Universitetlarga qabulning davlat tomonidan nazorat qilinishi va markazlashuvi mana bu kabi qiziq savollarni yuzaga keltiraveradi. Bu tizimning umri allaqachon tugagan.

Men bakalavrga kirgan yillarda OTMga kirish uchun DTM savollari qiyinlashtirilish tendensiyasi cho'qqiga chiqqan edi. Chunki o'qishga kirishni xohlovchilar soni davlat ajratgan kvotadan bir necha o'n baravar ko'p edi. Bunga oddiy yechim sifatida kirish imtihoni savollari yildan yilga qiyinlashtirilardi. Nihoyat 2017-yilda absurd darajada qiyinlashtirilgan, natijada mazmunini yo'qotgan savollar ko'p tanqid qilindi. Menimcha, shundan keyin DTM savollari bosqichma-bosqich osonlashtirildi (3-4-darajali savollar kamaytirildi yoki olib tashlandi), bir paytning o'zida bir nechta universitetlarga topshirish imkoniyati berildi. Tizimda qandaydir o'zgarishlar qilina boshlandi. Lekin muammoning asosiy o'zagi, ya'ni davlat tomonidan kvotalar ajratilishi va ta'limga qabul ustidan to'liq markazlashtirilgan nazorat haliyam o'shanday qolaverdi. O’qishga kirishning osonlashtirilishi fonida bu qabul tizimining kamchiliklari har yili yaqqol ko'rinib qolardi.

Yaxshiyamki, so’nggi yillarda xususiy universitetlar ko’payib qoldi va bakalavrda o’qish uchun xorij davlatlariga ketadiganlar (aksariyati eng iqtidorlilar) soni juda katta tempda oshdi. Aks holda, davlat qabul tizimi uchun bosim yanada ortardi.

Qisqasi, har sohada bo’lgani kabi muammoning o’zi bilan emas, balki faqat oqibatlari bilan kurashib yuraversak oldinga siljish bo’lmaydi.

@islom_urolov

Tufts Universitetining PhD talabasi Rumeysa O'zturk 25-mart kuni Ichki Xavfsizlik boshqarmasi (Department of Homeland Security) tomonidan qo'lga olingan edi. Bunga uning The Tufts Daily gazetasida bir yil oldin e'lon qilingan universitet rahbariyatining Falastindagi genotsid bo'yicha befarq pozitsiyasi tanqid qilingan maqola mualliflaridan biri ekanligi sabab bo'lgan. Hozir hatto uning talabalik vizasi bekor qilingan.

Ikki kun oldin Tufts Universiteti prezidenti Sunil Kumar Rumeysaning hech qanday qonunbuzarlik harakati bo'lmaganligini, u yozishda ishtirok etgan maqola Tufts ichki qoidalarini buzmaganligini ta'kidlab va uning tezroq o'qishlarga qaytishini so'rab AQSHning Massachusetts okrug sudiga deklaratsiya kiritibdi.

Men o'tgan yili shu Tufts universitetini bitirganman va o'qigan paytlarim Rumeysa qo'lga olingan joydan ikki ko'cha teparoqda yashar edim. Uni Musulmon talabalar assotsiatsiyasi tadbirlari orqali tanir edim. Trump yaratayotgan bugungi reallik kundan kunga qo'rqinchli va ayanchli bo'lib boryapti.

@islom_urolov

Tariflar - bojlar haqida, chalg'imaslik uchun:

Tramp katta zarar keltira oladimi? Ha, albatta. Undan ham boyroq qilishi mumkinmidi? Ha, agar hech narsa qilmaganida. Zarari trillionlab dollarlardami? Ha, kun sayin oshib bormoqda. Buning natijasida AQSh iqtisodiy qoloq bo'lib qoladimi? Afsuski yo'q, chunki iqtisodiy rivojlanishda AQShning yarmiga ham hech qaysi mamlakat yaqin ham kela olmaydi.

Tariflar va savdo cheklanishi doimo va har yerda katta yomonlikdir. Ozgina cheklanish ozgina yomonlik - ozgina zarar bo'lsa, bunday katta savdo cheklovi - katta zarar.

AQSh dunyodagi eng katta iqtisodiyot. Ba’zi ko‘rsatkichlarga ko‘ra, birinchi o‘ringa Xitoy chiqib qolishi mumkindir, lekin buning sababi – Xitoyda millardan oshiq aholisi borligi, amerikaliklar esa ancha kamroqligidan. Xitoylik ishchilarning mehnat samaradorligi amerikalik ishchilarning samaradorligiga yaqin ham emas. Samaradorlik - daromadning asosiy sababi.

Amerika iqtisodiyoti o‘nlab yillar davomida dunyodagi eng ilg‘or iqtisodiyot bo‘lib kelmoqda va tabiiyki yaqin kelajakda ham shunday bo‘lib qoladi.

Davlat qarzi Qo‘shma Shtatlar uchun katta muammo emas.

AQSh deyarli barcha yuqori texnologik sohalarida va ilm-fanda dunyoning yaqqol yetakchisi bo‘lib qolmoqda. Tramp ilm-fan va texnologiyalarga o'ta katta zarar yetkazishi bilan, yaqqol yetakchilikni qo'yib yuborishi qiyin. 30 - yillardagi Germaniyada ham buni uddalash uchun 10 yildan ko'p vaqt kerak bo'ldi, hozirgi ilm-fanga qarshi urushni ko'lami ancha kamroq, lekin baribir katta.

Agar AQShning savdo siyosati natijasida global iqtisodiy inqiroz ro‘y bersa, hammaga zarar yetadi, lekin AQSh barcha mamlakatlarga qaraganda ancha kamroq ziyon ko‘radi. Odamlar va mamlakatlar AQSh qimmatli qog‘ozlarini ko'proq sotib olishadi va hozirdan ham ko'ra ko'proq dollarga o‘tishadi.

Tramp ko'p va xo'b xato qilishi mumkin, ammo bu "iqtisodiy mashina”ni hattoki Trampdek ahmoq ham buzib tashlay olmaydi. Bu iqtisodiy gigant, insoniyat tarixidagi unikal bir tizim.

Bahorgi yig’ilish uchun tayyorgarlik avjida

Jahon Banki va Xalqaro Valyuta Fondida har yili ikki bor - kuzda va bahorda xalqaro masshtabdagi yig’ilish bo’lib o’tadi. Bu yilgi bahorgi yig’ilish 21-26-aprel kunlari Washington, DC shahrida bo’lib o’tadi. Yig’ilishlarda Fond va Bank a’zolari hisoblangan davlatlardan turli darajadagi yuqori lavozim egalari ishtirok etishadi. Undan tashqari, xohlagan odam shunchaki kuzatuvchi sifatida ham qatnashishi mumkin.

@islom_urolov

2017-yilda Xalqaro Matematika Olimpiadasi (IMO)da kumush medal olgan va yaqinda Duke universitetida magistraturani tamomlagan do’stim bor, Abdumalik Abdukayumov.

Abdumalik shu yil Stanford universitetiga PhD dasturiga qabul qilindi. Bu nafaqat Abdumalik uchun, balki butun O’zbekiston uchun katta yutuq deb o’ylayman. Chunki hali Stanforddan PhD darajasini olgan o’zbekistonlik bo’lmagan.

Abdumalik yaqinda telegram kanal ochibdi. Tavsiya qilaman: https://t.me/abdumalik_abdukayumov

@islom_urolov

Yangi saylangan Papada matematika bo’yicha bakalavr darajasi borligi haqidagi Abdumalikning posti ostida bir qiziq izoh yozilgan ekan:

“He knows not only sin, but cos”

@islom_urolov

Men ham O’zbekiston Havo Yo’llari sayti orqali chipta sotib olishim kerak edi. Omadsizroqmiz shekilli, 40 marta urinishda o’xshamasdan 41-urinishda zo’rg’a olishga muvaffaq bo’ldim.

Undan tashqari, AQSh bilan bog’langan xalqaro reyslarning men bilgan barchasida ikkita yuk o’rni (checked baggage) berilar edi, O’zbekiston Havo Yo’llarida esa faqat bitta berilar ekan.

Narxlar haqida gapirmasa ham bo’ladi…

@islom_urolov

O‘zbekistonda chet el universitetlari reytinglari atrofida qandaydir kult shakllanayotganini sezaman. Bu sohadan oz-moz xabardor inson sifatida aytishim kerakki, istalgan reytingda birinchi o‘rindagi universitet professorlari bilan yuzinchi o‘rindagi universitet professorlari o‘rtasidagi tafovut ko‘pchilik tasavvur qilganidek katta emas. Aksariyat holatlarda o‘rtacha professorlar orasida deyarli farq bo‘lmaydi. Professorlar mehnat bozori biroz g‘alati ishlagani uchun bu tashqaridan unchalik bilinmasligi mumkin.

Jahonning 200–300 ta universitetida yuqori darajada sifatli ta’lim olish mumkin; ular o‘rtasida katta tafovut yo‘q. Shuning uchun talaba bo‘lsangiz yoki bolangiz uchun universitet tanlayotgan ota-ona bo‘lsangiz, farzandingiz dunyodagi 75-o‘rindagi universitetga kirsin, 5-o‘rindagisiga kirsin — ikkala holatda ham u katta muvaffaqiyatga erishishi va yuqori sifatli ta’lim olishi mumkin. Balki jamiyatda biroz prestij farqi ko‘rinishi mumkin, biroq ilm olish nuqtayi nazaridan qaysi universitet yaxshiroq degan savolga aniq javob yo‘q. Hatto kimdir aytishi mumkin: nomdor universitetlarda domlalar anchayin band bo‘lib, iqtidorli talabalarga ham kamroq vaqt ajratishlari mumkin. Yoki u yerda ajralib turish ham qiyinroqdir.

Xullas, universitet reytinglariga biroz tuz qo‘shib qarashni xohlardim. To‘g‘risini aytganda, bakalavr paytlarimda men ham buni yaxshi tushunmagan edim; hozir esa sohaga anchadan beri yaqin bo‘lganim uchun shu fikrlarni yozayapman. Universitet tanlashda uning hayot tarzingizga mosligi, shaharning manzur kelishi, iqlimi va umumiy muhiti kabi omillar talabaning muvaffaqiyatiga ko‘proq ta’sir qiladi nazarimda.

Bir muddat oldin Stanford universitetining sobiq prezidenti bilan Markaziy Osiyoliklar guruhida suhbatda bo‘ldik. O‘shanda markaziy osiyoliklardan biri: «Bolalarimizni Stanfordga kiritish uchun yana nimalar qilishimiz mumkin?» — degan savol berdi. Sobiq prezident esa shunday javob qildi: AQShda yuzlab universitetlar bor, ularning ko‘pi sifati jihatidan Stanforddan aslo yomon emas; o‘zingizdan so‘rang, nega aynan Stanfordni xohlayapsiz? "Haqiqatdan ham ta'lim sifati haqida qayg'ursangiz - yuzlab alternativa bor" dedi. Stanfordga kirish kerak deb bolalarni qiynamaslikni va fokusni qiziqishlariga yo'naltirishni tavsiya qildi. Suhbat anchagina davom etdi, boshqa gaplar ham bo'ldi, lekin uning fikri menga to‘g‘ri tuyuldi. Lekin auditoriya baribir unga ishonmagandek tingladi shekilli.

Nazarimda, mintaqamizda ham reytinglarga nisbatan nosog‘lom bir obsessiya bor. Sababini bilmasligim mumkin, lekin oqibatlari uncha yaxshi emas.

AQShda va xalqaro siyosiy maydonda bo’layotgan voqealiklarni Vashingtondan turib kuzatish qiziq bo’lyapti. Lekin so’z erkinligi deb dunyoga ko’krak keradigan Amerikada turib nimadir yozish yoki gapirishdan hadiksirash judayam paradoksal hissiyot beryapti.

Ustiga ustak, men ishlaydigan joyda ham xodimlarga tashkilotning neytrallik pozitsiyasi tez-tez eslatib turilibdi.

@islom_urolov

Televizorga chiqib ketibmiz:)

Uzbekonomics podkastining oxirgi sonida Behzod aka men bergan bir savolni eslab o’tibdi.

Rostdan ham, har qanday vaziyatga mos tushadigan sovet anekdotlarini qayerdan buncha ko’p bilishlariga qiziqqan edim.

Sovet anekdotlari kitobini o’qigan ekanlar:)

Bu safargisi ham kontekstga aynan mos tushibdi.

Podkastni tavsiya qilaman.

https://youtu.be/1EQMMfikcwI?si=bvn7YYFlEryQX9nY?t=1h9m45s

@islom_urolov

AQSh elchixonalarida talabalik vizasi uchun intervyularning to’xtatilishi ham, menimcha, Ukrainadagi urush yoki tarifflar bo’yicha ko’rsatilgan “shantaj” siyosatining yana bir ko’rinishi.

Shuning uchun buyam uzoqqa bormasa kerak deb o’ylayman.

@islom_urolov

2013-yilda Bunyodkor stadionida bo’lib o’tgan O’zbekiston - Qatar o’yinini maydondan tomosha qilgan edim. Hisob 5-1 bo’lgan bo’lsa ham, Jahon chempionatiga chiqishimizga yana 2 ta gol yetmay qolgani uchun uyga xafa bo’lib qaytgandim. Shundan beri 4-marta O’zbekistonning futbol bo’yicha Jahon chempionatiga chiqishga urinishiga guvoh bo’lyapman. Bu safargisi bir o’yin zahirasi bilan, bu o’yinda yutqazmasak yetarli bo’lgan sharoitda juda-juda yaqin turibmiz.

Xudo xohlasa, bu safar, shu bugun o’zbekistonlik futbol muxlislarining ko’p yillik orzusi amalga oshsa kerak. Ilohim 2026-yilda AQSh, Meksika, Kanada davlatlarida bo’lib o’tadigan jahon chempionatida milliy terma jamoamizni maydondan turib qo’llab quvvatlash nasib qilsin.

@islom_urolov

Qoyil! Ura! Tabriklaymiz hammani

Litsey va bakalavrdagi kursdosh do'stim Munisa Bakhromova Germaniyaning DAAD dasturi g'olibi bo'lib dunyodagi top universitetlardan biri bo'lgan Bonn universitetining iqtisodiyot yo'nalishi magistraturasini tamomlayapti.

Yaqinda Munisa Germaniya universitetlariga va DAAD dasturiga topshirish bo'yicha shaxsiy konsalting xizmatini yo'lga qo'ydi. O'zim Amerika universitetlari bo'yicha konsalting boshlaganimda Germaniya bo'yicha ham ko'pchilik so'ragan edi. Germaniyadagi universitetlarda o'qish to'liq bepul ekanligi ko'p o'zbekistonliklar uchun juda qulay imkoniyat bo'lishi mumkin. Munisani 12 yildan beri taniydigan odam sifatida uning xizmatini tavsiya qilaman.

Qiziqqanlar o’ziga murojaat qilishi mumkin: @munisabakhromova