📢ክሩፕ (Croup)

✨በዚህ በብርድ ወቅት ከሚከሰቱ የመተንፈሻ አካል ችግሮች አንዱ ነው፡፡

❇️አብዛኛውን ጊዜ በቫይረስ ኢንፌክሽን የሚከሰት ሲሆን የላይኛውን የመተንፈሻ አካል (የድምፅ ሳጥን እና የጉሮሮ ትቦ) በማበጥና በመጥበቡ የሚመጣ የህመም ስሜት ነው።

❇️ ይህ ህመም ህፃናት ላይ ይበረታል ምክንያቱም የአራስ እና የህፃናት የላይኛው መተንፈሻ አካል በጣም ጠባብ በመሆኑ፣ ኢንፌክሽኑ በሚከሰትበት ጊዜ ህመሙ በእነሱ ላይ ይበልጥ ይበረታል።

🔍 የበሽታው ምልክቶች፡

👉ወደ ውስጥ ሲተነፍሱ የሚሰማ የፊሽካ ወይም የጩኸት ድምፅ (Inspiratory stridor)
👉የድምፅ መጎርነን (Hoarseness of voice)
👉እንደ ውሻ መጮህ ያለ ደረቅ ሳል (Barking cough)
👉የመተንፈስ ችግር ወይም ለአፍታ መተንፈስ ማቆም (Apnea)
👉የላይኛው መተንፈሻ አካል ኢንፌክሽን ምልክቶች (እንደ ጉንፋን)
👉ትኩሳት ሊኖር ይችላል፤ ነገር ግን ህፃኑ ላይ ከፍተኛ የመመረዝ ወይም የከፍተኛ ድካም ምልክት አይታይም።

🚨 የጽኑ ህመም (አስቸኳይ መፍትሄ የሚሹ) ምልክቶች፦

🔺ህፃኑ ወደ ውስጥም ሆነ ወደ ውጭ ሲተነፍስ ከፍተኛ የጩኸት ድምፅ ካለው
🔺የንቃተ ህሊና መለዋወጥ (ከመጠን በላይ መልፈስፈስ፣ ማንቀላፋት ወይም ራስን መሳት)
🔺የሰውነት መገርጣት ወይም በኦክስጅን እጥረት ምክንያት የከንፈርና የጥፍር መጥቆር (Cyanosis)

💊 ያለ መድኃኒት የሚደረግ እንክብካቤ (Non-pharmacologic care):

🔅ህፃኑን ከመጠን በላይ አለመንካትና አለማስጨነቅ ዋናው መፍትሄ ነው! ይህንን ለማድረግ፦

🔹አላስፈላጊ ምርመራዎችን መቀነስ፦ ህፃኑን በብዛት ከመነካካት መቆጠብ እና ከወላጆቹ ጋር እንዲሆን በማድረግ ማረጋጋት ምክንያቱም ህመሙን ሊያባብሰው ይችላል።
🔹የአቀማመጥ ሁኔታ፦ የህፃኑን አቀማመጥ ወይም አተኛኘት በግድ ለመቀየር አይሞክሩ። ህፃናት ራሳቸው መተንፈስ የሚያቀልላቸውን አቀማመጥ በራሳቸው ይመርጣሉ።
🥺አለማስጨነቅ፦ ህፃኑን ይበልጥ ሊያስደነግጡ ወይም ሊያስጨንቁ ከሚችሉ ነገሮች በሙሉ ይቆጠቡ።
💉የደም ስር መርፌ (IV access)፦ ሁኔታው ካላስገደደ በቀር ህፃኑ እንዳይደነግጥና ህመሙ እንዳይብስበት የደም ስር መርፌ ለመውጋት መሞከር መዘግየት አለበት።
💧 በቂ ፈሳሽ መስጠት፦ ለብ ያለ ውሃ፣ የጡት ወተት (ለአራስ)፣ ወይም ትኩስ ሾርባ መስጠት የጉሮሮ ድርቀትን ይቀንሳል፣ ንፍጥን ያቀጥናል፣ እንዲሁም ከትኩሳት ጋር ተያይዞ ከሰውነት የሚወጣን ፈሳሽ ይተካል።
🛌 ቀጥ አድርጎ ማስቀመጥ፦ ህፃኑን መሬት ላይ ጠፍጣፋ አድርጎ ከማስተኛት ይልቅ ቀጥ አድርጎ ማቀፍ ወይም በወንበር ላይ ማሳረፍ አየር በቀላሉ ወደ ሳንባ እንዲገባ ይረዳል።
💨 የእንፋሎት አየር (Steam)፦ መታጠቢያ ቤት ውስጥ የሞቀ ውሃ ከፍቶ እንፋሎት እንዲሞላ በማድረግ ህፃኑን እዚያ ውስጥ ለ10-15 ደቂቃ ማስቀመጥ (ትኩስ ውሃው እንዳይነካው በመጠንቀቅ) መተንፈስን ሊያቀል ይችላል።

🚫 የማይመከሩ መድኃኒቶች፦ እድሜያቸው ከስድስት ዓመት በታች ለሆነ የሳል መድኃኒቶች (Cough syrups) አይስጡ ህፃኑን በማደንዘዝ መተንፈስ ሊያስተጓጉሉ ይችላሉ። እና ያለ አግባብ አንቲባዮቲክስ (Antibiotics) አይስጡ፡፡
-------------------------------------------------------
ለተጨማሪ መረጃ  ወደ 7755 በመደወል ሀኪሞቻችንን ያማክሩ፡፡📲ቴሌግራም፡ @ldhsethiopia
መተግበሪያችን: https://play.google.com/store/apps/details?id=com.liyanadigitalhealth.liyanacare
https://apps.apple.com/us/app/liyana-care/id1572231448

ሃይፐርታይሮይዲዝም(Hyperthyroidism)

🦋ታይሮይድ በአንገት ውስጥ የሚገኝ የቢራቢሮ ቅርጽ ያለው እጢ (gland) ነው።

🎯ከዚህ እጢ (gland) የሚመርቱ እና ወደ ደም ዝውውር የሚለቀቁ ሆርሞኖች የሰውነትን እድገት እና ሜታቦሊዝም ይቆጣጠራሉ።

📌ዛሬ የምናየው ይህ ታይሮይድ እጢ(gland) በከፍታኛ መጠን የታይሮይድ ሆርሞኖችን ሲያመርት የሚከሰተውን ሃይፐርታይሮይዲዝምን እናያለን፡፡

🔔ሃይፐርታይሮይዲዝም (የታይሮይድ ሆርሞን መብዛት) የታይሮይድ እጢ (gland) ከመጠን በላይ ሆርሞኖችን የሚያመርትበትን ሁኔታ ይገልጻል። ይህም የሰውነት የሜታቦሊዝም (የምግብ ወደ ኃይል የመቀየር) ሂደት ከመፋጠኑ ጋር ተይዞ በመላው አካል ላይ ለተለያዩ የሕመም ምልክቶች መከሰት ምክንያት ሊሆን ይችላል።

📌 የታይሮይድ ሆርሞን መብዛት ዋና ዋና መንስኤዎች

የታይሮይድ እጢዎችን ከመጠን በላይ ሆርሞን እንዲያመርት የሚያደርጉት ዋና ዋና ምክንያቶች የሚከተሉት ናቸው፦

1️⃣ የግሬቭስ በሽታ (Graves' Disease)
የሰውነታችን በሽታ የመከላከል ሥርዓት መዛባት (Autoimmune disorder) ምክንያት የሚከሰት ሲሆን፣ ለታይሮይድ ሆርሞን መብዛት ዋነኛው እና በጣም የተለመደው መንስኤ ነው።

➖በብዛት በሴቶች ላይ ይከሰታል።

2️⃣ ባለብዙ እብጠት የታይሮይድ በሽታ (Toxic Multinodular Goiter)
በታይሮይድ እጢ ላይ በርካታ ትናንሽ እብጠቶች (Nodules) በመፈጠር፣ እጢው ከቁጥጥር ውጪ ሆርሞን እንዲያመርት ያደርጋሉ።

3️⃣ ቶክሲክ አዴኖማ (Toxic Adenoma)
በታይሮይድ እጢ ላይ የሚወጣ አንድ ነጠላ እብጠት (Single nodule) ብቻ ከልክ በላይ ሆርሞን ማመረት ሲጀምር የሚከሰት ነው።

4️⃣ የታይሮይድ እጢ መቆጣት (Thyroiditis)
የታይሮይድ እጢ በሚቆጣበት ጊዜ የተከማቹ ሆርሞኖች ድንገት ወደ ደም ስለሚለቀቁ በጊዜያዊነት የታይሮይድ ሆርሞን እንዲበዛ ያደርጋል።

➖ይህ ሁኔታ በኋላ ላይ ወደ ትክክለኛው የሆርሞን መጠን ሊመለስ ወይም ወደ ታይሮይድ ሆርሞን ማነስ (Hypothyroidism) ሊቀየር ይችላል።

5️⃣ በመድኃኒቶች የጎንዮሽ ጉዳት (Iatrogenic Causes)
ከፍተኛ የአዮዲን (Iodine) መጠን ያላቸውን መድኃኒቶች መውሰድ (ለምሳሌ፡ ለልብ ምት መዛባት የሚሰጠው አሚዮዳሮን / Amiodarone) ታይሮይድ እጢን በማነቃቃት የሆርሞን መብዛት ሊያስከትሉ ይችላሉ።

✨የሃይፐርታይሮይዲዝም ምልክቶች

🧠 የአእምሮ እና የስሜት ህመም ምልክቶች
·         የመረበሽ ስሜት
·         ብስጭት እና ንዴት
·         የስሜት መለዋወጥ
·         በትኩረት የመስራት አቅም መቀነስ
😴 የእንቅስቃሴ እና የእንቅልፍ መዛባት
·         ያልተለመደ ቅዥቅዥ ማለት (Hyperactivity)
·         ከፍተኛ የድካም ስሜት
·         የእንቅልፍ ማጣት/ለመተኛት መቸገር
🌡 የሰውነት ሙቀት እና የቆዳ ለውጦች
·         ሙቀትን መቋቋም አለመቻል / ለሙቀት ከመጠን በላይ ስሱ መሆን
·         ከመጠን በላይ ማላብ
·         የቆዳ መንደድ/መሞቅ እና እርጥብ መሆን
·         የእጅ መዳፍ መቅላት
❤️ የልብ እና የመተንፈስ ችግሮች
·         ፈጣን የልብ ምት እና የልብ መምታት ስሜት
·         የእጆች መንቀጥቀጥ
·         የመተንፈስ ችግር
🥗 የምግብ ፍላጎት እና የምግብ መፈጨት
·         ከፍተኛ የምግብ ፍላጎት መጨመር  
·         ድንገተኛ የክብደት መቀነስ
·         ሸርተቴ (Diarrhea)
·         የሽንት መብዛት  
💇‍♂️ የጥፍር እና የፀጉር ለውጦች
·         ጥፍር መሰበር ወይም ከመደቡ መላቀቅ የፀጉር መነቃቀል ወይም ላሽ
🩸 የስነ-ተዋልዶ እና የወር አበባ ችግሮች
·         የወር አበባ መዛባት፣ ማነስ ወይም ሙሉ በሙሉ መቅረት
·         መካንነት እና የወሲብ ፍላጎት መቀነስ
የአንገት እብጠት
·         የእንቅርት እብጠት (A goiter)

⚙️ከእነዚህ ምልክቶች መካከል አብዛኞቹን ካስተዋሉ፣ ወደ ጤና ተቋም በመሄድ የታይሮይድ የደም ምርመራ (Thyroid Panel Test) እንዲያደርጉ ይመከራል።

💊የሃይፐርታይሮይዲዝም ሕመም በአካላዊ ምርመራና (Physical Exam) በደም የሆርሞን መጠን ምርመራ የሚታወቅ ሲሆን፤ ሕክምናው እንደ በሽታው መንስኤና ደረጃ በመድኃኒት፣ በራዲዮአክቲቭ አዮዲን ወይም በቀዶ ሕክምና ይሰጣል።
-------------------------------------------------------
ለተጨማሪ መረጃ  ወደ 7755 በመደወል ሀኪሞቻችንን ያማክሩ፡፡📲ቴሌግራም፡ @ldhsethiopia
መተግበሪያችን: https://play.google.com/store/apps/details?id=com.liyanadigitalhealth.liyanacare
https://apps.apple.com/us/app/liyana-care/id1572231448

🐢 የታይሮይድ ሆርሞን ማነስ (Hypothyroidism) ምንድነው?

🔅"ሰውን ሰው ያደረገው ሆርሞን ነው!" ይሉን ነበር የውስጥ ደዌ ሀኪማችን፡፡

❇️ ሃይፖታይሮይዲዝም (Hypothyroidism) የሚባለው የታይሮይድ እጢ በቂ የሆነ የታይሮይድ ሆርሞን ማመርት ሳይችል ሲቀር የሚከሰት የጤና መዛባት ነው። ይህ ሲሆን የሰውነታችን እንቅስቃሴ መድከም ፤ በከፋ ሁኔታ ደግሞ ለአእምሮ መርሳት ችግር (Dementia) እና ለተለያዩ የሰውነት ክፍሎች መዛባት ያጋልጣል።

📌 ዋና ዋና መንስኤዎች

1. ፕራይማሪ ሃይፖታይሮይዲዝም (Primary Hypothyroidism):- የታይሮይድ እጢው በራሱ ምክንያት ሲጎዳ ወይም በቂ ሆርሞኖችን ማምረት ሳይችል ሲቀር የሚከሰት የታይሮይድ ሆርሞን ማነስ ሁኔታ ነው።

2. ሴከንደሪ ሃይፖታይሮይዲዝም (Secondary Hypothyroidism):- በአእምሯችን ውስጥ የሚገኘው ፒቱታሪ እጢ (Pituitary gland) በቂ TSH (የታይሮይድ ማነቃቂያ ሆርሞን) ማምረት ሳይችል ሲቀር የሚከሰት የታይሮይድ ሆርሞን ማነስ ዓይነት ነው። በዚህ ጊዜ የታይሮይድ እጢው ራሱ ሙሉ በሙሉ ጤናማ ቢሆንም፣ ከፒቱታሪ እጢ የሚመጣለት ሆርሞን እንዲያመርት የሚያዝዘው መልእክት (ማነቃቂያ) ስለሚቀር በቂ ሆርሞን ሳይለቅ ይቀራል።

3. የሰውነት በሽታ የመከላከል ሥርዓት መዛባት (Autoimmune) በታይሮይድ እጢ ላይ ጉዳት ሲያደርስ

4. የቀዶ ሕክምና:- የታይሮይድ እጢ በሕክምና ምክንያት በቀዶ ሕክምና ተቆርጦ ሲወጣ።

5. ከፍተኛ የአዮዲን (Iodine) እጥረት እና ከተወልዶ (congenital) ጋር ተያይዘው የሚመጡ ምክንያቶች።

🩺 የሕመም ምልክቶች (Symptoms & Signs)

ማስታወሻ፦ ታካሚዎች ለበርካታ ዓመታት ምንም ዓይነት ምልክት ሳያሳይባቸው ሊቆዩ ወይም ምልክቶቹን ትኩረት ሳይሰጧቸው ሊቀሩ ይችላሉ።

🥶 ቅዝቃዜን መቋቋም አለመቻል
⚖️ ያልተጠበቀ የክብደት መጨመር
💩 የሆድ ድርቀት
😴 ከፍተኛ የድካም፣ የዝልፈት እና የመካበድ ስሜት
💇‍♀️ የፀጉር መረገፍ እና የቆዳ መድረቅ
🗣 የድምፅ መጎርነን
🧠 የማስታወስ ችሎታ መቀነስ እና የመረሳት ችግር
🩸 የወር አበባ መዛባት እና የመውለድ አቅም መቀነስ
💔 የልብ ምት ፍጥነት መቀነስ (በደቂቃ ከ60 በታች መሆን)
🫨 የፊት ማብጥ/መንፋት እና የቆዳ መንጣት
🍋 የእንቅርት እብጠት (Goiter)

🔍 ምርመራ (Diagnosis)

🔸 ሕመሙ ግልጽ ምልክት ስለማያሳይ አብዛኛውን ጊዜ በጊዜ ለማወቅ ያስቸግራል። በተለይ ከፍተኛ የድካም ስሜት ባላቸው አዋቂ ሴቶች ላይ ይህ ሕመም ሊኖር እንደሚችል መጠርጠር ያስፈልጋል።
🔸የTSH የደም ምርመራ (TSH Test)፦ ሕመሙ መኖሩን ለማወቅ ዋናው የማጣሪያ ምርመራ ነው።

💊 ሕክምና (Treatment)

የሕክምናው ዋና ዓላማ በሰውነት ውስጥ የቀነሰውን የታይሮይድ ሆርሞን መጠን በደረጃ አስተካክሎ ምልክቶችን ማስወገድ ነው::
🔅የመድኃኒት ሕክምና፦ ሌቮታይሮክሲን (Levothyroxine) የተባለ የሆርሞን ተካይ መድኃኒት ይሰጣል።

⚠️ክትትል፦ ሕክምናው ከተጀመረ ከ2 እስከ 3 ወራት በኋላ የTSH የደም ምርመራ በማድረግ የመድኃኒቱ መጠን ይስተካከላል። የሆርሞኑ መጠን ከተስተካከለ በኋላ በዓመት አንድ ጊዜ የደም ምርመራ ማድረግ በቂ ነው።
-------------------------------------------------------
ለተጨማሪ መረጃ  ወደ 7755 በመደወል ሀኪሞቻችንን ያማክሩ፡፡📲ቴሌግራም፡ @ldhsethiopia
መተግበሪያችን: https://play.google.com/store/apps/details?id=com.liyanadigitalhealth.liyanacare
https://apps.apple.com/us/app/liyana-care/id1572231448

🧠 ስለ አልዛይመር (Alzheimer's) ህመም

🎯 የአልዛይመር ሕመም የመርሳት እና የአዕምሮ ማሰብ/ማስታወስ ብቃትን የሚቀንስ ዋነኛው መንስኤ ሲሆን፤ በዓለም አቀፍ ደረጃ ከሚከሰቱት ከጠቅላላ ከማስታወስ ችግር (Dementia) 60% – 70% የሚሆነውን ድርሻ ይይዛል።

🔍 ሕመሙ ምንድን ነው?
የበሽታው ድብቅ ሂደት፡ ጎጂ ፕሮቲኖች (ኤሚሎይድ ፕላክስ እና ታው ታንግልስ) በአእምሮ ውስጥ በመከማቸት የሴሎችን መደበኛ የመረጃ ልውውጥ ያበላሻሉ። እነዚህ በአእምሮ ውስጥ የሚከሰቱ ለውጦች ግልጽ የሆኑ ምልክቶች ከመታየታቸው ከ20 ዓመታት በፊት ወይም ከዚያ ቀደም ብለው ሊጀምሩ ይችላሉ።

🔍 የመጀመሪያ የማስጠንቀቂያ ምልክቶች

• በድብቅ የሚጀምር (Silent Onset)፡ የሚታዩ ምልክቶች ከመታየታቸው ከ20 ዓመታት ወይም ከዚያ በላይ በፊት በአእምሮ ውስጥ የባዮማርከር (biomarker) ለውጦች ሊጀምሩ ይችላሉ።
• ቀለል ያለ የአእምሮ ሕመም (Mild Cognitive Impairment)፡ የማስታወስ ችሎታ ማጣት ለቤተሰብ እና ለጓደኞች የሚታወቅ ይሆናል፤ ከዚህ ችግር ጋር ካላቸው ሰዎች መካከል ግማሽ ያህሉ (50%) በ4 ዓመታት ውስጥ ወደ አልዛይመር በሽታ ይሸጋገራሉ።

• በዕለት ተዕለት ሕይወት ላይ የሚኖረው ተጽዕኖ፡ የመጀመሪያዎቹ ምልክቶች ብዙውን ጊዜ እንደ አነስተኛ የማስታወስ ችሎታ መቀነስ እና እንደ ፋይናንስ አያያዝ፣ ማሽከርከር፣ ወይም የቤት ውስጥ ሥራዎችን የመሳሰሉ የዕለት ተዕለት ተግባራትን ለመቆጣጠር በመቸገር ይታያሉ።

📉 ሕመሙ እንዴት እየባሰ ይሄዳል

• መካከለኛ ደረጃዎች፡ ቃላትን የመፈለግ እና የቋንቋ ችግሮች ይከሰታሉ፤ እንዲሁም ግለሰቦች በቀላሉ መንገዳቸውን ሊስቱ ወይም ግራ ሊጋቡ ይችላሉ።

• የኋለኛ ደረጃዎች፡ የመመዘን ችሎታ ማጣት፣ የእንቅልፍ መዛባት፣ ቅዠቶች፣ እና በእንቅስቃሴ ወይም በቅንጅት ላይ አካላዊ ችግሮች ይፈጠራሉ።

• የመጨረሻ ደረጃ፡ ታካሚዎች እንደ መብላት እና ልብስ መልበስ ያሉ ዕለት ተዕለት እንክብካቤዎችን ይረሳሉ። እናም የሙሉ ጊዜ ድጋፍ ይፈልጋሉ። ምልክቶች የሚታዩባቸው የአልዛይመር ሕመም በአብዛኛው ከ 8 እስከ 10 ዓመታት የሚቆይ ቢሆንም፣ የእያንዳንዱ ግለሰብ የቆይታ ጊዜ ግን ሊለያይ ይችላል።

🧬 ለአደጋው የበለጠ ተጋላጭ የሆኑት እነማን ናቸው?

• ዕድሜ እና ዘረመል (Genetics)፡ ከ65 ዓመት ዕድሜ በኋላ የተጋላጭነት መጠኑ በከፍተኛ ሁኔታ ይጨምራል፤ በክሮሞሶም 19 ላይ የሚገኘው የ ApoE ε4 ጂን (allele) ለአብዛኛው የአልዛይመር በሽታ መጋለጥ ብቸኛው እና በጣም ኃይለኛው የዘረመል ምክንያት ሲሆን፤ እያንዳንዱ የዚህ ጂን ቅጂ (copy) በሽታው መታየት የሚጀምረውን ዕድሜ በግምት በ 10 ዓመታት ዝቅ ያደርገዋል

• የጤና ሁኔታ እና የአኗኗር ዘይቤ፡ እንደ ደም ግፊት፣ ስኳር በሽታ፣ የራስ ቅል ጉዳት እና አካላዊ እንቅስቃሴ አለማድረግ ያሉ ሁኔታዎችም ተጋላጭነትን ሊጨምሩ ይችላሉ።

🩺 ምርመራ

1. የሕክምና እና የመድኃኒት ታሪክ፡ የታካሚውን ያለፈ አጠቃላይ የጤና ሁኔታ እና አሁን የሚወስዷቸውን መድኃኒቶች በጥልቀት መገምገም።

2. የአእምሮ ሁኔታ እና የማስታወስ ፈተናዎች

3. የአካል እና የነርቭ ምርመራዎች

4. የላብራቶሪ የደም ምርመራዎች

5. የአንጎል ምስል እና የባዮማርከር ምርመራዎች

💊 ሕክምና እና እንክብካቤ

• የሕክምና እርዳታ፡ መድኃኒቶች የማሰብና የማስታወስ ችሎታ ምልክቶችን ለመቆጣጠር እና የሕመሙን እድገት ለማዘገየት ይረዳሉ፤ አዳዲስ ሕክምናዎች ደግሞ በተለይም ከመጀመሪያዎቹ ደረጃዎች ላይ የኤሚሎይድ ፕሮቲን ስብስብን ለይተው ለማጽዳት ይረዳሉ።

• የዕለት ተዕለት ድጋፍ፡ ቀላል የማስታወሻ ዘዴዎች፣ የተረጋጉና የተለመዱ የዕለት ተዕለት ድርጊቶች፣ እና የቤተሰብ እንክብካቤ የታካሚዎችን የሕይወት ጥራት ለመጠበቅ ከፍተኛ አስተዋጽኦ ያደርጋሉ፡፡

• ለተንከባካቢዎች የሚደረግ የእረፍት ጊዜ (Respite)፡ ተንከባካቢዎች የአእምሮ እና የአካል ዕረፍት እንዲያገኙ ማድረግ።
-------------------------------------------------------
ለተጨማሪ መረጃ  ወደ 7755 በመደወል ሀኪሞቻችንን ያማክሩ፡፡📲ቴሌግራም፡ @ldhsethiopia
መተግበሪያችን: https://play.google.com/store/apps/details?id=com.liyanadigitalhealth.liyanacare
https://apps.apple.com/us/app/liyana-care/id1572231448

🦟 ስለ ቢጫ ወባ (Yellow Fever) ህመም ማወቅ የሚገቡዎት ዋና ዋና ነጥቦች!

❇️ ቢጫ ወባ ምንድን ነው?

⚡️የቢጫ ወባ በሽታ በፍላቪቫይረስ (Flavivirus) ቤተሰብ ውስጥ በሚመደብ ቫይረስ የሚመጣ በሽታ ሲሆን፣ የሚተላለፈውም በወባ ትንኞች አማካኝነት ነው።

📡 በሽታውን የሚያሰራጩት በተለይም ኤዲስ (Aedes) እና ሄማጎገስ (Haemogogus) የተባሉ የትንኝ ዝርያዎች ናቸው።

🧾የቅርብ ጊዜ የቢጫ ወባ ስጋት ግምገማ መረጃ መሠረት፤ ሁሉም የኢትዮጵያ ክልሎች ለቢጫ ወባ ስጋት ያላቸው ቢሆንም፣ የስጋቱ መጠን ከክልል ወደ ክልል ይለያያል።

📌 በኢትዮጵያ በምዕራብና በደቡብ-ምዕራብ አካባቢዎች ከ1959 እስከ 1966 ድረስ የቢጫ ወባ ወረርሽኞች ተከስተዋል።
ከዚያም በኋላ፦

🔸 2013 — በደቡብ ኦሞ ዞን
🔸 ነሐሴ 2018 — በወላይታ ዞን
🔸 መጋቢት 2020 — ቀደም ሲል በበሽታው ያልተጠቃ በነበረው በጉራጌ ዞን የቢጫ ወባ ወረርሽኞች ተመዝግበዋል።

🌍 በዓለም ደረጃ

· የዓለም ጤና ድርጅት (WHO) ከ1990ዎቹ መጀመሪያ ጀምሮ በየዓመቱ በዓለም ላይ ወደ 2.2 ሚሊዮን የሚጠጉ የቢጫ ወባ ሕመም ሰዎች እና ወደ 30,000 ሞት እንደሚከሰት ይገምታል። ከእነዚህ ጉዳዮች ከ90% በላይ በአፍሪካ ይከሰታሉ።

✨ ዋና ዋና የበሽታው ምልክቶች

🔅 ቫይረሱ በሰውነት ውስጥ ገብቶ ምልክት ለማሳየት ከ3 እስከ 6 ቀናት ይወስዳል። በሽታው በደረጃ የሚታይ ሲሆን ዋና ዋና ምልክቶቹ፦

1️⃣ የመጀመሪያ ደረጃ፦ ድንገተኛ ከፍተኛ ትኩሳት፣ የራስ ምታት፣ የጡንቻና የመገጣጠሚያ ሕመም፣ ማስመለስ፣ የዓይን መቅላት እና ከፍተኛ የድካም ስሜት።

2️⃣ ከባድ ደረጃ (የአካል ክፍሎች መጎዳት)፦ የቆዳና የዓይን ቢጫ መሆን (Jaundice)፣ ከአፍና አፍንጫ ደም መፍሰስ፣ እና የኩላሊት ሥራ ማቆም ሊከሰቱ ይችላሉ። ወደዚህ ደረጃ ከሚሸጋገሩት ሕመምተኞች መካከል ከ30% እስከ 60% የሚሆኑት ለሕይወት ህልፈት ሊዳረጉ ይችላሉ።

💊 ሕክምና እና መወሰድ ያለበት ጥንቃቄ

🔻ለቢጫ ወባ ቫይረሱን ቀጥታ የሚያጠፋ የተለየ መድኃኒት የለም፤ ሕክምናው ምልክቶችን የማስታገስና የሰውነትን አቅም የመደገፍ ነው።
🔻በቂ እረፍት ማድረግ እና በቂ ፈሳሽ መጠጣት፤

⚠️ትኩረት የሚሻ ማስጠንቀቂያ፦ ትኩሳትና ሕመምን ለማስታገስ ፓራሲታሞል (Paracetamol) መጠቀም ይቻላል። ነገር ግን አስፒሪን (Aspirin) ወይም ኢቡፕሮፌን (Ibuprofen) መጠቀም የደም መፍሰስ አደጋን ስለሚጨምሩ በፍጹም መጠቀም አይገባም!

🛡 በሽታውን እንዴት መከላከል ይቻላል?

💉 ክትባት መውሰድ፦ ክትባት በሽታውን ለመከላከል በጣም አስተማማኝ እና ዋናው መንገድ ነው።
⚔️ ከትንኝ ንክሻ መጠበቅ፦ እጅና እግርን የሚሸፍኑ ረጅም አልባሳትን መልበስ እና የትንኝ ማባረሪያ ቅባቶችን (Insect repellent) መጠቀም።

🧪ስርጭትን መግታት፦ ሕመም የታየበት ሰው ቫይረሱ ወደ ሌሎች እንዳይተላለፍ ምልክቱ በታየ በ5 ቀናት ውስጥ ከትንኝ ንክሻራሱን በጥንቃቄ መጠበቅ አለበት፡፡
-------------------------------------------------------
ለተጨማሪ መረጃ  ወደ 7755 በመደወል ሀኪሞቻችንን ያማክሩ፡፡📲ቴሌግራም፡ @ldhsethiopia
መተግበሪያችን: https://play.google.com/store/apps/details?id=com.liyanadigitalhealth.liyanacare
https://apps.apple.com/us/app/liyana-care/id1572231448

📌 ኢቦላ ምንድን ነው?

❇️ኢቦላ አልፎ አልፎ የሚከሰት ነገር ግን በጣም አደገኛና ለሞት ሊዳርግ የሚችል በቫይረስ የሚመጣ በሽታ ነው።

❇️ኢቦላ ፊሎቫይሩዴ (Filoviridae) በተባለ የቫይረስ ቤተሰብ ስር በሚገኘው ኦርቶኢቦላቫይረስ(Orthoebolavirus) ጂነስ ቫይረሶች የሚመጣ አደገኛ በሽታ ነው።

• 🦠የቫይረሱ ዝርያዎች፡ እስካሁን 6 የኦርቶኢቦላቫይረስ ዝርያዎች የተለዩ ሲሆን፣ 3ቱ ዋና ዋና ወረርሽኞችን ያስከትላሉ፤ እነሱም፡ የኢቦላ ቫይረስ (EBOV)፣ የሱዳን ቫይረስ (SUDV) እና የቡንዲቡግዮ ቫይረስ (BDBV) ናቸው።

• 📈የሞት መጠን፡ በቀደሙት ወረርሽኞች የሞት መጠኑ ከ25% እስከ 90% የደረሰ ከፍተኛ አደጋ ያለው በሽታ ነው።

•📍 የቫይረሱ መገኛ፡ የፍራፍሬ ሌሊት ወፎች🦇 (Pteropodidae) የቫይረሱ ዋና ተፈጥሯዊ ማደሪያ እንደሆኑ ይገመታል::

📌 በሽታው እንዴት ይተላለፋል?

• 🦇👨🏽ከእንስሳት ወደ ሰው፡ ከታመሙ ወይም ከሞቱ የዱር እንስሳት (እንደ የሌሊት ወፎች፣ ጦጣዎች፣ ዝንጀሮዎች) ደም፣ የሰውነት ፈሳሽ ወይም ጥሬ ሥጋ ጋር በሚደረግ ንክኪ ይተላለፋል።

• 👥ከሰው ወደ ሰው፡ በበሽታው ከተያዘ ወይም በኢቦላ ከሞተ ሰው ደም፣ የሰውነት ፈሳሾች (ትፋት፣ ማስመለስ፣ ሰገራ) ወይም እነዚህ ፈሳሾች ያረፉባቸው ዕቃዎች ጋር በቀጥታ ንክኪ በማድረግ ይተላለፋል።

• ⚰️የቀብር ሥነ-ሥርዓት፡ ከሞተ ሰው አካል ጋር በቀጥታ የሚደረግ ንክኪ ለበሽታው መስፋፋት ዋና ምክንያት ነው።

⚠️ ማስታወሻ፡ የበሽታው ምልክቶች ከመታየታቸው በፊት በሽታው ከአንድ ሰው ወደ ሌላ አይተላለፍም ።

📌 የበሽታው ምልክቶች ምንድን ናቸው? ቫይረሱ ወደ ሰውነት ከገባ ከ2 እስከ 21 ቀናት ባለው ጊዜ ውስጥ ምልክቶች ሊታዩ ይችላሉ።

1️⃣ የመጀመሪያ ምልክቶች፡ ድንገተኛ ትኩሳት፣ ከፍተኛ ድካም፣ የጡንቻ ህመም፣ የራስ ህመም እና የጉሮሮ ህመም።

2️⃣ቀጣይ ምልክቶች፡ ማስመለስ፣ ተቅማጥ፣ የሆድ ህመም፣ የቆዳ ሽፍታ፣ እንዲሁም የኩላሊትና የጉበት ሥራ መዛባት።

3️⃣በኋለኛ ደረጃ፡ የውስጥና የውጭ ደም መፍሰስ (ከአፍንጫ፣ ከድድ፣ ከትፋት ወይም ሰገራ ጋር) ሊከሰት ይችላል።

📌 ራሳችንን እንዴት እንጠብቅ? (የቅድመ-ጥንቃቄ እርምጃዎች)

• ከዱር እንስሳት ጋር ንክኪ አለማድረግ፡ ከሌሊት ወፎች ወይም ጦጣዎች እና ጥሬ ሥጋቸው ጋር የሚደረግን ንክኪ ማስወገድ።

• 😷ከታመሙ ሰዎች ጋር ንክኪ አለማድረግ፡ ከታመመ ሰው ወይም ከሰውነት ፈሳሾች ጋር አላስፈላጊ ንክኪ አለማድረግ።

• ⏱️በጊዜ ሕክምና መፈለግ፡ ምልክቱ የታየበትን ሰው በፍጥነት ወደ ሕክምና ማዕከል በመውሰድ ማግለልና ሕክምና እንዲያገኝ ማድረግ።

• 🧴ንፅህናን መጠበቅ፡ እጅን በሳሙናና በውሃ አዘውትሮ መታጠብ።

• ⚰️ጥንቃቄ የተሞላበት የቀብር ሥነ-ሥርዓት፡ ከሟች አካል ጋር ቀጥተኛ ንክኪ እንዳይኖር ማድረግ።

💊ህክምና እና ክትባት • ቅድመ ህክምና፡ በጊዜ ወደ ህክምና ማዕከል በመሄድ የሚደረግ የመጀመሪያ ደረጃ የእርዳታ ህክምና (እንደ ፈሳሽ መተካትና ምልክቶችን ማከም) ህይወትን የማዳን እድልን በጣም ይጨምራል።

• 💉ክትባትና መድኃኒት፡ ለኢቦላ ቫይረስ በሽታ የተፈቀዱ ክትባቶች (እንደ Ervebo) እና ሞኖክሎናል አንቲቦዲ (Monoclonal antibodies) ሕክምናዎች አሉ::

📊 የ2026 የወቅቱ ወረርሽኝ መረጃ

• ዋና መንስኤ፡ የዘንድሮው ወረርሽኝ በቡንዲቡግዮ ኢቦላቫይረስ (Bundibugyo ebolavirus) ምክንያት የመጣ ሲሆን፣ በታሪክ ከተመዘገቡት በፍጥነት የሚሰራጩ ወረርሽኞች አንዱ ነው።

• ዋና መነሻ፡ በኮንጎ ዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ (DRC) ምሥራቃዊ ክፍል የተከሰተ ሲሆን፣ የአገሪቱ 17ኛው ወረርሽኝ ነው።

• የጉዳት መጠን፡ እስከ ኦክቶበር 15, 2026 ድረስ 9,235 የተረጋገጡ ታካሚዎች እና4,444 የሞቱ ሰዎች ተመዝግበዋል (የሞት መጠኑ 48.3% ገደማ ነው)።

• የተጎዱ የአገሪቱ ክልሎች፡ ኢቱሪ፣ ሰሜን ኪቩ፣ ደቡብ ኪቩ፣ ሾፖ፣ ኦት-ኡኤሌ፣ ባስ-ኡኤሌ እና ደቡብ ኡባንጊ።

• ወደ አጎራባች አገራት ስርጭት፡
🇺🇬 ኡጋንዳ፡ እስከ ኦክቶበር 15, 2026 ድረስ 20 የተረጋገጡ ኬዞች፣ 2 የተረጋገጡ ሞቶች፣ 1 ሊሆን የሚችል ኬዝ፣ 1 ሊሆን የሚችል ሞት

🇰🇪ኬንያ፡ እስከ ኦክቶበር 15, 2026 ድረስ 2 የተረጋገጡ ኬዞች
1 የተረጋገጠ ሞት
-------------------------------------------------------
ለተጨማሪ መረጃ  ወደ 7755 በመደወል ሀኪሞቻችንን ያማክሩ፡፡📲ቴሌግራም፡ @ldhsethiopia
መተግበሪያችን: https://play.google.com/store/apps/details?id=com.liyanadigitalhealth.liyanacare
https://apps.apple.com/us/app/liyana-care/id1572231448

🔴 ኩፍኝ (Measles)

🔷ኩፍኝ በኩፍኝ ቫይረስ የሚከሰት፣ በክትባት መከላከል የሚቻል እና በከፍተኛ ሁኔታ የሚተላለፍ ህመም ነው።

🦠 ምልክቶቹ እንዴት ይከሰታሉ

🔅ቫይረሱ በአፍ 👄፣ በአፍንጫ 👃 ወይም በአይን 👁 በኩል ገብቶ በሳንባ 🫁 እና በደም አማካኝነት ወደ ተለያዩ የሰውነት ክፍሎች ይሰራጫል። እናም ቫይረሱ ወደ ቆዳ ሲደርስ የኩፍኝ ሽፍታ ምልክት ያስከትላል። ወደ ሳንባ ሲደርስ የሳንባ ምች ያደርሳል 🫁። 🧠ወደ አንጎል ሲደርስ የአንጎል እብጠት ያደርሳል እናም ወዘተ...

🔄 እንዴት ይስፋፋል?

🔅በሽታው ተላላፊ ነው። የሲዲሲ (CDC) ዘገባ እንደሚያመለክተው አንድ ሰው ሽፍታው ከታየ ከ4 ቀናት በፊት እና ከታየ ከ4 ቀናት በኋላ ቫይረሱን ማስተላለፍ ይችላል ⏱️።

🔘ኢንፌክሽኑ በሚከተሉት መንገዶች ይተላለፋል

🤝 ኩፍኝ ካለበት ሰው ጋር አካላዊ ግንኙነት
🤧 ኩፍኝ ካለበት ሰው ጋር ሲሳል ወይም ሲያስነጥስ በአቅራቢያ መሆን
🛑 ቫይረሱ ያለበትን ቦታ ነክተው ከዚያም ጣቶችን ወደ አፍ ውስጥ በማስገባት ወይም አፍንጫን ወይም አይንን በማሸት 👁
አንድ ሰው ካሳለ ወይም ካስነጠሰ በኋላ ቫይረሱ በአየር ላይ ለ2 ሰዓታት ያህል ንቁ ሆኖ ይቆያል 💨።

🔅አንድ ሰው ኩፍኝ ካለበት፣ በሽታ የመከላከል አቅም ከሌለው ወይም ክትባቱን ካልወሰደ በስተቀር እስከ 90% ለሚሆኑ ሰዎች ሊያስተላልፈው ይችላል 📈።

🧑‍🤝‍🧑ኩፍኝ ሰዎችን ብቻ ነው የሚያጠቃው ።

🚫🐾 ማንኛውም የእንስሳት ዝርያ ሊያስተላልፈው አይችልም ።

🩺 ዋና ዋና ምልክቶች

🌡 ከፍተኛ ትኩሳት፣ የአፍንጫ ፈሳሽ፣ ሳል 😷፣ የአይን መቅላት እና የአፍ ውስጥ ነጠብጣቦች (Koplik's spots) ይታያሉ።

✨ ከጥቂት ቀናት በኋላ በሰውነት ላይ የሚሰራጭ የቆዳ ሽፍታ ይወጣል።

⚠️ የሚያስከትላቸው የጤና ጉዳቶች

🫁 የሳንባ ምች (bronchopneumonia)፣ 👂 የጆሮ ኢንፌክሽን፣ ህመሙ የምግብ ፍላጎትን ስለሚቀንስ የምግብ እጥረት (risk of malnutrition) 🍽 ያመጣል እና እስከ ማየት ማጣት የሚያደርስ የአይን ቁስለትን ያስከትላል 👁‍🗨።

🧠 በ 1,000 ታካሚዎች ውስጥ በ 1 ሰው ላይ ገዳይ ሊሆን የሚችል የአንጎል እብጠት ሊያመጣ ይችላል።

🛡 መከላከያ እና ሕክምና

💉 መከላከያ: ዋናውና አስተማማኙ መንገድ የኩፍኝ ክትባት መከተብ እና ከታመመ ሰው ጋር የሚደረግ ንክኪን ማስወገድ ነው።
💊 ሕክምና: የታመመውን ሰው መለየት 🛏፣ በቂ ፈሳሽና አልሚ ምግብ መስጠት 🥣፣ በሕክምና ትዕዛዝ የሚሰጡ የቪታሚን ኤ (Vitamin A) መውሰድ 💊፣ የትኩሳት ማስታገሻ (Paracetamol) 🌡 እና የአይን ቅባት መጠቀምን ያካትታል።

-------------------------------------------------------
ለተጨማሪ መረጃ  ወደ 7755 በመደወል ሀኪሞቻችንን ያማክሩ፡፡📲ቴሌግራም፡ @ldhsethiopia
መተግበሪያችን: https://play.google.com/store/apps/details?id=com.liyanadigitalhealth.liyanacare
https://apps.apple.com/us/app/liyana-care/id1572231448

❇️ የሪህ ወይም የጋውት (Gout)ህመም

🔴 ጋውት (Gout) ወይም ሪህ በመገጣጠሚያዎች ላይ ከፍተኛ ህመም፣ እብጠት እና ግትርነት የሚያስከትል የመገጣጠሚያ ህመም ዓይነት ሲሆን በብዛት የእግር አውራ ጣትን ያጠቃል፡፡

🔷 ይህ ሪህ ሚከሰትው በሰውነት ውስጥ ያለው ዩሪክ አሲድ (uric acid) ከመጠን በላይ በመሆን በመገጣጠሚያዎች ላይ ሲጠራቀም/ክሪስታላይዝ ሲያደርግ የሚከሰት ነው፡፡

· ከሴቶች ይልቅ በወንዶች ላይ በብዛት ይታያል፡፡ ይህም የሆነበት ምክንያት፡

1️⃣ ኤስትሮጅን (Estrogen) በተባለው ሆርሞን ነው። ኤስትሮጅን ኩላሊት ላይ ዩሪክ አሲድን በሽንት በኩል በፍጥነትና በቀላሉ እንዲወገድ ያደርጋል፤ ስለዚህ ሴቶች ደግሞ ኤስትሮጅን ከወንዶች ይልቅ በብዛት ስላላቸው ነው፡፡ ደግሞም እድሜያቸው የገፋ ሴቶች ላይ ወይም ያረጡ ሴቶች ላይ የሪህ ተገላጭነታቸው ልክ እንደ ወንዶቹ ይሆናል ምክንያቱም የኤስትሮጅን መጠን ስለሚቀንስ ነው።

2️⃣ወንዶች ከሴቶች በላይ ዩሪክ አሲድን ስለሚያመርቱ ነው፡፡
 
🗯መንስኤዎች

🔵 በደም ውስጥ የዩሪክ አሲድ መብዛት (Hyperuricemia) ዋነኛው መንስኤ ነው። ይህም የዩሪክ አሲድ ከመጠን በላይ በመመረቱ ወይም ኩላሊት በትክክል ማስወገድ ባለመቻሉ ይከሰታል።

🎯ዋና ዋና ተጋላጭነቶች

🔔 ከመጠን በላይ ውፍረት፣ የደም ግፊት፣ የስኳር በሽታ፣ ስር የሰደደ የኩላሊት በሽታ እና የአልኮል ሱሰኝነት🍻 ናቸው። ስለዚህ ሁሉም ህሙማን ለእነዚህ ሁኔታዎች ምርመራ ሊደረግላቸው ይገባል። እንዲሁም ደግሞ በቤተሰብ ውስጥ የሪህ ታሪክ መኖር፡፡

💥 ዋና ዋና ምልክቶች

🔸የሪህ ህመም በድንገት የሚነሳና ተደጋግሞ የሚመጣ ሲሆን፣ በሂደት የመገጣጠሚያ ህብረህዋሳትን (tissues) ሊጎዳ ይችላል።

📌ዋናው ምልክቱ ከፍተኛ የሆነ የመገጣጠሚያ ህመም ወይም ቁርጥማት ሲሆን🦵፣ ቦታው ሊያብጥና ቀለሙም ሊቀየር ይችላል።

🌙 ምልክቶቹ ብዙውን ጊዜ በሌሊት ስለሚጀምሩ እንቅልፍን ይረብሻሉ፤ የተጠቃው መገጣጠሚያም ሊያብጥ፣ ሊገታተር ወይም ሊሞቅ ይችላል።

📌ከአውራ ጣት በተጨማሪ ቁርጭምጭሚት፣ ጉልበት፣ ክርን💪፣ በእጅ አንጓ 🫳 ወይም በጣቶች🖖 ላይም ሊዳብር ይችላል።

📌አጣዳፊ🏃‍♂️‍➡️ የሪህ ህመም ከተነሳ ከ6 እስከ 12 ሰዓታት ባለው ጊዜ ውስጥ በጣም የሚበረታ ሲሆን፣ አብዛኛውን ጊዜ ከአንድ ሳምንት ገደማ በኋላ እፎይታ ይገኛል።

⚙️ ይህ ችግር በድንገት የሚጀምር አጣዳፊ (Acute) ወይም በተደጋጋሚ የሚከሰቱ እና ዘላቂ ምልክቶች ያሉት ሥር የሰደደ (Chronic) ሊሆን ይችላል።  

💉የህክምና እና የመድኃኒት እንክብካቤ

📎 ሕክምናው በአብዛኛው በሐኪም የታዘዙ መድኃኒቶችን ያካትታል። እነዚህ መድኃኒቶች ምልክቶችን ለማከም፣ የወደፊት እብጠቶችን ለመከላከል እና ለመቀነስ ይረዳሉ።

💊የብግነትና ህመም ማስታገሻዎች (NSAIDs እና corticosteroids) እብጠትንና ህመምን ይቀንሳሉ። ሌሎች መድኃኒቶች ደግሞ የዩሪክ አሲድ ምርትን ይቀንሳሉ ወይም በኩላሊት ከሰውነት ውስጥ የማስወገድ ችሎታን ያሻሽላሉ።

🥗 የምግብ አጠቃቀም እና የህይወት ዘይቤ እንክብካቤ

🔰የምግብ ስርዓትን ማስተካከል ብቻውን ሪህን ለመቆጣጠር በቂ ባይሆንም፣ አስፈላጊና ለህመሙ መሻሻል በጣም ጠቀሜታ አለው፡፡

መገደብ ያለባቸው ምግቦች፡-

🥩ሥጋ (በቀይ ሥጋ ዓይነቶች መካከል ምንም ልዩነት የለም፡ የበሬ፣ በግ፣ የፍየል ሥጋ)
🍺 ቢራዎችን ጨምሮ የአልኮል መጠጦች (ቀይ ወይን በመጠኑ ዝቅተኛው አደጋ አለው)
🧋ከፍተኛ ስኳር የያዙ መጠጦች እና ምግቦች

ሚበረታቱ ምግቦች፡-

🥛ወተት እና የወተት ተዋጽኦዎች
🥙ፍራፍሬዎች እና አትክልቶች
🥚እንቁላል
🧆ባቄላ፣ አተር፣ ሽምብራ

✳️ተጨማሪ አስፈላጊ ምክሮች:

🧍‍♂️ከመጠን በላይ ውፍረት ባላቸው ግለሰቦች ላይ ክብደት መቀነስ ይበረታታል፡፡
🩺 በበሽታው የተያዙ ሁሉም ታካሚዎች ከፍተኛ የደም ግፊት፣ የስኳር በሽታ እና የደም ውስጥ ቅባት (dyslipidemia) መመርመር አለባቸው።

-------------------------------------------------------
ለተጨማሪ መረጃ  ወደ 7755 በመደወል ሀኪሞቻችንን ያማክሩ፡፡📲ቴሌግራም፡ @ldhsethiopia
መተግበሪያችን: https://play.google.com/store/apps/details?id=com.liyanadigitalhealth.liyanacare
https://apps.apple.com/us/app/liyana-care/id1572231448

✳️ " የብርሃን" ሌባ ”👁

❇️ ግላኮማ ምንድን ነው?

🔻 ግላኮማ የዓይንን ኦፕቲክ ነርቭ (Optic Nerve) በመጉዳት ለእይታ ማጣት ወይም ሙሉ ለሙሉ ለዓይን ብርሃን ማጣት የሚያጋልጥ በሽታ ነው።

📈 ጠቅላላ መረጃ

🔸 በግላኮማ በሽታ ከተያዙ ሰዎች መካከል ግማሾቹ በበሽታው መያዛቸውን አያውቁም፡፡
🔸በአለም አቀፍ ደረጃ በሁለተኛ ደረጃ ከፍተኛ የዓይን ብርሃን ማጣትን የሚያስከትል በሽታ ነው ግላኮማ
🔸 በአብዛኞቹ የአፍሪካ ሀገራት ከሞራ (Cataract) ቀጥሎ በሁለተኛ ደረጃ ለዓይን ብርሃን ማጣት ዋነኛ ምክንያት ነው
🔸አፍሪካውያን ከነጮች ጋር ሲነፃፀሩ በግላኮማ (በተለይም በ Primary Open Angle Glaucoma) የመያዝ እድላቸው ከ 3 እስከ 4 እጥፍ የላቀ ነው።

🎯ኖርማል የዓይን ግፊት ሚባለው ከ10 እስከ 21mmHg ነው።
 
⚠️ ለግላኮማ በሽታ የሚያጋልጡ ሁኔታዎች እና መንስኤዎች
 
📍ማንኛውም ሰው በግላኮማ ሊያዝ ይችላል፤ ነገር ግን አንዳንዶች የበለጠ ተጋላጭ ናቸው፣ ከእነዚህም ውስጥ፡

1️⃣🗜የዓይን ግፊት መጨመር (Intraocular Pressure - IOP)፦ ለብዙዎቹ የግላኮማ አይነቶች ዋነኛ የተጋላጭነት እና የመንስኤ ምክንያት ነው። የዓይን ግፊት መጠን እየጨመረ በሄደ ቁጥር በግላኮማ የመያዝ እድል ይጨምራል። የዓይን ግፊት  ከ20 እስከ 25 mmHg ክልል ውስጥ በሚሆንበት ጊዜ በግላኮማ ምክንያት ለዓይን ብርሃን ማጣት ከ14 እስከ 15 ዓመታት ሊወስድ ይችላል፡፡ ነገር ግን የዓይን ግፊት ከ 40 mmHg በላይ ከሆነ በጥቂት ወራት ውስጥ ለዓይን ብርሃን ማጣት ሊዳርግ ይችላል።

ለ የዓይን ግፊት እንዲጨምር የሚያደርጉ ምክንያቶች፦
1.  የዓይን ፈሳሽ ምርት መጨመር
2.  የዓይን ፈሳሽ መውጫ መንገድ መዘጋት ወይም መከልከል፦ ይህ በጣም የተለመደው መንስኤ ነው።
3.   የ ኤፒስክሌራል (Episcleral) ግፊት መጨመር፦ ከ 8 mmHg በላይ የ Episcleral venous ግፊት የሚፈጥር ማንኛውም የዓይን፣ የጭንቅላት ወይም ሌላ ሁኔታ የዓይን ግፊትን ሊጨምር ይችላል።

2️⃣👨‍🦳ዕድሜ፡- ከ 40 እስከ 70 ዓመት ባለው የእድሜ ክልል ውስጥ የበሽታው ስርጭት 4% እስከ 5% ሲሆን፣ በ 80 ዓመት እድሜ አካባቢ ወደ 10%-15% ከፍ ይላል፤ ሆኖም በየትኛውም የእድሜ ክልል ላይ የሚገኙ ሰዎችን ሊያጠቃ ይችላል፡፡

3️⃣ 👥 የቤተሰብ ታሪክ፡- ከወላጆች አንዱ በግላኮማ ከተያዘ የልጆች ተጋላጭነት 5 እጥፍ ይጨምራል። ከወላጅ በተጨማሪ ወንድም ወይም እህት ከተያዙ ተጋላጭነቱ ወደ 9 እጥፍ ያድጋል፡፡

4️⃣ 🍯 የስኳር በሽታ ያለባቸው ሰዎች።

5️⃣ 🧬 ዘር፡- ጥቁር ህዝቦች ከካውካሺያን (ነጮች) ጋር ሲነፃፀሩ በ Primary Open Angle Glaucoma (POAG) የመያዝ እድላቸው በ 4 እጥፍ የላቀ ነው

6️⃣💊መድሃኒቶች ፡ የስቴሮይድ (Steroid) መድኃኒቶችን መጠቀም፤ በተለይም በዓይን ጠብታ መልክ የሚወሰዱት ከፍተኛ ተጋላጭነት አላቸው። ዴክሳሜታሶን (Dexamethasone) በጣም ብርቱው የስቴሮይድ የዓይን ጠብታ ሲሆን፣ የመድኃኒቱ የጠብታ ብዛትና ድግግሞሽ በጨመረ ቁጥር ተጋላጭነቱ ይጨምራል።
 
🤒የሕመም ምልክቶች እና የሕክምና ግኝቶች

🧐ድንገተኛ ከፍተኛ የዓይን ህመም፣ የዓይን መቅላት እና ለብርሃን ተጋላጭ መሆን (Photophobia)።
🤢የማቅለሽለሽ፣ የማስታወክ እና የአንድ ጎን የጭንቅላት ህመም (Hemi-cranial headache)።
🫩የዕይታ በፍጥነት መቀነስ፣ ብዥታ (በጢስ የተሞላ ክፍል የመመልከት ያህል💨) እና በብርሃን ዙሪያ የቀስተደመና ከበብ🌈
 
🩺 ሕክምና

📌ግላኮማን ሙሉ በሙሉ ለመከላከል የሚታወቅ መንገድ ባይኖርም፣ ቀድሞ መመርመር እና ህክምና መጀመር የዓይን ብርሃን ማጣትን ለመከላከል ያለውን እድል ይጨምራል።
📌 በቅድመ ደረጃ በሽታውን ለማወቅ ብቸኛው መንገድ ዘወትር የዓይን ምርመራ ማድረግ ነው።
📌የግላኮማ ፋውንዴሽን (The Glaucoma Foundation) በ 40 ዓመት እድሜ ላይ የመጀመሪያ ደረጃ የመነሻ ምርመራ (Baseline test) እንዲደረግ ይመክራል።
📌ሐኪሙ የመነሻ ምርመራ ውጤቱን በመጠቀም ወደፊት የሚመጡ ለውጦችን ለመከታተል ይጠቀምበታል። እንደ ግለሰቡ የተጋላጭነት ደረጃ ሐኪሙ ምን ያህል ጊዜ የዓይን ምርመራ ማድረግ እንዳለበት ይመክራል
📌ግላኮማ በአይን ውስጥ ያለውን ግፊት ለመቀነስ በአይን ጠብታዎች፣ በአፍ የሚወሰድ መድኃኒት ወይም በቀዶ ጥገና (ወይም በተለያዩ የሕክምና ዓይነቶች) ይታከማል። እነዚህ ሕክምናዎች ዘላቂ የሆነ የእይታ መጥፋትን መከላከል ወይም ማዘግየት ይችላሉ።
-------------------------------------------------------
ለተጨማሪ መረጃ  ወደ 7755 በመደወል ሀኪሞቻችንን ያማክሩ፡፡📲ቴሌግራም፡ @ldhsethiopia
መተግበሪያችን: https://play.google.com/store/apps/details?id=com.liyanadigitalhealth.liyanacare
https://apps.apple.com/us/app/liyana-care/id1572231448