Ha, maishiy yozishmalarda har kim xohlagan yozuvini ishlatishi mumkin. Masalan, XX asr boshlarida koʻp oʻzbek adiblari avval lotin (yanalif), soʻng kirill alifbosiga oʻtilganiga qaramasdan, oʻz qoʻlyozmalari, xatlarini arabchada yozishda davom etishgan.

Lekin, masalan, xususiy biznes xususiy isteʼmolchi uchun, davlat mablagʻlari aralashuvisiz chiqaradigan mahsulotga (masalan, xususiy mablagʻlar evaziga nashr qilinadigan kitoblar, gazeta, jurnallar, yaratiladigan saytlar, dasturiy vositalar va hokazo) - "oʻzaro maishiy" deb qaraladimi? Yoki olti oydan keyin, ularga ham talablar qoʻyilib, faqat yangi yozuvda boʻlishi talabi qoʻyiladimi?

Agar davlat aralashmasa - hozir, masalan, kirill - lotin parallel ishlatilganidek, uch yozuv parallel ishlatilaveradi va oʻzbek tili yaqin yarim asrda bir standartga oʻtmaydi.

Agar davlat aralashsa, talab qoʻysa - oʻzlari kirilldan foydalana turib, yangi lotinni tasdiqlaganlar birinchi navbatda "islohot"ni oʻz tanalarida his qilishlari kerak boʻladi. Axir, masalan, hozirgi (sh - ch'li) yozuvni taqiqlab, uning uchun jarimalar qoʻllab, kirillni taqiqlamaslik - absurd boʻladi. Yaʼni, kirill yozuvini taqiqlashga kuchlari, irodalari, xohishlari yetadimi? Bunga mening juda katta shubham bor.

Shunday ekan, kamida yarim asr davom etadigan uch alifboli xaos davriga xush kelibsiz, doʻstim!

Taʼlim va ilm-fan vazirligining sohadagi muammolar va ularning yechimi boʻyicha aniq bir rejalari, strategiyasi bormi?

Vazir bu borada Gazeta.uz jurnalisti savollariga javob beribdi.

Uzr, lekin taʼlim tizimi - arava emas. Aravani tortish uchun faqat jismoniy kuch yetarli. Taʼlim tizimi samarali ishlashi uchun aniq strategiya kerak.

Birinchidan, hali qonun kuchga kirgani yoʻq. Yuridik jihatdan - amaldagi ("sh", "ch"li) alifbo oʻzbek tili uchun yagona qonuniy, legitim standart hisoblanadi.

Ikkinchidan. Bu qonunni qabul qilganlar ham, oqlab-koʻklab chiqqanlar ham "hamma narsa vaqti soati kelib almashtiriladi, davlat byudjetiga ortiqcha yuk boʻlmaydi" degan katta vaʼdalar berishmagandi? Kecha ham "darsliklar, peshlavhalar va koʻsatkichlar yaroqlilik muddati tugagach, bosqichma-bosqich almashtiriladi", degan vaʼdalar berilmaganmidi?

"Arava"ning "kompasi" kimning qoʻlida?

Agar yangi "super" vazirning "obrazli" tasvirlashini qabul qilib, taʼlim tizimini "arava" deydigan boʻlsak, taʼlim standartlari va oʻquv dasturlari - bu "arava"ning kompasidir. Aynan taʼlim standartlari va oʻquv dasturlari taʼlimning mazmunini, biz qanday shaxsni koʻrishni istayotganimizni belgilab beradi. Shu jihatdan, taʼlimning barcha bosqichlari davlat taʼlim standartlari, oʻquv rejalari va malaka talablarini "yagona tizimda muvofiqlashtirish", "taʼlim mazmunining uzviyligini taʼminlash" vazifasi qoʻyilayotgan yangi super-vazirlik strukturasida Respublika taʼlim markaziga "joy" topilmagani kishini ajablantiradi. Chunki umumiy taʼlim mazmuni bilan aynan Respublika taʼlim markazi shugʻullanadi. Vazirlikda oʻtiradigan "chinovnik" taʼlim mazmuni bilan shugʻullana olmaydi, chunki uning xayoli boshqa joyda, prioritetlari boshqa - u "ijro"ni yopishni, buyruqni bajarishni, qogʻozlarni joy-joyiga qoʻyishni va hokazo va hokazoni oʻylaydi, taʼlim mazmuni bilan shugʻullanishga unda vaqt ham, imkon ham yoʻq. Aynan Taʼlim markazidagi soha mutaxassislari - metodistlar qaysi fan uchun qanday oʻquv maqsadlari belgilash, qaysi mazmunni qaysi sinfda berish, turli fanlar dasturlarining vertikal va gorizontal integratsiyasini qanday taʼminlash kabi murakkab masalalarni hal qilishadi. Aniq belgilangan taʼlimiy maqsadlar va shu maqsadlarga mos ravishda tanlangan taʼlim mazmunisiz - maktablar shunchaki bolani "olib oʻtiradigan" joyga aylanadi.

Shunday ekan, butun boshli Taʼlim vazirligi strukturasida taʼlimning eng katta va muhim bosqichi - Konstitutsiya bilan kafolatlangan umumiy oʻrta taʼlimning mazmuni bilan shugʻullanadigan, uni ilmiy asosda ishlab chiqadigan va unga javob beradigan tashkilotning yoʻqligi, bunday tashkilot uchun joy topilmaganligi - taʼlimni navbatdagi marta "isloh" qilayotganlar taʼlimning qonuniyatlarini tushunishadimi, oʻz qadamlarida hisobga olishyaptimi, degan savollarni paydo qiladi.

Taʼlim mazmuni bilan shugʻullanish vazifasining Taʼlimni rivojlantirish markaziga berilishi esa Taʼlim vazirligini uning mohiyatidan mahrum qilishdir. Chunki taʼlimning mohiyati - birinchi navbatda uning mazmuni, binolar yoki qogʻozlar emas. Taʼlimni rivojlantirish markazi esa aslida bir necha yil oldin bir "missiya" uchun tashkil etilgandiki, bu "missiya" nimadan iborat boʻlganligini tushunarsiz va xatolarga toʻla "fin" darsliklaridan aziyat chekkanlar va hali ham chekayotganlar yaxshi bilishadi. Bu missiya bajarib boʻlindi va endi bu tashkilotni yopsa ham boʻlardi.

Bir qiziq narsa. "Insayder"lar sobiq MMTVning yangi vazirlik tashkil qilinishi munosabati bilan yopiladigan tashkilotlari roʻyxatida dastlab faqat Pedagogik mahorat va baholash markazi boʻlganini, RTM bu roʻyxatda boʻlmaganini, keyin qoʻshib yuborilganini iddao qilishmoqda. Balki, qarorning dastlabki variantida tashkilot nomi bilan bogʻliq chalkashlik sababi ham shundadir? Agar bu iddaolar haqiqatga yaqin boʻlsa, afsuski, taʼlimdagi jiddiy oʻzgarishlar kamida puxta oʻylanmaganini koʻrsatadi. Bu degani - bir-ikki yildan keyin yana "yangi islohotlar" jarayoniga guvoh boʻlishimiz hech gap emas. Oʻrtada esa boy berilgan yosh avlod qoladi.

Hech kim yangi vazirdan taʼlim mazmunini oʻzgartirishni kutayotgani yoʻq. Va umuman, hech kim undan "Amerika ochish" yoki "olamshumul yangiliklar" amalga oshirishni ham kutayotgani yoʻq. Lekin oxirgi bir necha yillarda shakllangan vaziyat - umumiy oʻrta taʼlimning turli sinflarida oʻquvchilar bir biriga mazmun va metodik yondashuv jihatdan nomutanosib darsliklar bilan tahsil oladigan vaziyat davom etaversin, deyish, 11 yillik umumiy oʻrta taʼlimning maqsadi va bu maqsadga erishish yoʻllarini belgilaydigan hujjatning yoʻqligini normal qabul qilish - shunchaki yana bir necha avlodning maktabdagi umri bekor ketishiga rozi boʻlish, demakdir.

Maktab - bu shunchaki maʼlum bir vaqt davomida oʻquvchilarni nazorat ustida ushlab turadigan bino emas. Taʼlim tizimi - bu samarasi nechta ijro hujjatini "yopgani" bilan oʻlchanadigan byurokratik konveyer emas. Taʼlim - bu millatning buguni va ertasini belgilaydigan soha.

Darvoqe. Taʼlim mazmuni haqida. Bundan bir necha yil oldin, Sherzod Shermatov davrida umumiy oʻrta taʼlimning maqsadi va mazmunini belgilaydigan hujjat - Milliy oʻquv dasturini ishlab chiqib, joriy etish boshlangan edi. Prezident hujjatlarida bu jarayonni 2025-yilda yakunlash belgilangan edi. Lekin maʼlum bir kuchlarning aralashuvi, "fin" darsliklari haqidagi gap-soʻzlar va oxiri vazirlikning oʻzgarishi (XTV - MMTV) bilan bu jarayon qolib ketdi. Vaholanki, bu dasturlarni ishlab chiqishga katta kuch, mablagʻ sarf qilingan, koʻplab mahalliy va xorijiy mutaxassislar va tashkilotlar jalb qilingan edi.

Umumiy oʻrta taʼlimning maqsad va mazmunini belgilaydigan muhim hujjatni oxir-oqibat qabul qilishga ikkinchi urinish shu yil yana jonlandi va nihoyat, bu muhim hujjat qabul qilinishiga umid paydo boʻldi. Respublika taʼlim markazi Milliy oʻquv dasturining Kembrij ekspertlari bilan hamkorlikda takomillashtirilgan variantini muhokama uchun eʼlon qildi va muhokama natijalarini eʼlon qilishni boshladi. Va yana oʻsha gap: vazirlik oʻzgardi (MMTV - TIFV), RTM esa bu oʻzgarishlar jarayonida shunchaki yoʻq qilindi.

Taʼlim maqsadi va mazmunini belgilaydigan hujjatlar - har qanday taʼlim tizimining asosi. "Taʼlim 360" podkastlarimizda doimo aytadiganimizdek, "maqsad - metodologiya - baholash" uchburchagining oʻzaro bir-biriga mosligi aynan taʼlim tizimi samaradorligini belgilaydi. Va yuqoridagi postda yozganimdek, taʼlim mazmuni bilan chinovniklar emas, aynan soha mutaxassislari shugʻullanishlari kerak.

Va yana bir narsa. Darsliklar bilan bogʻliq muammolar haqida koʻp yozaman. Tarixan darsliklar bilan RTM shugʻullanib kelgani uchun bu tanqidlar RTMga qaratilgandek koʻrinishi mumkin. Lekin men, masalan, taʼlim tizimining yangilangan boshqaruv arxitekturasida RTM rolini "miya" yoki "think tank" sifatida tasavvur qilgim keladi: u umumiy maqsadni belgilab beradi (mutaxassislar va jamoatchilik konsensusi asosida), bu maqsaddan kelib chiqqan holda taʼlim mazmuniga talablarni belgilaydi, maktablar esa bu talablardan kelib chiqqan holda metodik yondashuvlar va vositalarni (darsliklar va hokazo) mustaqil tanlaydilar.

Afsuski, bu tasavvur tasavvurligicha qolib ketdi.

Toşkentda quriliş

Keshbekni toʻxtatish

Uch alifbo xaosga xush kelibsiz!

Kartina yana ham goʻzal boʻlishi uchun: Toshkentda quriliş, Keşbekni toʻxtatish deb yozishni taklif qilaman!

Fikri ojizimcha, 6 oydan keyin ham mana bunga oʻxshash hujjatlar hozir qaysi alifboda tayyorlanayotgan va qabul qilinayotgan boʻlsa, xuddi shu alifboda tayyorlanadi va qabul qilinadi. Yana ham - "omon boʻlsak, koʻramiz".

Bilim va malakalarni baholash agentligiga savol

Milliy sertifikat imtihonlari, pedagog kadrlar attestatsiyasi va hokazo va hokazo imtihonlarda matnlar qaysi alifboda beriladi? Va agar yangi alifboda berilsa, amaldagi alifboga o'rgangan test topshiruvchiga o'qish tezligi pasayishini hisobga olgan holda vaqt qo'shib beriladimi? Va umuman, testda o'lchanayotgan konstruktga yangi alifbo ta'sir qilmasligi (masalan, matnni yoki savolni tushunish ko'nikmasi tekshirilmoqda, lekin matn yoki savol yangi alifboda bo'lgani, test topshiruvchining savodi, vizual leksikoni esa boshqa alifboda shakllangani esa bu ko'nikmani tekshirishga xalal beryapti) qanday ta'minlanadi?

"Uch alifboli xaosga xush kelibsiz" rukni davom etadi.

"Xalq soʻzi" gazetasi ham qaysi alifboda yozish yoxud viloyat nomi "Qashqadaryo"mi yoki "Qaşqadaryo" ekanligi borasida hali bir toʻxtamga kelmagan koʻrinadi.

Izohlarda yozishmoqda:

"Fikrimcha bu oʻzgarish kerak edi bizga , biz turkiy xalqmiz, bu oʻzgarish turkiy qavm ekanligimizni yanada bayon etdi".

Shunchaki qiziq. Nima asosda "sh - turkiy emas, ş - turkiy" degan xulosaga kelindi? Va nega "turkiy qavm ekanligimizni yanada bayon etmoq" uchun birato'la turk-runiy yozuvga qaytib qo'ya qolmadik?

Bilimlarni baholash agentligi yangi alifbo qonuniy kuchga kirgunga qadar imtihon materiallarida amaldagi alifbodan foydalanilishi haqida yozmoqda. Mana bu postda agentlik oladigan imtihonlarda qaysi alifbodan foydalanilishi haqidagi savol ko'tarilgan edi.

Agentlikka javob uchun rahmat. Shu bilan birga, menimcha, yana bir narsani hisobga olish zarur. Qonun kuchga kirgandan keyin ham muammo yo'qolib qolmaydi. Yangi alifbo keyingi o'quv yilidan 1-sinfga chiqadiganlar uchun "default" standart bo'ladi. Lekin agentlik imtihonlarini asosan yuqori sinf o'quvchilari va yoshi kattalar topshiradi. Istaymizmi yo'qmi - ularning yangi, endi kuchga kiradigan alifboda matn o'qish va idrok qilish tezligi boshqacha bo'ladi. Demak, agentlik agar 6 oydan keyin imtihon materiallarini yangi alifboda tayyorlaydigan bo'lsa, ushbu - yangi alifbodagi materiallarni aprobatsiyadan o'tkazib, alifboning o'zgarishi test topshiruvchilarning matnlar, test topshiriqlarini idrok qilishiga qanday ta'sir o'tkazishini ilmiy tahlil qilishi va test natijalari validligiga salbiy ta'sirini qanday minimallashtirishni o'ylashi kerak bo'ladi.

"Bor yo'g'i 4ta harf o'zgaryapti, savodli inson moslashadi" yondashuvi bu yerda ish bermaydi - savodli inson so'zlarni harflab emas, yaxlit qabul qiladi va buni hisobga olishga majburmiz.

Ta'lim va ilm-fan vazirligiga: ta'lim — faqat bino emas

Daryo.uz nashrining yozishicha, Ta'lim va ilm-fan vaziri nodavlat ta'limni litsenziyalash tartibini bekor qilishga chaqirgan:

"SES, qurilish, ‘pojarniy’ va boshqa tegishli tashkilotlar ko‘rib, ruxsat bergan bo‘lsa, vazirlik nimaning evaziga litsenziya beradi? Ular nimani ko‘rib beradi? Umuman, xususiy bog‘cha va maktab ochishda vazirlikning litsenziya berish masalasini yo‘qotish kerak”, — dedi Turdimov.

Bu bayonot, nazarimda, oldingi postlarda bildirgan xavotirimni — vazirlik ta'lim deganda faqat binoni, ta'limni boshqarish deganda byurokratik konveyerni tushunishi borasidagi xavotirlarni yanada kuchaytiradi. Lekin maktab, bog'cha — bular faqat bolalar ma'lum bir vaqt davomida ushlab turiladigan, xavfsizligi ta'minlansa yetarli bo'lgan bino emas. Ular - ta'lim muassasasi. Ularda malakali o'qituvchilar va tarbiyachilar ishlashi, ta'lim mazmuni va jarayoni davlat belgilagan asosiy talablarga mos bo'lishi kerak. Bu talablarning bajarilishiga ishonch hosil qilish - aynan soha vazirligining (yoki boshqa davlat / nodavlat vakolatli organining) birlamchi vazifasi. Yong'in xavfsizligi yoki sanitariya-epidemiologiya bo'yicha maxsus idoralar faqat binoning jismoniy xavfsizligi va yaroqliligini tekshiradi, ta'limning sifatini emas.

Agar litsenziyalash jarayoni bekor qilinsa va uning o'rniga sifat nazoratini ta'minlaydigan muqobil mexanizmlar (masalan, mustaqil akkreditatsiya organlari, doimiy audit tizimi va hokazo) kiritilmasa, xususiy ta'lim bozorida jiddiy tartibsizlik boshlanish ehtimoli juda katta:

Pedagogik malaka masalasi: Bolalarga ta'lim berish jarayoniga yetarli kvalifikatsiyaga ega, pedagogikani tushunadigan shaxslar jalb qilinadimi yoki kechagina maktabni bitirgan, fanni biladigan, lekin pedagogika qonuniyatlarini tushunmaydigan shaxslar dars berib ketaveradimi? Hozir ham "menga diplomi muhim emas" deb maktabni bitirgan, pedagogik faoliyat bilan shugʻullanish uchun kvalifikatsiyasi yoʻq shaxslarni darsga qo'yayotgan maktablar yo'q emas. Agar litsenziya va demakki, uni bekor qilish dastagi olib tashlansa, bunday holatlar odatiy normaga aylanadi.

O'quv dasturlarining yemirilishi: Maktablar o'ziga yoqmagan, o'qituvchi topa olmagan yoki shunchaki xarajatidan tejamoqchi bo'lgan fanlarini o'quv dasturidan chiqarib tashlamaydimi? Hozir ham ko'p maktablar yuqori sinflarda "o'quv markazi" modeliga o'tib olishgan: faqat OTMga kirish imtihonlari uchun kerakli fanlarni qoldirib, qolganlarini nomiga o'tishadi yoki dars jadvalidan chiqarib tashlashadi. Nazorat butunlay olib tashlansa, bu tendensiya boshqa maktablarga va quyi sinflarga ham yoyiladi.

Mazmun va qadriyatlar: Litsenziya bitimi nodavlat maktabiga ta'lim mazmuni bo'yicha ham ma'lum mas'uliyat yuklaydi. Bu mas'uliyat bo'lmasa, maktabda kimdir chiqib bolalarga "Yer tekis" deb o'rgatmasligiga yoki boshqa ilmiy asoslanmagan qarashlarni singdirmasligiga kim va qanday kafolat beradi?

Ta'lim muhiti: Vazirlik ruxsat berishdan oldin ta'lim muhitini — o'qituvchi-o'quvchi nisbati, sinf xonalari sig'imi, laboratoriyalar, kutubxona va sport zali mavjudligini tekshiradi (har qalay, tekshirishi kerak). SES yoki yong'in inspeksiyasida esa bunday pedagogik sharoitlarni baholash salohiyati yo'q.

Aytishingiz mumkin: "Mana, o'quv markazlarini hech kim litsenziyalamaydi, muammosiz ishlayapti-ku?" deb. Lekin o'quv markaziga bola nisbatan qisqa muddatga (bir necha oy yoki bir-ikki yil) va aniq bir tor maqsad bilan (imtihonga tayyorlanish, til o'rganish va hokazo) boradi. Inson shaxsiyati, dunyoqarashi va fuqarolik pozitsiyasi esa aynan maktabda shakllanadi.

Qolaversa, o'quv markazlari ma'lum bir huquq beruvchi yuridik hujjat (shahodatnoma, attestat, diplom) bermaydi. Hech qanday litsenziya yoki akkreditatsiya talabidan o'tmagan, faqat binosi yaroqli bo'lgani uchungina ochilgan maktab beradigan attestatni tan olish masalasi nima bo'ladi? O'zbekiston ichida-ku, buyruq / qaror chiqarib tan oldirarmiz, lekin xorijiy OTMlar-chi? Bunday maktab bitiruvchilari ertaga chet elda hech qayerga kira olmay qolib ketmaydimi?

Agar amaldagi litsenziyalash tizimi ortiqcha byurokratiyaga botgan yoki korrupsiyalashgan bo'lsa - uni isloh qilish, korrupsion omillarni yo'qotish va shaffoflashtirish kerak. Yoki taʼlim sifatini kafolaydigan muqobil mexanizmlar taklif qilinishi kerak. Lekin inson shaxsiyati shakllanadigan eng muhim bosqichda "binosi yong'in va SES talablariga javob bersa — bolalarni yig'ib, bilganini qilsin" deyish — o'ta katta xavf.

Qolaversa, bu bitta vazirning gapi bilan hal bo'ladigan masala emas. Buning uchun amaldagi Konstitutsiya va "Ta'lim to'g'risida"gi qonunni o'zgartirish talab etiladi.

Jurnalist Shuhrat Shokirjonov yozmoqda:

"Jalilov uje haddidan oşyapti.

Buzning tilimiz, alifbomiz ölda-jölda bölib turişini çin dildan istovçi, taşqarisidan özini öta kuyunçak va jonkuyar körsatadigan alohida qalam bor va u şu qatlam vakili, deyişganida unçalik işonmovdim. Endi işonyapman".

Shuhrat aka, til, alifbo oʻlda-joʻlda boʻlishini men xohlayapmanmi, yoki ikkita yozuv standartidan bittasiga oʻta olmay (oʻtishni xohlamay?), alifbodan har kuni foydalanadiganlarning fikri va takliflariga quloq solmay (takliflarni nashrlardan oʻchirtirib), uchinchi standartni qabul qilganlar?

Bektosh Hatamov xususiy maktablar uchun litsenziya kerakmi, degan masalaga fikr bildirib, "haqiqiy, natijaga qaraydigan attestatsiya kerak" demoqda. Albatta, xususiy maktab va oliygoh ochgan, xususiy taʼlim ichida yurgan tadbirkor sifatida Bektosh Hatamov litsenziya masalalari bilan bevosita toʻqnashgan, uning qanday ishlashini juda yaxshi biladi. Uning "bir marta ham tekshirilmaydigan dars" fikriga qoʻshilmay iloj yoʻq. Qolaversa, Konstitutsiyada ham "maktabgacha taʼlim-tarbiya va umumiy oʻrta taʼlim davlat nazoratida" deyilganda bu nazorat aynan litsenziya shaklida boʻlishi aytilmagan - nazorat boshqa shakllarda ham amalga oshirilishi mumkin.

Shuning uchun ham men postimda agar litsenziya tizimi samarali ishlamayotgan boʻlsa, isloh qilinishi, yoki sifat nazoratini taʼminlaydigan muqobil mexanizmlar kiritilishi kerak, dedim. Vazirning gapida esa, menimcha, asosiy urgʻu mexanizmni toʻgʻrilashga emas, uni butunlay yoʻqotishga, "bino yongʻin va SES talablariga javob bersa - ishlayversin" degan prinsipga qaratildi. (Agar vazirning iqtibosi kontekstdan uzib olingan boʻlsa, vazir oʻz pozitsiyasi boʻyicha batafsilroq izoh beradi, deb umid qilaman).

Biroq, menimcha, xususiy maktab uchun "kirish"dagi nazorat mexanizmi butunlay olib tashlansa, bir qancha jiddiy savollar ochiq qolishi xavfi ham bor:

1. Attestatsiya jarayoni oʻqituvchining bilim darajasini tekshiradi va majburiy tarzda besh yilda bir marta oʻtkaziladi. Xususiy maktablar oʻqituvchilari esa attestatsiyadan oʻz ixtiyori bilan oʻtadi (yaʼni, xohlamasa - oʻtmaydi). Bu jarayon maktabdagi taʼlim sifatini kafolatlay oladimi?

2. Akkreditatsiya jarayoni ham nodavlat maktab ochilganidan besh yil oʻtib amalga oshiriladi. Bungacha taʼlim sifati, bolalarni kim, qanday oʻqitayotgani, nima bilimlar berayotgani, taʼlim sifati minimal talablarga javob berishi qanday aniqlanadi? Yoki maktab ochmoqchi boʻlgan tadbirkor maktabga malakali mutaxassislarni jalb qila oladimi, bunday niyati bormi oʻzi - bu qanday nazorat qilinadi? Masalan, "uchar" tadbirkorlar chiqib, yongʻin va SES talablariga javob beradigan binoni ijaraga olib, bolalarni yigʻib, umuman pedagogik kvalifikatsiyasi yoʻq shaxslar bilan nimalarnidir oʻqitib yursa-da, akkreditatsiya payti kelganda biznesni yopib, yoʻq boʻlib qolsa - bolalarning bekor ketgan umri nima boʻladi?

"Bozor oʻzi tozalab oladi" masalasida. Oʻquv markazi va umumiy oʻrta taʼlimni solishtirib, "oʻquv markazlari keysida bozor ishlayapti, xususiy maktablarni ham bozor yoki ota-ona tanlovi tozalab oladi" deyish, menimcha, unchalik toʻgʻri boʻlmagan, xavotirli yondashuv:

1. Oʻquv markaziga bola qisqa muddatga va aniq maqsad bilan boradi. Maktabda bola umrining shaxs sifatida shakllanadigan davri oʻtadi.

2. Ota-ona ta’limni tushunadigan mutaxassis boʻlmasligi mumkin. Chiroyli interyer, xushmuomala ma’muriyat, mazali ovqatlar va hamma kanallardan quyilayotgan balandparvoz marketing bilan ota-onada ancha vaqt davomida sifat illyuziyasini saqlab turish mumkin. Lekin bolada fundamental bilim, koʻnikmalar shakllanmayotgan boʻlishi va ota-ona buni faqat qandaydir tashqi imtihonga to‘qnash kelganda tushunib yetishi mumkin. Unda kech boʻlmaydimi?

3. Maktab - muhit ham. Bolani o‘rgangan muhitidan, doʻstlashgan sinfdoshlaridan ajratish - qiyin tanlov. Shu sababli ota-onalar maktabdan koʻngli toʻlmasa ham, "o‘rganib qoldi", "yo‘li yaqin" deb farzandining maktabini almashtirishga shoshilmasligi mumkin.

4. Bizdagi mentalitet bilan ayrim hollarda "ota-ona tanlab oladi" yondashuvi ham teskari natija berishi mumkin. "Bolamga bu fan kerakmas", "mening qadriyatlarimga toʻgʻri kelmaydi" va boshqa sabab-bahonalar bilan ota-ona maktab dasturidan maʼlum bir fanlarni chiqarib tashlashni yoki mazmunini oʻzgartirishni talab qilsa, maktab "bozor talabi" deb uning yoʻrigʻiga yurishi kerakmi? Maktabda olmagan fundamental bilimni bola qayerda oladi?

5. Taʼlimda, ayniqsa umumiy oʻrta taʼlimda faqat natija emas, jarayon ham muhim. Aynan jarayon orqali bolada akademik boʻlmagan koʻnikmalar, qadriyatlar, dunyoqarash shakllanadi. Agar maktab faoliyatini faqat natija bilan oʻlchasak, bu natija nima? Bitiruvchilarning testdagi natijalari yoki OTMga kirishimi? Agar maktab har qanday testni bir pastda robotday yechadigan, lekin empatiya yoʻq, qadriyatlardan mosuvo avlodni jamiyatga yetishtirib berayotgan boʻlsa, "mana, natija beryapman" deb turib olsa - jamiyat uchun oqibatlari qanday boʻlishi mumkin?

Umumiy oʻrta taʼlim - ijtimoiy neʼmat, jamiyatning kelajagi uchun fundament yaratiladigan soha. Nodavlat umumiy oʻrta taʼlim esa shunchaki biznes emas, juda katta ijtimoiy masʼuliyat. Agar restoran mijozga yoqmasa - mijoz bir marta puliga kuyadi, restoran bitta mijozdan ayriladi. Taʼlimdagi xatodan esa bitta maktab yoki bitta ota-ona jabr koʻrmaydi. Shuning uchun bu sohada "binosi talabga javob bersa, ruxsat" yoki "bozor oʻzi tozalab oladi" yoki "natija muhim" yondashuvlari - xavfli. Bu sohada riskni erta aniqlash mexanizmlari ham, sifatni doimiy nazorat qilish mexanizmlari ham ishlashi kerak, menimcha. Bu mexanizmlar davlatniki ham, nodavlat ham boʻlishi mumkin, eng yaxshi yechim - har ikkalasiniki ham.

Maktabgacha va maktab ta'limi hamda oliy ta'lim va ilm-fanga mas'ul vazirliklarning birlashishi O'zbekiston ta'lim tizimi muammolarini hal qila oladimi?

"Ozodlik" radiosi O'zbek xizmati tahliliy ko'rsatuvi shu savolga javob izlaydi.

Topshiriq kirillda berilgani oʻz yoʻliga, "hamma narsa vaqti soati kelib almashtiriladi, byudjetga ortiqcha yuk boʻlmaydi" degan vaʼdalar qani?

"Endi hamma hujjatlar yangidan qilinadimi? Yöq, aslo! Biz xarajatlarni eng minimal darajaga tuşiriş yölini tanladik: amaldagi barça hujjatlar, milliy valyuta va qimmatli qoğozlar öz kuçida qoladi, darslik, peşlavha va körsatkiçlar esa yaroqlilik muddati tugagaç, bosqiçma-bosqiç almaştiriladi", deyilmagan edimi qonun tasdiqlangan kuni?

Oʻzbekistonda uch narsani cheksiz kuzatish mumkin: vazirliklarning qoʻshib-ayirilishi, alifboning oʻzgartirilishi .... va Otabek Bakirovning aksil-bozor, har qanday sogʻlom aqlga qarshi, Oʻzbekiston isteʼmolchilarini soʻrishga, yanada kambagʻallashtirishga qaratilgan qarorlarga qarshi kurashi. (Afsuski, hozircha samarasiz).

Menda shunga oʻxshash qarorlarni koʻrib doim savol tugʻiladi. Oʻzbekiston hukumati oddiy, maktabning 8-sinfida oʻqitiladigan bozor qonunlarini bilmaydimi, yoki monopolistlar hukumatni garovga olganmi, yoki boshqa sabab? Bilgichlar tushuntirib berishsa minnatdor boʻlardim.

"Mening yurtim" telekanali "Gapiring" tok-shousida maktab direktorlarining taʼlim sifatini taʼminlashdagi oʻrni va yangi vazirlik oldidagi dolzarb vazifalar haqida gaplashdik. Bugun 20:00da.

Tanaffus

Baʼzan nimagadir erishish uchun nimadandir voz kechishga (yoki voz kechib turishga) toʻgʻri keladi. Ayniqsa, rejadagi ishlarni tugatish uchun sutkada 24 soat ham yetmayotgan bugungi kunda.

Ilmiy ishimni tugatib olish va taʼlimga oid bir loyihani (umid qilamanki, koʻpchilik uchun foydali boʻladi) jonlantirib olish maqsadida ijtimoiy tarmoqlar va mediada vaqtincha tanaffus eʼlon qilishga qaror qildim.

Tushunasizlar va qoʻllab quvvatlaysizlar degan umiddaman.