Кассациялық сот: экологиялық залал бойынша азаматтық істегі шешімді қайта қарауға негіз жоқ деп тапты

🔹Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексінде жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша сот шешімдерін қайта қараудың нақты әрі шектеулі негіздері көзделген.

🔹2015 жылы сот үкімімен С. және Б. есімді азаматтар экологиялық тұрғыдан қауіпті химиялық заттармен жұмыс істеуге байланысты экологиялық заңнаманы бұзғаны үшін кінәлі деп танылған.

🔹Апелляциялық сатыдағы сот қаулысымен үкім өзгертіліп, аталған тұлғалар қылмыстық жауаптылықтан ескіру мерзімінің өтуіне байланысты босатылған.

🔹2017 жылы заңды күшіне енген сот шешімімен жауапкерлер С. мен Б.-дан мемлекет кірісіне 150 миллион теңгеден астам мөлшерде залал өндірілген.

🔹2024 жылы кассациялық сатыдағы сот қаулысымен С. мен Б.-ға қатысты қылмыстық іс бойынша үкім мен қаулының күші жойылып, іс апелляциялық сатыдағы сотқа жаңадан қарауға жіберілген.

🔹2025 жылы істі қайта қарау барысында С. мен Б. экологиялық қылмыс жасағаны үшін кінәлі деп танылып, алайда ескіру мерзімінің өтуіне байланысты қылмыстық жауаптылықтан босатылған.

🔹Осы үкімге сілтеме жасаған С. мен Б. 2017 жылы аудандық сот шығарған залалды өндіру туралы азаматтық іс бойынша шешімді жаңадан ашылған мән-жайлар негізінде қайта қарау туралы талап арызбен сотқа жүгінген. Олар АПК-нің 455-бабы 3-бөлігінің 1) тармақшасы мен 2-бөлігінің 3) тармақшасына сүйенген.

🔹Аудандық сот жауапкерлердің арызын қанағаттандырып, бұрынғы шешімнің күшін жойған. Алайда апелляциялық саты бұл ұйғарымның күшін жойып, жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша шешімді қайта қараудан бас тартқан.

🔹Кассациялық сатыдағы сот та апелляциялық алқаның қорытындыларымен келісіп, АПК-нің 455-бабында көзделген негіздердің жоқ екенін атап өтті.

🔹Бұл тұжырымдар Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2017 жылғы 8 желтоқсандағы №12 «Соттардың ҚР АПК нормаларын жаңадан ашылған немесе жаңа мән-жайлар бойынша сот актілерін қайта қарау кезінде қолдануы туралы» нормативтік қаулысының 8-тармағына негізделген. Аталған тармақта АПК-нің 455-бабы 3-бөлігінің 1) тармақшасына сәйкес, жаңа мән-жай деп азаматтық істі қарау кезінде АПК-нің 76-бабы негізінде дәлелдеусіз қабылданған мән-жайларды белгілеген сот актісінің күшін жою туралы заңды күшіне енген сот қаулысы түсіндірілген.

🔹2015 жылғы сот үкімі мен қаулыларының күшін жою фактісі, сондай-ақ 2025 жылғы апелляциялық үкім бойынша С. мен Б.-ның экологиялық қылмыс жасағаны үшін кінәлі деп танылып, ескіру мерзімінің өтуіне байланысты қылмыстық жауаптылықтан босатылуы азаматтық іс бойынша шешімді жаңадан ашылған мән-жайлар негізінде қайта қарауға негіз болмайды.

🔹Өтініш берушілердің кассациялық шағымдары қанағаттандырусыз қалдырылды.

Азаматтық істер жөніндегі
кассациялық соты

Кассационный суд: признал отсутствие оснований для пересмотра решения по гражданскому иску о возмещении экологического ущерба

🔹Гражданским процессуальным кодексом Республики Казахстан предусмотрен исключительный перечень оснований пересмотра решений по вновь открывшимся обстоятельствам.

🔹В 2015 году приговором суда граждане С.и Б. признаны виновными в нарушении экологического законодательства, связанного с обращением с экологически потенциально опасными химическими веществами.

🔹Постановлением суда апелляционной инстанции приговор изменен и вышеуказанные лица освобождены от уголовной ответственности, в связи с истечением срока давности.

🔹В 2017 году вступившим в законную силу решением суда с ответчиков Б. и С. в доход государства взыскана сумма ущерба в размере более 150 миллионов тенге.

🔹В 2024 году постановлением суда кассационной инстанции приговор и постановление по уголовному делу в отношении С.и Б. отменены и дело направлено на новое рассмотрение в суд апелляционной инстанции.

🔹В 2025 году при новом рассмотрении С.и.Б. признаны виновными в совершении экологического преступления и освобождены от уголовной ответственности в связи с истечением срока давности.

🔹Ссылаясь на данный приговор, С.и. Б. обратились в суд с заявлением о пересмотре решения по гражданскому делу о взыскании ущерба, вынесенного районным судом в 2017 году, по вновь открывшимся обстоятельствам по пп. 1) ч. 3 и пп. 3) ч. 2 ст. 455 ГПК.

🔹Районный суд удовлетворил заявление ответчиков и отменил решение. Апелляционной инстанцией данное определение отменено, в пересмотре решения по вновь открывшимся обстоятельствам - отказано.

🔹Суд кассационной инстанции согласился с выводами апелляционной коллегии об отсутствии оснований, предусмотренных статьей 455 ГПК для пересмотра решения по вновь открывшимся обстоятельствам.

🔹Данные выводы основаны на пункте 8 нормативного постановления Верховного Суда РК от 8 декабря 2017 года № 12 « О применении судами норм ГПК РК при пересмотре судебных актов по вновь открывшимся или новым обстоятельствам», в котором разъяснено, что под новым обстоятельством в соответствии с пп. 1) ч. 3 ст. 455 ГПК понимается вступившее в законную силу судебное постановление об отмене судебного акта, которым были установлены обстоятельства, принятые без доказывания при рассмотрении гражданского дела, на основании статьи 76 ГПК.

🔹Факт отмены приговора и постановления судов, вынесенных в 2015 году и апелляционный приговор от 2025 года, по которому С.и Б. признаны виновными в совершении экологического преступления и освобождены от уголовной ответственности в связи с истечением срока давности, основанием для пересмотра решения по гражданскому делу по вновь открывшимся обстоятельствам - не является.

🔹Кассационные жалобы заявителей оставлены без удовлетворения.

Кассационный суд
по гражданским делам

Отбасылық қатынастардың іс жүзінде тоқтатылуы
ерлі-зайыптылардың ортақ меншік режимін жоққа шығарады
 
🔹Азаматтық істер жөніндегі кассациялық сот С.-тің Т.-ға қарсы ортақ мүлікті бөлу туралы азаматтық ісін қарады.

🔹Талап қоюшы даулы жер учаскесін ерлі-зайыптылардың ортақ меншігі деп танып, оны бөлуді сұрап, мүлік некеде тұрған кезеңде сатып алынғанына сілтеме жасаған.

🔹Апелляциялық саты келіскен бірінші сатыдағы сот талап қоюды қанағаттандырудан бас тартқан.
Кассациялық сот сот актілерін күшінде қалдырды.

🔹Соттар тараптардың 1992 жылдан бастап тіркелген некеде тұрғанын анықтаған. Алайда, 1995 жылдан бастап олар іс жүзінде отбасылық қатынастарын және ортақ шаруашылық жүргізуді тоқтатқан.
Жауапкердің түсініктемелерінен сол уақыттан бастап қартайған ата-анасына күтім жасау үшін ауылға көшіп барғаны анықталған. Талап қоюшы ауылға көшуден бас тартқандықтан, жауапкер 2000 жылдан бастап басқа әйелмен бірге тұрып, ортақ шаруашылық жүргізген. Осы азаматтық некеден оның 2003, 2006, 2007 және 2009 жылдары туған төрт баласы бар. Бірінші некеден туған ұлына ол жылжымайтын мүліктегі өз үлесін сыйға тартқан, ал қызына Алматы қаласынан пәтер сатып алып берген.

🔹Бірінші жұбайымен некелік қатынастардың іс жүзінде тоқтатылғаны және олардың бөлек тұрғаны тұрғылықты жері туралы мәліметтермен, ауылдық округ әкімінің анықтамасымен, сотта сұралған куәнің түсініктемелерімен, жауапкердің ауылдағы шаруа қожалығындағы жұмыс орнымен және бірінші жұбайының басқа қалада тұруымен расталған.

🔹Осылайша, сот сатылары тараптардың әртүрлі елді мекендерде ұзақ уақыт бөлек тұрғанын, жауапкердің басқа отбасы құрғанын және осы азаматтық некеден төрт баласының бар екенін анықтаған.

🔹Даулы жер учаскесі жұбайымен 2009 жылы, яғни некелік қатынастар іс жүзінде тоқтатылғаннан кейін, уақытша өтеулі жер пайдалану құқығымен сатып алынған.
«Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодекстің 35-бабының 2-тармағына сәйкес, ерлі-зайыптылардың бөлек тұру кезеңінде, некенің іс жүзінде тоқтатылуына байланысты әрқайсысы иеленген мүлік олардың жеке меншігі болып танылады.

🔹2000 жылғы 28 сәуірдегі №5 «Некені (ерлі-зайыптылықты) бұзу туралы істерді қарау кезінде соттардың заңнаманы қолдануы туралы» Нормативтік қаулысының 16-тармағында, егер отбасылық қатынастар мен ортақ шаруашылық жүргізу іс жүзінде тоқтатылғаннан кейін ерлі-зайыптылар ортақ мүлік сатып алмаса, онда бөлуге тек ортақ шаруашылық тоқтатылған уақытқа дейін олардың ортақ бірлескен меншігі болып табылған мүлік қана жататыны түсіндірілген.

🔹Істі қарау барысында соттар тараптардың ұзақ уақыт бөлек тұрғанын, ортақ шаруашылық жүргізу фактісінің болмағанын, олардың дербес бөлек өмір сүргенін және отбасылық қатынастардың тоқтатылғанын растайтын дәлелдемелердің бар екенін ескерген.

🔹Тараптардың ортақ балаларға қатысты отбасылық іс-шараларға, сыныптастар кездесуіне қатысуы өздігінен ортақ отбасы бюджетін жүргізу мен бірлескен шаруашылықтың бар екенін білдірмейді.
Осы мән-жайларды негізге ала отырып, соттар даулы мүлікті ерлі-зайыптылардың ортақ бірлескен меншігі деп тануға негіздердің жоқтығы туралы дұрыс қорытындыға келген.
 

Азаматтық істер жөніндегі кассациялық соты

Фактическое прекращение семейных отношений
исключает режим совместной собственности супругов
 
🔹Кассационный суд по гражданским делам рассмотрел гражданское дело по иску С. к Т. о разделе совместно нажитого имущества.

🔹Истец просила признать спорный земельный участок совместной собственностью супругов и произвести его раздел, ссылаясь на приобретение в период брака.

🔹Суд первой инстанции, с которым согласилась апелляционная инстанция, в удовлетворении искаотказал.
Кассационный суд оставил судебные акты в силе.

🔹Судами установлено, что стороны, состояли в зарегистрированном браке с 1992 года. Однако, с1995 года фактически прекратили семейные отношения и ведение общего хозяйства. Из пояснений ответчика следует, что с этого времени он переехал жить в село для ухода за престарелыми родителями. Истец отказалась от переезда в село, в связи с чем, в 2000 году он сожительствует и ведет общее хозяйство с другой женщиной, от которойимеет четверых детей - 2003, 2006, 2007 и 2009 года рождения. Сыну от первого брака он подарил свою долю в недвижимости, дочери также купил квартиру в г.Алматы.

🔹Фактическое прекращение брачных отношений с первой супругой и их раздельное проживание подтверждены сведениями о месте жительстве, справкой акима сельского округа, пояснениями опрошенного в суде свидетеля, местом работы ответчика в крестьянском хозяйстве в селе и проживанием первой супруги в другом городе.

🔹Таким образом, судебными инстанциями установлено длительное раздельное  проживание сторон в разных населенных пунктах, создание ответчиком другой семьи и наличие от данного гражданского брака четверых детей.

🔹Спорный земельный участок приобретен супругом на праве временного возмездного землепользования в 2009 году, то есть после фактического прекращения брачных отношений.
Пунктом 2 статьи 35 Кодекса «О браке (супружестве) и семье» предусмотрено, что имущество, приобретенное каждым из супругов в период раздельного проживания в связи с фактическим прекращением брака, признаетсяличной собственностью каждого из них.

🔹Пунктом 16 Нормативного постановления «О применении судами законодательства при рассмотрении дел о расторжении брака» №5 от 28 апреля 2000 года разъяснено, что если после фактического прекращения семейных отношений и ведения общего хозяйства супруги совместно имущество не приобретали, то разделу подлежитлишь то имущество, которое являлось их общей совместной собственностью ко времени прекращения ведения общего хозяйства.

🔹При рассмотрении дела судами учтены факты длительного раздельного проживания сторон, отсутствие факта ведения общего хозяйства, самостоятельное отдельное проживание и наличие доказательств, подтверждающих прекращение семейных отношений.

🔹Участие сторон на семейных мероприятиях общих детей, на встрече одноклассников сами по себе не свидетельствуют о ведении общего семейного бюджета и совместного хозяйства.

🔹Исходя из указанных обстоятельств, суды пришли к правильному выводу об отсутствии оснований для признания спорного имущества общей совместной собственностью супругов.
 
 
Кассационный суд по гражданским делам

Кассациялық сот заңсыз жұмыстан шығарылған қызметкердің құқықтарын қалпына келтірді

🔹К. еңбек шартын бұзу туралы бұйрықты заңсыз деп тану және оның күшін жою, жұмысқа қайта орналастыру, амалсыз бос жүрген уақыты үшін жалақы өндіру, сондай-ақ моральдық зиянды өтеу туралы талаппен сотқа жүгінді.

🔹Бірінші және апелляциялық сатыдағы соттар талапты қанағаттандырудан бас тартып, талапкердің бас бухгалтер лауазымында бухгалтерлік есепті жүргізуден жалтарғаны үшін ӘҚБтК-нің 238-бабы 1-бөлігінің 1-тармағы бойынша әкімшілік жауаптылыққа тартылғаны жөніндегі қаулының бар екенін көрсетті. Соттардың пікірінше, бұл жағдай жұмыс берушінің оған деген сенімін жоғалтуына негіз болған.

🔹Сот актілерінің күшін жоя отырып, Кассациялық сот К.-ның 2021 жылғы ақпан айынан бастап мектепте бас бухгалтер болып жұмыс істегенін анықтады.

🔹2025 жылғы 23 қаңтардағы бұйрықпен К.-мен жасалған еңбек шарты жұмыс берушінің бастамасы бойынша бұзылған.

🔹Еңбек шартын бұзуға 2025 жылғы 22 қаңтардағы ішкі қызметтік тексеру актісі негіз болған. Аталған актіде ақшалай және тауарлық құндылықтарға қызмет көрсететін қызметкердің кінәлі әрекеттер жасағаны, атап айтқанда 2021 жылға қатысты бастапқы бухгалтерлік құжаттардың тиісінше рәсімделмегені (жұмыс уақытын есепке алу табельдері, №5 мемориалдық ордер, бас журналдың болмауы) көрсетілген.

🔹Жұмыстан босатуға Қазақстан Республикасының Еңбек кодексінің 52-бабы 1-тармағының 13) тармақшасы негіз ретінде қолданылған. Бұл нормаға сәйкес, ақшалай немесе тауарлық құндылықтарға қызмет көрсететін, не өз қызметтік жағдайын жұмыс берушінің мүдделеріне қайшы өз пайдасына немесе үшінші тұлғалардың пайдасына материалдық не өзге де игіліктер алу мақсатында пайдаланған қызметкердің кінәлі әрекеттері жұмыс беруші тарапынан сенімнің жоғалуына әкеп соқса, еңбек шарты жұмыс берушінің бастамасы бойынша бұзылуы мүмкін.

🔹Алайда істі қарау барысында жұмыс беруші талапкердің өз қызметтік жағдайын жеке мүддесіне немесе үшінші тұлғалардың мүддесіне, жұмыс берушінің мүдделеріне қайшы пайдаланып, өзі не басқа адамдар үшін материалдық немесе өзге де пайда алғанын дәлелдейтін айғақтарды ұсынбаған.

🔹Осы заң бұзушылықтарға байланысты Кассациялық сот К.-ның талабын қанағаттандырып, негізсіз жұмыстан шығарылған қызметкерді бұрынғы қызметіне қайта орналастырды, сондай-ақ жоғалтқан жалақысы мен моральдық зиянды өндіру туралы шешім қабылдады.

Азаматтық істер жөніндегі кассациялық соты

Кассационным судом восстановлены права незаконно уволенного работника

🔹К. обратилась в суд с иском о признании незаконным приказа о расторжении трудового договора и его отмене, восстановлении на работе, взыскании заработной платы за время вынужденного прогула, взыскании компенсации морального вреда.

🔹Отказывая в иске, суды первой и апелляционной инстанции указали на наличие постановления о привлечении истца к административной ответственности по пункту 1 части 1 статьи 238 КоАП за уклонение истцом в должности главного бухгалтера от ведения бухгалтерского учета, что обоснованно послужилооснованием для утраты к ней доверия со стороны работодателя.

🔹Отменяя судебные акты, Кассационный суд установил, что К. с февраля 2021 года работала главным бухгалтером в школе. Приказом от 23 января 2025 года трудовой договор с К. расторгнут по инициативе работодателя.

🔹Основанием для расторжения трудового договора послужил акт внутреннего расследования от 22 января 2025 года, установивший совершение виновных действий работника, обслуживающего денежные и товарные ценности, выразившиеся в ненадлежащем оформлении первичных документов (отсутствуют табеля учета использования рабочего времени, мемориальный ордер 5, журнал главная)за 2021 год.

🔹Основанием увольнения применен подпункт13) пункта 1 статьи 52 ТК, предусматривающийрасторжение трудового договора с работником по инициативе работодателя за совершение виновных действий или бездействий работником, обслуживающим денежные или товарные ценности, а также использующего свое служебное положение в своих интересах или в интересах третьего лица вопреки интересам работодателя взамен получения материальных или иных выгод для себя или других лиц, если эти действия или бездействие дают основания для утраты доверия к нему со стороны работодателя.

🔹В ходе рассмотрения дела работодателем не представлены доказательства, свидетельствующие об использовании истцом своего служебногоположения в своих интересах или в интересах третьего лица вопреки интересам работодателя взамен получения материальных или иных выгод для себя или других лиц.

🔹Ввиду указанных нарушений, Кассационным судом иск К. удовлетворен, необоснованно уволенный работник восстановлен в должности, с взысканием утраченного заработка и морального вреда.

Кассационный суд по гражданским делам