Верховный Суд Казахстана возглавит Совет председателей верховных судов стран-участников СНГ в 2027-2028 годах

▪️Председатель Верховного Суда Казахстана Асламбек Мергалиев принял участие во втором заседании Совета председателей верховных (высших) судов государств - участников СНГ и заседании Пленума Экономического Суда СНГ, состоявшихся 8-9 октября т.г. в г. Минске (Беларусь).

▪️В состав казахстанской делегации вошли судья Верховного Суда Маргарита Одинцова и заместитель Руководителя Судебной администрации Жантемир Шакиев.

▪️Выступая на заседании Совета председателей, А.Мергалиев поделился опытом Казахстана в сфере цифровизации правосудия. Он рассказал о внедрении экстерриториальной подсудности, онлайн-трансляциях судебных процессов, а также использовании технологий искусственного интеллекта в качестве цифровых помощников судей.

▪️Было особо отмечено, что цифровизация – это не только внедрение новых IT-решений, а глубокая трансформация организации всей судебной деятельности.

▪️Участники Совета обсудили практику признания и исполнения решений судов стран-участников СНГ, вопросы подготовки и повышения квалификации кадров на базе Российского университета правосудия имени В.Лебедева и План мероприятий по актуальным вопросам в области права и судопроизводства на 2027-2028 гг.

▪️Ключевым решением форума стал переход председательства в Совете на 2027-2028 годы к Верховному Суду Казахстана на ротационной основе. Главы делегаций единогласно поддержали эту инициативу, а также проведение в этот период двух заседаний Совета в Астане в заочном и очном форматах.

▪️Председатель ВС РК также принял участие в работе Пленума Экономического Суда СНГ (ЭС), где обсуждались изменения в Регламент ЭС и вопросы деятельности Экономического Суда.

▪️В рамках форума А.Мергалиев провел двусторонние встречи с председателями верховных судов России, Беларуси и Таджикистана, подтвердив готовность к дальнейшему конструктивному диалогу и укрепление профессиональных связей.

Из справки:

Экономический Суд – уставной орган СНГ, действующий в формате ad hoc для рассмотрения конкретных дел. В 2025 году председателем ЭС избран Герман Нурбаев (экс-судья ВС РК).

Тауар белгісін пайдаланғаны үшін келтірілген залалды өндіріп алу туралы

🔹«М.» ЖШС тауар белгілерін пайдалану құқығына ие бола отырып, «А.» тауар белгісін заңсыз пайдаланып, контрафактілік дәнекерлеу электродтарын сатқан И.-ден 39 млн теңге мөлшерінде материалдық залалды өндіріп алу туралы талап қоюмен сотқа жүгінген.

🔹Тауар белгісін заңсыз пайдалану фактісі рақымшылық жасауға байланысты тоқтатылған қылмыстық іс шеңберінде анықталған. Тергеу барысында маманның қорытындысына сәйкес құны айқындалған 8,9 мың қаптама өнім тәркіленген.

🔹Бірінші сатыдағы сот талап қоюды қанағаттандырудан бас тартқан. Апелляциялық сатыдағы сот шешімді өзгеріссіз қалдырған.

🔹Талап қоюшының өкілі кассациялық шағымында сот актілерінің күшін жоюды сұрап, соттар тергеп-тексеру органының құқық бұзушылық фактісін, жауапкердің кінәсін және тәркіленген өнімнің құнын анықтаған қаулысының преюдициялық маңызын ескермегенін алға тартқан.

🔹Кассациялық сот шағымның уәждерімен келіспей, талап қою нысанасы тауар белгісіне айрықша құқықты бұзғаны үшін өтемақы өндіру емес, материалдық залалды өтеу болғанын атап өтті.

🔹Сотқа ұсынылған маманның қорытындысы тәркіленген өнімнің құнын айқындағанымен, талап қоюшының нақты шеккен залалының немесе айырылып қалған пайдасының мөлшерін растамаған. Сонымен қатар талап қоюшы залалды өтеудің орнына заңнамада көзделген өтемақыны өндіріп алу туралы талап қоймаған.

🔹Осылайша, тауар белгісін заңсыз пайдалану фактісінің анықталуы талап қоюшыны мәлімделген залалдың мөлшерін дәлелдеу міндетінен босатпайды.

🔹Залал мөлшерінің дәлелденбеуіне байланысты Кассациялық сот сот актілерін өзгеріссіз қалдырып, кассациялық шағымды қанағаттандырусыз қалдырды (№ 6003-26-00-2к/3102).

Азаматтық істер жөніндегі Кассациялық соты

Взыскание ущерба за использование товарного знака

🔹ТОО «М.», обладающее правом использования товарных знаков «А.», обратилось в суд с иском к И. о взыскании 39 млн тенге материального ущерба. Основанием послужила реализация ответчиком контрафактных сварочных электродов с незаконным использованием товарного знака.

🔹Факт незаконного использования товарного знака был установлен в рамках уголовного дела, прекращенного в связи с амнистией. В ходе расследования была изъята продукция в количестве 8,9 тыс. упаковок, стоимость которой определена заключением специалиста.

🔹Суд первой инстанции отказал в удовлетворении иска. Апелляционная инстанция оставила решение без изменения.

🔹Представитель истца в кассационной жалобе просил отменить судебные акты, ссылаясь на то, что судами не учтено преюдициальное значение постановления органа расследования, которым установлены факт правонарушения, вина ответчика и стоимость изъятой продукции.

🔹Кассационный суд с доводами жалобы не согласился, отметив, что предметом иска являлось возмещение материального ущерба, а не компенсация за нарушение исключительного права на товарный знак.

🔹Представленное суду заключение специалиста определяло стоимость изъятой продукции, однако не подтверждало размер фактически понесенных истцом убытков либо упущенной выгоды. Требование о выплате предусмотренной законом компенсации вместо возмещения убытков истцом также не заявлялось.

🔹Таким образом, установление факта незаконного использования товарного знака не освобождало истца от обязанности доказать размер заявленного ущерба.

🔹В связи с недоказанностью размера убытков Кассационный суд оставил судебные акты без изменения, жалобу — без удовлетворения

(№ 6003-26-00-2к/3102).

Кассационный суд по гражданским делам

Кассациялық саты туыстық қатынастар заңды маңызы бар фактісін анықтау туралы бірінші сатыдағы сот шешімін қалпына келтірді

🔹Азаматтық істер жөніндегі кассациялық сот өтініш берушінің арғы аталары мен қайтыс болған С. арасындағы туыстық қатынастар фактісін анықтау туралы аудандық соттың шешімінің күшін жойған апелляциялық сатыдағы сот қаулысына берілген кассациялық шағымды қарады.

🔹Апелляциялық саты сотқа берген арызды қанағаттандырудан бас тартқан.

🔹Кассациялық сот апелляциялық қаулының күшін жойып, бірінші сатыдағы соттың шешімін қалпына келтірді.

🔹Апелляциялық сатының негізгі уәжі өтініш берушінің мұрагерлік құқығы туындамайтыныда негізделген. Себебі бірінші кезектегі мұрагер — мұра қалдырушының анасы болған, алайда ол мұра ашылғаннан кейін қайтыс болған.

🔹Кассациялық саты апелляциялық соттың «заңдық маңызы бар фактіні анықтау» туралы іс бойынша дәлелдеу нысанасының шегінен шыққанын атап өтті.

🔹Мұрагерлік кезектілігі, қайтыс болған мұрагердің мұра алу құқығының өз мұрагерлеріне ауысуы және мұра алуға құқығы бар адамдардың шеңбері туралы мәселелер нотариус арқылы не бөлек талап қою тәртібімен шешілуге тиіс. Олар туыстық қатынастар фактісін анықтау туралы өтінішті қарау кезінде шешілмейді.

🔹Заңдық фактіні анықтайтын сот - осы фактінің заңдық маңызы барын және өтініш берушінің тиісті құжаттарды өзге жолмен алу мүмкіндігінің жоқтығын ғана дұрыс тексерген.

🔹Бұл талаптар іс бойынша сақталған: туу және туыстық қатынастар туралы құжаттар жоғалған немесе сақталмаған. Бұл архивтердің жауаптарымен, куәгердің айғақтарымен және отбасылық фотосуреттермен расталған. Болашақ мұрагерлердің құрамы мен олардың үлестерінің мөлшері заңдық фактіні анықтаудан бас тартуға негіз бола алмайды.

🔹Ал апелляциялық сот өтініш берушінің қайтыс болған С.-пен туыстық қатынасын анықтаудан бас тартқан. Алайда, өтініш беруші ондай талап қоймаған. Ол тек нақты көрсетілген арғы аталары арасындағы туыстық байланысты анықтауды сұраған. Дәл осы фактілерді бірінші сатыдағы сот анықтаған.
Осылайша, апелляциялық сатыдағы сот өтініш беруші мәлімдемеген және бірінші сатыдағы сот қарамаған талап бойынша - шешім қабылдаған.

🔹Апелляциялық сот өз қорытындысының негізіне шешім шығарылғаннан кейін пайда болған құжаттарды, атап айтқанда, мұра қалдырушының қайтыс болған күні туралы түзетілген азаматтық хал актісі жазбасын алған.
Алайда алқа бұл құжаттардың даудың нысанасына неліктен қатысы бар екенін және олардың бұрын ұсынылуы неліктен мүмкін болмағанын негіздемеген.

Азаматтық істер жөніндегі Кассациялық соты

Кассационная инстанция восстановила решение суда первой инстанции об установлении факта родственных отношений

🔹Кассационный суд по гражданским делам рассмотрел кассационную жалобу на постановление апелляционной инстанции, которым отменено решение районного суда об установлении факта родственных отношений между предками заявителя и умершей С.

🔹Апелляционной инстанцией в удовлетворении заявления отказано.

🔹Кассационный суд отменил апелляционное постановление и оставил в силе решение суда первой инстанции.

🔹Основной довод апелляции состоял в том, что у заявителя не возникает наследственного права, поскольку имелся наследник первой очереди — мать наследодателя, которая умерла уже после открытия наследства.

🔹Кассационной инстанцией указано, что апелляционный суд вышел за пределы предмета доказывания по делу об установлении юридического факта.

🔹Вопросы очередности наследования, перехода права на наследство к наследникам умершего и круга лиц, имеющих право на наследство, подлежат разрешению нотариусом либо в порядке искового производства, а не при рассмотрении заявления об установлении факта родства.

🔹Суд, устанавливающий факт, правильно проверил лишь наличие юридического значения данного факта и невозможность получения заявителем надлежащих документов иным путем.

🔹Эти условия по делу соблюдены: документы о рождении и родстве утрачены или не сохранились, что подтверждено ответами архивов, показаниями свидетеля и семейными фотографиями. Будущий круг наследников и размер их долей не являются основанием для отказа в установлении юридического факта.

🔹Апелляционный суд отказал в установлении факта родства заявителя с умершей С., хотя заявитель просил установить иные факты, а именно родственные связи между конкретными предками. Именно эти факты и были установлены судом первой инстанции. Таким образом, суд апелляционной инстанции разрешил требование, которое не заявлялось и судом первой инстанции не рассматривалось.

🔹Апелляционная инстанция положила в основу своего вывода документы, появившиеся после вынесения решения, а именно исправленную актовую запись о дате смерти наследодателя, не обосновав, почему они имеют значение для предмета спора и по какой причине не могли быть представлены ранее.

Кассационный суд по гражданским делам

Кассациялық сот жер учаскесін сатып алу-сату шартын жарамсыз деп таныды

🔹Азаматтық істер жөніндегі кассациялық сот облыстық жер ресурстарын басқару департаментінің жауапкер Б.-ға қатысты жер учаскесінің нысаналы мақсатын өзгерту және 2022 жылы жасалған жер учаскесін сатып алу-сату шартын жарамсыз деп тану туралы талап қоюы бойынша істі қарады.

🔹Бірінші және апелляциялық сатыдағы соттар талап қоюды қанағаттандырудан бас тартқан. Сонымен қатар жер учаскесін пайдалану кезінде жол берілген бұзушылықтарға байланысты жеке ұйғарым шығарылған.

🔹Кассациялық сот жергілікті соттардың материалдық және процестік құқық нормаларын бұзғанын анықтады.

🔹Іс материалдарынан даулы жер учаскесі арқылы III санаттағы автомобиль жолы өтетіні анықталды. Бұл жол елді мекеннің бас жоспары бекітілгенге дейін болған және оның болуы бекітілген бас жоспарда да көрсетілген.

🔹Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 109-бабына сәйкес елді мекендердің барлық жерлері бас жоспарға және функционалдық аймақтарға сәйкес пайдаланылуға тиіс.

🔹Сонымен қатар бас жоспарға сәйкес даулы жер учаскесі медициналық емхана салуға арналған аумақта орналасқан. Алайда ауылдық округ әкімінің 2022 жылғы шешімімен жер учаскесінің нысаналы мақсаты заңсыз түрде кәсіпкерлік қызмет үшін деп өзгертілген.

🔹Істі қарау қорытындысы бойынша бірінші сатыдағы соттың шешімі мен облыстық соттың сот алқасы шығарған жеке ұйғарымның күші жойылды. Талап қоюды қанағаттандыру туралы жаңа шешім қабылданып, жер учаскесін сатып алу-сату шарты жарамсыз деп танылды.

(№ 6003-26-00-2к/3398)

Азаматтық істер жөніндегі Кассациялық соты

Кассационный суд признал недействительным договор купли-продажи земельного участка

🔹Кассационный суд по гражданским делам рассмотрел дело по иску областного департамента по управлению земельными ресурсами к ответчику Б. об изменении целевого назначения земельного участка и признании недействительным договора купли-продажи земельного участка, заключённого в 2022 году.

🔹Суды первой и апелляционной инстанций отказали в удовлетворении иска. Вместе с тем по факту допущенных нарушений при использовании земельного участка было вынесено частное определение.

🔹Кассационный суд установил, что местными судами были допущены нарушения норм материального и процессуального права.

🔹Из материалов дела следует, что через спорный земельный участок проходит автомобильная дорога III категории. Данная дорога существовала ещё до утверждения генерального плана населённого пункта, что также нашло отражение в утверждённом генеральном плане.

🔹В соответствии со статьёй 109 Земельного кодекса Республики Казахстан все земли населённых пунктов должны использоваться в соответствии с генеральными планами и функциональным зонированием.

🔹Кроме того, согласно генеральному плану спорный земельный участок расположен на территории, предназначенной для строительства медицинской поликлиники. Однако решением акима сельского округа от 2022 года целевое назначение участка было незаконно изменено на «для предпринимательской деятельности».

🔹По итогам рассмотрения дела решение суда первой инстанции и частное определение судебной коллегии областного суда отменены. Принято новое решение об удовлетворении исковых требований, договор купли-продажи земельного участка признан недействительным.

(№ 6003-26-00-2к/3398)

Кассационный суд по гражданским делам