🤩 Көлеңкелі экономика
Shadow economy

⬆️
Көлеңкелі экономика – мемлекетке көрінбей, ресми түрде есепке алынбай жүретін ақша айналымы мен қызметтер жиынтығы.

Қарапайым тілмен айтқанда:

Бұл ➡️салық төлемей, заңсыз немесе жасырын түрде жасалатын сауда-саттық, жұмыс, қызмет және табыс.

Мысалы:
1⃣Жұмыс беруші қызметкерге жалақыны «конвертпен» беру. Немесе минималды ЗП беріп, қалғанын қолма-қол
2⃣Тіркелмеген жеке кәсіпкердің тауар сатуы. Әсіресе базардың саудасы
3⃣Жасырын келісімдер, подрядчик/субподрядчик өте көп, пара беру.
4⃣Контрабанда, жалған құжатпен жасалған мәмілелер.

Қазір теңгенің осылайша нығаюына не түрткі болды?

Қарапайым тілмен түсіндіру

🟢Бірінші фактор carry trade.
Шото это такое?

Естеріңізде болса, 🙃Ұлттық банк 13 қазан күні базалық ставканы бірден 18,00 пайызға көтерді. Елде инфляция шарықтап тұр. Өткен жұмада бас банк тағы отырыс өткізіп, базалық ставканы 18,00 пайыз көлемінде сақтады. Ең басты риторика – базалық ставка 2026 жылдың 6 айында төмендемейді деген сигнал болды. Кейінен банктер депозиттік ставкаларын көтеріп, жаңартты. Ок, бұл түсінікті.

Енді carry trade деген не? Неге соңғы кезде бәрі осыны айтып кетті?

🪙Шетел инвесторлары біздің МБҚ (мемлекеттік бағалы қағаздар нарығына) агрессивті түрде кірді. Қазан мен қараша айларында МБҚ нарығына 3,6 млрд доллар шетелдік инвестиция келген. Бұл жыл басынан бері +1,5 млрд доллар таза кэш. Бұл валюта теңгеге айырбасталып, теңгеге сұранысты күрт арттырды. Валюта нарығында сауда саттық көлемі 400 млн доллардан асыра орындалуда. Көлем айтарлықтай артты.

💰Неге шетел инвесторлары Қазақстанға назар аударуда?

Олар сырттан арзан пайызбен қарызға (кредит, облигация, қарыз) ақша алып, біздегі жоғары пайыздық (17-18%) облигацияларға ақша салады. Яғни доллар/еуро валюталарымен келіп, теңгеге айырбастайды. Арзан пайызбен ақша алып, жоғары пайызбен елге салып, айырмадан табыс табу это есть carry trade.

Кейбір «сарапшылар» теңгенің нығаюына доллар индексі (DXY 98.8), салық апталығының арқасында деп ойлайды. Негізі ол жанама фактор (530-540) дәлізіндегі әсер етуші фактор ретінде ғана қарастыруға болады. Біз ол дәлізден алыстап кеттік. Ал теңгенің 1/500 ге дейін нығаюына carry trade әсер етті. Сонымен қатар қалыптасқан фундаменталды фактор мен келесі жылы басталатын салықтық/фискалдық реформалар лонг мерзімге әсер етпек.

Бүгін 🙃 Бас банк валюта нарығына араласпайтынын және бұл нарықтық құбылыс, спекулятивті жағдай жоқ деп мәлімдеді

📈📉 ондығы
Индекске кіретін 10 компанияның KASE-дегі үлесі

Экологтар Алматы қаласының ауасын басты ластаушы -авткөліктер🚗💭 дейді. Олар жергілікті билікті қаладағы ескі көліктерді біртіндеп шектеу/тиым салуды сұрауда.

Қалада 600 мыңнан астам көлік бар, оның әрбір үшіншісі -20 жылдан асқан. Ал, тең жартысы он жылдан асып кеткен.

Егер жергілікті билік шектеу/тиым салуды бастайын десе ескілердің үлесі тым көп, масса. Әлеуметтік жағдай…

💰Халық (жеке тұлғалар) қазан айында обменниктерден 500 млн долларға жуық 💵доллар сатып алған. Бұл орташадан екі есе көп.

Қазан айында доллар 530-535 теңгеге дейін нығайған. Халық не үшін әдеттегіден көп сатып алды? Басты мотив - “теңгенің құлдырауынан ұту”. 👏

Алайда қарашада теңге айтарлықтай нығайып, осы апта 1/500 бағамын көрдік.

Енді сатып алғандар долларды қайта сатпайды. Себебі ұтылады. Қазір нарықта доллар тапшылығы (именно қолма-қол) 💵 тапшылығы байқалуы мүмкін. Өйткені кэштің бәрі физиктерде.

📅📅📅📅

🚀ҚазАтомПром акциясы аптаны +10 пайыздық өсіммен жапты. Бұл прайс урандық держава үшін жаңа меже. Рекорд.

“Логистикалық тарифтерді көтеру” жаңалығы 🛢️ҚазТрансОйл-ды көтеріп жіберді-ау

⚡️ энергия операторы дивидендтік базаға бір қадам жақындады. Жақсы өсім

🛢️ҚМГ бәріміз күткендей бір аптада 1,6 пайызға төмендеді. КТК факторы

🏦Халық аптаны жақсы бастап еді, кейіннен 4 күн қатарынан минусқа бірден кірде. Сонда да дүйсенбідегі өсім теріс диамикадан құтқарды

Өзге акцияларда коррекция дейтіндей түзілу жоқ, көбісі қапталда…

Ал 📈📉 индексте 1,2 пайыздық өсіммен қыстың бірінші аптасын жапты

ТЕҢГЕ (апта)
Нарықта ірі ойыншылар көп

Валюта нарығында көп ірі ойыншылар. Негізі бізде айына орташа доллардың сауда саттығы 170-180 млн доллар.
Алайда мына графиике қарасақ сауда-саттық көлемі орташа 380,4 млн долларға дейін артқан. Кейбір күндері $500 млн-нан асқан.

🔍Ал теңге сәрсенбідегі 1/500 бағамынан кейін біртіндеп көтерілді. Апталық close бағасы 1/505,95 теңге

Қазақстанда кейбір аймақтар бар, олар 🤑 “ақша жасайтын машинка” сияқты. Бұл аймақтар мемлекетке көп салық төлейді, көп ақша түсіреді, бірақ өздерінде ол ақша бәрібір толық қалмайды. Осындай аймақтарды біз донор аймақтар деп атаймыз.

💵Олар үшеу: Астана, Алматы қалалары мен Атырау облысы.

🖊️Неліктен донор аймақтар маңызды?
Елдің барлық аймақтары бірдей бай емес. Кейбір өңірлерде өндіріс дамыған, мұнай, газ, металл, көмір өндірісі бар. Солар көп ақша әкеледі. Ал дамымаған аймақтарға жол, мектеп, аурухана салу үшін донор аймақтардың түсірген қаржысы бөлінеді. Яғни, бір аймақтың байлығы екінші аймақты дамытуға кетеді.

Мысалы, 2026 жылы Үкімет Алматы қаласының бюджетінен 492 млрд теңге алып алады. Алматы бұл ақшаға метро немесе экологиясын шешуге болар еді… алайда біз унитарлы елміз.

Алдағы 1-2 жылда Павлодар облысы да осы үштікке кіреді деген болжам бар. Донор өңір болмақ

Ал Маңғыстау облысы бұл тізімнен 2022 жылы шығып, донор өңірден субвенциялы өңірге айналып кетті.😡

🔍📈500

👤Трамптың риторикасы S&P 500-ді қозғалысқа келтірді

Апта басынан бері S&P 500 индексіне арналған фьючерс 0,70%-ға өсіп, 6870 пунктке дейін жетті. Бұл -жақсы нәтиже. Әсіресе дүйсенбі күнгі ірі түзетуден кейін. Сол күні бенчмарк 0,80%-ға төмендеп, 6790 пунктке түскен еді. Аптаның басым бөлігінде сол шығынды қайта қайтарып отырды.
Негізгі төмендеу себебі -Жапония Банкінің қатаң сигналдары. Реттеуші (регулятор) басшысы Кадзуо Уэда дүйсенбіде желтоқсанда мөлшерлемені көтеру мүмкін екенін меңзеді. Бұл ықтималдық 75,0%-ға дейін өсті. Ал 10 жылдық жапон мемлекеттік облигацияларының кірістілігі 2007 жылдың шілдесінен бергі максимум -1,95%-ға дейін көтерілді.
Бұрын мұндай секіріс акция нарығына ауыр соққы болар еді. Жапония ұзақ уақыт бойы арзан қаржы көзі болды. Жапон орталық банкінің мөлшерлемесі бүкіл Азия үшін тәуекелсіз бенчмарк саналатын. Ол көтерілген кезде экономикалық белсенділік баяулайтын. Инвесторлар алдын ала әрекет етіп, активтерді сата бастайтын. Бірақ, қазір ФРЖ мөлшерлемесі әлі де жоғары, сондықтан жапон ақшасы тым тез кетіп жатқан жоқ.

👤Дональд Трамп нарықты «қыздыра» білетін. саясаткер. Ол мұны өзінің экономикалық кеңесшісі Кевин Хассет арқылы бастап та кетті. АҚШ президенті сейсенбіде ФРЖ басшысы қызметіне кандидат таңдағанын жариялады. Нарық бұл адамның «көгершін» Хассет екеніне сенімді.

Бірақ Уолл-стрит банктері Хассет Трамптың ықпалымен мөлшерлемені тым жылдам төмендетіп жіберуі мүмкін деп қауіптене бастады. Сол себепті оның мүмкіндігі қайта азайды. Ресми шешімге дейін әлі бір айдан астам уақыт бар.

Келесі аптадағы ФРЖ отырысы -басты оқиға. Қазірдің өзінде оны соңғы жылдардағы ең даулы отырыстардың бірі деп атайды. Мөлшерлемені төмендетуді қолдаушылардың дауысы аздап басым – шамамен 7 қолдап, 5 қарсы. Дегенмен нарық жұмсақ саясаттың жүзеге асу ықтималдығын 87,2% деп бағалап отыр. Реттеуші мұндай сенімділікке қарсы шығуы екіталай. Бұл түсініксіздік пен жергілікті дүрлігуге әкелуі мүмкін.

2/6 Бюджет

Ұлттық қорды қай өңір толтыруда?

🇰🇿Бас банктің мәліметінше қазан айында 💳Ұлттық қордың активі.– $63,4 млрд долларға жеткен.

Былтыр әдеттегідей қордың кірісін ірі үш өңір қамтамасыз етіп келеді.

Ескерту бұл тек ҰҚ-ға түсетін кіріс.

3/6 Бюджет

💳Республикалық бюджетті кім толтыруда?


НЕГЕ ҮШ ӨҢІР БЮДЖЕТТІ «СҮЙРЕП» ЖҮР?
Үшеуі бірге 🪙8,4 трлн теңге береді. Бұл барлық облыстардың жиынтығынан да көп.

Себебі бәрі қарапайым:

Алматы — елдің қаржы және сервистік жүрегі. Бизнес сонда, банктер сонда, сатып алу қабілеті жоғары.

Астана — саяси және әкімшілік орталық. Ірі компаниялар мен салық төлеушілердің бас кеңселері осында.

Атырау — мұнай. Басқа өңірмен салыстыруға келмейтін экспорт кірісі бар.

Алдыңғы постта мұнайлы өңірлердің орталық бюжеттен бөлек Ұлттық қорға салықтық аударымдарын көрсетілген

Бюджет 5/6

Жергілікті бюджеттің 🤷‍♀️жан басына шаққандағы көрсеткіші

Өңірлердің max & min алшақтығы 2,2 есе.