Yangi hikoya ham boshladim “Senatorning sevgisi” degan. Yaqin orada shu yerda e’lon qilaman.
@javlonjovliyev

Özbekiston xalq artisti Dilorom Karimovaning “Rejissyor” kitob taqdimotidan.

@javlonjovliyev

Dilorom Karimovaning “Rejissyor” kitobi taqdimoti uçun tayyorlagan nutqdan parça

Tomas Mann «Teatr — olomonni xalqqa aylantiradigan oliy dargohdir», deydi. Biz ommani battar pasta tortişni emas, uni yoruğlikka çiqarmoq istar ekanmiz, qahramonlarni zanjirlab emas, ularga keng qanot va işonç berişni, qöllaşni örganmoğimiz kerak.

Teatr hamişa davr va insonlar örtasida köprik bölib keldi. Miloddan avvalgi V asrda u Esxilning «Zanjirband Prometey» asarida Prometey Olimp ma’budlaridan olovni öğirlab, odamlarga berarkan, bu şunçaki olov emas, balki aql-idrok, san’at, yozuv va madaniyat ramzi edi. U odamlarni kör-körona qörquv va jaholatdan qutqaradi. Lekin afsuslar bölsinki, ayrimlar şunday olovni puflab öçirib, qoronğilikda qoldirişga xizmat qilish bilan qariydi. Ular aafsuski har millatda uçraydi.

Teatr — fojialarning tomoşasi va tomoşalarning fojiasidir. Teatrning qudrati şundaki, u sizga özingiz tomoşa qilayotgan hayotda beixtiyor iştirokçiga aylanib qoliş qörquvi yoki xayrixohligini beradi. Yoki Marsel Prust yozganiday: “Teatr — biz özimiz bölişdan töxtab, boşqa insonlar qalbiga kirib boradigan sehrli darvozadir”.

Teatrning tirik nafasi va jonliligi bugungi sun’iylikka almaşgan dunyoda yanada qadrli bölib borişiga umid qilsak böladi. Zero, maşhur ispan şoiri va dramaturgi Federiko Garsiya Lorka ta’kidlaganidek: «Teatr — bu şoir qalbidan çiqqan köz yoşlar va kulgining inson qiyofasiga kirişidir». Tuyğular tomoşasidir. Tuyğusiz heç bir san’at bölmaydi.

Özim ham San’at oliygohini tugatganim bois teatr san’atini çin dildan sevaman. U yerdagi maşaqqatni — grimxonadan tortib to dekoratsiya ustaxonasigaça qançalik ulkan mehnat keçişini yaxşi bilaman. Bu san’at özining sirliligi va ayni paytda ommaviyligi bilan gözaldir.
«Teatr paltolar ilinadigan joydan boşlanadi» (Stanislavskiy ta’biri bilan aytganda), ammo uning haqiqiy möjizasi parda ortidagi fidoyi insonlarning közga körinmas zahmati ustiga quriladi.

San’at institutida öqigan har bir talaba buyuk rejissyor Toşxöja Xöjayev nomiga, uning ijodiy merosiga duç keladi.

Men Dilorom Karimovaning “Rejissyor” kitobini öqib, u kişining şaxsiyatini teranroq angladim. U ön beş yoşidan boşlab teatrda qilmagan vazifasi qolmagan ekan, degan fikr paydo böldi. Menimça, çinakam teatr odami aynan şunday bölişi kerak: u liboslar çizişi, tikişi, şu bilan birga, musiqa çalib, raqsga tuşgan holda rol öynaşi yoki rejissyorlik qila olişi lozim.

Töla aka yiğlamagan bironta spektakl bölmagan, deb eslanadi kitobda. Bu uning naqadar yuragi uyğoq, tuyğulari tirik, diydasi tiniq bölganligini körsatadi.

Aktyorni şunçaki rejissyor çiziğidan çiqmaydigan passiv ijroçi emas, balki mustaqil, erkin ijodkor deb bilgan. U butafor, raqqos, şivirçi, dedekoratorabi vazifalarni ham bajargan, özi aslida “past”dan çiqqanligi uçundir balki.

Afsuski, biz özimizning uluğ fazilatlarimiz qatorida bir-birini körolmaslik, işonçsizlik, yelkadoş bölmaslik, yoşlarga nisbatan qöllab-quvvatlaş örniga bepisandlik bilan qaraş kabi illatlardan hamon qutulganimiz yöq. Kitobda Toşxöja Xöjayevning teatrdan ketişi va boş rejissyorlikdan ayriliş nuqtalari juda köp takrorlangan — muallifning asosiy maqsadi ham aynan şu fojiani körsatişdek tuyuladi.

Bugun bizlarga katta lavozimdagi odamning ertaga oddiy xodimga, hatto undan-da noçor ahvolga tuşib qolişi tabiiy holga aylangan zamonamizda, boş rejissyorning vazifasidan olinişi oddiy voqeadek körinişi mumkin. Qolaversa, biz ijodkorlarda mansab va lavozimdan qoçiş hissi ham ustunlik qiladi. Lekin Toşxöja Xöjayevning lavozimdan ketişida ikki dahşatli jihat bor edi.
· Birinçidan, teatr uning uçun şunçaki iş joyi emas, balki butun hayoti edi. Uni teatrdan haydaş — rassomni közidan, yozuvçini qölidan mahrum qilişday, kerak bölsa, onani öz bolasidan ayirişday oğriqli edi. «San’atkorning ölimi uning yuragi töxtaganda emas, balki undan sahnani tortib olganda yuz beradi». Aslida Töla bir neça yil ötib emas, öşa paytda 49 yoşida ölgan edi(U teatrdan ketgan paytda şu yoşda edi).

Maşhur rejissyor Vsevolod Meyerxold «Teatr — bu şunçaki san’at emas, u hayotning eng yuqori nuqtasidir» degan edi. Ijodkorni bu nuqtadan uloqtiriş uni tiriklayin kömiş bilan barobardir.

Ikkinçidan, u kişining «kasal», «içkilikka berilgan» degan tamğalar bilan işdan olinişi har qanday oriyatli inson va buyuk san’atkor uçun oğir haqorat edi.
U bu ayriliqqa va tuhmatga çiday olmadi.

Xullas, ovozi teatr va kino sahnasidan ham taşqarida jaranglay oladigan ziyoli san’atkor Dilorom Karimovani bu kitob bilan çin dildan qutlaylayman!

@javlonjovliyev

Bu kuzda teatrga tushdingizmi xalq?

Agar "yoʻq" boʻlsa, "Millat" teatrida "Qoʻrqma" spektakli talablarga binoan qayta qoʻyilyapti.

Oʻzim ham oʻsha yerda boʻlaman. Chiptalar narxi 50 ming soʻmdan boshlanadi.

Joyingizni band qilish bu yerdan

Albatta boraman — 😎
Harakat qilaman — 🔥
Boshqa safar — 🐳

Birga borishi kerak boʻlgan doʻstingizga yuborib qoʻying