Forwarded from DALA INSIDE
⛽ Көліктер істен шығып, жүргізушілер шығынға батуда. Энергетика министрлігі бұған дейін қайда қарады?
Қазақстанның бірнеше өңірінде жүргізушілер АИ-95 және АИ-98 бензинін құйғаннан кейін көліктерінде ақау пайда болғанын айтып, жаппай шағымдануда. Бірінде қозғалтқыш тұрақсыз жұмыс істей бастаған, енді бірі көлігін жөндеуге жүз мыңдаған теңге жұмсауға мәжбүр болған.
Сонда жанармай сапасын бақылауға жауапты мемлекеттік органдар осы уақытқа дейін не істеді? Энергетика министрлігі мәселе қоғамда резонанс тудырып, жүргізушілерден көптеген шағым түскеннен кейін ғана Павлодар мұнай-химия зауытында тексеру жүргізіп, бензиннен сынама ала бастаған.
Сонда сапаны бақылау жүйесі тек көліктер бұзылып, халық шығынға батқаннан кейін ғана іске қосылды ма? Энергетика министрі Ерлан Ақкенженов әзірге мәселенің нақты себебі анықталмағанын мәлімдеді. АЗС өкілдері зауытқа сілтейді, ал зауыт өз өнімінің сапасына қатысты тексеру жүргізіп жатыр. Осы аралықта қарапайым жүргізуші нақты жауапсыз қалып отыр.
Егер сараптама нәтижесінде көліктердің бұзылуына сапасыз бензин себеп болғаны дәлелденсе, бірнеше маңызды сұрақ туындайды.
Бұл жерде мәселе бір партия бензинде ғана емес. Мәселе - жанармай сапасын мемлекеттік бақылау жүйесінің қаншалықты тиімді жұмыс істеп отырғанында. Халық көлігі істен шыққаннан кейін тексеру жүргізу бақылау емес, салдармен күресу деп айтар едік.
Енді Энергетика министрлігі тек бензиннің қайдан шыққанын анықтап қана қоймай, неге бұл жағдайдың алдын алмағанын да қоғамға түсіндірсін.
https://t.me/dalainside
Қазақстанның бірнеше өңірінде жүргізушілер АИ-95 және АИ-98 бензинін құйғаннан кейін көліктерінде ақау пайда болғанын айтып, жаппай шағымдануда. Бірінде қозғалтқыш тұрақсыз жұмыс істей бастаған, енді бірі көлігін жөндеуге жүз мыңдаған теңге жұмсауға мәжбүр болған.
Сонда жанармай сапасын бақылауға жауапты мемлекеттік органдар осы уақытқа дейін не істеді? Энергетика министрлігі мәселе қоғамда резонанс тудырып, жүргізушілерден көптеген шағым түскеннен кейін ғана Павлодар мұнай-химия зауытында тексеру жүргізіп, бензиннен сынама ала бастаған.
Сонда сапаны бақылау жүйесі тек көліктер бұзылып, халық шығынға батқаннан кейін ғана іске қосылды ма? Энергетика министрі Ерлан Ақкенженов әзірге мәселенің нақты себебі анықталмағанын мәлімдеді. АЗС өкілдері зауытқа сілтейді, ал зауыт өз өнімінің сапасына қатысты тексеру жүргізіп жатыр. Осы аралықта қарапайым жүргізуші нақты жауапсыз қалып отыр.
Егер сараптама нәтижесінде көліктердің бұзылуына сапасыз бензин себеп болғаны дәлелденсе, бірнеше маңызды сұрақ туындайды.
- Кім жауап береді?
- Жүргізушілердің шығынын кім өтейді?
- Сапасыз жанармайдың АЗС-ке дейін жетуіне кім жол берді?
- Ең бастысы, мұндай жағдайды алдын ала анықтауы тиіс бақылау жүйесі неге жұмыс істемеді?
Бұл жерде мәселе бір партия бензинде ғана емес. Мәселе - жанармай сапасын мемлекеттік бақылау жүйесінің қаншалықты тиімді жұмыс істеп отырғанында. Халық көлігі істен шыққаннан кейін тексеру жүргізу бақылау емес, салдармен күресу деп айтар едік.
Енді Энергетика министрлігі тек бензиннің қайдан шыққанын анықтап қана қоймай, неге бұл жағдайдың алдын алмағанын да қоғамға түсіндірсін.
https://t.me/dalainside
Forwarded from Кітап үзіндісі
– Сен өзгеріп кетіпсің, - деді дауыстап.
– Енді…он сегізге келдім.
– Әлі бір ай жиырма екі күн бар.
– Ұмытпапсыз…
Мұхтар Мағауин «Көк мұнар»
https://t.me/kitapuzindisi
– Енді…он сегізге келдім.
– Әлі бір ай жиырма екі күн бар.
– Ұмытпапсыз…
Мұхтар Мағауин «Көк мұнар»
https://t.me/kitapuzindisi
❤3👍2
Forwarded from Қазақша кітаптар
Сусана Марч - Күн сайын әрне жоғалмақ
Испан жазушысы Сусана Марч қазақ тіліне аударылып отырған осы романымен аты шығып, белгілі болған адам. Бұл кітапта испан халқының І936-І939 жылдарда басына түскен ауыртпалық суреттеледі. Қираған қала, не істерін білмей аңырған адамдар, зар илеп жылаған бала туралы айтылады. Жаңа ғана өмірге аяқ басқан ержеткен ұл мен бойжеткен қыздың күл болған арманы, тұл болған махаббаты әңгімеленеді.
Испан жазушысы Сусана Марч қазақ тіліне аударылып отырған осы романымен аты шығып, белгілі болған адам. Бұл кітапта испан халқының І936-І939 жылдарда басына түскен ауыртпалық суреттеледі. Қираған қала, не істерін білмей аңырған адамдар, зар илеп жылаған бала туралы айтылады. Жаңа ғана өмірге аяқ басқан ержеткен ұл мен бойжеткен қыздың күл болған арманы, тұл болған махаббаты әңгімеленеді.
Forwarded from DALA INSIDE
🧠 Қариннің келуімен Қазақстан Think tank жүйесіне өтетін болады
Вице-президент институты Қазақстанның аналитикалық қуатын күшейтуі тиіс. Ерлан Қариннің стратегиялық талдау тәжірибесі жоғары. Ол кезінде Президент жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтын басқарды, мемлекеттік басқару жүйесінде қоғамдық-саяси процестерді талдаумен ұзақ айналысты.
Үкімет кез келген реформаның экономикалық тиімділігін есептей алса да, оның үш жылдан кейін инфляцияға, бизнеске, өңірлерге, халықтың табысына немесе қоғамдық көңіл-күйге қалай әсер ететінін кешенді бағалау әлдеқайда күрделі.
Вице-президент институтының маңызды функцияларының бірі осындай стратегиялық аналитикалық сүзгі болатыны сөзсіз. Үкімет белгілі бір бастама ұсынса, Президентке тек сол бастаманың артықшылықтары емес, оның балама сценарийлері, тәуекелдері мен ұзақ мерзімді салдары да қатар беріле бастамақ. Бұл система Think tank деп аталады. Оның басты фокусы бүгінгі мәселені ғана емес, ертеңгі салдарын көруге бағытталған.
Демек Қазақстан шешім қабылдаудың жаңа архитектурасына ауыспақ. Мысалы, қыркүйек-қазан айларында осы жүйе арқылы қабылданған алғашқы шешімдерді көретін боламыз.
https://t.me/dalainside
Вице-президент институты Қазақстанның аналитикалық қуатын күшейтуі тиіс. Ерлан Қариннің стратегиялық талдау тәжірибесі жоғары. Ол кезінде Президент жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтын басқарды, мемлекеттік басқару жүйесінде қоғамдық-саяси процестерді талдаумен ұзақ айналысты.
Қазақстанда аналитика жоқ емес. Министрліктер, Президент Әкімшілігі, Ұлттық банк, ҚСЗИ, зерттеу институттары мен сарапшылар жеткілікті. Бірақ көбінде осы ақпараттың барлығы бір жерге жиналып, мемлекеттік шешім қабылдауға арналған тұтас аналитикалық өнімге айнала бермейді.
Үкімет кез келген реформаның экономикалық тиімділігін есептей алса да, оның үш жылдан кейін инфляцияға, бизнеске, өңірлерге, халықтың табысына немесе қоғамдық көңіл-күйге қалай әсер ететінін кешенді бағалау әлдеқайда күрделі.
Вице-президент институтының маңызды функцияларының бірі осындай стратегиялық аналитикалық сүзгі болатыны сөзсіз. Үкімет белгілі бір бастама ұсынса, Президентке тек сол бастаманың артықшылықтары емес, оның балама сценарийлері, тәуекелдері мен ұзақ мерзімді салдары да қатар беріле бастамақ. Бұл система Think tank деп аталады. Оның басты фокусы бүгінгі мәселені ғана емес, ертеңгі салдарын көруге бағытталған.
Демек Қазақстан шешім қабылдаудың жаңа архитектурасына ауыспақ. Мысалы, қыркүйек-қазан айларында осы жүйе арқылы қабылданған алғашқы шешімдерді көретін боламыз.
https://t.me/dalainside
👎3👏1
Forwarded from Кітап үзіндісі
Қазақ қанша қонақжай болғанымен, үйінде еркегі жоқ жас әйелдің сыпайы сылтау айтып, жолаушыны қондырмай жіберуге қақысы бар. Ертең сөз болады, күйеуімнің бетіне шіркеу келеді деп жасқанар еді.
Қабдеш Жұмаділов «Тағдыр»
https://t.me/kitapuzindisi
Қабдеш Жұмаділов «Тағдыр»
https://t.me/kitapuzindisi
❤4👍3
Forwarded from Кітап үзіндісі
Атом көлі – жансыз, нәрсіз көл. Қыбыр еткен жәндігі жоқ, ешкімге пана, сая бола алмайтын пайдасыз, өлі табиғат. Жағасында жайқалған көгі жоқ, өңі жоқ. Жері де, топырағы да нәрсіз, құнарсыз, шөл даладай қурап, қаңсып, қаңырап жатыр. Түн баласына қарай көл бойында бөтен дауыс гүрілдеп, күңіренгендей, күрсінгендей болады. Содан жүрексінген жолаушы бұл тұсқа беттемейді, көл басына түнемейді.
Бекежан Тілегенов «Қара жел»
https://t.me/kitapuzindisi
Бекежан Тілегенов «Қара жел»
https://t.me/kitapuzindisi
👍1
Forwarded from Кітап үзіндісі
Қинайды тағдырымды табалап күз,
Қайғысыз, жан ба едіңіз қанағатсыз?..
Алыстап күннен-күнге менен, аға,
Апырмау, қайда кетіп бара жатсыз?
Исраил Сапарбай «Мен сізді сүйген едім»
https://t.me/kitapuzindisi
Қайғысыз, жан ба едіңіз қанағатсыз?..
Алыстап күннен-күнге менен, аға,
Апырмау, қайда кетіп бара жатсыз?
Исраил Сапарбай «Мен сізді сүйген едім»
https://t.me/kitapuzindisi
❤2
Forwarded from Қазақша кітаптар
Немат Келімбетов - Күншілдік
Жазушы Немат Келімбетовтің «Күншілдік» атты хикаят-диалогында күллі кесапат, жамандық атаулының қайнар-бастауы күншілдік екендігі нақты деректер негізінде баяндалған.
Сондай-ақ күншілдіктің өмірге келуіне себепші болатын адам бойындағы жағымсыз қасиеттер – қызғаншақтық, ашкөздік, тәкаппарлық, ызақорлық т.б туралы да сөз болады.
Жазушы Немат Келімбетовтің «Күншілдік» атты хикаят-диалогында күллі кесапат, жамандық атаулының қайнар-бастауы күншілдік екендігі нақты деректер негізінде баяндалған.
Сондай-ақ күншілдіктің өмірге келуіне себепші болатын адам бойындағы жағымсыз қасиеттер – қызғаншақтық, ашкөздік, тәкаппарлық, ызақорлық т.б туралы да сөз болады.
🥰1
Forwarded from DALA INSIDE
🏦 Мемлекет банктерді экономикаға кредит беруге толық мәжбүрлей алмады
Банктерден ақша шықпағандықтан, Ұлттық қордан келесі жылы көбірек қаржы алып, түрлі жобаларды қаржыландыру бойынша жоспар құрылды. Оған қоса, «Бәйтерек» қоры сыртқы және ішкі нарықтан қарыз алып, оны бірнеше кәсіпорын ашуға бағыттайтын болады. Есесіне, мемлекет енді банктерге мүлде көмектеспеуге ниетті.
Еліміздегі банктерде ақша қоры аз емес. 1 тамыздағы жағдай бойынша банк жүйесінің активтері 75,6 трлн теңгеге жетті. Оның 23,2 трлн теңгесі жоғары өтімді активтер қатарында. Бір айдың өзінде өтімді активтер тағы 4%-ға көбейген. Демек, ақша бар. Ұлттық банктің 7 күндік депозиттік аукциондары тамыз-қыркүйекте 16,75% кірістілікпен өтті. 4 қыркүйектегі бір ғана аукционға банктер 2,7 трлн теңге әкелген. Сонда банктердің экономика мен бизнесті қаржыландырғаннан көрі, ноталар мен облигацияларға ақша сала салып, оңай табыс табуға үйреніп алғанын көреміз.
Бір ғана мысал. 2026 жылдың алғашқы алты айында мемлекет алдындағы қарызы 900 миллиард теңгеден кем түсейтін Alatau City банкінің инвестициялық бағалы қағаздары клиенттерге берген кредитінен де көп болған. Оның 1,4 триллион теңгелік инвестициялық портфелінің кемінде 756,8 миллиард теңгесі мемлекеттік облигациялар мен Ұлттық банк ноталарына салынған. Сонда банктің облигация мен басқа инвестициялық қағазға салған ақшасы клиенттерге берген кредитінен 218 миллиард теңгеге көп.
Қазіргі қалыптасқан жағдайда банктер экономиканы кредиттеуге мүлде құлықсыз. Ал мемлекет кәсіпкерлікті күшейтіп, түрлі нысандар салу үшін сырттан қарыз алуға мәжбүр. Үкіметтің банктерді ортақ іске тарту бойынша ниеті мүлде орындалмады.
https://t.me/dalainside
Банктерден ақша шықпағандықтан, Ұлттық қордан келесі жылы көбірек қаржы алып, түрлі жобаларды қаржыландыру бойынша жоспар құрылды. Оған қоса, «Бәйтерек» қоры сыртқы және ішкі нарықтан қарыз алып, оны бірнеше кәсіпорын ашуға бағыттайтын болады. Есесіне, мемлекет енді банктерге мүлде көмектеспеуге ниетті.
«Банктер экономиканы қолдай қоймағандықтан, мемлекет ҚНРДА арқылы өзінің риторикасын қатаңдатты. Тіпті келесі жылы банктер ұстап отырған мемлекеттік қарызды толық қайтарып алу керек деген консенсус бар. Қазір банктер график бойынша борыштарын төлеп отыр. Бірақ ол мемлекетті қанағаттандырмайды. Банктер барлық қарызын бірден қайтарса, дәл сол ақшаны мемлекет «Бәйтерек» қорына беріп, кәсіпкерлік пен бизнесті қаржыландыра бастауы мүмкін», - дейді, дереккөз.
Еліміздегі банктерде ақша қоры аз емес. 1 тамыздағы жағдай бойынша банк жүйесінің активтері 75,6 трлн теңгеге жетті. Оның 23,2 трлн теңгесі жоғары өтімді активтер қатарында. Бір айдың өзінде өтімді активтер тағы 4%-ға көбейген. Демек, ақша бар. Ұлттық банктің 7 күндік депозиттік аукциондары тамыз-қыркүйекте 16,75% кірістілікпен өтті. 4 қыркүйектегі бір ғана аукционға банктер 2,7 трлн теңге әкелген. Сонда банктердің экономика мен бизнесті қаржыландырғаннан көрі, ноталар мен облигацияларға ақша сала салып, оңай табыс табуға үйреніп алғанын көреміз.
Бір ғана мысал. 2026 жылдың алғашқы алты айында мемлекет алдындағы қарызы 900 миллиард теңгеден кем түсейтін Alatau City банкінің инвестициялық бағалы қағаздары клиенттерге берген кредитінен де көп болған. Оның 1,4 триллион теңгелік инвестициялық портфелінің кемінде 756,8 миллиард теңгесі мемлекеттік облигациялар мен Ұлттық банк ноталарына салынған. Сонда банктің облигация мен басқа инвестициялық қағазға салған ақшасы клиенттерге берген кредитінен 218 миллиард теңгеге көп.
Қазіргі қалыптасқан жағдайда банктер экономиканы кредиттеуге мүлде құлықсыз. Ал мемлекет кәсіпкерлікті күшейтіп, түрлі нысандар салу үшін сырттан қарыз алуға мәжбүр. Үкіметтің банктерді ортақ іске тарту бойынша ниеті мүлде орындалмады.
https://t.me/dalainside
Alatau City Оңтүстік Кореяның технологиялық көшбасшыларымен бірлесіп, жаңа буын цифрлық архитектурасын қалайды.
«Alatau City Authority» арнаулы басқару ұйымы, оңтүстіккореялық технологиялық компаниялар AST Holdings Co., Ltd. және ILJOO GnS Co., Ltd. Smart City және цифрлық технологиялар саласындағы ынтымақтастық туралы үшжақты меморандумға қол қойды.
Құжат Alatau City аумағында цифрлық егіз (Digital Twin) және заттар интернеті (IoT) технологияларын қолдану бойынша бірлескен пилоттық жобаны (Proof of Concept, PoC) іске қосуды көздейді.
Қол қою рәсімі Пусанда Global Smart City Expo халықаралық көрмесі аясында өтті және жаңа қаланы құруға әлемнің жетекші құзыреттерін тарту жолындағы практикалық қадам болды.
Alatau City Қазақстанның урбанизация мен іскерлік белсенділіктің жаңа ауқымды орталығы ретінде дамып келеді. Жобаның негізгі артықшылығы – физикалық құрылыс салумен қатар, жасанды интеллект құралдарын, деректерді жинауды және заттар интернетін (IoT) қалалық кеңістікке нөлден кіріктіре отырып, бірыңғай цифрлық инфрақұрылымды басынан қалау мүмкіндігі.
Меморандум аясында тараптар бірден қымбатқа түсетін толыққанды ендірулерге көшпей, технологияларды практикалық сынақтан өткізеді. Пилоттық жоба қалалық деректерді жинау мен синхрондауды, инженерлік жүйелердің мониторингін тексеруге мүмкіндік береді. Болашақта цифрлық модель қала құрылысында, көлік логистикасында, коммуналдық желілер мониторингінде және экологиялық қауіпсіздік саласында басқарушылық шешімдер қабылдаудың қолданбалы құралына айналады.
«Alatau City Authority» арнаулы басқару ұйымы, оңтүстіккореялық технологиялық компаниялар AST Holdings Co., Ltd. және ILJOO GnS Co., Ltd. Smart City және цифрлық технологиялар саласындағы ынтымақтастық туралы үшжақты меморандумға қол қойды.
Құжат Alatau City аумағында цифрлық егіз (Digital Twin) және заттар интернеті (IoT) технологияларын қолдану бойынша бірлескен пилоттық жобаны (Proof of Concept, PoC) іске қосуды көздейді.
Қол қою рәсімі Пусанда Global Smart City Expo халықаралық көрмесі аясында өтті және жаңа қаланы құруға әлемнің жетекші құзыреттерін тарту жолындағы практикалық қадам болды.
Alatau City Қазақстанның урбанизация мен іскерлік белсенділіктің жаңа ауқымды орталығы ретінде дамып келеді. Жобаның негізгі артықшылығы – физикалық құрылыс салумен қатар, жасанды интеллект құралдарын, деректерді жинауды және заттар интернетін (IoT) қалалық кеңістікке нөлден кіріктіре отырып, бірыңғай цифрлық инфрақұрылымды басынан қалау мүмкіндігі.
Меморандум аясында тараптар бірден қымбатқа түсетін толыққанды ендірулерге көшпей, технологияларды практикалық сынақтан өткізеді. Пилоттық жоба қалалық деректерді жинау мен синхрондауды, инженерлік жүйелердің мониторингін тексеруге мүмкіндік береді. Болашақта цифрлық модель қала құрылысында, көлік логистикасында, коммуналдық желілер мониторингінде және экологиялық қауіпсіздік саласында басқарушылық шешімдер қабылдаудың қолданбалы құралына айналады.
❤2
Forwarded from Қазақша кітаптар
Оқу деген басқаның тәжірибесін заңды түрде ұрлау. Сіз білім жию үшін жылдарды жұмсасаңыз, басқа біреу бірнеше сағатта ақылды, ұлы адамдар мен стратегтердің өмірлік тәжірибе сығындысын сіңіре алады. Егер бұл құралды пайдалана алмасаңыз, ғажайыптан өз еркіңізбен бас тартып, құр қаласыз. Нәтижесінде сіздің даму деңгейіңіз әліппені танымайтындардан айырмасы болмай қалады.
https://t.me/kzkitap
https://t.me/kzkitap
❤1👍1
Forwarded from DALA INSIDE
⛽ Мұнайшылар дабыл қағуда. Әңгіме бензин маржасына қатысты болып отыр
DALA INSIDE-қа белгілі болғандай, қазақстандық мұнай өндіруші компаниялар Мемлекет басшысына ұжымдық түрде жүгініп, жанар-жағармай нарығын либерализациялаудан түскен қосымша маржаның мемлекетке алынатын үлесін қазіргі 50%-дан 95%-ға дейін көтермеуді сұраған.
Әңгіме жай ғана акциз мөлшерін индексациялау туралы емес. Егер мұнайшылардың келтірген дерегі рас болса, Үкімет нарықтық бағаға көшуден өндірушілер алған қосымша табыстың іс жүзінде барлығын дерлік фискалдық механизм арқылы бюджетке қайтаруды қарастырып отыр.
Алайда мұнай өндірушілерінің есебінше, мәселе тек осы 50%-бен шектелмейді. ҚҚС пен басқа да жанама салықтарды қосқанда, либерализациядан пайда болған маржаның нақты фискалдық алынуы қазірдің өзінде орта есеппен 64–70%-ға жетеді. Ал қосымша акциз арқылы алынатын үлес 95%-ға көтерілсе, ішкі нарыққа мұнай жеткізудің экономикасы түбегейлі өзгеруі мүмкін. Егер ішкі нарықтағы бағаны еркін жібергеннен кейін пайда болған маржаның 95%-ы қайта алынатын болса, компаниялар үшін либерализацияның экономикалық мәні жоғалады деген уәж айтылып отыр.
Нәтижесінде өндірушілер ішкі нарыққа мұнай жеткізуден шығын шегуі, жаңа кен орындары мен өндіріске инвестиция салуға ынтасы төмендеуі мүмкін. Ал ұзақ мерзімде бұл жанар-жағармаймен тұрақты қамтамасыз ету мәселесіне де әсер етуі ықтимал деп қауіптенеді сала өкілдері.
Айта кетейік, жаңа Салық кодексі аясында 2026 жылдан бастап мұнай өнімдеріне қолданылатын базалық акциздер де өсті. Бензиннің көтерме саудасындағы базалық ставка 38 134 теңге/тонна деңгейінде белгіленген.
DALA INSIDE бұл бастаманың Үкіметте қандай деңгейде қаралып жатқанын және 95% көрсеткішінің нақты қай мемлекеттік органнан шыққанын анықтауды жалғастырады.
https://t.me/dalainside
DALA INSIDE-қа белгілі болғандай, қазақстандық мұнай өндіруші компаниялар Мемлекет басшысына ұжымдық түрде жүгініп, жанар-жағармай нарығын либерализациялаудан түскен қосымша маржаның мемлекетке алынатын үлесін қазіргі 50%-дан 95%-ға дейін көтермеуді сұраған.
Әңгіме жай ғана акциз мөлшерін индексациялау туралы емес. Егер мұнайшылардың келтірген дерегі рас болса, Үкімет нарықтық бағаға көшуден өндірушілер алған қосымша табыстың іс жүзінде барлығын дерлік фискалдық механизм арқылы бюджетке қайтаруды қарастырып отыр.
Қазір механизм былай жұмыс істейді. Бензин мен дизельдің көтерме бағасы белгіленген деңгейден жоғарылаған жағдайда қосымша маржаның 50%-ы акциз арқылы алынады. Мәселен, бензин бойынша акциз формуласына көтерме бағаның шекті деңгейден асқан бөлігінің 50%-ы енгізілген. Дизельге де ұқсас механизм қолданылады. Бұл формула Үкіметтің қолданыстағы қаулысында бекітілген.
Алайда мұнай өндірушілерінің есебінше, мәселе тек осы 50%-бен шектелмейді. ҚҚС пен басқа да жанама салықтарды қосқанда, либерализациядан пайда болған маржаның нақты фискалдық алынуы қазірдің өзінде орта есеппен 64–70%-ға жетеді. Ал қосымша акциз арқылы алынатын үлес 95%-ға көтерілсе, ішкі нарыққа мұнай жеткізудің экономикасы түбегейлі өзгеруі мүмкін. Егер ішкі нарықтағы бағаны еркін жібергеннен кейін пайда болған маржаның 95%-ы қайта алынатын болса, компаниялар үшін либерализацияның экономикалық мәні жоғалады деген уәж айтылып отыр.
Нәтижесінде өндірушілер ішкі нарыққа мұнай жеткізуден шығын шегуі, жаңа кен орындары мен өндіріске инвестиция салуға ынтасы төмендеуі мүмкін. Ал ұзақ мерзімде бұл жанар-жағармаймен тұрақты қамтамасыз ету мәселесіне де әсер етуі ықтимал деп қауіптенеді сала өкілдері.
Айта кетейік, жаңа Салық кодексі аясында 2026 жылдан бастап мұнай өнімдеріне қолданылатын базалық акциздер де өсті. Бензиннің көтерме саудасындағы базалық ставка 38 134 теңге/тонна деңгейінде белгіленген.
DALA INSIDE бұл бастаманың Үкіметте қандай деңгейде қаралып жатқанын және 95% көрсеткішінің нақты қай мемлекеттік органнан шыққанын анықтауды жалғастырады.
https://t.me/dalainside
Forwarded from Қазақша кітаптар
«Кітап оқитын ұлт» кітап оқу марафонына тіркелу басталды!
Жоба еліміздің барлық өңірінен қатысушыларды біріктіріп, кітап оқуды насихаттауға және оқу мәдениетін дамытуға бағытталған ең ауқымды ұлттық бастамалардың бірі.
Толығырақ: https://reading-nation.kz/
https://t.me/kzkitap
Жоба еліміздің барлық өңірінен қатысушыларды біріктіріп, кітап оқуды насихаттауға және оқу мәдениетін дамытуға бағытталған ең ауқымды ұлттық бастамалардың бірі.
Толығырақ: https://reading-nation.kz/
https://t.me/kzkitap
❤1
Forwarded from DALA INSIDE
🇰🇿 Салық түсімі артса да бюджет Ұлттық қор мен қарыздан ажырай алмады
Қазақстандағы салық реформасы бюджет кірісін ұлғайта бастағанымен, мемлекеттің Ұлттық қор трансферттері мен қарызға тәуелділігін әзірге айтарлықтай төмендете алған жоқ. Мұндай қорытындыны Ұлттық банктің тамыз айындағы ақша-кредит саясаты жөніндегі баяндамасындағы деректерден көруге болады.
2026 жылдың бірінші жартысында салық түсімдері нақты мәнде 5,7%-ға өскен. Өсімге негізінен қосылған құн салығы мен пайдалы қазбаларды өндіру салығы ықпал еткен. Бірақ экономиканың көлемімен салыстырғанда өзгеріс аса үлкен емес. Себебі салық түсімдерінің ЖІӨ-дегі үлесі бір жыл ішінде небәрі 17,5%-дан 17,7%-ға көтерілген. Яғни мемлекет көбірек салық жинай бастағанымен, бюджеттің өзінің тұрақты кіріс базасы сапалық тұрғыдан күрт кеңейді деуге әлі ерте.
Сонымен бірге бюджетті ұстап тұрған негізгі тіректердің бірі әлі де Ұлттық қор болып отыр. Қаңтар-шілде аралығында бюджетке 2,80 трлн теңге трансферт түскен. Оның 2,32 трлн теңгесі Ұлттық қордан берілген кепілдендірілген трансферт. 2026 жылға мұндай трансферттің жалпы көлемі 2,77 трлн теңге болып бекітілген. Демек жеті айдың өзінде жылдық лимиттің басым бөлігі пайдаланылып қойған. Заң бойынша биыл Ұлттық қордан нысаналы трансферт қарастырылмаған.
Ұлттық банк бюджеттегі консолидация әзірге кірісті күрт өсіру арқылы емес, шығыстарды шектеу арқылы жүріп жатқанын атап өтеді. Бірінші жартыжылдықта мемлекеттік шығыстар номиналды түрде 11,7%-ға ұлғайғанымен, олардың ЖІӨ-дегі үлесі 24,7%-дан 23,5%-ға төмендеді. Мұнайлы емес дефицит 7,1%-ға дейін қысқарды. Бірақ жалпы бюджет тапшылығы, керісінше, ЖІӨ-нің 3,2%-ына дейін өскен.
Оған қоса, бюджетке қарыздың өзі барған сайын қымбатқа түсіп келеді. Жеті айда мемлекеттік борышты өтеуге 2,43 трлн теңге жұмсалған. Ал бүкіл жылға жоспарланған сома 3,47 трлн теңге болып отырб Яғни қарыз бойынша пайыздар мен төлемдердің өсуі білім, денсаулық сақтау, инфрақұрылым секілді басқа бағыттарға жұмсалатын бюджет ресурсын біртіндеп тарылтады.
Бұдан бөлек, кіріс пен шығыс арасындағы алшақтық та кеңейіп отыр. Қаңтар-шілдеде республикалық бюджет шығыстары 14,75 трлн теңгеге жетсе, кірістер 12,36 трлн теңге болды. Бюджет тапшылығы бірінші жартыжылдықтағы 2,13 трлн теңгеден жеті ай қорытындысында 2,8 трлн теңгеге дейін өсті. Оны қаржыландыру үшін жыл басынан бері 4,68 трлн теңге көлемінде қарыз тартылған.
Осылайша салық реформасының алғашқы нәтижесі парадоксалды болып шықты. Иә, салық көбірек жиналып жатыр. Бірақ ол бюджеттің құрылымдық проблемасын жойған жоқ. Сондықтан оған болашақта реформа деп атау емес, коррекция деген атау берілуі мүмкін. Себебі реформа - фундаменталды нәрселерді өзгертетін ұғым. Қазір фундаменталды ештеңе өзгермеді.
DALA INSIDE реформа барысын бақылап отырмақ. Бірге бақылайық 👇
https://t.me/dalainside
Қазақстандағы салық реформасы бюджет кірісін ұлғайта бастағанымен, мемлекеттің Ұлттық қор трансферттері мен қарызға тәуелділігін әзірге айтарлықтай төмендете алған жоқ. Мұндай қорытындыны Ұлттық банктің тамыз айындағы ақша-кредит саясаты жөніндегі баяндамасындағы деректерден көруге болады.
2026 жылдың бірінші жартысында салық түсімдері нақты мәнде 5,7%-ға өскен. Өсімге негізінен қосылған құн салығы мен пайдалы қазбаларды өндіру салығы ықпал еткен. Бірақ экономиканың көлемімен салыстырғанда өзгеріс аса үлкен емес. Себебі салық түсімдерінің ЖІӨ-дегі үлесі бір жыл ішінде небәрі 17,5%-дан 17,7%-ға көтерілген. Яғни мемлекет көбірек салық жинай бастағанымен, бюджеттің өзінің тұрақты кіріс базасы сапалық тұрғыдан күрт кеңейді деуге әлі ерте.
Жеті айдың қорытындысы да осы картинаны көрсетеді. Республикалық бюджет кірісі 12,36 трлн теңгені құраса, оның 9,34 трлн теңгесі салықтан түскен. ҚҚС бюджетке 4,26 трлн теңге әкелгенімен, жоспар небәрі 90,3%-ға орындалған. Корпоративтік табыс салығынан 2,73 трлн теңге жиналып, жоспардың 96,8%-ы орындалды.
Сонымен бірге бюджетті ұстап тұрған негізгі тіректердің бірі әлі де Ұлттық қор болып отыр. Қаңтар-шілде аралығында бюджетке 2,80 трлн теңге трансферт түскен. Оның 2,32 трлн теңгесі Ұлттық қордан берілген кепілдендірілген трансферт. 2026 жылға мұндай трансферттің жалпы көлемі 2,77 трлн теңге болып бекітілген. Демек жеті айдың өзінде жылдық лимиттің басым бөлігі пайдаланылып қойған. Заң бойынша биыл Ұлттық қордан нысаналы трансферт қарастырылмаған.
Ұлттық банк бюджеттегі консолидация әзірге кірісті күрт өсіру арқылы емес, шығыстарды шектеу арқылы жүріп жатқанын атап өтеді. Бірінші жартыжылдықта мемлекеттік шығыстар номиналды түрде 11,7%-ға ұлғайғанымен, олардың ЖІӨ-дегі үлесі 24,7%-дан 23,5%-ға төмендеді. Мұнайлы емес дефицит 7,1%-ға дейін қысқарды. Бірақ жалпы бюджет тапшылығы, керісінше, ЖІӨ-нің 3,2%-ына дейін өскен.
Оған қоса, бюджетке қарыздың өзі барған сайын қымбатқа түсіп келеді. Жеті айда мемлекеттік борышты өтеуге 2,43 трлн теңге жұмсалған. Ал бүкіл жылға жоспарланған сома 3,47 трлн теңге болып отырб Яғни қарыз бойынша пайыздар мен төлемдердің өсуі білім, денсаулық сақтау, инфрақұрылым секілді басқа бағыттарға жұмсалатын бюджет ресурсын біртіндеп тарылтады.
Бұдан бөлек, кіріс пен шығыс арасындағы алшақтық та кеңейіп отыр. Қаңтар-шілдеде республикалық бюджет шығыстары 14,75 трлн теңгеге жетсе, кірістер 12,36 трлн теңге болды. Бюджет тапшылығы бірінші жартыжылдықтағы 2,13 трлн теңгеден жеті ай қорытындысында 2,8 трлн теңгеге дейін өсті. Оны қаржыландыру үшін жыл басынан бері 4,68 трлн теңге көлемінде қарыз тартылған.
Осылайша салық реформасының алғашқы нәтижесі парадоксалды болып шықты. Иә, салық көбірек жиналып жатыр. Бірақ ол бюджеттің құрылымдық проблемасын жойған жоқ. Сондықтан оған болашақта реформа деп атау емес, коррекция деген атау берілуі мүмкін. Себебі реформа - фундаменталды нәрселерді өзгертетін ұғым. Қазір фундаменталды ештеңе өзгермеді.
DALA INSIDE реформа барысын бақылап отырмақ. Бірге бақылайық 👇
https://t.me/dalainside
👏1
Forwarded from Кітап үзіндісі
«Қазіргілер білімсіз. Кітап оқымайды. Шешендік сөздерді, мақал-мәтелді білмейді» деп осы жұрт бекер шулап жүр. Ал маған ешкімнің ештеңе білмейтіні жақсы болды. Кез келген жерде аузым көпіріп, көсіле сөйлеймін. «Тәйт, қате айтып отырсың!» дейтін пенде жоқ.
Қанағат Әбілқайыр «Періштелер жоқ жерде»
https://t.me/kitapuzindisi
Қанағат Әбілқайыр «Періштелер жоқ жерде»
https://t.me/kitapuzindisi
❤5😁2
Forwarded from DALA INSIDE
🇺🇲 Қазақстан ФРЖ ставкасының көтерілуін мұқият бақылап отыр
АҚШ Федералдық резерв жүйесі өткен түнде базалық мөлшерлемені 25 базистік пунктке көтеріп, 3,75–4,00% диапазонына жеткізді. Бұл АҚШ-тың ақша-кредит саясаты қатаңдау траекториясына түскенін байқатады. Таңертең нарық бірден реакция беріп, АҚШ облигацияларының кірістілігі көтеріліп, доллар нығайды. Қазақстанның монетарлық билігі ФРЖ ставкасының өсетінін алдын-ала болжап отырған еді. Сол болжам расталғандықтан, біздің тарап бүгіннен бастап осы сценарийдегі өз жоспарын іске асыруға кірісті.
Ұлттық Банк тамызда валюталық интервенция жасамаған еді. Теңге сол айда 2,6%-ға нығайып, бір доллар 461,57 теңгеге дейін түскен. Ал кеше 444 деңгейіне дейін құлады. Осы қыркүйекте бюджет трансферттері үшін Ұлттық қордан 200-300 млн доллар сату жоспарланған және бұған қоса бұрынғы операцияларды «айна» қағидаты бойынша өтеуге байланысты нарыққа валюталық ұсыныс түседі. Демек қысқа мерзімде ішкі нарықта доллар тапшылығы байқалып отырған жоқ.
Сыртқы қарыз жағынан да бір маңызды нюанс бар. Қазақстанның жалпы сыртқы борышы 2026 жылғы 1 сәуірде шамамен 182,8 млрд доллар болған. Бұл үлкен сан болып көрінеді. Бірақ оның шамамен 87,4 млрд доллары тікелей инвестиция аясындағы компанияаралық қарыз. Оны түгелдей Үкімет қайтаруға тиіс мемлекеттік борыш ретінде қарау қате. Мемлекеттік сыртқы қарыздың өзі керісінше биыл қысқарып отыр. Ол 1 шілдеде шамамен 8,35 трлн теңге болды. Сондықтан ФРЖ ставкасының өсуі Қазақстанның ертең сыртқы борышын өтеу қабілетіне тікелей қауіп төндіріп тұрған жоқ. Дегенмен де, енді жаңа долларлық қарыздар мен еуробондтарды орналастыру қымбаттайды.
Біздің осал жеріміз төлем балансына келіп тірелетін сияқты. 2026 жылдың бірінші тоқсанында ағымдағы шот тапшылығы шамамен 1,8 млрд долларға жетті. Оның негізгі себептерінің бірі инвестициялық жобаларға қажетті жабдық пен аралық тауарлар импортының қатты өсуі еді. Экспорт бірінші тоқсанда 19,1 млрд долларға жетсе, импорт $14,8 млрд болды. Алайда инвестициялық табыстардың шетелге шығарылуы ағымдағы шотты минусқа түсірді. Ұлттық Банктің бастапқы болжамы бойынша 2026 жылы ағымдағы шот тапшылығы ЖІӨ-нің шамамен 3,7%-ын құрауы мүмкін.
Сонымен қатар екінші тоқсанда жағдайдың едәуір жақсарғаны байқалады. Қазіргі есеп бойынша II тоқсанда ағымдағы шот шамамен 3 млрд доллар профицитке шығып, жартыжылдық қорытындысында шамамен 1 млрд доллар оң сальдо қалыптасуы тиіс. II тоқсанның нақты дерегі осы айдың соңында жарияланады.
Әзірге қорғаныс жастығы жеткілікті. Бірақ Федералды резерв жүйесінің Вашингтондағы түнгі шешімі біздегі Ұлттық Банктің базалық ставканы ары қарай жылдам төмендету мүмкіндігін азайтты. ФРС ставкасы өсіп жатқан кезде бізге енді ставканы төмен түсіру аса қауіпті. Сондықтан ставка бойынша 23 қазанда өтетін комитет отырысы қызу болатын сияқты.
DALA INSIDE жағдайды бақылап отыр. Өзгерістер болса жазамыз 👇
https://t.me/dalainside
АҚШ Федералдық резерв жүйесі өткен түнде базалық мөлшерлемені 25 базистік пунктке көтеріп, 3,75–4,00% диапазонына жеткізді. Бұл АҚШ-тың ақша-кредит саясаты қатаңдау траекториясына түскенін байқатады. Таңертең нарық бірден реакция беріп, АҚШ облигацияларының кірістілігі көтеріліп, доллар нығайды. Қазақстанның монетарлық билігі ФРЖ ставкасының өсетінін алдын-ала болжап отырған еді. Сол болжам расталғандықтан, біздің тарап бүгіннен бастап осы сценарийдегі өз жоспарын іске асыруға кірісті.
«Біздікілер оған дайындалып қойған. Бірақ Қазақстанның қазіргі қорғаныс жастығы бұрынғы жылдармен салыстырғанда әлдеқайда мықты. Шілде соңында Ұлттық Банктің халықаралық резервтері шамамен 63,7 млрд доллар болды. Оның ішінде алтынның құны 48 млрд доллардан асады. Бұған Ұлттық қордың валюталық активтерін қоссақ, резерв көлемі 120 млрд доллардан асады. Қазір біз ФРЖ ставкасының өсуінен негатив күтіп отырған жоқпыз», - деді, DALA INSIDE дереккөзі.
Ұлттық Банк тамызда валюталық интервенция жасамаған еді. Теңге сол айда 2,6%-ға нығайып, бір доллар 461,57 теңгеге дейін түскен. Ал кеше 444 деңгейіне дейін құлады. Осы қыркүйекте бюджет трансферттері үшін Ұлттық қордан 200-300 млн доллар сату жоспарланған және бұған қоса бұрынғы операцияларды «айна» қағидаты бойынша өтеуге байланысты нарыққа валюталық ұсыныс түседі. Демек қысқа мерзімде ішкі нарықта доллар тапшылығы байқалып отырған жоқ.
Сыртқы қарыз жағынан да бір маңызды нюанс бар. Қазақстанның жалпы сыртқы борышы 2026 жылғы 1 сәуірде шамамен 182,8 млрд доллар болған. Бұл үлкен сан болып көрінеді. Бірақ оның шамамен 87,4 млрд доллары тікелей инвестиция аясындағы компанияаралық қарыз. Оны түгелдей Үкімет қайтаруға тиіс мемлекеттік борыш ретінде қарау қате. Мемлекеттік сыртқы қарыздың өзі керісінше биыл қысқарып отыр. Ол 1 шілдеде шамамен 8,35 трлн теңге болды. Сондықтан ФРЖ ставкасының өсуі Қазақстанның ертең сыртқы борышын өтеу қабілетіне тікелей қауіп төндіріп тұрған жоқ. Дегенмен де, енді жаңа долларлық қарыздар мен еуробондтарды орналастыру қымбаттайды.
Біздің осал жеріміз төлем балансына келіп тірелетін сияқты. 2026 жылдың бірінші тоқсанында ағымдағы шот тапшылығы шамамен 1,8 млрд долларға жетті. Оның негізгі себептерінің бірі инвестициялық жобаларға қажетті жабдық пен аралық тауарлар импортының қатты өсуі еді. Экспорт бірінші тоқсанда 19,1 млрд долларға жетсе, импорт $14,8 млрд болды. Алайда инвестициялық табыстардың шетелге шығарылуы ағымдағы шотты минусқа түсірді. Ұлттық Банктің бастапқы болжамы бойынша 2026 жылы ағымдағы шот тапшылығы ЖІӨ-нің шамамен 3,7%-ын құрауы мүмкін.
Сонымен қатар екінші тоқсанда жағдайдың едәуір жақсарғаны байқалады. Қазіргі есеп бойынша II тоқсанда ағымдағы шот шамамен 3 млрд доллар профицитке шығып, жартыжылдық қорытындысында шамамен 1 млрд доллар оң сальдо қалыптасуы тиіс. II тоқсанның нақты дерегі осы айдың соңында жарияланады.
Әзірге қорғаныс жастығы жеткілікті. Бірақ Федералды резерв жүйесінің Вашингтондағы түнгі шешімі біздегі Ұлттық Банктің базалық ставканы ары қарай жылдам төмендету мүмкіндігін азайтты. ФРС ставкасы өсіп жатқан кезде бізге енді ставканы төмен түсіру аса қауіпті. Сондықтан ставка бойынша 23 қазанда өтетін комитет отырысы қызу болатын сияқты.
DALA INSIDE жағдайды бақылап отыр. Өзгерістер болса жазамыз 👇
https://t.me/dalainside
❤2
Forwarded from Қазақша кітаптар
Кемел Тоқаев - Сарғабанда болған оқиға
Повесте қылмыстың ізін суытпай ашуға ұмтылған тәртіп сақшыларының табандылығы, кәсіби шеберлігі мен әділдік жолындағы күресі суреттеледі. Оқиға желісі ширақ өрбіп, әрбір деталь оқырманның қызығушылығын арттыра түседі. Шығармада адалдық, азаматтық парыз, ерлік пен жауапкершілік секілді адамдық құндылықтар арқау болған
Повесте қылмыстың ізін суытпай ашуға ұмтылған тәртіп сақшыларының табандылығы, кәсіби шеберлігі мен әділдік жолындағы күресі суреттеледі. Оқиға желісі ширақ өрбіп, әрбір деталь оқырманның қызығушылығын арттыра түседі. Шығармада адалдық, азаматтық парыз, ерлік пен жауапкершілік секілді адамдық құндылықтар арқау болған