#yulduz

🌌 Galaktikamizdagi eng tezkor yulduz — S301 aniqlandi!

Somon Yo‘lining markazida S301 deb nomlangan yulduz aniqlangan. U Sagittarius A* nomli qora tuynuk atrofida 25 000 km/s tezlikda harakatlanadi — bu yorug‘lik tezligining qariyb 8% iga teng! 🚀

S301 qora tuynuk atrofida to‘liq bir marta aylanish uchun atigi 8,7 yil sarflaydi. U boshqa ma’lum yulduzlarga qaraganda qora tuynukka yanada yaqinroq masofadan o‘tadi.

Bu ekstremal orbital harakat olimlarga qora tuynukning aylanish tezligini bevosita o‘lchash imkonini berishi mumkin. Bu esa Eynshteynning umumiy nisbiylik nazariyasi uchun muhim sinov bo‘ladi. 🕳️🔭

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#yer

🌍 Sharqiy Afrika qit’adan ajralib bormoqda.

🔹 Afrikaning sharqiy qismida joylashgan kontinental tektonik plitaning harakati tufayli kelajakda Somali, Uganda, Tanzaniya, Mozambik va Keniya hududlari Afrika qit’asidan ajralib, undan uzilib ketishi mumkin.

Natijada bu hududlar Hind okeani o‘rtasida alohida qit’aga aylanishi ehtimoli bor. 🌊

🔸 Yoriqlarning paydo bo‘lishi va chuqur ko‘llarning shakllanishi Uganda va Tanzaniya chegaralari atrofida sodir bo‘layotgan geologik jarayonlarning belgilaridan biri bo‘lib, Sharqiy Afrikaning kelajakda qit’adan ajralish jarayonini ko‘rsatadi.

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#news

🔭 Olimlar Oyda ulkan giperteleskop yaratish rejalarini oshkor qilishdi.

Yerdan kosmik kuzatuvlar bilan bog'liq qiyinchiliklarga qaramay, Oy kuzatuvlar uchun juda istiqbolli alternativ sifatida qaralmoqda.

Rejaga koʻra giperteleskop Oydagi krater yuzasida joylashgan asosiy oyna sifatida bir qator nometalllardan tayyorlanadi.
Keyin teleskopning detektor majmuasi - Arecibo rasadxonasi detektorlari asosiy koʻzgu ustiga kabellarda osib qo'yish rejalashtirilmoqda

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#qiziq

"Kapillyar oqim testi" dasturi doirasida, geometriya va sirt tortish kuchi yordamida, olimlar shunday idishni ishlab chiqdikki, u suyuqliklarni hatto Xalqaro Kosmik Stansiyasida (XKS) ham ushlab turishi mumkin.

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#yulduz

Yulduzlar qanday ovoz chiqaradi

Ma'lum bo'lishicha, yulduzlar tovush chiqarishi mumkin. Aniqrog‘i, chuqur fazoda yulduzlarning miltillashi, masalan, “lazer quroli” yoki shamolning uvillashi kabi ovoz berishi mumkin.

Bu dahshatli, ammo hayratlanarli tovushlar yulduz yadrosidagi pulsatsiyalanuvchi gaz to'lqinlari tufayli yuzaga keladi.

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#qiziq

Allaqachon yaratilgan yoki yaqin kelajakda quriladigan raketalar 🚀‌‌

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#mars

Marsda to'rt fasl bor

Yer singari, Marsda ham to'rt fasl bor. Ammo har bir fasl shartli ravishda uch oyga bo'lingan Yerdan farqli o'laroq, Marsdagi har bir faslning davomiyligi sayyoraning yarim shariga bog'liq.
Mars yili 668,59 sol (sol- mars kunlari shunday deb ataladi) davom etadi, bu taxminan 687 Yer kuniga teng va Yer yilidan deyarli ikki baravar uzun. Qizil sayyoraning shimoliy yarim sharida bahor yetti Yer oyi, yoz olti, kuz 5,3 Yer oyi, qish esa to‘rt oydan bir oz ko‘proq davom etadi.
Shimoliy yarim sharda Mars yozi juda sovuq. Ko'pincha bu yerda yilning shu davrida harorat -20 darajadan oshmaydi. Marsning janubiy yarim shari biroz issiqroq – u yerda harorat o‘sha mavsumda Selsiy bo‘yicha +30 darajagacha ko‘tarilishi mumkin. Bunday harorat kontrasti ko'pincha eng kuchli chang bo'ronlarini keltirib chiqaradi.‌‌

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#texnologiya

🇨🇳 Xitoylik muhandislar kosmik chiqindilardan himoyalanishning noodatiy usulini taklif qilishdi 👍

Ular ichiga suv to‘ldirilgan ko‘plab “alyuminiy tuxumlar”dan tashkil topgan konstruksiya yaratishdi.

🔹 Bu qanday ishlaydi?

Kosmik chiqindi konstruksiyaga urilganda, alyuminiy qobiqlar birin-ketin deformatsiyalanadi. Shu orqali zarba kuchining bitta nuqtada jamlanib qolishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

Natijada zarba energiyasi bir nechta elementlar orasida taqsimlanib, himoya samaradorligi oshadi.

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#kvant

🧩 50 YILLIK SIR YECHILISHI MUMKIN: YANGI ZARRACHA TOPILDIMI?

🔬 Xitoylik fiziklar glyubol (glueball) deb ataladigan, ilgari faqat nazariyada mavjud bo‘lgan g‘ayrioddiy zarrachaga kuchli dalillar topdi.

⚛️ Eng qizig‘i — glyubol kvarklardan emas, faqat glyuonlardan tashkil topgan. Glyuonlar esa kuchli yadroviy kuchni tashuvchi zarrachalardir.

💥 Olimlar elektron va pozitronlarni to‘qnashtirish orqali X(2370) deb atalgan zarrachani o‘rganib, uning glyubol bo‘lishi mumkinligini aniqlashgan.

🤯 Agar bu tasdiqlansa, bu faqat kuch tashuvchilaridan tashkil topgan ilk ma’lum zarracha bo‘ladi!

📊 Hozircha fiziklarning ishonchi — 90%. Yakuniy tasdiq uchun qo‘shimcha tajribalar kerak.

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#neytronyulduz

📹 Neytron yulduzlar massiv yulduzning yoqilg'isi tugashi va uning tashqi qobigi yadrosi tomon qulashi natijasida hosil bo'ladi.Shundan soʻng yadroga qulagan atom shunchalik qattiq siqiladigi har bir proton elektronni neytronga aylantiradi va Qasoskorlar kinosidagi Torning bolgʻasi kabi tabiatdagi eng zich materiya hosil boʻladi ( Qora tuynukni inobatga olmaganda)


🛰 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#qiziq

Yer orbitasida 5 ta oy bo'lganda nima bo'lardi?


💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#kvant

Torlardan ham kichikroq yoki torlarning zamirida yotuvchi tuzilmalar haqida quyidagi asosiy ilmiy gipotezalar mavjud:

1. Fazo-vaqt koʻpigi (Spacetime Foam)

Kvant mexanikasi va umumiy nisbiylik nazariyasini birlashtirishga urinuvchi gipotezaga (Jon Uyler gipotezasi) koʻra, Plank oʻlchamlarida fazo silliq emas, balki gʻovakli va uzluksiz oʻzgarib turuvchi "koʻpik" koʻrinishiga keladi.
Gʻoya: Torlardan ham kichik miqyosda modda emas, balki fazo va vaqtning oʻzi uzliksiz tartibsiz tebranadi, mitti mikro-qurt tuynuklari (wormholes) va qora tuynuklar paydo boʻlib yoʻqoladi.

2. Kvant halqalari va Spin tarmoqlari (Loop Quantum Gravity)

Halqali kvant gravitatsiyasi (LQG) nazariyasida torlar oʻrnini fazo-vaqt atomlari egallaydi.
Gʻoya: LQG nazariyasiga koʻra fazo va vaqt uzluksiz emas, balki kvantlangan (diskret). Fazo-vaqt oʻzidan koʻra kichikroq boʻlmagan eng mitti "fazoviy hajmlar" va ularni bogʻlovchi Spin tarmoqlari (Spin Networks) tugunlaridan iborat. Bu tugunlarning oʻlchami Plank uzunligiga teng va ulardan kichikroq masofa olamda mavjud emas.

3. Preonlar nazariyasi (Preon Theory)

Dastlab kvarklar va leptonlarni tashkil etuvchi gipotezaviy sub-zarrachalar sifatidagi Preonlar modeli ilgari surilgan.

Gʻoya: Agar torlar fundamental boʻlmay chiqsa, ularning oʻrnida yanada kichikroq nuqtaviy zarrachalar — preonlar yotishi mumkin. Biroq, kvant mexanikasining Aniqsizlik printsipiga koʻra, zarrachani Plank miqyosidagi oʻlchamga siqish uchun unga ulkan energiya berish kerak, bu esa preonni gʻayritabiiy darajada ogʻir (massali) qilib qoʻygani sababli bu gipoteza muammolarga duch kelgan.

4. Axborot va Kvant bitlari (It from bit / Quantum Information)

Jon Uyler va zamonaviy fiziklar (masalan, Leonard Sasskind) tomonidan ilgari surilgan gipoteza.
Gʻoya: Olamdagi eng fundamental tub obyekt modda ham, tor ham, fazo ham emas — u Kvant axborotidir (Qubit). Bu gʻoyaga koʻra, torlar va materiya shunchaki eng quyi darajadagi kvant axborotlarining (0 va 1 holatlarining) golografik va matematik koʻrinishidir.

5. Tarmoqli matritsalar (M-nazariyadagi Matritsa modellari)

Torlar nazariyasining davomi boʻlmish M-nazariyada 1 oʻlchamli torlar yagona fundamental obyekt emas.
Gʻoya: BFSS Matritsa modeliga koʻra, torlar va branalarning negizida 0-brana (D0-branes) deb ataluvchi, noldan iborat oʻlchamdagi matritsaviy obyektlar yotadi. Ularning oʻzaro murakkab jamlanmasi 1 oʻlchamli torlarni va koʻp oʻlchamli fazoni hosil qiladi.

💠 @koinottilsimi

#oy

Tadqiqotchilar Oy tuprog‘idan milliardlab yillar avval mavjud bo‘lgan o‘zga sayyoraliklarning texnologik sivilizatsiyalari izlarini qidirishni taklif qildi. Bu haqda SETI instituti xabar berdi.

Olimlarning fikricha, texnologik sivilizatsiyalar tomonidan yaratilgan mikroskopik va uzoq vaqt saqlanib qoladigan zarrachalar yulduzlararo fazo orqali tarqalib, Oy yuzasidagi regolitga (chang-tosh aralashmasi) tushgan bo‘lishi mumkin.

Tadqiqotchilar Oyni bunday izlarni qidirish uchun Yerga qaraganda qulayroq joy deb hisoblaydi. Chunki Oyda atmosfera, oqib turgan suv va faol geologik jarayonlar mavjud emas. Shu sababli uning yuzasi milliardlab yillar davomida kosmosdan kelgan moddalarni nisbatan o‘zgarmagan holda saqlab kelgan.

Tadqiqotda bunday zarrachalarni aniqlash uchun zamonaviy mikroskopiya, tomografiya, spektroskopiya hamda sun’iy intellekt yordamidagi tasvir tahlilidan foydalanish mumkinligi ko‘rsatilgan. Olimlar taxminan 1 kub metr Oy regolitini batafsil tekshirish orqali galaktikada ilgari mavjud bo‘lgan texnologik sivilizatsiyalar haqidagi muayyan ilmiy xulosalarga kelish mumkinligini hisoblagan.

Tadqiqotchilar hozircha Oydan o‘zga sayyoralik texnologiyalarga oid biror dalil topilganini da’vo qilmayapti. Ularning ta’kidlashicha, yangi ish bunday izlarni izlashni amaliy jihatdan tekshirish mumkinligini ko‘rsatadi.

Tadqiqot kelajakda NASA'ning Artemis dasturi, Xitoyning Chang'e missiyalari va boshqa Oy ekspedisiyalari orqali Yerga olib kelinadigan namunalarni o‘rganish orqali sinovdan o‘tkazilishi mumkin.

💠 @koinottilsimi

#qiziq

📹 Olmani Quyosh sistemasidagi baʼzi samoviy jismlar yuzasi ustida qanday koʻtarish mumkin.Albatta bu shunchaki model va u mutlaq emas.

💠 @koinottilsimi

#oy

Olimlar Oyda yirik shaharlar qurish imkoniyatiga shubha bilan qarashmoqda 🌕

Oyning qutblari yaqinida muz zaxiralari yashiringan kraterlar bor. Hatto Oydan olingan suvning 98 foizini qayta ishlatilganda ham (XKSdagidek), bir million aholi bu zaxiralarni yuz yildan sal ko'proq vaqt ichida tugatib bo'ladi.

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#mars

🚀 Mars o'zining sayyoralararo internetiga ega bo'ladi 🚀

NASA Mars orbitasida birinchi maxsus aloqa tarmog'ini yaratish uchun "Blue Origin" kompaniyasi bilan 700 million dollarlik shartnoma tuzdi.
Shu vaqtgacha Marsdagi apparatlar ma'lumotlarni tobora eskirib borayotgan sun'iy yo'ldoshlar orqali uzatishardi. Kelajakdagi insoniyat bazalari va koloniyalar uchun esa uzluksiz hamda kuchli aloqa kanali zarur.
"Blue Ring" platformasida joylashadigan "Mars Telecommunications Network" apparati 2028-yil oxirigacha NASAga topshirilishi kerak. Ushbu tarmoq 2030-yilda ishga tushadi va Yer hamda Qizil planeta o'rtasida yuqori tezlikdagi aloqani ta'minlab beradi.

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#qiziq

Galaktika oʻlchamlarini taqqoslaymiz

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni