Özbek-lotin alifbosini takomillaştirişga doir qonun prezident tomonidan imzolandi

Özgarışlar quyidagiça:

O‘ o‘ → Ö ö G‘ g‘ → Ğ ğ Sh sh → Ş ş Ch ch → Ç ç

Qonun rasman e’lon qilinganidan keyin 6 oy ötib kuçga kiradi.

Amaldagi barça hujjatlar, milliy valyuta va qimmatli qöğozlar öz kuçida qoladi, darslik, peşlavha va körsatkiçlar esa yaroqlilik muddati tugagaç, bosqıçma-bosqıç almaştiriladi.

@haqiqatdailyos

АҚШ давлат котиби Марко Рубионинг Самарқандга ташрифи ортидан Эроннинг бир қатор элчихоналари ижтимоий тармоқлардаги саҳифаларида ўхшаш постлар ёзди. Уларнинг қисқача мазмуни: Самарқанд — "Эрон мероси", "Эрон маданиятига оид", сен йўқ қилмоқчи бўлаётган маданиятнинг бир қисми. АҚШга қарши ахборий ҳужум қилишга уринаман деб Ўзбекистонга тегиб қўйганини тушунмагандир ҳам у бечоралар.

Мен бу қарашларнинг илдизини тушунтиришга ҳаракат қиламан. Аслида илгари тушунтиргандим — Беруний ҳақидаги туркум постларда, шуни қисқача эслатиб ўтаман десам ҳам бўлади.

Авеста замонларидан бошлаб дастлаб орий, кейин эрон номлари остида қардош тилларда гапирувчи халқлар ва улар яшовчи ҳудудлар тушунилган. Аҳамонийлар давридан бошлаб бу халқлар йирик империялар ва ўзига хос маданият яратган. Шу ҳудудларда яратилган маданиятни Ғарб фани кўпинча Iranian — эроний, IX асрдан сўнг эса, лингва франка ўлароқ кенг тарқалган эроний тиллардан бири — янги форс тили билан боғлаб, Persian деб атайди.

Икки муҳим жиҳат:

- эроний халқлар эгаллаган ҳудудларнинг шарқий қисми илк ўрта асрлардан турклар қўлига ўтиб, кўпроқ Турон деб юритила бошланган, лекин у ерда олдинроқ шаклланган маданият ва эроний тиллар анъанаси давом этгани боис шарқшуносликда барибир Iranian/Persian Culture тушунчаси ўрнашиб қолган;

- форс тилининг ҳам, эроний маданиятнинг ҳам бирламчи марказлари бугунги Эрон ҳудудида бўлмаган; меъморчилик, ёзма маданият Бухорода, Самарқандда, Балхда, Марвда, Нишопурда ривожланган, кейинчалик бугунги Эрон ҳудудларига ёйилган.

Барча "миллий" тарихчиликлар сингари, Эрон расмий тарихчилиги ҳам шарқшуносликда ўрнашган форс ёки эроний маданият тушунчасини ўз давлати номи ва ҳудуди билан боғлайди, ўзини марказ деб ҳисоблайди. Яъни ўтмишдаги вазият бугунги сиёсий чегаралар билан боғланади: бизнинг маданиятимиз, бизнинг ерларимиз, бизнинг меросимиз...

Ваҳоланки, кўп ҳолларда маданий қадриятлар Марказий Осиёдан бугунги Эрон ҳудудига кириб борган. Буни меъморчилик мисолида кўрсак. "Эроний" меъморчиликнинг асосий марказлари Мовароуннаҳр, Хуросон ва бугунги Афғонистоннинг айрим ҳудудлари бўлган. Бу ҳудудда ўзаро боғлиқ меъморчилик мактаблари шаклланган, улар ўхшашлик бинолар қурган.

Темурийлар даврида Мовароуннаҳр мактабининг роли кучайиб, халқаро аҳамиятга эга дурдоналар қурилган. Темурийларга хизмат қилган усталар кейинчалик Сафавийлар ва Усмонлиларга хизмат қилиб, маҳаллий анъаналарни у ерга олиб боришган.

Эроннинг тарихий қиёфасини яхши сақлаган машҳур маданий маркази бор — Исфаҳон. Исфаҳоннинг аксар машҳур бинолари Самарқанддагидан кейин, Темурий меъморчилиги таъсирида қурилган. Умуман, Темурий меъморчилиги Сафавийлар, Усмонлилар ва Бобурийлар меъморчилигига катта таъсир ўтказган. Шайбонийлар ва кейинги ўзбек хонликлари меъморчиликлари эса Темурийлар меъморчилигининг бевосита давомидир.

"Эроний маданият", "эроний меъморчилик" тушунчалари билан баҳслашмаган тақдиримизда ҳам, бу меъморчиликнинг асосий ўчоқлари Марказий Осиёда бўлиб чиқяпти. Яъни бугунги Эрон — бу маданиятнинг бир бўлаги холос; бошқа ҳудудларга маданиятни экспорт қилган тарихий маданий марказ эмас. Бу икки минтақани бирлаштирган сиёсий марказлар эса доим Марказий Осиёда бўлган. Ë Теҳрондан, Табриздан туриб Самарқандни бошқарган бирорта сулолани эслай оласизларми? Охирги 1,5 минг йил давомида доим бунинг тескариси бўлган.

Шундай экан, бугунги Эрон расмий ташкилотлари "бу бизнинг маданий меросимиз", "бизга тегишли меъморчилик" дейиши ҳам тарихий фактларни бузиб кўрсатиш, ҳам сиёсий кўрликдир.

@AsanovEldar

O'zbek alifbosiga o'zgartirish haqidagi qonun 2027 yil 22 aprelda kuchga kirarkan. 22 kunga xato qilishibdi. 1-aprel deyilsa ishonchli chiqardi.

Baribir bir kun kelib birlashamiz.👆

* 2019 йил 12 август: Огайо штатидаги Interstate 76 автомагистрали яқинида 13 ёшли қиз юк машинаси ҳайдовчисидан ёрдам сўраган. Қизнинг суддаги кўрсатмасига кўра, ҳайдовчи унинг ишончидан фойдаланиб, машина кабинасида зўрлаган.

* 2022 йил сентябрь: узоқ давом этган терговдан кейин Шавкат Абшукуров аниқланиб, ҳибсга олинган.

* 2026 йил 26 август: ҳакамлар уни зўрлаш, одам ўғирлаш ва вояга етмаган шахсга нисбатан жинсий жиноятлар бўйича айбдор деб топган.

* 2026 йил октябрь: у 25 йилдан 30,5 йилгача қамоқ жазосига ҳукм қилингани ҳақида хабар берилган.

Бу ишда энг эътиборли жиҳат — жиноятдан кейин бир неча йил ўтган бўлса ҳам, терговчилар электрон маълумотлар ва бошқа далиллар ёрдамида гумонланувчини аниқлашган.

Isroilda saylovda jallod yutqazdi, kattaroq va ashadiyroq jallod yutdi.