#Savodxonlik

Osma defis qoidasi

Tilimizda ikki qism (oʻzak)dan tashkil topgan soʻzlar qoʻshma soʻzlar deyiladi: togʻolcha, beshbarmoq, tokqaychi, koʻzoynak.

Boshqa tillardan oʻzlashgan qoʻshma soʻzlar ham bor: avtopoyga, videoaloqa, video-konferens-aloqa, videolavha, aviahalokat.

Gapda shunday birikmalarning ikkitasi ketma-ket kelsa va ularning ikkinchi qismi bir xil boʻlsa, bu qismni birinchi soʻz birikmasida tushirib qoldirish mumkin. Bunda birinchi soʻzdan keyin chiziqcha (defis) qoʻyiladi. Bunday chiziqchani shartli ravishda osma defis deb qoʻyaqolamiz.

Misol uchun: “Radiodastur va teledastur” demasdan “Radio- va teledastur” deyish mumkin.

Avtopoygalar va motopoygalar 👌
Avto- va motopoygalar 👍

Audioaloqa va videoaloqa 👌
Audio- va videoaloqa 👍

Ekonom-klass va biznes-klass 👌
Ekonom- va biznes-klass 👍

1-sinf va 2-sinf oʻquvchilari 👌
1- va 2-sinf oʻquvchilari 👍

1-noyabr va 5-noyabrda 👌
1- va 5-noyabrda 👍

©️xatoliklar

📚 @kitoblar_pdf

📌O‘zingdan qo‘ymasin, xalqim

Qushday uchib quchog‘ingdan dunyo kezdim,
Kezib-kezib topganlarim sog‘inch bo‘ldi.
Qancha olis ketsam shuncha qadring sezdim,
Qayda yursam yodi mehring ovunch bo‘ldi.
Aylanayin qaro qoshu ko‘zingdan-a,
O‘zingdan qo‘ymasin, xalqim, o‘zingdan-a.

Birov uchun birovlar tush ko‘rib bermas,
Minnat qilmay bir bog‘ o‘tin o‘rib bermas.
Bayramingda oylab bazm qilgan kaslar
Boshingga ish tushsa bir kun turib bermas.
Nomus kuyi tushmasin hech bo‘g‘zingdan-a,
O‘zingdan ko‘ymasin, xalqim, o‘zingdan-a.

Erk vodiysi – zahmatlarga siylovdir bu,
Toy qoqilib ot bo‘lguvchi yaylovdir bu,
Ranj chekmasang nurli, nurli tonglar qayda
Sinovdir bu, balki buyuk sinovdir bu.
Bosh ketsa ham qaytma endi so‘zingdan-a,
O‘zingdan qo‘ymasin, xalqim, o‘zingdan-a.

Boldan shirin tatir qora bug‘doying ham,
O‘zingdan bo‘lsa gar shohu gadoying ham.
Bir tanu jon, bir-biringdan rozi yursang,
Xudoyim ham sendan rozi, Xudoyim ham.
Gohi ipak, gohi yaktak, bo‘zingdan-a,
O‘zingdan qo‘ymasin, xalqim, o‘zingdan-a.

Er boshiga ish tushsa o‘t kechguvchidir,
Chidaymiz-da, bu zahmatlar o‘tkinchidir.
Hurliging haq – qolgan bari o‘taversin,
Bu dunyoda eng yorug‘ baxt – el tinchidir.
Ayirmasin beminnat non, tuzingdan-a,
O‘zingdan qo‘ymasin, xalqim, o‘zingdan-a.

✍️Muhammad YUSUF

📚 @kitoblar_pdf

#Savodxonlik

Yuraki yoki yuragi?

K harfi bilan tugaydigan soʻzlarga egalik qoʻshimchalari qoʻshilsa, bu G harfiga aylanadi: yurak — yuragi, bilak — bilagim, chelak — chelaging.

Yuraki ❌
Yuragi ✅

Istisno soʻzlar: nok, chok, erk, koʻrk, idrok va barcha chet tillaridan oʻzlashgan soʻzlar.

—

Q harfi bilan tugaydigan soʻzlarga egalik qoʻshimchalari qoʻshilsa, bu Gʻ harfiga almashadi: qishloq — qishlogʻi, taroq — tarogʻim, boʻgʻirsoq — boʻgʻirsogʻing.

Istisno soʻzlar: ravnaq, ittifoq, ishtiyoq, huquq, xalq, zavq, shavq, turq, farq.

©️xatoliklar

📚 @kitoblar_pdf

#Nazmiy

📜
Derazamning ostida tongda
Sayragan qush senmasmi, ota?

Yo to‘nimga ko‘klam, mozorda
Yopishgan gul senmasmi, ota?

O‘n yildir-ki dunyoda yo‘qsan,
Yuragimda qolgan firoqsan.

Ko‘rmagansan mening o‘g‘limni,
Erkatoyim, sho‘xim, to‘qlimni.

Men ham yoshim oshgani sayin
Boshimga oq tushgani sayin

Ba’zan qo‘msab seni ich-ichdan,
Yurak titrab so‘nggi ilinjdan,

Otam deya, alqab o‘g‘limni,
Ko‘taraman o‘zim ko‘nglimni.

✍️Xurshid DAVRON

📚 @kitoblar_pdf

‍#qiziq

• Roman — yirik, epik, nasriy asar janri hisoblanadi. Dastlabki lug'aviy ma'nosi roman tillarida (o'rta asrlarda roman tillarida yozilgan har qanday asarni anglatadi).

• Qissa va hikoyadan farqli jihati, romanda qahramonlar soni ko'p va katta miqyosda voqea-hodisalar tasvirlangan bo'ladi.

• Romanlarning kelib chiqishi 1010-yillarga borib taqaladi. Yevropa romanlari birinchi marta XVII asrning boshlarida paydo bo'lgan.

• Deyarli 700 yil mobaynida romanga xos belgilar ilmiy jihatdan tadqiq qilinmagan.

• Faqat XIX asrga kelib, Gegel roman nazariyasiga qoʻl urgan.

• O‘zbek romanchiligi ham salkam bir asrlik taraqqiyot tarixiga ega vs unga Abdulla Qodiriy asos solgan.

• Roman hajm va ma'noviy jihatdan bir necha turlarga bo'linadi.

📚 @kitoblar_pdf

#qiziq

Iroqda kitob do'konlariga umuman qulf osilmas ekan. Ularning fikricha, kitobxon o'g'irlamaydi, o'g'ri esa o'qimaydi.

📚 @kitoblar_pdf

#Savodxonlik

Kilokaloriya

O‘lchov birliklarini yozishda ularning old qo‘shimchalari qo‘shib yoziladi, ajratib emas:

Kilo kaloriya ❌
Kilokaloriya ✅

Milli gramm ❌
Milligramm ✅

Kilo metr ❌
Kilometr ✅

Milli litr ❌
Millilitr ✅

©️xatoliklar

📚 @kitoblar_pdf

HAYOT BU

Bir kun xursand yashash
Qanchalar qiyin,
Bir kungina —
Tongdan shomgacha.
Hayot har lahzasi,
Har oni o‘yin,
Boshqacha,
Boshqacha,
Boshqacha...

Qara,
Tongda o‘pgan edim yuzingdan,
Endi qo‘l siltadim,
Begona misol.
Yorug‘ dunyoda-ku,
Ko‘rkim o‘zingsan,
Bir kunda eng baxtli,
Eng baxtsiz Ayol!..

Asli
Menga sening kulgung azizdir.
Jilmaysang —
Jahonim jilmaygani shu.
Tonging bahor edi,
Oqshoming kuzdir,
Seni sevamanu
Ammo, hayot — bu.

Ey mening sevgilim,
Osmoningdan tush,
Sevgi — yomg‘ir bosgan
Kitobdagi bayt.
Sen — mening
Qo‘ynimda to‘lg‘ongan oqqush,
Men — sening dardingga
Yetmagan sayyod!..

✍️Muhammad YUSUF

📚 @kitoblar_pdf

✍️ Said Ahmad
📖 "Ufq"

Said Ahmadning “Ufq” trilogiyasi o‘zbek xalqi hayotining uchta muhim tarixiy davrini — Katta Farg‘ona kanali qurilishidagi qahramonona mehnat, urush yillaridagi og‘ir sinovlar va urushdan keyingi tiklanish davrini bir butun maishiy va falsafiy lavhalarda birlashtirgan yirik epik asardir. Asar turli taqdirlar, hijron alamlari va insoniy kechinmalarning teran tasviri bilan o‘zbek adabiyotida muhim o‘rin tutadi.

📚 @kitoblar_pdf

​"Ketishim kerak bo‘lgan insonning yonida juda uzoq qolib ketdim. Bu mening xatoyim." ©️

📚 @kitoblar_pdf

​— Sening hech sevgiling bo'lganmi?
​— Sevgili deganda nimani nazarda tutyapsan?
​— Oddiy sevgili-da.
​— Bo'lmagan.
​— Nega?
​— Vaqt yo'q edi.
​— Faqat vaqti bor odamning sevgilisi bo'ladimi?
​— Biroz naqd (pul) ham muhim.

📚 @kitoblar_pdf

Qadimdagilar qanday ham go'zal aytgan;
"Avval rafiq, ba'd-at-tariq"
— avval yo'ldosh, keyin yo'l...

📚 @kitoblar_pdf

✍️ Shavkat Rahmon

🖋BUZILGAN DEVORLAR

Qadimda mevalar yetilgan paytda
savob deb yashagan komil ajdodim
musofir chanqog‘in bossin deb atay
buzib qo‘yar ekan bog‘lar devorin.

Eron dashtlaridan Xitoyga qadar
devori buzilib yotgan bog‘ edi,
bu boqqa musofir kirgan daf’ada
astoydil sevingan elim bor edi.

Bor edi
bu elning xudo bezagan,
kamolga tutashgan oltin chog‘lari,
qarg‘ishlar qarg‘aday qo‘ngan yerlardan
qaltirab axtardim o‘shal bog‘larni.

Axir, yer yutdimi...
komil insonlar
qoldimi sarg‘aygan afsonalarda?
Metin devorlarda — chaqirtikonlar,
qulflar shodasi — darvozalarda.

Bir qo‘limni berdim, yesin chayonlar,
boshqasin uzatdim kalamushlarga,
yuragim gullarin otdim ayamay ko‘zlari qotirma padarkushlarga.

Bitta gul yuziga yuzimni bosib, og‘ringan chog‘imni tog‘lar ko‘rmasin.
Endi bu holimni moziydan toshib,
devori buzilgan bog‘lar ko‘rmasin.

Girvatday aylanar zulm dunyosi...
qa’ridan anqirdi qora ter hidi,
go‘yoki bu qadim yo‘llar xudosiz, go‘yoki butun bir elim berk edi.

Berk edi,
berk edi,
cheksiz devorlar
ichida ingrardi cheksiz bir sho‘rlik,
tinimsiz mushtladim darvozalarni,
oshiq qo‘llarimni qonatib bo‘ldim.

Oshiq ko‘zlarim ham....
yovuz chaqnagan,
kimnidir so‘kaman, bandai g‘ofil,
axir o‘z yerimda daydib, chanqagan
sho‘rlik musofirman,
ulug‘ musofir.

📚 @kitoblar_pdf

#iqtibos
​"Seni sevishdan emas, buni senga aytishdan voz kechdim."

📚 @kitoblar_pdf

#Savodxonlik

Ibn yoki ibn?

Abu Ali ibn Sino deganda Sinoning oʻgʻli va Alining otasi degan maʼno hosil boʻladi, negaki arab tilidagi ibn (ibnu) soʻzi “oʻgʻli”, abu esa “otasi” maʼnosini beradi.

Shundan kelib chiqib, arabiy ismlarda kelgan ibn soʻzi bosh harf bilan yozilmaydi:
Abu Ali Ibn Sino ❌
Abu Ali ibn Sino ✅

Muhammad Ibn Muso ❌
Muhammad ibn Muso ✅

Agar ism qisqargan shaklda yozilsa va ibn soʻzi bilan boshlansa, bosh harfda yozilaveradi: Ibn Sino, Ibn Arabiy, Ibn Taymiya.

©️xatoliklar

📚 @kitoblar_pdf

Menga ayting, unutish qayerda sotiladi?
Oldingi yuzimni qayerdan topsam bo‘ladi?
O‘zimga qaytishning yo‘li qanday?

Mahmud Darvish

📚 @kitoblar_pdf

Ulug’ aql egalari o’z oldilariga maqsad qo’yadilar, qolgan odamlar o’z istaklari ortidan ergashadilar.

✍️ Vashington Irving

📚 @kitoblar_pdf

#Savodxonlik

IMXO

Bu soʻz lugʻatlarga kirib ulgurmagan boʻlsa ham, internetda juda koʻp uchratishimiz mumkin. Ingliz tilida IMHO — In my humble opinion, yaʼni mening ojizona/kamtarona fikrimcha degan maʼnoni anglatadi. Aytilgan gap shunchaki soʻzlovchining shaxsiy fikri ekanligini, u 100% toʻgʻriligiga yoki toʻgʻri boʻlib chiqishiga daʼvo qilmayotganini bildiradi.

Kirish soʻz sifatida gapning boshida ham, soʻngida ham ishlatish mumkin.

Abbreviatura orqali hosil boʻlgani eʼtiboridan bosh harfda yoziladi, lekin koʻp ishlatiladigan soʻzlardan biriga aylanib ulgurgani uchun kichik harflarda yozish holati ham uchraydi.

Misollar:
IMXO, Tramp prezidentlikni saqlab qololmaydi.
Harakat qilmang, baribir foydasi yoʻq. IMXO.
Albatta, bularning barchasi imxo.

P. S. Soʻzni rus tili orqali emas, ingliz tilidan toʻgʻridan toʻgʻri oʻzlashtiradigan boʻlsak, IMXO emas, IMHO shaklida yoziladi.

©xatoliklar

📚 @kitoblar_pdf

​#Parcha

O‘tkir Hoshimov ko‘chada moshinasini haydab ketayotgan edi, chorrahada DAN xodimi qizil tayog‘ini ko‘tarib, to‘xtatadi.
Mashhur adib shoshibroq turgan edi, tezroq qutilish uchun moshinadan yangi chop etilgan kitobini olib, dastxat bitish uchun so‘raydi:
— Ukajon, ismingiz nimaydi? - DAN xodimi taniqli yozuvchiga, uning qo‘lidagi tanish kitobga ajablanib qaraydi, so‘ng iymanibgina deydi:
— O‘tkir aka, kechirasiz, bu kitobingizni o‘tgan haftada ham yozib beruvdingiz...
— E, darvoqe...

"Do‘rmon hangomalari", Shodmon Otabek.

📚 @kitoblar_pdf

#Nazmiy

📜 SARATON

Yenglik ko‘ylaklardan voz kechdi shahar,
Yelkalar yalang‘och, yalang, och ko‘zlar.
Olislarda esa suvlar sepishar
Ko‘ylaklari bilan cho‘milgan qizlar.

Shahar qizg‘onmaydi xiyobonlarin,
Sun’iy ko‘liniyu qayiqlarini.
Ammo dil qo‘msaydi sokin bog‘larning
Olmalar oqizgan ariqlarini.

Shahar ko‘p narsani menga o‘rgatdi,
Hammasini sanab, aytib bo‘lmaydi.
Shu yerda suyagim va diydam qotdi,
Endi qishloqqa ham qaytib bo‘lmaydi.

Tongda derazamdan siniq nur tushar,
Ne tongkim, bugun ham namlidir ko‘zlar.
Axir tushimda ham suvlar sepishar
Ko‘ylaklari bilan cho‘milgan qizlar...

✍️Iqbol MIRZO

📚 @kitoblar_pdf