🛢️🇺🇲 Chevron Қазақстанда қалатын болды

DALA INSIDE дереккөзінің сөзінше, алдын-ала консультацияларда Қазақстан Chevron компаниясының Теңіз кенішіндегі жұмысын жалғастыра беруіне принципиалды келісімін бірден берген. Шеврон болса Қазақстанмен контрактты ұзартуды өзінің негізгі стратегиялық тапсырмасының бірі деп бекітіп қойған. Бір сөзбен айтқанда, екі тарап та ортақ жұмыстың жалғаса бергенін қалап отыр.

Бірақ келесі контракт 40 жылдық ұзақ мерзімге созылмауы тиіс, дейді дереккөз.

«Қазақстан 20-25 жылдық келісім-шарт нобайын ойластырып отыр. Шеврон болса кемінде 30 жылға шарт жасасқысы келеді. Тараптардың арасында осындай техникалық түйткілдер бар. Бірақ бастысы принципиалды келісімге қол жеткізілгендіктен, мұндай техникалық мәселелер тез шешіледі», - дейді, дереккөз.

Қазақстан тарапы біріккен кәсіпорын - Теңізшевройл басшылығына отандық мамандардың көбірек тартылуын сұраған. Шамамен 2028 жылы қазіргі директоры Уильям Якобидің орнын қазақстандық маман басуы мүмкін. Бұл жағынан алғанда Шеврон тарапынан проблема жоқ.

Теңіз мұнай кеніші бойынша Қазақстан мен Шеврон арасындағы 40 жылдық ғасыр контракты 2033 жылы аяқталады. 2028 жылға дейін тараптар осы келісімді ұзарту мәселесін шешуі тиіс. Теңіз кен орны Chevron компаниясына оның әлемдік дәлелденген мұнай қорының шамамен 23%-ын береді. Теңіз сияқты алпауыт кеніштер ұзақ уақыт бойы жоғары өндіріс деңгейін ұстап тұра алады.

Шевронның мұнай қорының шамамен тең жартысы АҚШ-та орын тепкен. Ол негізінен сланц бассейндерінде орналасқан. Ал сланцтың игеру мерзімі тым қысқа. Мысалы, 7-9 жылдан кейін сланц кеніші қысымды ұстамай, мұнай бермей қояды. Сонымен қатар, Шеврон Қарашығанақта да үлес ұстап отыр. Ол жердегі лицензиясы 2037 жылға дейін жарамды. Егер Chevron Теңізден айырылса, компанияның болашағы үлкен күмән тудырар еді. Сондықтан АҚШ алпауыты үшін мәселені қазір шешіп тастап, белгілі-бір гарантияға ие болған аса тиімді.

Қазір Теңіз кенішін игеріп жатқан Теңізшевройл бірлескен кәсіпорнында Шеврон 50%, ExxonMobil - 25%, Қазақстан - 20% және Лукойл 5% үлеске ие. Әу баста ТШО 50 де 50 болып, Шеврон мен Қазақстан арасында қылдай тең бөлінген болатын. Бірақ 1994-1996 жылдары Қазақстан өз үлесінің жартысын (ТШО-ның 25 пайыз үлесін) бір миллиард долларға ExxonMobil-ға сатып жіберді. Одан кейін Лукойлға 5% үлес берді. Енді Лукойл санкцияға ұшырағандықтан ТШО-дағы үлесі бойынша мәселені 11 күннің ішінде шешуі тиіс. Егер Лукойл сатып алушы таппаса, онда Қазақстан осы үлеске негізгі кандидат бола алады.

Chevron Венесуэладағы әлемдегі ең ірі мұнай қорын игеруге қатыса ма? Егер Шеврон бұл мүмкіндікке қол жеткізсе, болашақта олар үшін Теңіз мұнайының стратегиялық маңызы төмендеуі мүмкін. Себебі Венесуэладағы дәлелденген мұнай қоры Теңіз кенішін он орап алады. Және Шеврон үшін АҚШ-қа жақын жердегі кенішке иелік ету керемет логистикалық перспектива ашпақ. Бұл фактор американдықтардың Теңіз кеніші бойынша келіссөздердегі позициясын нығайтып тұр.

https://t.me/dalainside

🤌 Мәскеудегі қазақ лоббиі Владимир Соловьевты «орнына қою» мәселесін ақылдасты

Мәскеудегі қазақ лоббиі Қазақстан мен Ресей арасындағы климаттың жылы және тұрақты болуына мүдделі. Себебі, Ресейде қазақ олигархтарының үлкен инвестициялары мен бизнестері бар. Владимир Соловьев сынды Z-пропагандистер екі жақты бизнес аһуалға тек қана кедергі келтіруде. DALA INSIDE дереккөзінің сөзінше, ол үлкен қаржылық топтарға ұнамай отыр.

«Жабық есік жағдайында талқыланды. Осы аптада Кремльге жақын олигарх Сулейман Керимов арқылы Владимир Соловьевке Қазақстанға мүлде тиіспеуін сыпайы түрде ескертуі тиіс. Соловьев ақылға көнбесе, Тигран Кеосаян сценарийін қайталап, Соловьевті өмірден «аластатып» жіберу вариантын қарастыруы мүмкін. Бірақ бұл ең ақырғы нұсқа. Оған дейін жеткізбейтін сияқты. Пропагандист Сулейман Керимовтен қатты қорқады», - дейді, дереккөз.

Қазақстандық капиталдың Ресейдегі негізгі активтері банк саласынан қонақүйлер желісіне дейін созылып, өте ауқымды империяны құрайды. Азия-Тынық мұхит банкі Нұрсұлтан Назарбаевқа, The Carlton, Mövenpick, Pana отельдер желісі Болат Өтемұратов пен Қайрат Итемгеновке тиесілі. Сонымен бірге қазақ акционерлері КАМАЗ бен ГАЗ өндірістік топтарында өз үлестерін ұстап отыр. Осы капитал үшін Қазақстан мен Ресейдің арасы тыныш болып, түрлі саяси ойындардан аулақ жүргені тиімді. Себебі олар әзірбайжан бизнесінің Мәскеуде біршама позициясынан айрылып қалғанын өз көзімен көрді.

Мәскеулік пропагандистер анда-санда Қазақстанға тиісіп тұруды әдетке айналдырған. Кеосаян, Симоньян, Мардан, Федоров, Соловьевтар 2022 жылдан бері бұл тақырыпта тым еркінсіп кетті. Кейбір кезде Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі нота жолдап жүрді.

Мұндай саяси интригалар бизнеске де ұнамайды. Себебі, инвестициялық ахуал нашарлап, капиталдың қауіпсіздігіне қатер төнеді. Сол себепті Соловьев мәселесі осы аптада шешілуі тиіс.

https://t.me/dalainside

Шымкент қаласының кәсіпкері Бақыт Қалмен бірнеше жылдан бері әділдік іздеп, табалдырығын тоздырмаған мекемесі жоқ екенін айтады. Оның сөзінше, қалада «тоқсаныншы жылдардың әдісі» қайта жанданып, ұйымдасқан қылмыстық топ тарапынан қысым көрген. Алайда полиция, прокуратура және сот органдары істен қылмыс құрамын таппай, істі жауып тастаған, деп хабарлайды Todayinfo.kzақпарат агенттігі.

Қарыз жанармайдан басталған жанжал

Бақыт Қалмен 2023 жылы Шу ауданынан алған мемлекеттік тендер аясында жұмыс істеп жүрген. Жұмысты уақытында аяқтау үшін жанар-жағар май жетіспей, танысы, кәсіпкер Тәжіхан Ерназаровтан 3 миллион теңге көлемінде қарыз сұраған. Ерназаров ақшамен емес, жанармаймен көмектесе алатынын айтқан.
Алайда, Қалмен 33 миллион теңгелік жұмысын аяқтап, қаржы түсуі тиіс күні Ерназаровтың атынан Ерзах Турегелдиев келіп, кәсіпкерді қорқытып, бопсалай бастаған. Ол өзін 23 миллион теңге қарызсың деп мәлімдеп, ақшаның қашан түсетінін анықтаған соң, толық 33 миллионды иемденуді жоспарлаған.

«Крыша» ұсынып, кейін ұрып-соғып, ақшаны тартып алған

Осы кезеңде Ерзах Турегелдиев кәсіпкерге Төрехали Абдазимовты ертіп келеді. Төрехали өзін «көмектесем, ешкімге қарыз емессің, сені қорғаймын» деп таныстырған. Алайда, Қалменнің есепшотына 33 миллион теңге түскен күні оны ұрып-соғып, қаражатты жалған құжаттар арқылы сот орындаушының көмегімен үшінші тұлға – кәсіпкер Нышан Ержановтың есепшотына аудартқан.
Нышан Ержанов тергеу барысында берген жауабында қарама-қайшылыққа жол берген. Ол Қалменнің өзіне қарыз екенін айтқанымен, сотта Бақыт Қалмен бұл мәліметтің жалған екенін ресми құжаттармен дәлелдеген. Алайда сот бұл дәлелдерге назар аудармаған.

Көлік пен пәтер де қолдан кеткен

Бақыт Қалменнің есепшоттары бұғаттаулы болғандықтан, оның Ravon R3 автокөлігі қол астында жұмыс істеген Ақарыс Мәжитбековтың атына рәсімделген. Көлік автоломбардта 1,2 миллион теңгеге кепілде тұрған.
Кәсіпкердің айтуынша, Төрехали Абдазимов бұл көлікті де күш қолдану арқылы тартып алған. Қалменді ұрып-соғып, көлікті Төрехалидің атына өткізуге мәжбүрлеген. Кейін автокөлік оның әйелінің атына жазылған.
Бұдан кейін Төрехали кәсіпкердің әйелі Әсем Қалменнің атындағы Нұрсәт шағын ауданындағы екі бөлмелі пәтерді иемденген. Ол үшін Бақыт Қалменді тағы да соққыға жығып, заңды түрде ажырасуға мәжбүрлеген. Отбасы «бәрінен құтыламыз» деген үмітпен пәтерді Төрехалидің жұбайы Биғігүл Бердібекованың атына рәсімдеген.

400 миллион теңгелік «қарыз» және балаға қоқан-лоқы

Оқиға мұнымен аяқталмаған. Бақыт Қалменнің айтуынша, Төрехали Абдазимов оны өмірінде көрмеген, танымайтын адамдарға 400 миллион теңге қарызбындеген қолхаттарды нотариус арқылы жаздыруға мәжбүрлеген. Кейін бұл құжаттарды «арыздансаң, мойныңа іліп беремін» деп қорқыту құралына айналдырған.
Сонымен қатар, кәсіпкердің сөзінше, Төрехали ватсап арқылы қоңырау шалып, Ерзах Турегелдиевке тапсырма берген. Аудиожазбада «бұның баласы 64-мектепте оқиды, барып балаларын өлтір» деген қоқан-лоқы айтылғаны көрсетілген.

«Әділдік таппасам, Ақорда алдына барамын»

Амалы таусылған Бақыт Қалмен полицияға арызданған. Алайда құқық қорғау органдары істі бірнеше рет «қылмыс құрамы жоқ» деп тоқтатқан. Соттар мен прокуратура да кәсіпкердің уәждерін қолдамаған.

Кәсіпкердің адвокаты Бауыржан Исаковтың айтуынша, іс басынан бастап біржақты қаралған.

«Тергеу де, сот та, прокуратура да ақтау бағытымен жүрген. Сот үкімінде куәлардың айтпаған сөздері айтқандай етіп жазылған. Аудио және бейнематериалдар дәлел ретінде қабылданбады. Біз әділдікке жету үшін соттың барлық сатысынан өтеміз. Қоғам назар аудармаса, бұл іс жабулы күйінде қала береді», – дейді адвокат.

Ал Бақыт Қалмен егер заң аясында әділдікке қол жеткізе алмаса, Ақорда алдына барып өзін өртейтінінмәлімдеп отыр.

Азамат Турганбек - Көршілер

Бұл шығарма — бір подъездтің тарихын, әр қабаттағы адамдардың тағдырын, олардың өмірдегі күресі мен қуаныштарын суреттейтін философиялық повесть. Подъезд қабырғаларының арасында ұрыс-керіс, кешірім, махаббат және достық бір-бірімен өріліп, оқырманға адамгершілік, жауапкершілік пен өмірдің мәнін ойландырады.

Оразалы Шерхан - Сиқыр мен ғылым

Бұл кітапта сиқыр мен ғылым бір жолмен жүрмейді. Олар бір-біріне қарсы тұратын, бірін-бірі жоққа шығаратын екі күш ретінде бейнеленеді. Ғылым дәлел іздейді, есептейді, шектеу қояды. Ал сиқыр – сенімге, сезімге және түсініксіз құбылыстарға сүйенеді.

❤️ «Әйел вице-президент» сценарийінде Жанасова мен Еспаеваның кандидатуралары бар

Қазақстанда енгізілуі тиіс вице-президент институтында «әйел вице-президент» сценарийі де қарастырылған дейді, DALA INSIDE дереккөзі. Оның айтуынша, үміткерлер шорт-тізімінде Президент Әкімшілігі жетекшісінің орынбасары Әсел Жанасова мен Мәжіліс вице-спикері Дәния Еспаева тұр.

«Вице-президенттің мемлекет атынан халықаралық форумдарға қатысып, шетелдік делегациялармен кездесу өткізу функциясына Әсел Жұбанышқызы мен Дәния Мәдиқызы да тура келеді. Ал Парламент, яғни болашақ Құрылтаймен тығыз жұмыс істеуде Дәния Еспаеваның тәжірибесі мол. Бірақ Президент қызметін уақытша атқару қажеттілігі туындап қалса, онда Әсел Жанасованың экономикалық біліктілігі сәл жоғарырақ. Және ол логистикалық стратегияны жақсы меңгерген», - дейді, дереккөз.

Әсел Жанасова жас және энергиясы көп. Ал Дәния Еспаева парламентаризм ісінде мол тәжірибе жинаған. Бұл ретте жас энергия мен мол тәжірибе арасында таңдау жасауға тура келеді.

Бірақ дәл қазір «әйел вице-президент» сценарийі басты вариант болып қарастырылмаған. Дереккөз сөзінше, негізгі шорт-парақта Сенат спикері Мәулен Әшімбаев, Мемлекеттік кеңесші Ерлан Қарин мен Мәжіліс төрағасы Ерлан Қошанов бар. Енді Президенттің алдында күрмеуі қиын дилемма пайда болды.

«Үштіктің бірі вице-президент болса, тең баланс ұстау үшін екінші тұлғаны Құрылтай спикерлігіне, үшінші қайраткерді Үкімет басқаруға жіберу туралы шешім қабылдануы мүмкін», - дейді, дереккөз.

Экономикалық реформалардың негізгі картинасын айқындап алған Қазақстан енді саяси трансформацияны бастап кетті. Ол шамамен 2027 жылы аяқталады деп күтілуде.

https://t.me/dalainside

Алғы сөз
 
Бұл психологиялық проза кейіпкерлердің сыртқы әрекеттерінен гөрі, олардың ішкі күйзелісіне, сезім қозғалысына, ой ағысына көбірек үңіледі. Шындықтың үлесі бар бұл шығарма бүгінгі қоғамның тілге ауыр, жүрекке бату тақырыптарын ерекше бір жолмен оқырман көкейіне жеткізеді. Автор бұл кітапты ақтау үшін не болмаса айыптау үшін де емес — ұғыну үшін жазды.
 
Тимур Мустафаев 2026ж

🚢 Қазақстан Парсы шығанағындағы әскери катерлердің қозғалысын бақылауға көшті

Себебі АҚШ пен Иран арасындағы үлкен эскалация Ормуз бұғазына ауысуы мүмкін. Ол мұнай бағасын автоматты түрде барреліне 120 долларға дейін арттырады. Кеше халықаралық нарықтарда мұнай резервтері туралы жабық кеңестердің өткені белгілі болды. Бұл инвесторлардың бірден фьючерстерді қазіргі бағамен сатып алуға асығуына алып келмек.

Қазір ірі трейдерлер мен хедж-қорлар танкерлердің нақты қозғалысын, сақтандыру тарифтерін және Парсы шығанағы аймағындағы әскери-теңіз патрульдерінің кестесін қатар қарап отыр, дейді, дереккөз.

Басты қауіп бұғаздың толық жабылуы емес, онда жартылай басқарылатын хаостың орнауында болып тұр. Яғни ресми түрде бұғаз ашық болса да, сақтандыру құны күрт өседі, кейбір танкерлер маршрутты айналып өтеді, ал кейбірі жүкті кешіктіреді. Дәл осы сценарий Brent баррелін бірден 120 долларға итермелейді деп күтілуде.

Әрине, Иран бұл ойынды жақсы түсінеді. Тегеран үшін басты мақсат бұғазды жабу емес, оны кез келген сәтте жаба алатынын дәлелдеу. Себебі Иранның өзі экспорттан айырылғысы келмейді. Бірақ Вашингтон мен Тель-Авивке ықпал ете алатын аргументі болуы тиіс. Омандағы кездесуге ең алдымен аймақтағы бірқатар араб елдерінің лидерлері қатты мүдделі болып отырғанына қарағанда, олардың қоймаларындағы мұнайдың Ормузсыз тек қағаз жүзіндегі актив екенін монархтар да түсініп отыр.

Енді осының барлығы Қазақстан үшін нені білдіреді? Мұнай баррелі 120 доллардан асса, экспорттық түсім өседі, бюджет тыныс алады, Ұлттық қорға түсетін доллар көлемі артады. Бірақ бұл әлемдік инфляцияның тағы өршуіне алып келетіні факт. Себебі қымбат мұнай автоматты түрде жанармайды қымбаттатса, логистикаға тәуелді сауда тізбектеріндегі импорттық тауарлардың құны өседі. Ол бізге инфляцияның импорттық каналы арқылы келмек.

Ормуздағы шиеленіс алыстағы соғыс емес, біздің дүкендегі бағаға, халықтың көңіл-күйіне тікелей әсер ететін фактор болып отыр. Астананың Маскаттағы кездесуді жіті бақылайтыны да содан.

https://t.me/dalainside

💪 Олжас Бектенов сенімді ақтаған Премьер ретінде танылып отыр

Инсайдердің айтуынша, Олжас Бектеновке сенім вотумы жоғары және ол Үкіметті басқара беретін болады. Себебі дәл қазір оның орнын басатын альтернатива жоқ. Ол Қазақстан экономикасын 2024-2025 жылғы аса ауыр кезеңдерден сәтті алып шықты және орташа әлемдік өсімнен екі есе жоғары өсімге қол жеткізді.

2024 жыл Қазақстан экономикасы үшін оңай басталған жоқ. Геосаяси қысым, шикізат нарығындағы құбылмалылық, инфляциялық инерция, бюджетке түсетін жүктеме сынды қиындықтардың барлығы бір мезгілде әсер етті. Осындай жағдайда Үкімет тактикалық тесіктерді жамаумен емес, экономикалық жүйенің өзегін қайта құрумен айналысқан. Премьер-Министр Олжас Бектеновтың осы кезеңде қысқа мерзімді популизмнен бас тартып, құрылымдық шешімдерге басымдық бергенін көрдік.

Бектеновтың ең маңызды бетбұрысы салық және бюджет реформасы болды дейді, дереккөз. Үкімет үш жылдық бюджетті Ұлттық қордан нысаналы трансферттерсіз қалыптастыру мүмкіндігін қамтамасыз етті. Нәтижесінде 2028 жылға қарай бюджет тапшылығын ЖІӨ-нің 0,9%-на дейін қысқартуға жол ашылды және жергілікті бюджеттердің республикалық бюджетке тәуелділігі 2025 жылғы 50%-дан 2028 жылы 34%-ға дейін төмендейтін болады.

2025 жылдың қорытындысы бойынша жалпы ішкі өнім өсімі 6,5% болып, сонда бір жылда экономикаға 20,1 миллиард доллар қосылған. Бұл тек шикізат экспортына сүйенген өсім емес. Экономика мұнай мен металлсыз, өңдеу мен логистиканың жоғары қарқыны арқасында өсті. Былтыр 15 миллиард долларға жуық тікелей шетел инвестициялары келді. Ал негізгі капиталға салынған инвестиция 22,7 триллион теңгеге жетті.

«Қазір Олжас Бектеновке Президент тарапынан сенім вотумы жоғары болып тұр. Құрылтайға дейін түрлі дисбаланстарға жол бермеу үшін және салық реформасын бір ізге түсіру үшін үкімет басшысы лауазымында қала беретіні анық. Құрылтай құрылғаннан кейін жаңа үкімет құрамы жасақталады немесе қазіргі кабинет айтарлықтай жаңарады деп күтілуде. Осы алмағайып қиын мерзімнен ел экономикасын аман алып өту Бектеновке тапсырылғанын байқаймыз», - дейді, дереккөз.

Бектенов өзін жүйелі өзгерістердің адамы ретінде көрсетті. Себебі бұған дейінгі премьерлер көбіне өздері үшін қауіпсіз косметикалық өзгерістермен көбірек айналысатын. Бектенов үлкен сынның астында қаларын білсе де, тәуекелге барып, салық реформасы сынды өміріміз мен экономиканы 180 градусқа күрт өзгертетін ауыр, халыққа ұнамайтын шешімдерге батыл барды. Президент мұндай қайраткерлерді бағалайды. Сондықтан карт-бланшын ұзартқаны заңды.

DALA INSIDE жағдайды бақылап отыратын болады.

https://t.me/dalainside

Абдуас Санжар - Таңдау жасаған бала: Жауапкершілік жолында

Бұл кітап – қиял мен шындықтың, балалық пен жауапкершіліктің түйіскен тұсында туған шығарма. Мұнда кейіпкерлердің ішкі әлемі, олардың қорқынышы, күдігі, таңдауы мен шешімі басты орын алады. Әр оқиға тек әрекет емес, адамның ішкі күйінің көрінісі ретінде берілді.