haqiqiy bayram boʻladi.
1991-yili ashaddiy kitobxon boʻlgan kamina uchun yana bir quvonchli voqea boʻlgani kechagiday yodimda. U paytlarda “Sharq yulduzi” jurnali adabiy tashnaliklarimizni qondiradigan yetakchi adabiy nashrlardan edi. Oʻsha davrlarda adabiyotga qiziquvchilar juda koʻp boʻlarmidi, deb oʻylayman. Nega desangiz, pochtachilar “Sharq yulduzi” jurnalini ot, vilosiped yoki mototsikllarda tashib yurganini juda koʻp koʻrganman.
Kotiba qiz keltirgan jurnalni odatdagidek his-hayajon bilan varaqlay boshladim. Nigohim beixtiyor isteʼdodli yozuvchi Xayriddin Sultonning “Ajoyib kunlarning birida” qissasi ustida toʻxtadi.
Qissa “Xalq artisti Botir Zokirov xotirasiga bagʻishlagan” edi. Oʻshanda buyuk saʼnatkorga bagʻishlangan bu qissani yuksak zavq-shavq bilan oʻqib chiqqan edim.
Yaqinda Xayriddin Sultonning “Koʻngil ozodadur” nomli hajman salmoqligina yangi kitobi qoʻlimga tushdi. Ushbu kitobdagi “Saodat sohili”, “Yozning yolgʻiz yodgori”, “Ajoyib kunlarning birida”, “Koʻngil ozodadur” qissalarini yangitdan, yangi bir mehr va boʻlakcha zavq bilan oʻqib chiqdim.
Bu asarlar menga 30-40 yildan buyon tanish, hatto baʼzi qissalardagi manzaralar yod boʻlib ketgan boʻlsa-da, yangi hayajon bilan mutolaaga berildim.
Adabiyot muhiblari juda yaxshi bilishadi, Xayriddin Sulton Zahiriddin Muhammad Bobur, Mavlono Gulxaniy, ayniqsa, Abdulla Qodiriy asarlarini, ularning yuksak insoniy-ijtimoiy faoliyatini teran oʻrgangan yozuvchi.
Adib buyuk shoir va davlat arbobi Zahiriddin Muhammad Bobur haqida “Saodat sohili”, “Oy botgan pallada”, “Panoh”, “Nuqta” kabi qissa va hikoyalar, “Boburiynoma” nomli maʼrifiy roman yaratgan.
Oʻzbek adabiyotida Zahiriddin Muhammad Bobur haqida koʻplab asarlar yaratilgan. Ammo “Saodat sohili” qissasi ularning eng yaxshilaridan biri ekani shubhasiz. Asarda buyuk shoir hayotining soʻnggi damlari ulkan mahorat bilan tasvirlanadi.
Ona diyoriga qaytish ixtiyori qoʻlidan ketgan “qalandar” shohning hayoti kitobxonni butkul oʻziga rom qilib qoʻyadi. Birgina shoh emas, balki koʻchalarda sargardon boʻlgan Baxshiturk, oʻzga ellarda dahshatli oʻlim topgan Boboqul, jahongashta alloma Hofiz Koʻykiyning taqdiri turli-tuman voqealar taʼsirida namoyon boʻladi.
Kitobxon Boburday ulugʻ zotning taqdiriga, hayotiga rahmi keladi, achinadi, bu buyuk insonning yurt armoni va sogʻinchi bilan yoʻgʻrilgan iztiroblariga sherik boʻladi.
Kitobdagi goʻzal qissalardan biri, yuqorida taʼkidlaganimizdek, “Ajoyib kunlarning birida” asaridir. Qissada Sulton, Abdulla va Kamolning Botir Zokirovning uyiga borish voqealari ayniqsa esda qolarli tasvirlangan. Bu voqealar zamirida dunyo tanigan sanʼatkorning chin insoniy qiyofasi namoyon boʻladi. Uning mumtoz adabiyot, ayniqsa, Alisher Navoiy asarlarining chin “jinnisi” ekani quyidagi voqeada ishonarli tarzda berilgan.
Shu oʻrinda muhim bir narsani alohida qayd etmoq kerak. Xayriddin Sulton oʻzbek adabiyotida taniqli hikoyanavis yozuvchi sifatida ham tanilgan. Uning “Umr esa oʻtmoqda”, “Yo, Jamshid!”, “Dunyoning siri”, “Doʻstim Esonboy”, “Qogʻoz gullar”, “Oy botgan pallada” hikoyalari allaqachon oʻquvchilarning badiiy mulkiga aylangan.
Kitobdagi Yuriy Nagibin, Vasiliy Shukshin, Valentin Rasputin, Nodar Dumbadze, Dino Bussanti kabi yozuvchilar ijodidan qilingan tarjimalar sevimli adibimizning tarjimonlik borasidagi yuksak salohiyatidan dalolat beradi.
Bir soʻz bilan aytganda, “Koʻngil ozodadur” kitobi pokiza koʻngillarning bebaho mulki, kitobxonlarning ardoqli nashriga aylanib qolishiga shubha yoʻq.
✍️ Toshtemir TURDIYEV,
Oʻzbekiston Respublikasida xizmat
koʻrsatgan madaniyat xodimi.
📚 @kitoblar_pdf
Xayriddin Sultonning “Koʻngil ozodadur” kitobini oʻqib
Hayotda baʼzi voqealar xotirangda qoʻrgʻoshin singari shunday quyilib qoladiki, koʻp yillar va hatto bir umr uning tafti, haroratida yurasan kishi.
Chinakam adabiyot ixlosmandi hamisha yaxshi kitob, yaxshi asarni izlab, kutib yashaydi. Shunday asarga duch kelgan kuni uning uchun haqiqiy bayram boʻladi.
1991-yili ashaddiy kitobxon boʻlgan kamina uchun yana bir quvonchli voqea boʻlgani kechagiday yodimda. U paytlarda “Sharq yulduzi” jurnali adabiy tashnaliklarimizni qondiradigan yetakchi adabiy nashrlardan edi. Oʻsha davrlarda adabiyotga qiziquvchilar juda koʻp boʻlarmidi, deb oʻylayman. Nega desangiz, pochtachilar “Sharq yulduzi” jurnalini ot, vilosiped yoki mototsikllarda tashib yurganini juda koʻp koʻrganman.
Kotiba qiz keltirgan jurnalni odatdagidek his-hayajon bilan varaqlay boshladim. Nigohim beixtiyor isteʼdodli yozuvchi Xayriddin Sultonning “Ajoyib kunlarning birida” qissasi ustida toʻxtadi.
Qissa “Xalq artisti Botir Zokirov xotirasiga bagʻishlagan” edi. Oʻshanda buyuk saʼnatkorga bagʻishlangan bu qissani yuksak zavq-shavq bilan oʻqib chiqqan edim.
Yaqinda Xayriddin Sultonning “Koʻngil ozodadur” nomli hajman salmoqligina yangi kitobi qoʻlimga tushdi. Ushbu kitobdagi “Saodat sohili”, “Yozning yolgʻiz yodgori”, “Ajoyib kunlarning birida”, “Koʻngil ozodadur” qissalarini yangitdan, yangi bir mehr va boʻlakcha zavq bilan oʻqib chiqdim.
Bu asarlar menga 30-40 yildan buyon tanish, hatto baʼzi qissalardagi manzaralar yod boʻlib ketgan boʻlsa-da, yangi hayajon bilan mutolaaga berildim.
Adabiyot muhiblari juda yaxshi bilishadi, Xayriddin Sulton Zahiriddin Muhammad Bobur, Mavlono Gulxaniy, ayniqsa, Abdulla Qodiriy asarlarini, ularning yuksak insoniy-ijtimoiy faoliyatini teran oʻrgangan yozuvchi.
Adib buyuk shoir va davlat arbobi Zahiriddin Muhammad Bobur haqida “Saodat sohili”, “Oy botgan pallada”, “Panoh”, “Nuqta” kabi qissa va hikoyalar, “Boburiynoma” nomli maʼrifiy roman yaratgan.
Oʻzbek adabiyotida Zahiriddin Muhammad Bobur haqida koʻplab asarlar yaratilgan. Ammo “Saodat sohili” qissasi ularning eng yaxshilaridan biri ekani shubhasiz. Asarda buyuk shoir hayotining soʻnggi damlari ulkan mahorat bilan tasvirlanadi.
Ona diyoriga qaytish ixtiyori qoʻlidan ketgan “qalandar” shohning hayoti kitobxonni butkul oʻziga rom qilib qoʻyadi. Birgina shoh emas, balki koʻchalarda sargardon boʻlgan Baxshiturk, oʻzga ellarda dahshatli oʻlim topgan Boboqul, jahongashta alloma Hofiz Koʻykiyning taqdiri turli-tuman voqealar taʼsirida namoyon boʻladi.
Kitobxon Boburday ulugʻ zotning taqdiriga, hayotiga rahmi keladi, achinadi, bu buyuk insonning yurt armoni va sogʻinchi bilan yoʻgʻrilgan iztiroblariga sherik boʻladi.
Kitobdagi goʻzal qissalardan biri, yuqorida taʼkidlaganimizdek, “Ajoyib kunlarning birida” asaridir. Qissada Sulton, Abdulla va Kamolning Botir Zokirovning uyiga borish voqealari ayniqsa esda qolarli tasvirlangan. Bu voqealar zamirida dunyo tanigan sanʼatkorning chin insoniy qiyofasi namoyon boʻladi. Uning mumtoz adabiyot, ayniqsa, Alisher Navoiy asarlarining chin “jinnisi” ekani quyidagi voqeada ishonarli tarzda berilgan.
Shu oʻrinda muhim bir narsani alohida qayd etmoq kerak. Xayriddin Sulton oʻzbek adabiyotida taniqli hikoyanavis yozuvchi sifatida ham tanilgan. Uning “Umr esa oʻtmoqda”, “Yo, Jamshid!”, “Dunyoning siri”, “Doʻstim Esonboy”, “Qogʻoz gullar”, “Oy botgan pallada” hikoyalari allaqachon oʻquvchilarning badiiy mulkiga aylangan.
Kitobdagi Yuriy Nagibin, Vasiliy Shukshin, Valentin Rasputin, Nodar Dumbadze, Dino Bussanti kabi yozuvchilar ijodidan qilingan tarjimalar sevimli adibimizning tarjimonlik borasidagi yuksak salohiyatidan dalolat beradi.
Bir soʻz bilan aytganda, “Koʻngil ozodadur” kitobi pokiza koʻngillarning bebaho mulki, kitobxonlarning ardoqli nashriga aylanib qolishiga shubha yoʻq.
Oʻzbekiston Respublikasida xizmat
koʻrsatgan madaniyat xodimi.
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
❤7
#Kitobxon_fikri
#Taqriz
📖 “Qora kitob” haqiqatlari
O‘tkan vaqt oralig‘ida qo‘limga Nazar Eshonqulning “Qora kitob” asari tushib qoldi. Avval bu ijodkor qalamiga mansub “Maymun yetaklagan odam” hikoyasi bilan tanishib chiqqan edim va bu mitti hikoya meni naqd bir hafta ulkan olamidan chiqarib yubormadi. Asarning ruhiy olami chindan ham juda og‘ir. Suratlarning tasviri shu darajada aniq va nozik chizib berilganki, men ana shu sur'atlarni haqiqatda ko‘rganman. “Qora kitob”da ham bu kabi ruhiyat nafasi ufurib turadi. Yetmishga yaqinlashib qolgan asar qahramoni inson, muhabbat, axloq, ezgulik va yovuzlik kabi azaliy savollarga javob topolmagan professor. Asarda insoniyat yaratilishi xususan, odam ato va momo havoning yerga yuborilishi, ularning xatolari, Otaning o‘g‘illari osilishi, insonni hayvondan ajratib olish uchun boshlangan yalpi harakat haqida mulohaza qiluvchi qahramonimiz bu buzulgan dunyoni butunlay to‘g‘rilamoqni ixtiyor qiladi. Buni uning so‘zlaridan ham bilish mumkin. “Men odamzodni o‘rab olgan yovvoyi va yovuz muhitni so‘zlarim va orzularim bilan tor-mor qilmoqchi edim. Adolat odamlarining yashash tarziga aylanmog‘i, odamzod gunoh bo‘yinturug‘idan, tavqi-la'natdan butkul xolos bo‘lmog‘i kerak edi.”
“Inson yovuzlikning ijodkori”, “Inson yovuzlikni ulug‘ san'at asari darajasiga ko‘taruvchi birdan-bir jonzot” shu va shu kabi aqidalarni o‘zining haqiqatlari sirasida saqlayotgan asar qahramoni atrofida bo‘layotgan har qanday ishning xato ekaniga e'timod qiladi. Hatto go‘zal narsalarni yovuzlik niqobi deb biluvchi qahramon “dunyoda ildiz otib ulgurgan ulkan yovuzlik”larni yo‘q qilib yubormoqni istaydi. Bu foniy dunyodan haqiqiy dunyoga qadar bo‘lajak safarda har bir inson savobga yo‘g‘irilgan amallarni qilib boradi. Dunyo deganlarida insonlar turli so‘qmoqlar bilan haqiqiy dunyoga borsalarda qalbi ezgulikdan porlovchi dunyodoshlarimiz ham yetarlicha. Ammo, hamma narsa zalolat botqog‘iga botib, keyingi avlodga komil hayot emas, balki jaholat va faxsh qaynagan hayot qurib berdik deb hisoblovchi asar qahramoni bu kabi muammolar girdobida ko‘p qiynaladi. Va bu buzilgan dunyoni tuzatmoqlikka kirishadi. Bu yo‘lda esa tor va devorlaridan sovuq nafas ufurib turgan kimsasiz mahalladan o‘ziga, butun hayotini ostin – ustun qilib yuborgan tavqi-la'natni orttirib oladi. Ojizlik va mulohazasizlik tufayli og‘irlagan qora kitobi barcha mushkulotlar qulfining kalitidek ko‘rinadi. Natijada esa bu kitob avval ayolini so‘ng o‘z farzandi deb yurgan iblis bolalari va tom ma'noda rafiqasini o‘ldirgan qizalog‘ining ayanchli halokati bilan yakunlanadi. Iblis kitobi hayotini yakson qilgan qahramonimizning so‘ngi xulosasi esa shunday yakunlanadi: “Asbob buzilsa, uni yaratgan ustaga olib borib tuzatamiz. Odamzodning ham buzilgan qalbini uni yaratgan ustagina tuza oladi. Kim ustalikka da'vogar bo‘lsa, kim uni men tuzataman desa uni faqat yana ham ko‘proq vayron qilishga olib keladi. Har kim o‘zi yaratgan narsaga ustalik qilgani ma'qul.”
✍️ Kitobxon
💽 Kitobni yuklab olish
🔥 - o‘qidim
😎 - o‘qiyapman
👍 - o‘qish rejam bor
📚 @kitoblar_pdf
#Taqriz
O‘tkan vaqt oralig‘ida qo‘limga Nazar Eshonqulning “Qora kitob” asari tushib qoldi. Avval bu ijodkor qalamiga mansub “Maymun yetaklagan odam” hikoyasi bilan tanishib chiqqan edim va bu mitti hikoya meni naqd bir hafta ulkan olamidan chiqarib yubormadi. Asarning ruhiy olami chindan ham juda og‘ir. Suratlarning tasviri shu darajada aniq va nozik chizib berilganki, men ana shu sur'atlarni haqiqatda ko‘rganman. “Qora kitob”da ham bu kabi ruhiyat nafasi ufurib turadi. Yetmishga yaqinlashib qolgan asar qahramoni inson, muhabbat, axloq, ezgulik va yovuzlik kabi azaliy savollarga javob topolmagan professor. Asarda insoniyat yaratilishi xususan, odam ato va momo havoning yerga yuborilishi, ularning xatolari, Otaning o‘g‘illari osilishi, insonni hayvondan ajratib olish uchun boshlangan yalpi harakat haqida mulohaza qiluvchi qahramonimiz bu buzulgan dunyoni butunlay to‘g‘rilamoqni ixtiyor qiladi. Buni uning so‘zlaridan ham bilish mumkin. “Men odamzodni o‘rab olgan yovvoyi va yovuz muhitni so‘zlarim va orzularim bilan tor-mor qilmoqchi edim. Adolat odamlarining yashash tarziga aylanmog‘i, odamzod gunoh bo‘yinturug‘idan, tavqi-la'natdan butkul xolos bo‘lmog‘i kerak edi.”
“Inson yovuzlikning ijodkori”, “Inson yovuzlikni ulug‘ san'at asari darajasiga ko‘taruvchi birdan-bir jonzot” shu va shu kabi aqidalarni o‘zining haqiqatlari sirasida saqlayotgan asar qahramoni atrofida bo‘layotgan har qanday ishning xato ekaniga e'timod qiladi. Hatto go‘zal narsalarni yovuzlik niqobi deb biluvchi qahramon “dunyoda ildiz otib ulgurgan ulkan yovuzlik”larni yo‘q qilib yubormoqni istaydi. Bu foniy dunyodan haqiqiy dunyoga qadar bo‘lajak safarda har bir inson savobga yo‘g‘irilgan amallarni qilib boradi. Dunyo deganlarida insonlar turli so‘qmoqlar bilan haqiqiy dunyoga borsalarda qalbi ezgulikdan porlovchi dunyodoshlarimiz ham yetarlicha. Ammo, hamma narsa zalolat botqog‘iga botib, keyingi avlodga komil hayot emas, balki jaholat va faxsh qaynagan hayot qurib berdik deb hisoblovchi asar qahramoni bu kabi muammolar girdobida ko‘p qiynaladi. Va bu buzilgan dunyoni tuzatmoqlikka kirishadi. Bu yo‘lda esa tor va devorlaridan sovuq nafas ufurib turgan kimsasiz mahalladan o‘ziga, butun hayotini ostin – ustun qilib yuborgan tavqi-la'natni orttirib oladi. Ojizlik va mulohazasizlik tufayli og‘irlagan qora kitobi barcha mushkulotlar qulfining kalitidek ko‘rinadi. Natijada esa bu kitob avval ayolini so‘ng o‘z farzandi deb yurgan iblis bolalari va tom ma'noda rafiqasini o‘ldirgan qizalog‘ining ayanchli halokati bilan yakunlanadi. Iblis kitobi hayotini yakson qilgan qahramonimizning so‘ngi xulosasi esa shunday yakunlanadi: “Asbob buzilsa, uni yaratgan ustaga olib borib tuzatamiz. Odamzodning ham buzilgan qalbini uni yaratgan ustagina tuza oladi. Kim ustalikka da'vogar bo‘lsa, kim uni men tuzataman desa uni faqat yana ham ko‘proq vayron qilishga olib keladi. Har kim o‘zi yaratgan narsaga ustalik qilgani ma'qul.”
🔥 - o‘qidim
😎 - o‘qiyapman
👍 - o‘qish rejam bor
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
👍21🔥7❤4
Jadid gazetasi. 41(96)-son [@kitoblar_pdf].pdf
3.1 MB
#Jadid_gazetasi
📰 Jadid gazetasi. 41(96)-son (20
📚 @kitoblar_pdf
25-yil, 10-oktabr)😎 Avvalgi son
😎 Barcha sonlar
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
Ilm duri
#Adabiyot
Roman haqida ayrim mulohazalar (3)
Roman haqida ayrim mulohazalar (3)
#Adabiyot
Roman haqida ayrim mulohazalar (4)
Roman nazariyasiga oid ishlarda epos bilan romanning oʻzaro munosabati, ulardagi umumiy va farqli tomonlarga jiddiy eʼtibor berib kelinishi maʼlum. Jumladan, roman genezisi haqida gap borganda, uning eposdan oʻsib chiqqani, taraqqiyotining muayyan davrlarida oʻzida eposga xos xususiyatlarni koʻproq saqlab kelgani, shundan soʻnggina “zamonaviy epos” maqomini olgani taʼkidlanadi. Epos bilan romanni farqlashda turlicha asoslarga tayaniladi: eposning asosiy tamoyili – butunlik, romanniki – tarqoqlik; eposda jamoaviylik, romanda individuallik ustuvor; epos monologik, roman dialogik tafakkur asosiga quriladi qabilidagi farqlar mutaxassislar tomonidan atroflicha asoslab berilgan. Biroq, hozir bizni farqlar emas, ikkisi uchun umumiy bir nuqta koʻproq qiziqtiradiki, quyida shunga muxtasar toʻxtalamiz.
Inson tomonidan yaratilgan narsa borki, maʼlum bir ehtiyoj tufayli dunyoga keladi va muayyan bir vazifani bajaradi. Obrazli tafakkur asosida yaralgan asarlar ham bundan istisno emas va bu jihatdan qadimiyatdagi asarlarni, bizningcha, uchta tipga ajratish mumkin: 1) olam tartibotini anglashga qaratilgan mif; 2) olam bagʻridagi odamni, uning butun olam bilan birligini idrok etishga qaratilgan epos; 3) konkret hayotiy holatlar idrokiga qaratilgan va amaliy-tatbiqiy xarakterdagi masal, ertak, rivoyat, hikoyat, latifa kabilar. Toʻgʻri, mif adabiyot emas, biroq, adabiyotni undirgan zamin ekani ham, shubhasiz, antik davrda mif va adabiyotning qorishiq yashagani ham shundan. Masalan, “Iliada” yoxud “Odisseya”da shunday qorishiqlik kuzatiladi. Darvoqe, mutaxassislarning “Iliada”dan “Odisseya”ga oʻtishda romanga xos unsurlar koʻzga tashlanishini taʼkidlashlari bejiz emas: markazida alohida shaxs – Odissey turgani, uning imkonlari xudolar belgilab qoʻygan taqdirdan kengligi shunday deyishga muayyan asos beradi ham. Lekin bizni bu oʻrinda boshqa narsa koʻproq qiziqtiradi. Demak, agar mif bilan qorishiq eposga roman unsurlari kirib kelgan ekan, vazifa nuqtai nazaridan ularda umumiylik boʻlishi, tabiiy. Aytmoqchimizki, oʻz vaqtida mifning vazifasini epos zimmasiga olgan boʻlsa, keyincha, Yevropa xalqlari tarixida yangi davr boshlangach, bu ikkisining vazifasini “burjua eposi” sifatida maydonga chiqqan “yangi roman” oʻz zimmasiga oldi. Endi, u, Volter aytmoqchi, “engiltabiat havoyi yoshlar koʻngilxushligi” uchun yaratilmay, balki jamiyatning joriy holatini va shu orqali olamu odam mavjudligining mohiyatini badiiy idrok etish maqsadiga safarbar etildi.
Dilmurod QURONOV,
filologiya fanlari doktori
📚 @kitoblar_pdf
Roman haqida ayrim mulohazalar (4)
Roman nazariyasiga oid ishlarda epos bilan romanning oʻzaro munosabati, ulardagi umumiy va farqli tomonlarga jiddiy eʼtibor berib kelinishi maʼlum. Jumladan, roman genezisi haqida gap borganda, uning eposdan oʻsib chiqqani, taraqqiyotining muayyan davrlarida oʻzida eposga xos xususiyatlarni koʻproq saqlab kelgani, shundan soʻnggina “zamonaviy epos” maqomini olgani taʼkidlanadi. Epos bilan romanni farqlashda turlicha asoslarga tayaniladi: eposning asosiy tamoyili – butunlik, romanniki – tarqoqlik; eposda jamoaviylik, romanda individuallik ustuvor; epos monologik, roman dialogik tafakkur asosiga quriladi qabilidagi farqlar mutaxassislar tomonidan atroflicha asoslab berilgan. Biroq, hozir bizni farqlar emas, ikkisi uchun umumiy bir nuqta koʻproq qiziqtiradiki, quyida shunga muxtasar toʻxtalamiz.
Inson tomonidan yaratilgan narsa borki, maʼlum bir ehtiyoj tufayli dunyoga keladi va muayyan bir vazifani bajaradi. Obrazli tafakkur asosida yaralgan asarlar ham bundan istisno emas va bu jihatdan qadimiyatdagi asarlarni, bizningcha, uchta tipga ajratish mumkin: 1) olam tartibotini anglashga qaratilgan mif; 2) olam bagʻridagi odamni, uning butun olam bilan birligini idrok etishga qaratilgan epos; 3) konkret hayotiy holatlar idrokiga qaratilgan va amaliy-tatbiqiy xarakterdagi masal, ertak, rivoyat, hikoyat, latifa kabilar. Toʻgʻri, mif adabiyot emas, biroq, adabiyotni undirgan zamin ekani ham, shubhasiz, antik davrda mif va adabiyotning qorishiq yashagani ham shundan. Masalan, “Iliada” yoxud “Odisseya”da shunday qorishiqlik kuzatiladi. Darvoqe, mutaxassislarning “Iliada”dan “Odisseya”ga oʻtishda romanga xos unsurlar koʻzga tashlanishini taʼkidlashlari bejiz emas: markazida alohida shaxs – Odissey turgani, uning imkonlari xudolar belgilab qoʻygan taqdirdan kengligi shunday deyishga muayyan asos beradi ham. Lekin bizni bu oʻrinda boshqa narsa koʻproq qiziqtiradi. Demak, agar mif bilan qorishiq eposga roman unsurlari kirib kelgan ekan, vazifa nuqtai nazaridan ularda umumiylik boʻlishi, tabiiy. Aytmoqchimizki, oʻz vaqtida mifning vazifasini epos zimmasiga olgan boʻlsa, keyincha, Yevropa xalqlari tarixida yangi davr boshlangach, bu ikkisining vazifasini “burjua eposi” sifatida maydonga chiqqan “yangi roman” oʻz zimmasiga oldi. Endi, u, Volter aytmoqchi, “engiltabiat havoyi yoshlar koʻngilxushligi” uchun yaratilmay, balki jamiyatning joriy holatini va shu orqali olamu odam mavjudligining mohiyatini badiiy idrok etish maqsadiga safarbar etildi.
Dilmurod QURONOV,
filologiya fanlari doktori
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
🔥2❤1
Ilm duri
#Adabiyot
Roman haqida ayrim mulohazalar (4)
Roman haqida ayrim mulohazalar (4)
#Adabiyot
Roman haqida ayrim mulohazalar (5)
Hozirgi oʻzbek adabiy-tanqidiy tafakkurida Gʻarb “yangi romani” andozasida olingan roman nazariyasi ustuvor. Bu tabiiy ham. Zero, oʻzbek romanchiligi shakllangan paytga kelib Gʻarbda “yangi roman” ikki asrdan ziyod rivojlanish yoʻlini bosib oʻtgan, adiblarimiz uchun tayyor ijodiy tajriba, adabiyotshunoslar uchun tayyor nazariy ishlanmalar mavjud ediki, bunday sharoitda, badiiy ham tanqidiy tafakkurimizning izma-iz borishi tabiiy va qonuniy holdir. Biroq, yuqorida aytilganidek, hozirda “roman” deb yuritilayotgan asarlarning hammasi ham mazkur talablarga tushmaydi. Mavjud turfalik tufayli, “buning nimasi roman?” deya hayron boʻlishlar, “roman talablariga javob bermaydi, chunki…”, deya daʼvoni turli yoʻllar bilan asoslashga intilishlarga bot-bot duch kelamiz. Holbuki, bu ham, avvalo, romanning oʻzgaruvchan tabiati, ikkinchidan, uning joriy adabiy jarayondagi yangiliklarni oʻziga singdirishga qobil va moyilligi, uchinchidan, janrning turli koʻrinishlari turli ildizlardan suv ichishi bilan izohlanuvchi tabiiy va qonuniy bir holdir.
Romanning mudom oʻzgarishda yashashi davrning estetik didi, ijtimoiy va maʼnaviy-ruhiy ehtiyojlariga javob berishga intilish bilan izohlanadi. Masalan, Yevropa yangi romanida avvaliga qahramonning ijtimoiy-maʼnaviy izlanishlari voqealarning izchil tasviri orqali koʻrsatilgan, bu ritsarlik romanlari taʼsirida shakllangan didga mos edi. Jamiyatda ratsionalizmdan bezib, inson his-tuygʻulariga eʼtibor kuchayishi bilan romanda ham inson ichki olami tasvirining salmogʻi ortib boradi. XIX asrning ikkinchi yarmiga kelib “qalb dialektikasi” (Tolstoy), inson ongidagi ziddiyatli izlanishlar tasviri (Dostoyevskiy) ustuvorlik kasb etsa, XX asr boshlarida “ong oqimi” (Joys) maydonga chiqadi. Shunga oʻxshash, “Oʻtgan kunlar”da personajlar ruhiyati koʻproq voqealar tasvirida ochiladiki, buning sababini yuqorida ommaning didi bilan izohladik. Yaqin tariximizdagi eng ziddiyatli davr idrokiga qaratilgan “Kecha va kunduz”da esa qahramon (Miryoqub) ongidagi ziddiyatlarning bevosita tasviri muhim ahamiyat kasb etadi. Yoki jamiyat hayotida yana bir burilish nuqtasi yetilgan pallada yozilgan “Lolazor”da yaqin oʻtmish Yaxshiboyev ongiyu qalbidan oʻtkazib sarhisob etilsa, “Muvozanat”da oʻtish davrining murakkablikalari Yusufning ongiyu qalbida akslanadi. Yaʼni sanalgan romanlarning har biri uslubi, ifoda tarziga koʻra nechogʻli oʻziga xos boʻlmasin, davrni – inson vositasida jamiyatning joriy holatini idrok etishga qaratilgani ularni birlashtiradi, bitta janrga mansub etadi.
Dilmurod QURONOV,
filologiya fanlari doktori
📚 @kitoblar_pdf
Roman haqida ayrim mulohazalar (5)
Hozirgi oʻzbek adabiy-tanqidiy tafakkurida Gʻarb “yangi romani” andozasida olingan roman nazariyasi ustuvor. Bu tabiiy ham. Zero, oʻzbek romanchiligi shakllangan paytga kelib Gʻarbda “yangi roman” ikki asrdan ziyod rivojlanish yoʻlini bosib oʻtgan, adiblarimiz uchun tayyor ijodiy tajriba, adabiyotshunoslar uchun tayyor nazariy ishlanmalar mavjud ediki, bunday sharoitda, badiiy ham tanqidiy tafakkurimizning izma-iz borishi tabiiy va qonuniy holdir. Biroq, yuqorida aytilganidek, hozirda “roman” deb yuritilayotgan asarlarning hammasi ham mazkur talablarga tushmaydi. Mavjud turfalik tufayli, “buning nimasi roman?” deya hayron boʻlishlar, “roman talablariga javob bermaydi, chunki…”, deya daʼvoni turli yoʻllar bilan asoslashga intilishlarga bot-bot duch kelamiz. Holbuki, bu ham, avvalo, romanning oʻzgaruvchan tabiati, ikkinchidan, uning joriy adabiy jarayondagi yangiliklarni oʻziga singdirishga qobil va moyilligi, uchinchidan, janrning turli koʻrinishlari turli ildizlardan suv ichishi bilan izohlanuvchi tabiiy va qonuniy bir holdir.
Romanning mudom oʻzgarishda yashashi davrning estetik didi, ijtimoiy va maʼnaviy-ruhiy ehtiyojlariga javob berishga intilish bilan izohlanadi. Masalan, Yevropa yangi romanida avvaliga qahramonning ijtimoiy-maʼnaviy izlanishlari voqealarning izchil tasviri orqali koʻrsatilgan, bu ritsarlik romanlari taʼsirida shakllangan didga mos edi. Jamiyatda ratsionalizmdan bezib, inson his-tuygʻulariga eʼtibor kuchayishi bilan romanda ham inson ichki olami tasvirining salmogʻi ortib boradi. XIX asrning ikkinchi yarmiga kelib “qalb dialektikasi” (Tolstoy), inson ongidagi ziddiyatli izlanishlar tasviri (Dostoyevskiy) ustuvorlik kasb etsa, XX asr boshlarida “ong oqimi” (Joys) maydonga chiqadi. Shunga oʻxshash, “Oʻtgan kunlar”da personajlar ruhiyati koʻproq voqealar tasvirida ochiladiki, buning sababini yuqorida ommaning didi bilan izohladik. Yaqin tariximizdagi eng ziddiyatli davr idrokiga qaratilgan “Kecha va kunduz”da esa qahramon (Miryoqub) ongidagi ziddiyatlarning bevosita tasviri muhim ahamiyat kasb etadi. Yoki jamiyat hayotida yana bir burilish nuqtasi yetilgan pallada yozilgan “Lolazor”da yaqin oʻtmish Yaxshiboyev ongiyu qalbidan oʻtkazib sarhisob etilsa, “Muvozanat”da oʻtish davrining murakkablikalari Yusufning ongiyu qalbida akslanadi. Yaʼni sanalgan romanlarning har biri uslubi, ifoda tarziga koʻra nechogʻli oʻziga xos boʻlmasin, davrni – inson vositasida jamiyatning joriy holatini idrok etishga qaratilgani ularni birlashtiradi, bitta janrga mansub etadi.
Dilmurod QURONOV,
filologiya fanlari doktori
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
❤2🥰1
#Savodxonlik
Nonvoy
Nonvoy — soʻzning ogʻzaki nutqda muomalada boʻlgan shakli boʻlib, yozuvda faqat novvoy deb yoziladi.
Novvoy varianti yoqmasa, nonpaz desa ham boʻlaveradi.
Rasmda quyidagi lugʻatlardan parchalar keltirildi:
1. Oʻzbek tilining imlo lugʻati (2013), lotin alifbosida.
2. Oʻzbek tilining imlo lugʻati (2013), kirill alifbosida.
3. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2006-2008).
4. Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (2003).
5. Ruscha-oʻzbekcha va Oʻzbekcha-ruscha lugʻat (spells dasturi).
©️ xatoliklar
📚 @kitoblar_pdf
Nonvoy
Nonvoy — soʻzning ogʻzaki nutqda muomalada boʻlgan shakli boʻlib, yozuvda faqat novvoy deb yoziladi.
Novvoy varianti yoqmasa, nonpaz desa ham boʻlaveradi.
Rasmda quyidagi lugʻatlardan parchalar keltirildi:
1. Oʻzbek tilining imlo lugʻati (2013), lotin alifbosida.
2. Oʻzbek tilining imlo lugʻati (2013), kirill alifbosida.
3. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2006-2008).
4. Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (2003).
5. Ruscha-oʻzbekcha va Oʻzbekcha-ruscha lugʻat (spells dasturi).
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
❤2✍1👍1😐1
Jadid gazetasi. 42(97)-son [@kitoblar_pdf].pdf
2.7 MB
#Jadid_gazetasi
📰 Jadid gazetasi. 42(97)-son (20
📚 @kitoblar_pdf
25-yil, 17-oktabr)😎 Avvalgi son
😎 Barcha sonlar
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
❤2🔥1
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
❤20💯17👍6
#Adabiyot
Roman haqida ayrim mulohazalar (6)
Roman masalasi turli davrlarda va turli munosabatlar bilan bot-bot qalqib chiqaveradigan: “Adabiyot nadir?” savoli kabi mangu muammolar sirasiga kiradi. Negaki, roman har bir davrning estetik didi va maʼnaviy-ruhiy ehtiyojlariga moslashib, adabiyotdagi yangiliklarni zudlik bilan oʻziga singdirgan holda mudom shakllanishda yashovchi janrdir. Albatta, masalaga yondashishda, eng avval, “roman” istilohi qaysi maʼnoda qoʻllanayotganini aniqlab olmoq zarur. Hozirda adabiyotshunoslaru ijod ahli tomonidan roman istilohi “epik tur janri” maʼnosida ham, “katta hajmli voqeaband asar” maʼnosida ham ishlatilmoqda. Holbuki, roman deb yuritilayotgan asarlar bir-biridan farqlanadi. Shunga koʻra, bizningcha, istiloh “janr” maʼnosida qoʻllanganida, yuqorida taʼriflangan eposning vorisi sifatidagi romanning nazarda tutilgani maqsadga muvofiqdir.
Dilmurod QURONOV,
filologiya fanlari doktori
📚 @kitoblar_pdf
Roman haqida ayrim mulohazalar (6)
Roman masalasi turli davrlarda va turli munosabatlar bilan bot-bot qalqib chiqaveradigan: “Adabiyot nadir?” savoli kabi mangu muammolar sirasiga kiradi. Negaki, roman har bir davrning estetik didi va maʼnaviy-ruhiy ehtiyojlariga moslashib, adabiyotdagi yangiliklarni zudlik bilan oʻziga singdirgan holda mudom shakllanishda yashovchi janrdir. Albatta, masalaga yondashishda, eng avval, “roman” istilohi qaysi maʼnoda qoʻllanayotganini aniqlab olmoq zarur. Hozirda adabiyotshunoslaru ijod ahli tomonidan roman istilohi “epik tur janri” maʼnosida ham, “katta hajmli voqeaband asar” maʼnosida ham ishlatilmoqda. Holbuki, roman deb yuritilayotgan asarlar bir-biridan farqlanadi. Shunga koʻra, bizningcha, istiloh “janr” maʼnosida qoʻllanganida, yuqorida taʼriflangan eposning vorisi sifatidagi romanning nazarda tutilgani maqsadga muvofiqdir.
Dilmurod QURONOV,
filologiya fanlari doktori
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
❤5
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
❤23
#Kitobxon_fikri
"Asqad Muhtorning 'masterpiece' hisoblanadigan Chinor asari menda katta qiziqish va ishtiyoq uyg'otdi. Asar 93 yoshli Ochil bobo (mening nazdimda chinor) va uning farzandlari, nabiralari (Orif, Komila, Akbarali, Yo'ldosh, Azimjon) tilidan hikoya qilinadigan qissa va hikoyalardan iborat. Bu hikoyalarda nafaqat ularning boshidan kechirganlarini o'qiysiz, balki o'zingizga hayot darslarini ham olib borasiz desam adashmayman, muhtaram kitobxon. Shu bilan bir qatorda asarda tarixiy vaqealarga ham duch kelasiz, Jizzax qo'zg'aloni, Tolstoyning o'limi kabi. Asar o'qish jarayonida turli xil makon va joylarda bo'ldim, har xil kasblarni o'rgandim deb ayta olaman.
Asardan olgan umumiy moral haqida aytsam, odamning o'tmishi bugungi hayotiga albatta ta'sir ko'rsatadi, molk-mulk uchun emas shu xalq uchun, uning farovonligi uchun xizmat qilgan inson elda aziz, elda muhtaram.
O'zbek adabiyotini zabardast, chinordek haybatli va uzoq umrli asarlaridan birini o'qishni tavsiya qilaman."©️
📚 @kitoblar_pdf
"Asqad Muhtorning 'masterpiece' hisoblanadigan Chinor asari menda katta qiziqish va ishtiyoq uyg'otdi. Asar 93 yoshli Ochil bobo (mening nazdimda chinor) va uning farzandlari, nabiralari (Orif, Komila, Akbarali, Yo'ldosh, Azimjon) tilidan hikoya qilinadigan qissa va hikoyalardan iborat. Bu hikoyalarda nafaqat ularning boshidan kechirganlarini o'qiysiz, balki o'zingizga hayot darslarini ham olib borasiz desam adashmayman, muhtaram kitobxon. Shu bilan bir qatorda asarda tarixiy vaqealarga ham duch kelasiz, Jizzax qo'zg'aloni, Tolstoyning o'limi kabi. Asar o'qish jarayonida turli xil makon va joylarda bo'ldim, har xil kasblarni o'rgandim deb ayta olaman.
Asardan olgan umumiy moral haqida aytsam, odamning o'tmishi bugungi hayotiga albatta ta'sir ko'rsatadi, molk-mulk uchun emas shu xalq uchun, uning farovonligi uchun xizmat qilgan inson elda aziz, elda muhtaram.
O'zbek adabiyotini zabardast, chinordek haybatli va uzoq umrli asarlaridan birini o'qishni tavsiya qilaman."
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
❤7👍3
#iqtibos
Ilm berayotgan ilm olayotgan bo'ladi.
Platon
P. S: Ustozlar aytganidek, ilm olsang va uni kimgadir bersang juda tez o'sasan.
📚 @kitoblar_pdf
Ilm berayotgan ilm olayotgan bo'ladi.
Platon
P. S: Ustozlar aytganidek, ilm olsang va uni kimgadir bersang juda tez o'sasan.
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
❤8👏8🔥3❤🔥2
#Savodxonlik
Qaynonayu qaynota
Qayn (qayin) oʻzagidan hosil boʻladigan quyidagi qoʻshma soʻzlar ikki xil shaklda yozilishi mumkin.
Qaynana ✅
Qaynona ✅
Qaynata ✅
Qaynota ✅
Qaynagʻa ✅
Qaynogʻa ✅
Undan tashqari, bu qoʻshma soʻzlar qismlarini alohidalab, qayin ona, qayin ota, qayin ogʻa shaklida yozsa ham boʻlaveradi.
©️ xatoliklar
📚 @kitoblar_pdf
Qaynonayu qaynota
Qayn (qayin) oʻzagidan hosil boʻladigan quyidagi qoʻshma soʻzlar ikki xil shaklda yozilishi mumkin.
Qaynana ✅
Qaynona ✅
Qaynata ✅
Qaynota ✅
Qaynagʻa ✅
Qaynogʻa ✅
Undan tashqari, bu qoʻshma soʻzlar qismlarini alohidalab, qayin ona, qayin ota, qayin ogʻa shaklida yozsa ham boʻlaveradi.
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
❤4🔥3
#Kitobxon_fikri
Achchiq haqiqatlar yozilgan bir asar haqida
Inson Alloh o‘lchab bergan umrni yashashga mahkum etilgan ekan, uni qanday o‘tkazishni o‘zi tanlaydi. Jumladan:
▪️Kimdir bolalikdagi o‘z orzulari ortidan quvib, yashaydi.
▪️Kimdir ota-onasi ko‘rsatib bergan yo‘ldan borishni ma’qul ko‘radi.
▪️Yana kimdir esa, kimlarningdir erishgan yutuqlariga havas qilib, ular tanlagan yo‘ldan ketishni ma’qul ko‘radi. Va hokazo...
Ammo, inson yashashi uchun bu hayot yo‘lini tanlashning o‘zi yetarli emas. Chunki, "Havas boshqa, hayot boshqa" degan naql bejiz aytilmagan.
Shu o‘rinda bir gap: Inson hayotini 2qismga, (ya’ni oila qurguncha bo‘lgan davr va oila qurgandan keyingi davr) ajratsak, ularning har ikkisining yo‘li bir-biridan farq qiladi, nazarimda.
Bizda (O‘zbekistonda) bu ikki bosqichni bosib o‘tish uchun inson tanlagan yo‘llarida ko‘p narsalardan voz kechishga to‘g‘ri keladi. Deylik, ilm, olimlik yo‘lini tanlash bilan hamisha ham ro‘zg‘or tebratib bo‘lmaydi. (Avvallari ko‘p bo‘lgan fan nomzodi, akademik bo‘lishga intilishlarning bugun keskin kamayib ketish sababi shundandir ehtimol). Bola-chaqa boqish, ro‘zg‘or deb atalmish "g‘or"ni to‘ldirish uchun orzu-rejalardan voz kechib, mutlaqo o‘zi qiziqmaydigan ishlarga ishlash, kerak bo‘lsa, dam olish kunlarisiz mehnat qilishga to‘g‘ri keladi, ba’zida. Ayni ana shu nuqtada, hamisha ham orzular pillapoyasi maqsadga olib bormasligi ayon bo‘ladi, ko‘p hollarda.
Abduqayum Yo‘ldoshevning "Puankare" hikoyasida ana shu achchiq haqiqatlar qog‘ozga ko‘chadi. Unda o‘z sohasining (matematika sohasining) kuchli olimi, dessertatsiya yoqlash uchun ko‘plab to‘siqlarga uchraydi. Dunyoni aniq raqamlar go‘zalligi birlashmasida ko‘rgan olim, avvaliga suyangan, ishongan do‘sti tomonidan "pichoqsiz so‘yiladi". Keyin esa, nomzodlik mavzusi uchun necha yillardan buyon sirli bo‘lib turgan va o‘zini mahliyo qilib kelgan "Puankare gepotezasi"ni tanlamoqchi bo‘lganida, doktorlikni himoyalashda tanlagan ustozi uni bu mavzudan "aynitib" boshqa mavzuni olishga ko‘ndiradi. Ammo olim o‘zi tanlagan mavzudan voz kechishni istamay, bir vaqtning o‘zida ikkita mavzu ustida ish olib borishni qat’iy qasd qiladi. U hamma to‘siqlarni yengib, maqsadiga yetishga ishonadi. Ammo shu pallada unga yana yangi to‘siqlar davri boshlanadi. Otasining o‘rtog‘ini vasiyatiga ko‘ra, o‘zi ko‘rmagan, bilmagan qizga uylangan yosh olim, ro‘zg‘orning "g‘ori"ni ichiga "tushib ketadi". Qaynonasi va xotining talablari uni qo‘shimcha ish topib ishlashga, kechayu kunduz mehnat qilishga majbur qiladi. Qahramonimiz ro‘zg‘or tashvishlaridan qattiq charchaydi. Xotin esa tinmay, "agar men senga turmushga chiqmaganimga xotinsiz qolib ketarding, men bo‘lmaganimda ro‘zg‘oring tamom bo‘lardi" kabi qattiq kesatiq so‘zlar bilan yangi talablar qo‘ya boshlaydi. Shunday vaqtlarda yosh matematik olimning fikru xayolini “Kostyumni yelkangga il-da, chiq-ket. Hammasiga tupur. Dunyo keng” degan xayollar tinmay band etadi. Olim bu damlarda o‘ziga yordamchi kerakligini,shu sohani yaxshi biladigan talaba kerakligini his etadi va uni topadi ham. Shunda dunyo ko‘ziga yana go‘zal ko‘rina boshlaydi, o‘zining orzusi "Puankare" gepotezasi yechimi yaqinlashayotganini his qiladi. Manzil yaqinligini yaqin kunlarda moʻjiza bo‘lishi his etadi.
Ammo...
....
... uning talabasi kasalxonaga ko‘rgani kelganida tezroq uning oldidan ketishini istaydi. Kasalxonadagi shifokorlar olimning ikki qo‘lidan tutib ko‘tarib ketayotganida u zo‘rg‘a "mana shu qog‘ozlarni ol, unda eng kerakli maxlumotlar bor" deya otishga ulgurgan qog‘ozlari kasalxona "pol"iga sochilgancha qoladi.
Bu voqea sodir bo‘lguncha asarda yurakni sel qilguvchi ko‘plab hodisalar sodir bo‘ladi. Bu voqealarni o‘qib olishni kitobxonning o‘ziga qoldirdik...
📚 @kitoblar_pdf
Achchiq haqiqatlar yozilgan bir asar haqida
Inson Alloh o‘lchab bergan umrni yashashga mahkum etilgan ekan, uni qanday o‘tkazishni o‘zi tanlaydi. Jumladan:
▪️Kimdir bolalikdagi o‘z orzulari ortidan quvib, yashaydi.
▪️Kimdir ota-onasi ko‘rsatib bergan yo‘ldan borishni ma’qul ko‘radi.
▪️Yana kimdir esa, kimlarningdir erishgan yutuqlariga havas qilib, ular tanlagan yo‘ldan ketishni ma’qul ko‘radi. Va hokazo...
Ammo, inson yashashi uchun bu hayot yo‘lini tanlashning o‘zi yetarli emas. Chunki, "Havas boshqa, hayot boshqa" degan naql bejiz aytilmagan.
Shu o‘rinda bir gap: Inson hayotini 2qismga, (ya’ni oila qurguncha bo‘lgan davr va oila qurgandan keyingi davr) ajratsak, ularning har ikkisining yo‘li bir-biridan farq qiladi, nazarimda.
Bizda (O‘zbekistonda) bu ikki bosqichni bosib o‘tish uchun inson tanlagan yo‘llarida ko‘p narsalardan voz kechishga to‘g‘ri keladi. Deylik, ilm, olimlik yo‘lini tanlash bilan hamisha ham ro‘zg‘or tebratib bo‘lmaydi. (Avvallari ko‘p bo‘lgan fan nomzodi, akademik bo‘lishga intilishlarning bugun keskin kamayib ketish sababi shundandir ehtimol). Bola-chaqa boqish, ro‘zg‘or deb atalmish "g‘or"ni to‘ldirish uchun orzu-rejalardan voz kechib, mutlaqo o‘zi qiziqmaydigan ishlarga ishlash, kerak bo‘lsa, dam olish kunlarisiz mehnat qilishga to‘g‘ri keladi, ba’zida. Ayni ana shu nuqtada, hamisha ham orzular pillapoyasi maqsadga olib bormasligi ayon bo‘ladi, ko‘p hollarda.
Abduqayum Yo‘ldoshevning "Puankare" hikoyasida ana shu achchiq haqiqatlar qog‘ozga ko‘chadi. Unda o‘z sohasining (matematika sohasining) kuchli olimi, dessertatsiya yoqlash uchun ko‘plab to‘siqlarga uchraydi. Dunyoni aniq raqamlar go‘zalligi birlashmasida ko‘rgan olim, avvaliga suyangan, ishongan do‘sti tomonidan "pichoqsiz so‘yiladi". Keyin esa, nomzodlik mavzusi uchun necha yillardan buyon sirli bo‘lib turgan va o‘zini mahliyo qilib kelgan "Puankare gepotezasi"ni tanlamoqchi bo‘lganida, doktorlikni himoyalashda tanlagan ustozi uni bu mavzudan "aynitib" boshqa mavzuni olishga ko‘ndiradi. Ammo olim o‘zi tanlagan mavzudan voz kechishni istamay, bir vaqtning o‘zida ikkita mavzu ustida ish olib borishni qat’iy qasd qiladi. U hamma to‘siqlarni yengib, maqsadiga yetishga ishonadi. Ammo shu pallada unga yana yangi to‘siqlar davri boshlanadi. Otasining o‘rtog‘ini vasiyatiga ko‘ra, o‘zi ko‘rmagan, bilmagan qizga uylangan yosh olim, ro‘zg‘orning "g‘ori"ni ichiga "tushib ketadi". Qaynonasi va xotining talablari uni qo‘shimcha ish topib ishlashga, kechayu kunduz mehnat qilishga majbur qiladi. Qahramonimiz ro‘zg‘or tashvishlaridan qattiq charchaydi. Xotin esa tinmay, "agar men senga turmushga chiqmaganimga xotinsiz qolib ketarding, men bo‘lmaganimda ro‘zg‘oring tamom bo‘lardi" kabi qattiq kesatiq so‘zlar bilan yangi talablar qo‘ya boshlaydi. Shunday vaqtlarda yosh matematik olimning fikru xayolini “Kostyumni yelkangga il-da, chiq-ket. Hammasiga tupur. Dunyo keng” degan xayollar tinmay band etadi. Olim bu damlarda o‘ziga yordamchi kerakligini,shu sohani yaxshi biladigan talaba kerakligini his etadi va uni topadi ham. Shunda dunyo ko‘ziga yana go‘zal ko‘rina boshlaydi, o‘zining orzusi "Puankare" gepotezasi yechimi yaqinlashayotganini his qiladi. Manzil yaqinligini yaqin kunlarda moʻjiza bo‘lishi his etadi.
Ammo...
....
... uning talabasi kasalxonaga ko‘rgani kelganida tezroq uning oldidan ketishini istaydi. Kasalxonadagi shifokorlar olimning ikki qo‘lidan tutib ko‘tarib ketayotganida u zo‘rg‘a "mana shu qog‘ozlarni ol, unda eng kerakli maxlumotlar bor" deya otishga ulgurgan qog‘ozlari kasalxona "pol"iga sochilgancha qoladi.
Bu voqea sodir bo‘lguncha asarda yurakni sel qilguvchi ko‘plab hodisalar sodir bo‘ladi. Bu voqealarni o‘qib olishni kitobxonning o‘ziga qoldirdik...
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
❤9🔥2😢2
#Savodxonlik
Chiroyli koʻzlar va kirpi
Tipratikan shevada kirpi va kirpitikan ham deyiladi. Bu jonivor tanasining orqa va yon tomonlari tikanlar bilan qoplangan. Biror xavf sezganda boshi va oyoqlarini yigʻib, gʻujanak boʻlib oladi, yum-yumaloq tikanga aylanadi.
Xoʻsh, kirpi soʻzi nimani anglatadi? Bu sutemizuvchiga nega kirpi deb nom berilgan?
Kirpi soʻzi ham tikan maʼnosida. Soʻz tarkibidagi kir shunga dalolat qiladi. Tikan – oʻsimliklarning, shuningdek, baʼzi hayvonlarning ingichka uchli, ninasimon aʼzosi. Uning eng asosiy belgisi – inson tanasiga oson kirishi va azoblashi.
Xoʻsh, chiroyli koʻzlar bilan kirpining nima aloqasi bor? Chiroyli koʻzning asosiy belgilaridan biri uzun kipriklardir.
Kiprik soʻzini Mahmud Koshgʻariy kirpik shaklida keltiradi. Soʻz dastlab shunday koʻrinishda boʻlgan, keyinchalik fonetik oʻzgarishga uchragan. Yogʻmur yomgʻirga aylangani kabi kirpik kiprikka doʻngan. Bu aʼzo ham xuddi tikanga oʻxshash boʻlgani uchun unga kirpik deb nom berilgan.
Sheʼriyatda yor kiprigi oshiq yuragiga tikandek sanchilishi tashbehi ishlatiladi. Demak, bu oʻxshatish shunchaki muqoyasa emas, uning lugʻaviy asoslari ham bor.
Orif Tolib
📚 @kitoblar_pdf
Chiroyli koʻzlar va kirpi
Tipratikan shevada kirpi va kirpitikan ham deyiladi. Bu jonivor tanasining orqa va yon tomonlari tikanlar bilan qoplangan. Biror xavf sezganda boshi va oyoqlarini yigʻib, gʻujanak boʻlib oladi, yum-yumaloq tikanga aylanadi.
Xoʻsh, kirpi soʻzi nimani anglatadi? Bu sutemizuvchiga nega kirpi deb nom berilgan?
Kirpi soʻzi ham tikan maʼnosida. Soʻz tarkibidagi kir shunga dalolat qiladi. Tikan – oʻsimliklarning, shuningdek, baʼzi hayvonlarning ingichka uchli, ninasimon aʼzosi. Uning eng asosiy belgisi – inson tanasiga oson kirishi va azoblashi.
Xoʻsh, chiroyli koʻzlar bilan kirpining nima aloqasi bor? Chiroyli koʻzning asosiy belgilaridan biri uzun kipriklardir.
Kiprik soʻzini Mahmud Koshgʻariy kirpik shaklida keltiradi. Soʻz dastlab shunday koʻrinishda boʻlgan, keyinchalik fonetik oʻzgarishga uchragan. Yogʻmur yomgʻirga aylangani kabi kirpik kiprikka doʻngan. Bu aʼzo ham xuddi tikanga oʻxshash boʻlgani uchun unga kirpik deb nom berilgan.
Sheʼriyatda yor kiprigi oshiq yuragiga tikandek sanchilishi tashbehi ishlatiladi. Demak, bu oʻxshatish shunchaki muqoyasa emas, uning lugʻaviy asoslari ham bor.
Orif Tolib
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
🔥4👏4❤3
#Nazmiy
📜 Titroq sezdingmi hech
bir shum lahzada -
xatar-la yuzma-yuz turgan chog‘ingda.
Tubsiz jar labida oniy larzadan
titrab kelganmidi joning og‘zingga.
Nopoklar poklarga qilganda tuhmat,
titramay aytdingmi keskir so‘zingni,
Bolangning yodiga ne qilding tuhfa,
asrab qololdingmi o‘zing o‘zingni?!
Qaltis lahzalar bor -
dosh bermak mushkul,
biroq chidaganlar tirik xotirda,
goho elitarlar - nafasi mushkin,
goho ko‘rinarlar ko‘zingga tig‘day.
Osmondan kelganda tuban odamlar -
biri chinor kesar,
biri kesar til.
Butun qilmishlarin qarasang jamlab,
namoyon bo‘ladi suvrati qotil.
Qaltis lahzalar yo‘q,
Qaltis umr bor,
mo‘r-malax nom aro yolg‘iz noming bor.
Lahzada titroqqa aylanib tursang,
demakki, ichingda bitta xoin bor.
O‘ldir,
ichingdagi xoinni o‘ldir,
volida ko‘ziga boqishdan avval,
ma’shuqa qo‘ynida yotishdan avval,
zulmat ummoniga botishdan avval.
Yo‘ldir bu,
nafsning botqog‘i emas,
qilichning damiday chaqnagan yo‘ldir.
Bu yo‘lga yuzingni burishdan avval,
o‘ldir, ichingdagi xoinni o‘ldir.
✍️ Shavkat RAHMON
📚 @kitoblar_pdf
📜 Titroq sezdingmi hech
bir shum lahzada -
xatar-la yuzma-yuz turgan chog‘ingda.
Tubsiz jar labida oniy larzadan
titrab kelganmidi joning og‘zingga.
Nopoklar poklarga qilganda tuhmat,
titramay aytdingmi keskir so‘zingni,
Bolangning yodiga ne qilding tuhfa,
asrab qololdingmi o‘zing o‘zingni?!
Qaltis lahzalar bor -
dosh bermak mushkul,
biroq chidaganlar tirik xotirda,
goho elitarlar - nafasi mushkin,
goho ko‘rinarlar ko‘zingga tig‘day.
Osmondan kelganda tuban odamlar -
biri chinor kesar,
biri kesar til.
Butun qilmishlarin qarasang jamlab,
namoyon bo‘ladi suvrati qotil.
Qaltis lahzalar yo‘q,
Qaltis umr bor,
mo‘r-malax nom aro yolg‘iz noming bor.
Lahzada titroqqa aylanib tursang,
demakki, ichingda bitta xoin bor.
O‘ldir,
ichingdagi xoinni o‘ldir,
volida ko‘ziga boqishdan avval,
ma’shuqa qo‘ynida yotishdan avval,
zulmat ummoniga botishdan avval.
Yo‘ldir bu,
nafsning botqog‘i emas,
qilichning damiday chaqnagan yo‘ldir.
Bu yo‘lga yuzingni burishdan avval,
o‘ldir, ichingdagi xoinni o‘ldir.
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
❤9🔥7👏3
#kitobxon_fikri
Dorian Grey: agar ko‘zgu qalbimizni ko‘rsatganda, unga qaray olmasdik
"Dorian Grey portreti" asari haqiqiy adabiyot ihlosmandlari, sa’natsevarlarni kirish qismidanoq o‘ziga oshufta etadi. Oskar Uayldning tasvirlash uslubi va Lord Genri falsafasi esa o‘quvchini yanada asarga mahkam bog‘lab qo‘yadi.
Odamlar bolaligida hali pok qalbli bo‘ladi. Ular hali hayot past-balandini ko‘rmagan, yaxshi va yomon kabi tushunchalardan ham yiroq bo‘ladi. Dorian ham qisman shunday qalbli yigit edi. Odam fe’l atvori shakllanishida tashqi omillar, atrofimizdagilar asosiy rol o‘ynaganidek, uning katta bo‘lib dunyoqarashi shaklanishiga Lord Genri va rassom Bezil katta ta’sir o‘tkazishdi.
Bezil doim uni ko‘klarga ko‘tarsa, aksincha Genri undagi eng tuban istaklarni, hayvoniy his tuyg‘ularni namoyon etishga urindi. Bezilni doim yordam va madadga tayyor farishtaga qiyoslasak, Garri esa iblisdek insonning ich ichidagi o‘zi ham tan olishga qo‘rqadigan fikrlarini qo‘rqmay yuzaga chiqara olardi. Aynan Lord Genrining ta’siri esa yakunda zalvorliroq bo‘lib chiqdi, zero odam o‘zini qanchalik ahloqiy, ezgu deb baholamasin lord aytayotgan gaplar haqligini tan olmay iloji bo‘lmasdi.
"Yoshlik asrashga arzimaydigan yagona narsa" deydi Lord Genri. Dorian esa bu yoshlikni saqlab qolishga urinardi, zero u yoshligi va go‘zalligi evaziga barchani o‘ziga rom etgandi. Ammo, odamning ko‘rinishi chiroyli bo‘lib qolsada, qalbi u qilgan gunohlar, shafqatsizliklar, razilliklar evaziga bujmayib, xunuk holatga kelib qolishi mumkin. Agar qalb o‘rniga qilgan yovuzliklarimiz yuzimizda namoyon bo‘lsachi, unda ham yomonliklarni qila olarmidik? Kishilar bir biriga qaray olarmidi yo dunyoni tasqara chehralar bosib ketarmidi? Tasqara yuzimizga qaray olmaymiz, ammo ayni damda yuragimiz qanchalik sof, unga boqa olarmikinmiz?
Biz-ku balki yo‘q, ammo bosh qahramonimizda bu imkoniyat bor edi. Uning vijdoni, qalbini o‘z portreti namoyish qilardi. Shuning uchun Dorian portretni boshqalardan ham, o‘zidan ham yashirardi.
Ko‘pincha bu asarga ta’riflarda Dorian Grey va asosiy personaj Lord Genrini salbiy qahramonlar deya e’tirof etishardi. Aslida bunday asarlarda salbiy yoki ijobiy personajlar bo‘lmaydi. Chunki ularning harakatlari o‘z falsafasi va asoslariga ega. Biz buni o‘z qarichimizda o‘lchab, bir tomonlama baholab aksincha personajlarni cheklab qo‘ygan bo‘lamiz. Ularga hukm o‘qishimiz kerak emas, aksincha ularni o‘rganish, tahlil qilish kerak holos.
Agar o‘zimiz Dorianning o‘rnida bo‘lib qolsak, yoshlik va go‘zallikni saqlab qolishga urinmasmidik? Imkoniyatimiz bo‘lganida Genridek gedonistik hayotni afzal ko‘rmasmidik? Ko‘rardik albatta, lazzatlanish odamlar uchun baxtdanda ustunroq tushuncha. Biz doim baxtli bo‘lmasligimiz mumkin, ammo hayotdan mamnun yashashni, hotirjamlikni his qilish qanchalar yoqimli. Gedonizm faqat kayfu safodan iborat emas, u hayotning har bir onidan shunchaki lazzatlanib yashashga undaydi bizni. Muallif Genri fikrlari orqali o‘sha payt yangi tushuncha bo‘lgan gedonizmni ko‘pchilikka tushuntirishga uringan. Asarda turli tarixiy faktlari, voqealarning tasvirlanishi, qimmatbaho toshlar, musiqa, matolar va sa’nat haqidagi mohirona fikrlar esa Oskar Uayld haqiqiy intellektual bo‘lganini ko‘rsatadi.
Asarda Sibila va Dorian o‘rtasidagi "muhabbat" ga to‘htalib o‘tirmadim, bu o‘smirlarga hos oddiy havas edi holos. Dorian Sibilaning rollarini, Sibila esa Doriandagi jozibani yoqtirib qolgandi holos.
Psixolog Karl Yung kishida nafaqat ongosti istaklar, balki kishida ahloqiy madaniy jihat borligini e’tirof etgan.
Butun umr o‘ziga andarmon bo‘lgan odam, yakunda o‘ziga yoqmay qolgandi. Endi hayotini o‘zgartirmoqchi bo‘lganida esa afsuski kech edi. Qilingan barcha razilliklar portret aks etsada, uning hayotiga havf solmasdi. Uning tanasi allaqachon bunday hayotdan o‘lib bo‘lgandi.
O‘zining chirkin qalbini butkul yo‘qotmoqchi bo‘lgan "go‘zal shahzoda", portretni yo‘qotib aslida o‘z umriga zomin bo‘ldi holos.
📚 @kitoblar_pdf
Dorian Grey: agar ko‘zgu qalbimizni ko‘rsatganda, unga qaray olmasdik
"Dorian Grey portreti" asari haqiqiy adabiyot ihlosmandlari, sa’natsevarlarni kirish qismidanoq o‘ziga oshufta etadi. Oskar Uayldning tasvirlash uslubi va Lord Genri falsafasi esa o‘quvchini yanada asarga mahkam bog‘lab qo‘yadi.
Odamlar bolaligida hali pok qalbli bo‘ladi. Ular hali hayot past-balandini ko‘rmagan, yaxshi va yomon kabi tushunchalardan ham yiroq bo‘ladi. Dorian ham qisman shunday qalbli yigit edi. Odam fe’l atvori shakllanishida tashqi omillar, atrofimizdagilar asosiy rol o‘ynaganidek, uning katta bo‘lib dunyoqarashi shaklanishiga Lord Genri va rassom Bezil katta ta’sir o‘tkazishdi.
Bezil doim uni ko‘klarga ko‘tarsa, aksincha Genri undagi eng tuban istaklarni, hayvoniy his tuyg‘ularni namoyon etishga urindi. Bezilni doim yordam va madadga tayyor farishtaga qiyoslasak, Garri esa iblisdek insonning ich ichidagi o‘zi ham tan olishga qo‘rqadigan fikrlarini qo‘rqmay yuzaga chiqara olardi. Aynan Lord Genrining ta’siri esa yakunda zalvorliroq bo‘lib chiqdi, zero odam o‘zini qanchalik ahloqiy, ezgu deb baholamasin lord aytayotgan gaplar haqligini tan olmay iloji bo‘lmasdi.
"Yoshlik asrashga arzimaydigan yagona narsa" deydi Lord Genri. Dorian esa bu yoshlikni saqlab qolishga urinardi, zero u yoshligi va go‘zalligi evaziga barchani o‘ziga rom etgandi. Ammo, odamning ko‘rinishi chiroyli bo‘lib qolsada, qalbi u qilgan gunohlar, shafqatsizliklar, razilliklar evaziga bujmayib, xunuk holatga kelib qolishi mumkin. Agar qalb o‘rniga qilgan yovuzliklarimiz yuzimizda namoyon bo‘lsachi, unda ham yomonliklarni qila olarmidik? Kishilar bir biriga qaray olarmidi yo dunyoni tasqara chehralar bosib ketarmidi? Tasqara yuzimizga qaray olmaymiz, ammo ayni damda yuragimiz qanchalik sof, unga boqa olarmikinmiz?
Biz-ku balki yo‘q, ammo bosh qahramonimizda bu imkoniyat bor edi. Uning vijdoni, qalbini o‘z portreti namoyish qilardi. Shuning uchun Dorian portretni boshqalardan ham, o‘zidan ham yashirardi.
Ko‘pincha bu asarga ta’riflarda Dorian Grey va asosiy personaj Lord Genrini salbiy qahramonlar deya e’tirof etishardi. Aslida bunday asarlarda salbiy yoki ijobiy personajlar bo‘lmaydi. Chunki ularning harakatlari o‘z falsafasi va asoslariga ega. Biz buni o‘z qarichimizda o‘lchab, bir tomonlama baholab aksincha personajlarni cheklab qo‘ygan bo‘lamiz. Ularga hukm o‘qishimiz kerak emas, aksincha ularni o‘rganish, tahlil qilish kerak holos.
Agar o‘zimiz Dorianning o‘rnida bo‘lib qolsak, yoshlik va go‘zallikni saqlab qolishga urinmasmidik? Imkoniyatimiz bo‘lganida Genridek gedonistik hayotni afzal ko‘rmasmidik? Ko‘rardik albatta, lazzatlanish odamlar uchun baxtdanda ustunroq tushuncha. Biz doim baxtli bo‘lmasligimiz mumkin, ammo hayotdan mamnun yashashni, hotirjamlikni his qilish qanchalar yoqimli. Gedonizm faqat kayfu safodan iborat emas, u hayotning har bir onidan shunchaki lazzatlanib yashashga undaydi bizni. Muallif Genri fikrlari orqali o‘sha payt yangi tushuncha bo‘lgan gedonizmni ko‘pchilikka tushuntirishga uringan. Asarda turli tarixiy faktlari, voqealarning tasvirlanishi, qimmatbaho toshlar, musiqa, matolar va sa’nat haqidagi mohirona fikrlar esa Oskar Uayld haqiqiy intellektual bo‘lganini ko‘rsatadi.
Asarda Sibila va Dorian o‘rtasidagi "muhabbat" ga to‘htalib o‘tirmadim, bu o‘smirlarga hos oddiy havas edi holos. Dorian Sibilaning rollarini, Sibila esa Doriandagi jozibani yoqtirib qolgandi holos.
Psixolog Karl Yung kishida nafaqat ongosti istaklar, balki kishida ahloqiy madaniy jihat borligini e’tirof etgan.
Butun umr o‘ziga andarmon bo‘lgan odam, yakunda o‘ziga yoqmay qolgandi. Endi hayotini o‘zgartirmoqchi bo‘lganida esa afsuski kech edi. Qilingan barcha razilliklar portret aks etsada, uning hayotiga havf solmasdi. Uning tanasi allaqachon bunday hayotdan o‘lib bo‘lgandi.
O‘zining chirkin qalbini butkul yo‘qotmoqchi bo‘lgan "go‘zal shahzoda", portretni yo‘qotib aslida o‘z umriga zomin bo‘ldi holos.
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
🔥9❤5❤🔥1