Ancha vaqtdan buyon kanalda yozolmadim. Endi ko'proq yozib turishga harakat qilaman.

Bu yil iqtisodiyot bo'yicha doktorlik (PhD) dasturlariga topshirishni niyat qilyapman. Shu yo'lda tajribalarimni ulashib boraman.

Hozircha Amerika PhD dasturlari haqida qisqacha.

AQShdagi PhD dasturlari boshqa davlatlardan, hatto yevropadan ham tubdan farq qiladi. Birinchidan, aksariyat davlatlarda PhD davomiyligi 3 yil bo'lsa, Amerikada eng kamida 5 yil (iqtisodiyot bo'yicha esa hozir o'rtacha 6 yil) davom etadi. Bundan tashqari, AQShdagi aksariyat PhD dasturlarida o'qish xarajatlari deyarli barcha talabalar uchun universitetlar tomonidan to'liq moliyalashtiriladi; hamda oylik stipendiya va TA/RA ishlari uchun maosh ham to'lanadi. Lekin amerikadagi kuchli PhD dasturlariga qabulda raqobat juda yuqori va kirish nihoyatda qiyin. Yaxshi iqtisodiyot maktablariga qabul darajasi o'rtacha 2 - 3 foiz atrofida bo'ladi. Chunki bu dasturlarda talabalardan yuqori darajadagi akademik yutuqlar va tadqiqot potentsiali talab qilinadi.

To'g'ri, kirish osonroq bo'lgan dasturlar ham bor, lekin bunda iqtisodiyot maktablari unchalik yuqori darajada bo'lmaydi yoki o'qish to'liq moliyalashtirilmaydi.

Omadingniz kelib yaxshi PhD dasturiga qabul qilinsangiz, uni muvaffaqiyatli tamomlash qabul qilinishdan ko'ra bir necha baravar qiyinroq. Birinchi ikki yil huddi magistraturadek bazaviy va mutaxssislik darslari olinadi. Ikkinchi yil so'ngidagi malakaviy o'tish imtihonidan o'ta olsangiz, so'nggi 3-4 yillikda o'z tadqiqot ishingiz ustida ishlashingiz mumkin. Agar o'tish imtihonidan yiqilsangiz, yoki tadqiqotingizni yetarli darajada yoza olmasangiz shunchaki siz bilan xayrlashishadi.

Xullas, bu juda uzoq va mashaqqatli yo'l. Shu sababli, asosan, akademik sohani tanlagan odamlargina PhD dasturlarida o'qishadi. Aks holda, Amerikada bu yo'lni tanlashning muqobil xarajatlari ham ancha yuqori.

@islom_urolov

Amerikadagi o'zim topshirmoqchi bo'lgan 30 ta universitetlar ro'yxatini tuzdim. Bunda universitet joylashgan shahar, topshrilishi kerak bo'lgan hujjatlar, deadline, application fee kabi birlamchi zarur ma'lumotlar va kerakli linklar berilgan.

Magistratura va PhD dasturlariga qabul hujjatlari va jarayoni deyarli bir xil bo'lgani sababli, iqtisodiyot bo'yicha magsitraturaga topshirmoqchi bo'lganlar uchun ham ushbu ro'yxat foydali bo'lishi mumkin.

@islom_urolov

Kanalim uchun ochilgan bot ishlamay qolgan edi. Bot orqali yozishma qilganlarga bugun ushbu link avtomatik yuborilibdi.

Yuborilgan notanish linklarga kirmaslikni so’rayman.

Rahmat

@islom_urolov

To‘qnashuvlar va Din: Ramazon Siyosiy Faollikka Qanday Ta’sir Qiladi?

Ramazon oyi butun musulmon dunyosida ro‘za, ibodat va ijtimoiy marosimlar bilan o‘tadigan muqaddas davr hisoblanadi. Biroq, mening so‘nggi tadqiqotim shuni ko‘rsatdiki, bu oy nafaqat diniy va ijtimoiy hayotga, balki siyosiy va qurolli mojarolarga ham kuchli ta’sir ko‘rsatadi. 1989–2023 yillar oralig‘ida 100 dan ortiq mamlakatlari ma’lumotlarini tahlil qilgan holda, Ramazonda qurolli to‘qnashuvlar musulmon ko‘pchilik davlatlarda 3–7% ga ko‘payishi, fuqarolar norozilik namoyishlari esa deyarli 10% ga kamayishi aniqlandi. Bu o‘zgarishlar diniy motivatsiyalar, tarixiy namunalar va ijtimoiy dinamika bilan bog‘liq.

Qurolli to‘qnashuvlarning ko‘payishida uchta asosiy omil hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Birinchidan, Islom tarixidagi muhim janglar (masalan, Badr jangi va Makka fathi) Ramazonda sodir bo‘lganligi radikal diniy guruhlar uchun “ilohiy chaqiriq” sifatida xizmat qilishi mumkin. Ikkinchidan, Islom shariatiga ko‘ra, jangchilar Ramazonda ro‘zadan tutmaslik imkoniyatidan foydalanib, jismoniy zaifliksiz hujum qilish imkoniyatiga ega. Uchinchidan, qurolli guruhlarni Sun'iy Salohiyat (SS) orqali uch toifaga ajratganimda (radikal diniy, diniy-mo‘tadil va dunyoviy), faqat radikal diniy guruhlarning Ramazonda faolligi sezilarli darajada oshganini topdim. Diniy-mo‘tadil va dunyoviy guruhlarning harakatlari bu oyda o‘zgarishsiz ekanligini aniqladim.

To‘qnashuvlarni kim boshlaganini aniqlash uchun Sun’iy Salohiyat (SS) va Tabiiy Tilni Qayta Ishlash (Natural Language Processing - NLP) texnologiyalaridan foydalandim. 100,000 ga yaqin voqea tavsiflarini tahlil qilib, har bir hodisani “hukumat” yoki “qurolli guruh” boshlaganligini aniqlab chiqdim. Masalan, matnda “hukumat kuchlari qishloqqa bostirib kirib, ikki jangchini yaraladi” yozilgan bo‘lsa, hujum va hodisa hukumat hisobiga yozilardi. Natijada, Ramazonda radikal diniy guruhlar tomonidan boshlangan to‘qnashuvlar keskin ko‘paygani, hukumatlar esa odatdagi faollik darajasini saqlaganligi aniqladim.


Norozilik namoyishlarining kamayishi esa Ramazonning ijtimoiy-ruhiy ta’siri bilan izohlanadi. ~50,000 musulmon bilan o‘tkazilgan so‘rovnomalar shuni ko‘rsatdiki, odamlar bu oyda ibodatga ko‘proq vaqt ajratadi va siyosiy faolligi esa kamayadi. Bundan tashqari, ro‘za tutishning jismoniy charchog‘i siyosiy faollikni kamaytiradi. Masalan, och qolgan odamning ko‘chada namoyishda qatnashish qobiliyati pasayadi.

Bu tadqiqot nega muhim?

Bu tadqiqot natijalari tinchlik tashabbuslari va siyosiy monitoring uchun muhim imkoniyatlar yaratadi. Radikal guruhlar Ramazon oldidan faollashishi mumkinligi sababli, xalqaro tashkilotlar va hukumatlar bu davrda tinchlik kelishuvlarini yana ham jadallashtirishi kerak. Shuningdek, noroziliklar kamaygan paytda hukumatlar fuqarolarning roziligisiz qarorlar qabul qilmasligi uchun fuqarolik jamiyati Ramazonda faollashishi lozim.

Xulosa qilib aytganda, Ramazon nafaqat ruhiy tiklanish, balki jamiyatning siyosiy qiyofasini o‘zgartiradigan kuchli omildir. Radikal guruhlar tarix va diniy motivatsiyalarni suiiste’mol qilsa, oddiy fuqarolar ruhiy o'sish izlaydi. Bu natijalarni tushunish zamonaviy dunyoda mo‘tadillik va barqarorlikni mustahkamlash uchun muhimdir.

Ishchi maqolada batafsil ma'lumot topishingiz mumkin.

@musofir_iqtisodchi

Hurmatli do‘stlar,

Sizni, Illinoys universiteti doktoranti, do’stimiz, Ikromjon Tuhtasunov tomonidan olib borilayotgan ilmiy tadqiqot doirasidagi so‘rovnomada ishtirok etishga taklif qilamiz. Tadqiqot O‘zbekistondagi mahalliy rivojlanish dasturlariga oid fuqarolar fikri va tajribasini o‘rganishga qaratilgan.

So‘rovnomani to‘ldirish 15–20 daqiqa vaqt oladi. Ishtirokingiz evaziga siz $4.50 miqdoridagi mukofot yutib olish imkonini beruvchi qur’ada qatnashishingiz mumkin.

Agar ishtirok etishga rozilik bildirsangiz, so‘rovnomani quyidagi havola orqali boshlashingiz mumkin:
🔗 https://illinois.qualtrics.com/jfe/form/SV_0lmIRsVFBaaECNw

Oldindan rahmat! Sizning ishtirokingiz ushbu ilmiy tadqiqot uchun juda muhim.

Hayit muborak bo’lsin!

Universitetlarga qabulning davlat tomonidan nazorat qilinishi va markazlashuvi mana bu kabi qiziq savollarni yuzaga keltiraveradi. Bu tizimning umri allaqachon tugagan.

Men bakalavrga kirgan yillarda OTMga kirish uchun DTM savollari qiyinlashtirilish tendensiyasi cho'qqiga chiqqan edi. Chunki o'qishga kirishni xohlovchilar soni davlat ajratgan kvotadan bir necha o'n baravar ko'p edi. Bunga oddiy yechim sifatida kirish imtihoni savollari yildan yilga qiyinlashtirilardi. Nihoyat 2017-yilda absurd darajada qiyinlashtirilgan, natijada mazmunini yo'qotgan savollar ko'p tanqid qilindi. Menimcha, shundan keyin DTM savollari bosqichma-bosqich osonlashtirildi (3-4-darajali savollar kamaytirildi yoki olib tashlandi), bir paytning o'zida bir nechta universitetlarga topshirish imkoniyati berildi. Tizimda qandaydir o'zgarishlar qilina boshlandi. Lekin muammoning asosiy o'zagi, ya'ni davlat tomonidan kvotalar ajratilishi va ta'limga qabul ustidan to'liq markazlashtirilgan nazorat haliyam o'shanday qolaverdi. O’qishga kirishning osonlashtirilishi fonida bu qabul tizimining kamchiliklari har yili yaqqol ko'rinib qolardi.

Yaxshiyamki, so’nggi yillarda xususiy universitetlar ko’payib qoldi va bakalavrda o’qish uchun xorij davlatlariga ketadiganlar (aksariyati eng iqtidorlilar) soni juda katta tempda oshdi. Aks holda, davlat qabul tizimi uchun bosim yanada ortardi.

Qisqasi, har sohada bo’lgani kabi muammoning o’zi bilan emas, balki faqat oqibatlari bilan kurashib yuraversak oldinga siljish bo’lmaydi.

@islom_urolov

Tufts Universitetining PhD talabasi Rumeysa O'zturk 25-mart kuni Ichki Xavfsizlik boshqarmasi (Department of Homeland Security) tomonidan qo'lga olingan edi. Bunga uning The Tufts Daily gazetasida bir yil oldin e'lon qilingan universitet rahbariyatining Falastindagi genotsid bo'yicha befarq pozitsiyasi tanqid qilingan maqola mualliflaridan biri ekanligi sabab bo'lgan. Hozir hatto uning talabalik vizasi bekor qilingan.

Ikki kun oldin Tufts Universiteti prezidenti Sunil Kumar Rumeysaning hech qanday qonunbuzarlik harakati bo'lmaganligini, u yozishda ishtirok etgan maqola Tufts ichki qoidalarini buzmaganligini ta'kidlab va uning tezroq o'qishlarga qaytishini so'rab AQSHning Massachusetts okrug sudiga deklaratsiya kiritibdi.

Men o'tgan yili shu Tufts universitetini bitirganman va o'qigan paytlarim Rumeysa qo'lga olingan joydan ikki ko'cha teparoqda yashar edim. Uni Musulmon talabalar assotsiatsiyasi tadbirlari orqali tanir edim. Trump yaratayotgan bugungi reallik kundan kunga qo'rqinchli va ayanchli bo'lib boryapti.

@islom_urolov

Tariflar - bojlar haqida, chalg'imaslik uchun:

Tramp katta zarar keltira oladimi? Ha, albatta. Undan ham boyroq qilishi mumkinmidi? Ha, agar hech narsa qilmaganida. Zarari trillionlab dollarlardami? Ha, kun sayin oshib bormoqda. Buning natijasida AQSh iqtisodiy qoloq bo'lib qoladimi? Afsuski yo'q, chunki iqtisodiy rivojlanishda AQShning yarmiga ham hech qaysi mamlakat yaqin ham kela olmaydi.

Tariflar va savdo cheklanishi doimo va har yerda katta yomonlikdir. Ozgina cheklanish ozgina yomonlik - ozgina zarar bo'lsa, bunday katta savdo cheklovi - katta zarar.

AQSh dunyodagi eng katta iqtisodiyot. Ba’zi ko‘rsatkichlarga ko‘ra, birinchi o‘ringa Xitoy chiqib qolishi mumkindir, lekin buning sababi – Xitoyda millardan oshiq aholisi borligi, amerikaliklar esa ancha kamroqligidan. Xitoylik ishchilarning mehnat samaradorligi amerikalik ishchilarning samaradorligiga yaqin ham emas. Samaradorlik - daromadning asosiy sababi.

Amerika iqtisodiyoti o‘nlab yillar davomida dunyodagi eng ilg‘or iqtisodiyot bo‘lib kelmoqda va tabiiyki yaqin kelajakda ham shunday bo‘lib qoladi.

Davlat qarzi Qo‘shma Shtatlar uchun katta muammo emas.

AQSh deyarli barcha yuqori texnologik sohalarida va ilm-fanda dunyoning yaqqol yetakchisi bo‘lib qolmoqda. Tramp ilm-fan va texnologiyalarga o'ta katta zarar yetkazishi bilan, yaqqol yetakchilikni qo'yib yuborishi qiyin. 30 - yillardagi Germaniyada ham buni uddalash uchun 10 yildan ko'p vaqt kerak bo'ldi, hozirgi ilm-fanga qarshi urushni ko'lami ancha kamroq, lekin baribir katta.

Agar AQShning savdo siyosati natijasida global iqtisodiy inqiroz ro‘y bersa, hammaga zarar yetadi, lekin AQSh barcha mamlakatlarga qaraganda ancha kamroq ziyon ko‘radi. Odamlar va mamlakatlar AQSh qimmatli qog‘ozlarini ko'proq sotib olishadi va hozirdan ham ko'ra ko'proq dollarga o‘tishadi.

Tramp ko'p va xo'b xato qilishi mumkin, ammo bu "iqtisodiy mashina”ni hattoki Trampdek ahmoq ham buzib tashlay olmaydi. Bu iqtisodiy gigant, insoniyat tarixidagi unikal bir tizim.

Bahorgi yig’ilish uchun tayyorgarlik avjida

Jahon Banki va Xalqaro Valyuta Fondida har yili ikki bor - kuzda va bahorda xalqaro masshtabdagi yig’ilish bo’lib o’tadi. Bu yilgi bahorgi yig’ilish 21-26-aprel kunlari Washington, DC shahrida bo’lib o’tadi. Yig’ilishlarda Fond va Bank a’zolari hisoblangan davlatlardan turli darajadagi yuqori lavozim egalari ishtirok etishadi. Undan tashqari, xohlagan odam shunchaki kuzatuvchi sifatida ham qatnashishi mumkin.

@islom_urolov

2017-yilda Xalqaro Matematika Olimpiadasi (IMO)da kumush medal olgan va yaqinda Duke universitetida magistraturani tamomlagan do’stim bor, Abdumalik Abdukayumov.

Abdumalik shu yil Stanford universitetiga PhD dasturiga qabul qilindi. Bu nafaqat Abdumalik uchun, balki butun O’zbekiston uchun katta yutuq deb o’ylayman. Chunki hali Stanforddan PhD darajasini olgan o’zbekistonlik bo’lmagan.

Abdumalik yaqinda telegram kanal ochibdi. Tavsiya qilaman: https://t.me/abdumalik_abdukayumov

@islom_urolov

Yangi saylangan Papada matematika bo’yicha bakalavr darajasi borligi haqidagi Abdumalikning posti ostida bir qiziq izoh yozilgan ekan:

“He knows not only sin, but cos”

@islom_urolov

Men ham O’zbekiston Havo Yo’llari sayti orqali chipta sotib olishim kerak edi. Omadsizroqmiz shekilli, 40 marta urinishda o’xshamasdan 41-urinishda zo’rg’a olishga muvaffaq bo’ldim.

Undan tashqari, AQSh bilan bog’langan xalqaro reyslarning men bilgan barchasida ikkita yuk o’rni (checked baggage) berilar edi, O’zbekiston Havo Yo’llarida esa faqat bitta berilar ekan.

Narxlar haqida gapirmasa ham bo’ladi…

@islom_urolov

O‘zbekistonda chet el universitetlari reytinglari atrofida qandaydir kult shakllanayotganini sezaman. Bu sohadan oz-moz xabardor inson sifatida aytishim kerakki, istalgan reytingda birinchi o‘rindagi universitet professorlari bilan yuzinchi o‘rindagi universitet professorlari o‘rtasidagi tafovut ko‘pchilik tasavvur qilganidek katta emas. Aksariyat holatlarda o‘rtacha professorlar orasida deyarli farq bo‘lmaydi. Professorlar mehnat bozori biroz g‘alati ishlagani uchun bu tashqaridan unchalik bilinmasligi mumkin.

Jahonning 200–300 ta universitetida yuqori darajada sifatli ta’lim olish mumkin; ular o‘rtasida katta tafovut yo‘q. Shuning uchun talaba bo‘lsangiz yoki bolangiz uchun universitet tanlayotgan ota-ona bo‘lsangiz, farzandingiz dunyodagi 75-o‘rindagi universitetga kirsin, 5-o‘rindagisiga kirsin — ikkala holatda ham u katta muvaffaqiyatga erishishi va yuqori sifatli ta’lim olishi mumkin. Balki jamiyatda biroz prestij farqi ko‘rinishi mumkin, biroq ilm olish nuqtayi nazaridan qaysi universitet yaxshiroq degan savolga aniq javob yo‘q. Hatto kimdir aytishi mumkin: nomdor universitetlarda domlalar anchayin band bo‘lib, iqtidorli talabalarga ham kamroq vaqt ajratishlari mumkin. Yoki u yerda ajralib turish ham qiyinroqdir.

Xullas, universitet reytinglariga biroz tuz qo‘shib qarashni xohlardim. To‘g‘risini aytganda, bakalavr paytlarimda men ham buni yaxshi tushunmagan edim; hozir esa sohaga anchadan beri yaqin bo‘lganim uchun shu fikrlarni yozayapman. Universitet tanlashda uning hayot tarzingizga mosligi, shaharning manzur kelishi, iqlimi va umumiy muhiti kabi omillar talabaning muvaffaqiyatiga ko‘proq ta’sir qiladi nazarimda.

Bir muddat oldin Stanford universitetining sobiq prezidenti bilan Markaziy Osiyoliklar guruhida suhbatda bo‘ldik. O‘shanda markaziy osiyoliklardan biri: «Bolalarimizni Stanfordga kiritish uchun yana nimalar qilishimiz mumkin?» — degan savol berdi. Sobiq prezident esa shunday javob qildi: AQShda yuzlab universitetlar bor, ularning ko‘pi sifati jihatidan Stanforddan aslo yomon emas; o‘zingizdan so‘rang, nega aynan Stanfordni xohlayapsiz? "Haqiqatdan ham ta'lim sifati haqida qayg'ursangiz - yuzlab alternativa bor" dedi. Stanfordga kirish kerak deb bolalarni qiynamaslikni va fokusni qiziqishlariga yo'naltirishni tavsiya qildi. Suhbat anchagina davom etdi, boshqa gaplar ham bo'ldi, lekin uning fikri menga to‘g‘ri tuyuldi. Lekin auditoriya baribir unga ishonmagandek tingladi shekilli.

Nazarimda, mintaqamizda ham reytinglarga nisbatan nosog‘lom bir obsessiya bor. Sababini bilmasligim mumkin, lekin oqibatlari uncha yaxshi emas.

AQShda va xalqaro siyosiy maydonda bo’layotgan voqealiklarni Vashingtondan turib kuzatish qiziq bo’lyapti. Lekin so’z erkinligi deb dunyoga ko’krak keradigan Amerikada turib nimadir yozish yoki gapirishdan hadiksirash judayam paradoksal hissiyot beryapti.

Ustiga ustak, men ishlaydigan joyda ham xodimlarga tashkilotning neytrallik pozitsiyasi tez-tez eslatib turilibdi.

@islom_urolov

Televizorga chiqib ketibmiz:)

Uzbekonomics podkastining oxirgi sonida Behzod aka men bergan bir savolni eslab o’tibdi.

Rostdan ham, har qanday vaziyatga mos tushadigan sovet anekdotlarini qayerdan buncha ko’p bilishlariga qiziqqan edim.

Sovet anekdotlari kitobini o’qigan ekanlar:)

Bu safargisi ham kontekstga aynan mos tushibdi.

Podkastni tavsiya qilaman.

https://youtu.be/1EQMMfikcwI?si=bvn7YYFlEryQX9nY?t=1h9m45s

@islom_urolov