#tarix

Karrington hodisasi-tarixdagi eng kuchli Quyosh bo'roni ️ ️

1859-yilda yerni barcha kuzatuvlar davomida eng kuchli geomagnit bo'ron qoplagan. U Karrington hodisasi deb nomlangan. Buning sababi Quyosh toj massasining chiqarilishi (CME) edi. Quyosh plazmasi buluti sayyoraga atigi 17,6 soat ichida yetib keldi, garchi bu odatda 2-3 kun davom etsada. Bo'ron yorqin auroralarni, telegraflarning ishdan chiqishini, operatorlarning elektr toki urishini va elektrstansiyalarda yongʻin yuzaga keltirib chiqardi. Agar bugun shunday bo'ron sodir bo'lganida, sun'iy yo'ldoshlar, aloqa, internet va energiya tarmoqlari juda katta zarar ko'rgan bo'lar edi.

💠 @koinottilsimi

#ufo

🔍 Noma’lum kelib chiqishga ega “begona implantlar” siri

Kaliforniyalik ortoped shifokor doktor Rodjer Ler o‘zini kelgindilar tomonidan olib ketilganini da’vo qilgan bemorlarga noyob jarrohlik amaliyotlarini o‘tkazgan. 1995–2000-yillar davomida u va uning jamoasi operatsiya qilingan bemorlardan keyinchalik “begona (inoplanet) implantlar” deb atalgan g‘ayrioddiy mikroskopik obyektlarni olib tashlashdi.

18 nafar bemor va 16 ta operatsiya — tibbiyot bilan paranormal hodisalar orasidagi chegarani belgilab berdi. Olimlarning aniqlashicha, ayrim namunalarda noma’lum qotishmalar, hatto biologik to‘qimalar ham mavjud bo‘lib, bu esa Yer haqidagi tasavvurlarimizni shubha ostiga qo‘ydi.

Mashhur laboratoriyalardagi chuqur tahlillaridan so‘ng yana hayratlanarli natijalar aniqlandi. Ba’zi materiallar magnit xususiyatlarga ega bo‘lib, ularda nanotellar mavjudligi aniqlangan — bu esa yuqori texnologiyani eslatadi. Biroq, skeptiklar buning hammasi psixologik fenomenlar, xolos, deb hisoblaydi.

💠 @koinottilsimi

#asteroid

Yevropa kosmik agentligi: yerga yaqin asteroidlar soni 30 ming lik marradan oshib ketdi.

Ular orasida birinchi bo'lib aniqlangan asteroid Eros (1898-yil) bo'lgan. Orbital harakati davomida u vaqti-vaqti bilan yerga 22 million km masofada yaqinlashadi. Asteroidning diametri ~30 km.

Aniqlangan asteroidlar aysbergning faqat uchi. Aslida, bunday ob'ektlar juda ko'p va ularning ko'plari hali ham kashf etilishini kutmoqdalar. Astronomlarning hisob-kitoblariga ko‘ra, ularning 1425 tasi Yer bilan to‘qnashishi mumkin.‌‌

💠 @koinottilsimi

​​#qiziq

🌌 Big Bangdan oldin nima boʻlgan. Eng mashhur nazariyalar:

1️⃣ Kvant tebranishlar nazariyasi – Koinot “mutlaq yo‘qlik”dan emas, kvant vakuumidagi energiya tebranishidan paydo bo‘lgan.
2️⃣ Quantum Bounce (Kvant sakrash) – Loop Quantum Gravity – Koinot avval “kichrayib qulagan”, so‘ng yana sakrab kengaygan. Big Bang — bu sakrash nuqtasi.
3️⃣ Abadiy inflyatsiya nazariyasi – Katta Koinotda cheksiz ko‘p “koptok-koinotlar” mavjud, bizniki ulardan biri xolos.
4️⃣ Multiverse (Ko‘p koinot) modeli – Har bir yangi koinot boshqa koinotdagi energiya nozik o‘zgarishidan tug‘iladi.
5️⃣ Membran to‘qnashuvi – String M Theory – Bizning Koinot ikki ulkan “brana”ning to‘qnashuvidan hosil bo‘lgan energiya portlashidir.
6️⃣ Siklik (abadiy aylanish) model – Koinot tug‘ilmaydi ham, o‘lmaydi ham. U: kengayish → siqilish → big bang → kengayish tarzida cheksiz oqimda harakatda.
7️⃣ Simulyatsiya modeli – Big Bang — bu “koinot dasturi” ishga tushgan boshlang‘ich kod blokidir.
8️⃣ Golografik boshlanish – Koinotning boshlanishi 3D emas, 2D chegara ma’lumotidan kvant tarzda “ochilgan”.
9️⃣ Vakuum metastabillik nazariyasi – Big Bangdan oldin koinot boshqa energiya holatida bo‘lgan, keyin barqaror holatga sakrab o‘tgan.
🔟 Falsafiy “Zamon yo‘q” modeli – “oldin”, “keyin” degan tushunchalar Big Bangdan oldin mavjud bo‘lmagan. Vaqtning o‘zi Big Bang bilan boshlangan.

💠 @koinottilsimi

#mystery

Sirli 3i/ATLAS ob'ekti Quyosh yonidan uchib o'tdi va har qanday kometa singari parchalanish o'rniga tezlikni oshirib, Quyosh tizimidan chiqib ketmoqda va endi u Yupiter tomon harakatlanmoqda. Dunyo bo'ylab olimlar ushbu anomaliyani qayd etishmoqda va astrofizik Avi Loeb allaqachon ushbu obyektni kometa emas, balki boshqa yulduz tizimidagi sun'iy ob'ekt bo'lishi mumkinligini taxmin qilgan.

💠 @koinottilsimi

#kulgutime

Eslab qolinglar 😁😁

💠 @koinottilsimi

#qiziq

Antarktidadagi muzning o'rtacha qalinligi aql bovar qilmaydigan 2,16 km ni tashkil qiladi. Shahar tepasida ko'tarilgan muz devorini tasavvur qiling.‌‌🤯

💠 @koinottilsimi

​​#ekzosayyora

Rekordchi ekzoplaneta topildi ⏳

Amsterdam universiteti astronomlari yerdan 117 yorug'lik yili uzoqlikda joylashgan TOI-2431 b ekzoplanetasini kashf etdilar. Uning yulduz atrofida aylanishi atigi 5,4 yer soatiga teng. Ya'ni, yerning 1 yilida sayyora o'z yulduzi atrofida 1600 martadan ko'proq aylanadi.

Ekzoplaneta yulduzdan atigi 933 ming kilometr uzoqlikda joylashgan. Taqqoslash uchun, Yer Quyoshdan 150 000 000 kilometr uzoqlikda joylashgan. Bunday yaqin masofa tufayli uning yuzasi 1727 °C gacha qiziydi (bu tosh va metallarni eritish uchun yetarli).

Uning kattaligi yerdan deyarli 1,5 baravar, massasi esa yerdan 6,2 baravar katta. Yulduzning kuchli to'lqin kuchlari tufayli TOI-2431 b shakli deformatsiyalangan: bir o'qi ikkinchisidan taxminan 9% qisqaroq bo'lib, unga tekislangan ko'rinish beradi.

Olimlarning fikricha, ekzosayyora yulduz tomonidan so'rilganida 31 million yil ichida yo'q qilinishi mumkin. Bu shunga o'xshash ultraqisqa davrli sayyoralar uchun to'lqin parchalanishining eng qisqa vaqtlaridan biridir.

💠 @koinottilsimi

#fakt

Sayyoralar yulduzlardan qanday farq qiladi? 🤔

Sayyora - yulduz yoki uning qoldiqlari atrofida orbita bo'ylab aylanadigan, o'z tortishish kuchi ta'sirida sharsimon shaklga ega bo'lish uchun katta massaga ega, ammo termoyadro reaktsiyasini boshlash uchun yetarli bo'lmagan samoviy jismdir.

Yulduz - tortishish kuchi va ichki bosimga ega bo'lgan samoviy jism bo'lib, unda termoyadro sintezi reaktsiyalari sodir bo'ladi (yoki ilgari sodir bo'lgan), buning natijasida u sayyoralardan farqli ravishda yorug'lik chiqaradi.‌‌

💠 @koinottilsimi

#mystery

🧬 3i/ATLAS ob'ektining kimyoviy tarkibi:

NASA tomonidan taqdim etilgan spektroskopik ma'lumotlarga ko'ra:

* Karbonat angidridning suvga nisbatan g'ayrioddiy nisbati
* Temirning nikelga nisbati
* Quyosh tizimi jismlariga xos bo'lmagan diapazonda organik birikmalar izlari
* Yuqori haroratlarda hosil bo'ladigan, ammo kuchli tortishish maydoni bo'lmagan minerallar mavjudligining belgilari

Bu nimani anglatadi:
️ ️ Ob'ekt yerdan tashqari kelib chiqishi (Quyosh tizimidan tashqarida)
️ ️ Uning tarkibi elementlarning boshqa nisbatlari bo'lgan boshqa tizimda shakllanganligini tasdiqlaydi.
️ ️ Oumuamua kabi gravitatsiyaviy bo'lmagan tezlashuv faol jarayonlar mavjudligini tasdiqlaydi, ammo hozircha tushuntirilmagan️ ️sun'iy obyekt haqidagi rezonansli xabarlar mavjud, ammo NASA buni tasdiqlamadi.

💠 @koinottilsimi

#yulduz

Neytron yulduzlar yuzasi juda silliq bo‘ladi. Juda katta zichlik va gravitatsiyaga ega bo‘lishiga qaramay, neytron yulduzning yuzasi nihoyatda silliq deb hisoblanadi. Undagi notekisliklar atigi bir necha millimetrdan oshmaydi. Agar neytron yulduzni Yer hajmiga keltirsak, uning “tog‘lari” atigi bir necha mikrometr balandlikda bo‘lardi.

💠 @koinottilsimi

​​#qiziq

Biz ,,boshqa sayyoralik astronomlar uchun" mayoqdek ko‘rinamiz

Qirollik astronomiya jamiyati o‘tkazgan tadqiqotga ko‘ra, Yer sayyorasi radio diapazonida qorong‘i o‘rmonda yonib turgan chiroqdan ham yorqinroq ko‘rinadi. Bunga sabab — bizning radar tizimlarimiz.

Olimlar jamoasi yirik aeroportlarning radar signallarini modellashtirdi. Ma’lum bo‘lishicha, ular birgalikda 2×10¹⁶ vatt quvvatga ega signal hosil qiladi, harbiy tizimlar esa bundan tashqari 1×10¹⁴ vatt yo‘naltirilgan nurlanish qo‘shadi. Bu quvvat bizni 200 yorug‘lik yili uzoqlikdagi Green Bank kabi radio teleskoplar orqali ham aniqlashga yetadi.

Modellashtirish natijalariga ko‘ra, yaqin atrofdagi har qanday yerdan tashqari sivilizatsiya uchun biz juda oson payqalanadigan manzilmiz. Tadqiqotchilar hatto bizning signallarimiz Barnard yulduzi, HD 48948, HD 40307 kabi eng yaqin yulduzlardan qanday ko‘rinishini hisoblab chiqdi va quyidagi xulosaga keldi: Yer darajasidagi texnologiyaga ega bo‘lgan har qanday sivilizatsiya bizni albatta payqay oladi.

💠 @koinottilsimi

#kinotime

Lyusi (Lucy) 2014
IMDb: 6,4/10

Video: 1080p Blu-Ray
Audio: oʻzb

💠 @koinottilsimi

#qiziq

Oydan Yer qanday ko'rinadi va Oy bir oy davomida Yerdan qanday ko'rinadi 🔭‌‌

💠 @koinottilsimi

#qiziq

🌍 Sayyoralar aslida mukammal shar shaklida emas!

Biz ko‘pincha sayyoralarni ideal shar deb tasavvur qilamiz. Ammo ularning aksariyati qutblaridan biroz yassiroq. Bunga sabab — sayyoraning o‘z o‘qi atrofida aylanish tezligidir.

🔸 Mukammal shar shakliga yaqin sayyoralar:

Oʻz oʻqi atrofida

Venera — 243 sutkada aylanadi

Merkuriy — 58 sutkada aylanadi
Sekin aylangani uchun shakli deyarli o‘zgarmaydi.

🔸 Eng yassi sayyora — Yupiter
U atigi 10 soatda to‘liq aylanadi. Shu sababli ekvatori qutblariga nisbatan 9276 km kengroq!

🔸 Rekordchi mitti sayyora Haumea boʻlib,
bu mitti sayyora oʻz oʻqi atrofida 4 soatda aylanadi. Tez aylanish markazdan qochma kuchlarni kuchaytirib, Haumeani deyarli cho‘zilgan ellipsoid shakliga keltirgan.

💠 @koinottilsimi

​​#qoratuynuk

Koinotdagi eng qadimgi qora tuynuk 🕳

Xalqaro astronomlar jamoasi eng qadimgi va Yerdan eng uzoqda joylashgan qora tuynukni topdi, uning yoshi taxminan 13,3 milliard yilga teng.U Capers-LRD-z9 galaktikasida joylashgan. Ushbu galaktika katta portlashdan atigi 500 million yil o'tgach shakllangan. Ob'ekt Webb teleskopi yordamida galaktika shakllanishining dastlabki bosqichlarini o'rganuvchi CAPERS dasturining bir qismi sifatida topilgan. Tizim kamdan-kam uchraydigan "kichik qizil nuqta"sinfiga kiradi. Bu Kosmos paydo bo'lganidan keyingi dastlabki 1,5 milliard yil ichida mavjud bo'lgan ixcham va juda yorqin galaktikalarning bir turi.

Hisob-kitoblarga ko'ra, CAPERS-LRD-z9-dagi qora tuynuk massasi 300 million Quyosh massasiga yetadi, bu galaktikaning barcha yulduz massasining deyarli yarmini tashkil qiladi. Uning qizil soyasi yadroni o'rab turgan zich gaz buluti bilan bog'liq bo'lishi mumkin.

Bu kashfiyot mavjud nazariyalarni shubha ostiga qo'yadi, bu esa supermassiv qora tuynuklar tezroq paydo bo'lishi yoki katta massa bilan allaqachon paydo bo'lishi mumkinligini ko'rsatadi.


💠 @koinottilsimi

​​#qiziq

58 km uzunlikdagi ,,avlodlar kemasiʼʼ 🚀

Muhandislar avlodlararo Chrysalis (pupa) yulduzlararo kemasi kontsepsiyasini taqdim etdilar, u Alpha Centauri-ga 2400 kishini yetkazib bera oladi. Loyihaning yakuniy maqsadi potensial yashashga yaroqli Proxima Centauri b sayyorasiga borishdir.

Bir tomonlama sayohat taxminan 400 yil davom etadi, shuning uchun ko'pchilik ishtirokchilar butun umr bortda bo'lishadi. Kema 58 km uzunlikdagi sigaret shakliga ega bo'ladi, aylanish sun'iy tortishish hosil qiladi.

Ishga tushirishdan oldin ekipajning birinchi avlodlari moslashish uchun Antarktidada 70-80 yilni izolyatsiya qilingan sharoitda o'tkazadilar. Qurilish 25 yil ichida yer-oy tizimining Lagranj l1 nuqtasida amalga oshirilishi rejalashtirilgan, bu ikkala samoviy jismning resurslaridan foydalanish va konstruksiyaga tortishish yukini minimallashtirish uchun.

Kema matryoshka uyasiga asoslangan bo'lib, avtonom sektorlar: fermer xo'jaliklari, bog'lar, uylar, sanoat zonalari va biomlar bilan yopiq ekotizimni yaratadi.

Oziq-ovqat ishlab chiqarish, yashash joylari, jamoat joylari va omborlar qurilish qatlamlariga taqsimlanadi. Tug'ilishni qat'iy rejalashtirish orqali aholi soni 1500 ga yaqin odamni qo'llab-quvvatlashi rejalashtirilgan. Bu kemadagi resurslar muvozanatini ta'minlash uchun kerak.

Tizimni boshqarish birgalikda bo'ladi: odamlar va ilg'or sun'iy intellekt ekologiya, iqtisodiyot va bilimlarning avloddan-avlodga o'tishini nazorat qiladi.

💠 @koinottilsimi

⚡️Perseverance roveri Marsda ilk bor chaqmoq tovushlarini yozib oldi. Ilgari ularning mavjudligi faqat Yer, Yupiter va Saturnda aniqlangan edi.

Qizil sayyora atmosferasi siyrak bo‘lgani bois, u yerda momaqaldiroq bo‘lishi mumkin emas, shu sababli chaqmoqlar boshqacha hosil bo‘ladi. Elektrlanish jarayoni chang bo‘ronlari paytida yuz beradi: mayda zarrachalar bir-biriga tez ishqalanib, zaryadlarni to‘playdi va ma’lum bir vaqtda bu zaryadlar kichik chaqmoqlar shaklida ajralib chiqadi.

To‘rt yillik tadqiqot davomida olimlar audioyozuvlarda 55 ta chaqmoq ovozini aniqladilar. Ularning deyarli barchasi kuchli bo’ronlar bilan bir vaqtda ro’y bergan edi.

💠 @koinottilsimi

#oy

Oyda Quyosh chiqishi.

Oy yuzasida joylashgan Blue Ghost apparatining yana bir fotosurati.

Bu rasmda biz Quyoshni oy ufqida ko'ramiz.Bu uzoq oy kunining boshlanishi hisoblanadi.To'g'ri, bu ko'tarilish juda sekin, chunki oyning oʻz o'qi atrofida aylanish tezligi pastligi sababli, u yerda kun va tun taxminan ikki yer haftasi davom etadi.‌‌

💠 @koinottilsimi

#uran

Urandan Webb teleskopi yordamida 29- yo'ldosh topildi 💫

Texas jamoasi Uranning yangi tabiiy yo'ldoshi topilganini e'lon qildi va uning yo'ldoshlari umumiy sonini 29 taga yetdi. Ob'ekt har biri 40 daqiqadan iborat 10 ta uzoq ekspozitsiya tufayli aniqlandi. Yangi tabiiy yo'ldosh ichki yoʻldoshlar orasida eng xira bo'lib chiqdi. Uning diametri atigi 10 km ni tashkil etadi.Bu nima uchun deyarli 40 yil oldin uran yonidan uchib o'tgan Voyager 2 qurilmasi eʼtiboriga tushmaganini bildiradi.

Yoʻldosh halqa tizimi ichida Sayyora markazidan 56000 km masofada deyarli dumaloq orbitada aylanadi. Uning kashfiyoti hatto yaxshi o'rganilgan sayyoralarda ham yashirin narsalar qolishi mumkinligini tasdiqlaydi. Endi ishni ko'rib chiqish va yangi yoʻldosh nomini tanlash vazifasi boʻyicha, xalqaro astronomiya ittifoqining qarori kutilmoqda.

💠 @koinottilsimi