​​#titan

🚀 NASA Saturn yo‘ldoshi — Titanga “uchar amebalar” yuboradi!

NASA Saturnning eng yirik yoʻldoshi — Titanning yerosti sirlarini ochishga moʻljallangan noyob sharsimon aerobotlar loyihasiga 3 million dollar ajratdi.
Titanning oʻta zich atmosferasi bu turdagi apparatlar uchun Yerga qaraganda 100 baravardan ziyod samarali ishlaydi. Eng qizigʻi — robotlarda birorta ham vint yoki dvigatel yoʻq!
Ular ichki bosim hamda gaz hajmini boshqarish orqali xuddi “uchar ameba” kabi oʻz shaklini oʻzgartirib, eng tor tirqishlar va gʻorlarga bemalol sizib kira oladi.

🔍 Loyihaning asosiy jihatlari:

Metan daryolari: Titandagi gʻorlar oddiy gʻorlar emas — ular suyuq metan va etan oqib oʻtuvchi krio-vulqon (muzli vulqon) kanallaridir. Aerobotlar aynan shu qorongʻi tunnellar ichini oʻrganishga moʻljallangan.

Noyob energiya manbai: Apparatlar Quyosh nuridan foydalana olmaydi. Shu bois ularga mitti radioizotop issiqlik manbalari oʻrnatiladi.

Qahraton sovuqqa qarshi: Ushbu manba bir vaqtning oʻzida robot ichidagi havoni isitib koʻtarilish kuchini taʼminlaydi hamda uni Titandagi –179°C darajali daxshatli sovuqdan asraydi.

💠 @koinottilsimi

#kvantmexanikasi

Kuzatuvchilar kvant olamidagi kuchli aktyorlardir. Kvant mexanikasiga ko'ra, zarralar bir vaqtning o'zida turli holatda va joylarda bo'lishi mumkin, bu superpozitsiya deb ataladi.

• Lekin superpozitsiya rejimi kvant zarralari sinovdan o'tayotgan payt kvant tizimi kuzatilmaganda sodir boʻladi.

• Kvant tizimini kuzatganingizda, bu kvant tizimi fazoda yangi holat yoki joyni tanlaydi va superpozitsiya holati yo'qoladi. Biz superpozitsiya holatining yo'qolishini dekogerentlik deb ataymiz. Kvant tizimlarining bunday xatti-harakati laboratoriyalarda ko'p marta tasdiqlangan.


💠 @koinottilsimi

🌍 Sayyoralarning o‘z o‘qi atrofida aylanish tezligi (yulduz sutkasi)

Sayyoralar o‘z o‘qi atrofida aylanishini ularning harakatlanayotgan moddadan shakllanganligi bilan izohlash mumkin. Impuls momentining saqlanish qonuniga ko‘ra, dastlabki harakat sayyora shakllangandan keyin ham saqlanib qolgan va natijada sayyoralarning o‘z o‘qi atrofida aylanishi yuzaga kelgan.

Sayyora qanchalik massiv bo‘lsa, uning shakllanishi uchun shunchalik ko‘p modda kerak bo‘lgan. Moddaning ko‘proq miqdori esa aylanish tezligining ham yuqoriroq bo‘lishini anglatadi.

Yupiter va Saturnning aylanish tezligiga e’tibor bering ular juda tez aylanadi

💠 @koinottilsimi

#qiziqarli

Gravitatsiya va antigravitatsiya

Ba'zida tabiatda odam o'zi bilmagan narsa bor. Shunday qilib, 1988 yilda Viktor Grebennikov tasodifan may qo'ng'izining qanotlari ideal tuzilganligini aniqladi va bu ularga antigravitatsion ta'sir ko'rsatadi.

U qanotlarini bir -birining ustiga qatlay olmaydi, chunki ular magnit kabi qaytarilardi. Ta'sirini videoda ko'rishingiz mumkin. Grebennkovning ta'kidlashicha, shu asosda u shaxsiy transport vositasi yaratgan, tortish kuchiga qarshi platformani ishlab chiqqan va qurgan.

Bu borada juda ko'p bahs -munozaralar bor.

💠 @koinottilsimi

#oy

Oy soyasi 15 km balandlikdan ✈️🌑

To‘liq soyada uzoqroq qolish uchun NASA’ning WB-57F tadqiqot samolyoti 12-avgust kuni Islandiya qirg‘oqlari yaqinida Quyosh tutilishi trayektoriyasi bo‘ylab uchdi. U 50 000 fut — taxminan 15 km balandlikda parvoz qildi.

Kameralar bulutlar va suv bug‘laridan yuqorida Quyosh tojini (koronasini) tasvirga oldi. Kadrda soyaning qorong‘i osmoni, chap tomonda Venera, o‘ng tomonda esa Yupiter va Merkuriy ko‘rinadi.

💠 @koinottilsimi

#texnologiya

🛰 “Voyajer” zondlari Quyosh tizimi chetidagi “plazma devori”dan o‘tdi

“Voyajer-1” va “Voyajer-2” kosmik apparatlari gelio pauzani — Quyosh shamoli yulduzlararo muhit bilan to‘qnashadigan chegarani kesib o‘tdi.

Har ikkala zond ham Yerdan 20 milliard kilometrdan ko‘proq uzoqlashgan va hozirgacha o‘z kuzatuvlari haqida ma’lumot yuborishda davom etmoqda.

💠 @koinottilsimi

#saturn

🪐 Saturnning janubiy qutbida bulutlardan iborat ulkan “dekagon” aniqlandi

Saturn atmosferasining janubiy qutbida juda noyob ko‘pburchak shaklidagi ulkan bulutli tuzilma topildi. U sayyoraning shimoliy qutbidagi mashhur olti burchak — “geksagon”ga o‘xshaydi.
Shimoliy geksagonning diametri taxminan 32 000 km bo‘lib, u “Voyajer” apparatlari ma’lumotlari asosida 1988-yilda aniqlangan.
Endi astronomlar janubiy qutbda bundan ham ulkan tuzilmani ko‘rishdi. U 2023-yilda “Hubble” teleskopi olgan suratlarda birinchi marta aniq ko‘ringan.
Janubiy “dekagon” 10 ta tomonga ega va uning umumiy uzunligi taxminan 167 820 km. Har bir tomoni o‘rtacha 16 782 km ga teng.
Eng qizig‘i, bu ulkan shakl juda sekin aylanadi — bir marta to‘liq aylanishi taxminan 800 kun davom etadi.
Olimlarning hisob-kitoblariga ko‘ra, bu shakl Saturn atmosferasidagi kuchli oqim ichida “qamalib qolgan” ulkan to‘lqin sababli paydo bo‘lgan bo‘lishi mumkin.
🌪️ Shimoliy geksagon ancha barqaror bo‘lsa, janubiy dekagonning tomonlari vaqt o‘tishi bilan yorqinlashib yoki xiralashib bormoqda. Bu esa uning o‘zgarayotganini ko‘rsatadi.
🔭 Olimlar endi uning kelajagini kuzatishadi: u parchalanib ketadimi yoki aksincha, yanada kuchayadimi?
Buning javobi ayniqsa 2032-yilda, Saturnning janubiy kengliklarida Quyosh nuri eng kuchli bo‘ladigan davrda ma’lum bo‘lishi mumkin.

💠 @koinottilsimi

#venera

Veneraning tabiiy yo‘ldoshi bo‘lgan bo‘lishi mumkin, ammo sayyoraning o‘zi uni yo‘q qilgan!

Olimlar yo‘ldoshning qanday yo‘qolib ketganini modellashtirishdi: uning tortishish kuchi Venerada to‘lqinlarni yuzaga keltirgan va vaqt o‘tishi bilan sayyoraning aylanishini sekinlashtirgan. Yo‘ldosh esa asta-sekin Veneraga yaqinlashib, oxir-oqibat parchalanib ketgan.

Bugungi kunda “do‘zax sayyorasi” Veneraning birorta ham tabiiy yo‘ldoshi yo‘q. Holbuki, u hajmi va massasi jihatidan Yerga juda o‘xshash. 🌍🪐

💠 @koinottilsimi

➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖
Reklama linki uchun joy

#yupiter

🪐 YUPITERDA 3000 KM CHUQURLIKDAGI SHAMOLLAR! 🌪

Yupiterdagi oq va to‘q rangli chiziqlar — bulutli zonalar va belbog‘lar deb ataladi.

🌪 Ular orasidagi kuchli jet oqimlari 400 km/soatgacha tezlikda harakatlanadi.

Eng hayratlanarlisi: bu oqimlar sayyora atmosferasiga taxminan 3000 km chuqurlikkacha kirib boradi!

Yupiterning go‘zal chiziqlari aslida ulkan atmosfera harakatining izlaridir. 🌌

💠 @koinottilsimi

➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖
Reklama linki uchun joy

#qiziq

Yana bir goʻzal taqqoslash

💠 @koinottilsimi

➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖
DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

🗺 Dunyo xaritasi 500 yil ichida ilk bor yangilandi — BMT mashhur Merkator proyeksiyasidan voz kechishga qaror qildi.

Ushbu proyeksiya XVI asrda tuzilgan bo‘lib, hozirgacha darslik va turli xizmatlarda qo‘llanib kelinadi. Uning asosiy muammosi shundaki, mamlakat ekvatordan qanchalik uzoqda joylashgan bo‘lsa, u haqiqiy o‘lchamidan shunchalik kattaroq ko‘rinadi. Masalan, odatiy xaritada Grenlandiya deyarli Afrika bilan tengday ko‘rinadi. Lekin, Afrika undan taxminan 14 barobar katta.

Bu o‘zgarish tashabbuskorlari aynan Afrika mamlakatlari bo‘ldi — ularning fikricha, eski xarita qit’a hajmi haqidagi tasavvurni jiddiy buzib ko‘rsatadi.

Yangi xaritalar yaqin yillar ichida paydo bo‘la boshlaydi.

💠 @koinottilsimi

➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖
DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#venera

🪐 Venera va hayot: peptidlar “do‘zaxiy” kislotaga bardosh beradi 🧪

Venera zich bulutlar ostida yashiringan, uning yuzasida esa harorat yuzlab darajaga yetadi va bosim okean tubidagidek nihoyatda yuqori. Ammo sayyora yuzasidan o‘nlab kilometr balandlikdagi bulut qatlamlarida harorat va bosim Yer sharoitiga nisbatan ancha yaqin. Biroq u yerda nihoyatda yemiruvchi sulfat kislota hukmron.

Yangi laboratoriya natijalari shuni ko‘rsatdiki, oqsillarning qisqa bo‘laklari — peptidlar — Venera bulutlariga o‘xshash o‘ta kislotali muhitda saqlanib qolishi mumkin.

Bu hayot mavjudligining isboti emas. Ammo bu muhim ishora: biokimyoning asosiy “g‘ishtchalari” bunday kislotali muhitda darhol parchalanib ketmaydi va nazariy jihatdan kislotali aerozollarda turli kimyoviy reaksiyalarda ishtirok etishi mumkin.

Venera bulutlarida faol kimyoviy jarayonlar va organik moddalar izlari bor-yo‘qligini aniqlash uchun u yerda to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘lchovlar o‘tkazish va mavjud bo‘lsa, energiya manbalarini aniqlash kerak.

🌋 Venera yuzasida hayot mavjudligi deyarli istisno qilinadi. Ammo uning bulutlarida hayot nazariy jihatdan mumkin va yangi natijalar bu g‘oyani biroz bo‘lsa-da, yanada jiddiyroq ko‘rib chiqishga sabab bo‘lmoqda.

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖
DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#kvant
🌌 Qurt teshiklari va kvant sirlari: ER = EPR gipotezasi
Ilmiy fantastika filmlaridagi fazoni qisqartiruvchi "qurt teshigi" (wormhole) tushunchasi va kvant olamidagi gʻalati bogʻliqliklar aslida bitta narsaning ikki xil koʻrinishi boʻlishi mumkinmi?
Keling, bu jumboqni qisqacha koʻrib chiqamiz:
🔹 Oʻtmishdagi ikki asos (1935):
Enshteyn-Rozen koʻprigi (ER): Albert Enshteyn va Natan Rozen fazo-vaqt egilib, bir-biridan uzoq nuqtalarni birlashtirishi mumkinligini koʻrsatishgan.
EPR hodisasi: Oʻsha yili olimlar bir-biridan milliardlab yorugʻlik yili uzoqlikdagi zarrachalar ham bir zumda bir-biri bilan aloqada boʻlishi mumkinligini (kvant oʻralashuvi) ta'kidlashgan.
2013-yilda olimlar Xuan Maldasina va Leonard Saskind "ER = EPR" gipotezasini oʻrtaga tashlashdi. Unga koʻra, koinotdagi oʻsha oʻzaro bogʻlangan har bir juft zarrachalar aslida kichik, koʻrinmas qurt teshigi orqali birlashgan boʻlishi mumkin.
Hozircha bu gʻoya tajribada toʻliq tasdiqlanmagan. Biroq, u fanning ikki ashaddiy dushmani — koinotni boshqaruvchi umumiy nisbiylik nazariyasi bilan eng kichik zarrachalar olamini oʻrganuvchi kvant mexanikasini birlashtirishi mumkin boʻlgan eng jozibali nazariyalardan biri boʻlib qolmoqda.
💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖
DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#qiziq

Shunday gaplar.

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#mars

Marsdagi chang bo'roni.

2018-yilda Curiosity apparati tomonidan suratga tushirilgan 🛰

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#qiziq

So'nggi 4500 yil davomida ro'yxatga olingan meteorit tushishlarining xaritasi 🪨

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#qiziq

🌌 Astronomlar koinotdagi eng yirik tuzilmalardan birini aniqlashdi!

Olimlar Kipu deb nomlangan supertuzilmani kashf etishdi. U 1,3 milliard yorug‘lik yilidan ortiq masofaga cho‘zilgan. Uning massasi taxminan 200 kvadrillion Quyosh massasiga teng bo‘lib, bu uni bizga ma’lum bo‘lgan eng ulkan kosmik tuzilmalardan biriga aylantiradi.

«Kipu» nomi inklarning qadimgi tugunli yozuv tizimi nomidan olingan. Kashf etilgan tuzilma ham tarmoqlangan ip yoki tugunli arqonga o‘xshaydi. 🧶

Galaktikalarning Kipu ichidagi harakati Xabbl doimiysini — Koinotning kengayish tezligini — o‘lchashga ta’sir qilishi mumkin.

Ajablanarlisi shundaki, bunday ulkan tuzilma ham Koinotning tuzilishini tushuntiruvchi Lambda-CDM modeli bilan mos keladi.

Vaqt o‘tishi bilan Kipu parchalanishi mumkin, ammo hozircha u qorong‘u materiya va galaktikalar evolyutsiyasini o‘rganish uchun noyob tabiiy laboratoriya hisoblanadi.

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni