Bir haftada bir post yozsam ham vijdoningizni qiynab ketaman, bilasizmi :)
Bu Janubiy Koreyada ishlangan “Umid” (Hope, 2013) filmi. Rasmda koʻrib turganingiz: maktabidan qaytayotgan 8 yoshli qizaloq va 57 yoshli pedofil. Film real voqealarga asoslangani bir taraf, voqealari bir taraf.
Bilasizmi, aynan shu 8 yoshli qizaloq qismati Janubiy Koreyaning qonunlarini qanday oʻzgartirib yuborgan?
Sud pedofilga jinoyatidan soʻng, 12 yillik qamoq hukm qildi. Sabab deb, jinoyatchini alkolog iste’mol qilgani yengillatuvchi holat deb koʻrsatildi. Omma oyoqqa turdi. Ha oʻsha, onalar, otalar, ayol-qizlar. Bilasizmi, Janubiy Koreya Osiyoda ilk marta jinsiy mayli sabab jinoyat qiluvchilarga bir qonunni qabul qildi…
(Men videolarni koʻrib, omma bir pedofil jazosiga diqqatini qaratayotganini tushundim. Aslida rivojlangan davlatlar kompleks choralar koʻrishi haqida va buni kengroq tushuntirishni xohladim)
Bilasizmi, aynan shu 8 yoshli qizaloq qismati Janubiy Koreyaning qonunlarini qanday oʻzgartirib yuborgan?
Sud pedofilga jinoyatidan soʻng, 12 yillik qamoq hukm qildi. Sabab deb, jinoyatchini alkolog iste’mol qilgani yengillatuvchi holat deb koʻrsatildi. Omma oyoqqa turdi. Ha oʻsha, onalar, otalar, ayol-qizlar. Bilasizmi, Janubiy Koreya Osiyoda ilk marta jinsiy mayli sabab jinoyat qiluvchilarga bir qonunni qabul qildi…
(Men videolarni koʻrib, omma bir pedofil jazosiga diqqatini qaratayotganini tushundim. Aslida rivojlangan davlatlar kompleks choralar koʻrishi haqida va buni kengroq tushuntirishni xohladim)
Level-level communication
Bugun neuropatolog ustozim ajoyib iqtibos keltirdilar:
E’tibor berganmisiz, bolalarni urishsak tikka turib dakki beramiz. Agar unga nimanidir tushuntirsak, ovutsak oʻtirib boʻyi tengi holga kelamiz. Bu tana tili, buni limbik sistemamiz bajaradi.
Sababi, istalgan odamga nisbatan boʻy jihatdan balandlik hukmronlik, xavfli muhit yaratadi. Shunga shohlarni oʻrindiqlari bir zina yuqori, rahbariyat xonalari yoki turuvi balandlikka quriladi. Bu psixologik koʻrinmas “hukmronlik” ta’sirini yaratib turadi. Tepadan keladigan har qanday ton odamga bosim, tahdid va nazorat hissini avtomatik beradi. Bolalarda ham shunday. Agar tizzalab yoki choʻnqayib oʻtirilsa, ularda hokimiyat va muvozanat tenglashadi.
Bolalarda koʻp narsa soʻz bilan emas, tana tili bilan ya’ni signal sifatida qaror shakllanadi. Bola o'zi bilan bir xil chiziqda bo'lgan suhbatdoshga uzoqroq va sifatliroq diqqat qaratadi. Yuqoridan aytilgan gaplar aksar hollarda bolaning diqqatidan chetda qoladi yoki fon shovqini kabi qabul qilinadi.
Huddi shunday, bu katta odamlarda ham ishlaydi aslida. Agar samimiy suhbat qurmoqchi boʻlsangiz-u, lekin oqimga tusha olmasangiz pozitsiyangiz juda katta signalni berib turgan boʻladi.
Bugun neuropatolog ustozim ajoyib iqtibos keltirdilar:
“…shunga psixoterapiyada bolalar bilan teng boʻyda gaplashilinadi”
E’tibor berganmisiz, bolalarni urishsak tikka turib dakki beramiz. Agar unga nimanidir tushuntirsak, ovutsak oʻtirib boʻyi tengi holga kelamiz. Bu tana tili, buni limbik sistemamiz bajaradi.
Sababi, istalgan odamga nisbatan boʻy jihatdan balandlik hukmronlik, xavfli muhit yaratadi. Shunga shohlarni oʻrindiqlari bir zina yuqori, rahbariyat xonalari yoki turuvi balandlikka quriladi. Bu psixologik koʻrinmas “hukmronlik” ta’sirini yaratib turadi. Tepadan keladigan har qanday ton odamga bosim, tahdid va nazorat hissini avtomatik beradi. Bolalarda ham shunday. Agar tizzalab yoki choʻnqayib oʻtirilsa, ularda hokimiyat va muvozanat tenglashadi.
Bolalarda koʻp narsa soʻz bilan emas, tana tili bilan ya’ni signal sifatida qaror shakllanadi. Bola o'zi bilan bir xil chiziqda bo'lgan suhbatdoshga uzoqroq va sifatliroq diqqat qaratadi. Yuqoridan aytilgan gaplar aksar hollarda bolaning diqqatidan chetda qoladi yoki fon shovqini kabi qabul qilinadi.
Huddi shunday, bu katta odamlarda ham ishlaydi aslida. Agar samimiy suhbat qurmoqchi boʻlsangiz-u, lekin oqimga tusha olmasangiz pozitsiyangiz juda katta signalni berib turgan boʻladi.
“Hech qachon yopiq xonada kelgan fikrlarga ishonmang.”
Nitsshe
Shunchaki, yopiq xonada oʻtirgan miya koʻrinishi (1)
20 daqiqa sayr qilgan odamni miyasi koʻrinishi (2)
Buni doktor Charlz Xillman jamoasi aniqlaydi. Sayr qilgan guruhda e'tibor va diqqatni jamlash bilan bog'liq maxsus miya signalining sezilarli darajada oshishi kuzatilgan. Ushbu tadqiqot EEG bilan aniqlanadi.
Bu esa Nitsshening EEG shapkasiga muhtoj bo'lmasdan sezgan kashfiyotlardan biridir. U o'zining so'nggi kitobini deyarli to'liq piyoda yurgan holda yozgan, ba'zi kunlari olti-sakkiz soatlab sayr qilgan va ortidan juda o'ziga xos maslahat qoldirgan. Tepadagi iqtibos ham ayni shunday.
Maryam Javlan.
“Meni oʻldirmagan narsa meni yanada kuchli qiladi” Nitsshe
Neyropsixologiyani nevropatolog professordan oʻrganmoqdaman. Miya men shu vaqtgacha oʻrgangan ilmlarim ichida eng ta’sirlisi boʻlmoqda. Hatto shu iqtibosni ta’riflayman deb yozib qoʻygandim vaqtim boʻlmay qolibdi.
Albatta, sizni judayam manfaatli postlar kutyapti. Grafiklarimni tartiblab olgach, albatta aktivlikni qaytaraman🤍
Albatta, sizni judayam manfaatli postlar kutyapti. Grafiklarimni tartiblab olgach, albatta aktivlikni qaytaraman🤍
Kun iqtibosi:
Yolgʻon gapirayotganliklarini bilamiz. Yolgʻon gapirayotganliklarini oʻzlari ham bilishadi.
Yolgʻon gapirayotganliklarini bilishimizni ham bilishadi.
Yolgʻon gapirayotganliklarini bilishimizni bilishlarini ham bilamiz.
Ammo hali ham yolgʻon soʻylamoqdalar.
Aleksandr Isayevich Soljenitsin
Yolgʻon gapirayotganliklarini bilamiz. Yolgʻon gapirayotganliklarini oʻzlari ham bilishadi.
Yolgʻon gapirayotganliklarini bilishimizni ham bilishadi.
Yolgʻon gapirayotganliklarini bilishimizni bilishlarini ham bilamiz.
Ammo hali ham yolgʻon soʻylamoqdalar.
Aleksandr Isayevich Soljenitsin
“ADHD 2x🫰🏻”
Yorliqlar romantizatsiyasi yoxud buzilishlar bilan maqtanish
Ijtimoiy tarmoqlarda ajoyib madaniyat trendga aylanishiga guvoh boʻlaman. Bunga koʻra, oʻzini biolarida ADHD, bipolyarka, nartsisstka yoki sotsiopat/psixopat deb nomlab olishadi. Eng qizigʻi, buni faxr bilan qilishadi. Shaxsiyat buzilishlari yoki patologiyani romantizatsiya qilish bir yon, bundan faxrlanish alohida ruhiyatni yangi buzilishiga yaqinlashuv ham deb oʻylab qolaman. Sababi, ushbu buzilishlarning ma’nosini insonlar anglab yozmoqda, shunchaki emas.
Hatto ijtimoiy tarmoqdagi xatti-harakatlar insonning ichki muammolarini ham ochib qoʻyishini bilasizmi?
Masalan, tepadagi klinik atamalarni oʻziga faxr bilan yorliq sifatida yopishtirish bu — odamning identifikatsiyasi bilan bogʻliq. Oʻzini topa olmayotgan, e’tibor xohlash, ichki dunyosi huddiki chuqur va oʻziga xosligini tan oldirishga harakatdek tavsiflanadi.
Agar hayotda “men bipolyarkaman, nima qilsang qil” degan pozitsiya bilan yashashga oʻtish bu ikkinchi qoʻrqinchli holatga olib keladi. Inson oʻzini ishlashni xohlamagan zaifligi, ma’suliyati, muammosi, nosogʻlom munosabatini shunchaki diagnoz bilan oqlashga oʻtadi.
Bu nafaqat ruhiyatga nisbatan savodsizlik, balki haqiqiy patologiyasi bilan shugʻullanayotganlar ustidan kamsitish ham! Ularni holatini normallashivga yoyib, qadrsizlantirishga olib kelish hisoblanadi.
Maryam Javlan.
“ADHD 2x🫰🏻” Yorliqlar romantizatsiyasi yoxud buzilishlar bilan maqtanish Ijtimoiy tarmoqlarda ajoyib madaniyat trendga aylanishiga guvoh boʻlaman. Bunga koʻra, oʻzini biolarida ADHD, bipolyarka, nartsisstka yoki sotsiopat/psixopat deb nomlab olishadi. Eng…
Ikkinchi muammo — viktimizm!
Ijtimoiy tarmoqlarda haqiqiy katta lider sotsiopat, psixopatlarning viktim obrazini romantizatsiya qilish.
“Yovuzlar oʻzi xohlab yovuz boʻlmagan”
Har bir jamiyat va insoniyat tarixida katta zarar yetqazgan obrazlarni aniq diganozi qoʻyilgan. Hatto, bu diagnozi uchun oʻldirilgan psixoterapevtlar bor.
Ba’zi odamlar esa jamiyatda “unikal” jihatini topa olmasa, oʻziga xosligini belgilay olmasa — “zararlangan” obrazi bilan faxrlanadi. Psixopatlik, sotsiopatlik kino va kitoblarda yovuz daho, katta burilishlar qiladigan shaxs sifatida ta’riflangani uchun bunga yaqqol ishonish bor. Bunga taqlid qiladiganlar esa, ichki boʻshligʻini toʻldirish uchun oʻziga yorliqlab olishadi.
Tushunishingiz uchun, tepadagi buzilishlar maxsus mutaxassis bilan davolanadi. Sotsiopat, psixopatlarni esa darajasiga qarab psixiatrlar davolashadi.
Oʻzingizni qanday holat bilan tenglashtirib, faxrlanayotganingizni his qiling.
Ijtimoiy tarmoqlarda haqiqiy katta lider sotsiopat, psixopatlarning viktim obrazini romantizatsiya qilish.
“Yovuzlar oʻzi xohlab yovuz boʻlmagan”
Har bir jamiyat va insoniyat tarixida katta zarar yetqazgan obrazlarni aniq diganozi qoʻyilgan. Hatto, bu diagnozi uchun oʻldirilgan psixoterapevtlar bor.
Ba’zi odamlar esa jamiyatda “unikal” jihatini topa olmasa, oʻziga xosligini belgilay olmasa — “zararlangan” obrazi bilan faxrlanadi. Psixopatlik, sotsiopatlik kino va kitoblarda yovuz daho, katta burilishlar qiladigan shaxs sifatida ta’riflangani uchun bunga yaqqol ishonish bor. Bunga taqlid qiladiganlar esa, ichki boʻshligʻini toʻldirish uchun oʻziga yorliqlab olishadi.
Tushunishingiz uchun, tepadagi buzilishlar maxsus mutaxassis bilan davolanadi. Sotsiopat, psixopatlarni esa darajasiga qarab psixiatrlar davolashadi.
Oʻzingizni qanday holat bilan tenglashtirib, faxrlanayotganingizni his qiling.
Xonada sizdan boshqa odam ham bormi?
Intellektning 7 qirrasi
Hech oʻzingizga uchinchi shaxs koʻzi bilan qarab koʻrganmisiz? Ha, biz odamlarga doim tanqid, muhokama ruhi bilan qaraymiz. Oʻzimizgachi?
Bu — metokognitsiya deyiladi. U ichki kuzatuvchi. Sizning fikringizni, hayollaringizni toʻliq kuzatadi.
Har bitta hayol ustidan soʻroqqa tutadi:
“Nega jahlim chiqdi? Sabab?”
“Nega shoshyapman?”
“Nega hozir oʻzimni qiyosladim?” vhkz.
Nega tanqidchi bizga kerak? Sababi, metakognitsiyasi zaif odam oʻzini bilmagan narsasini bilaman deb oʻylaydi. Kuchli odam esa oʻz bilimining chegarasini koʻradi va shuning uchun tezroq oʻsadi.
Metakognitsiyani rivojlantirishni eng birinchi usuli bu: “bugun nimani xato qildim/oʻyladim?”. Shu bilan boshlanadi. Sababi bizni johilligimiz shundaki, avval tashqarini aybdor qilamiz, oxirgi nuqtagacha oʻz haqiqatimizga ishonib turamiz. Ba’zan ular illuziyalar boʻlsa ham. Ikkinchisi, qarorlarni, oʻrgangan bilimlarimizni ovoz chiqarib fikrlash. Bu tez tushunmayotgan nuqtamizga yoki muammo bor joyga olib boradi.
Maryam Javlan.
Xonada sizdan boshqa odam ham bormi? Intellektning 7 qirrasi Hech oʻzingizga uchinchi shaxs koʻzi bilan qarab koʻrganmisiz? Ha, biz odamlarga doim tanqid, muhokama ruhi bilan qaraymiz. Oʻzimizgachi? Bu — metokognitsiya deyiladi. U ichki kuzatuvchi. Sizning…
7 kunga 7 ta post joʻnataman.
Mavzu tanladim:
Neyropsixologiyaga koʻra, intellektning eng kuchli koʻnikma va xislatlari.
Mavzu tanladim:
Neyropsixologiyaga koʻra, intellektning eng kuchli koʻnikma va xislatlari.
Odamlarning miyasi 30 yoshdan soʻng qotishni boshlaydi, nimaga?
Intellektning 7 qirrasi
Odamning eng qiyin taraflaridan biri — qaror va haqiqatlarini oʻzgartirishi. Sababi bu juda chuqur va murakkab jarayon. Ba’zida bu tizim, bizga fikrlashimizni torayishiga sabab boʻladi. Fikrlashdagi moslashuvchanlik esa — kognitiv moslashuv deyiladi. Moslashuvchanligi past odam “doim shunday qilganmiz” deb, natija bermayotgan yoʻlni davom ettiraveradi. Bitta yechimni bilgan odam, oddiyroq yechim koʻz oldida turgan boʻlsa ham, uni koʻrmaydi. Bir xil tanlov, bir xil odatlar, bir xil yoʻl. Vaziyat, muhit oʻzgarganda esa u oʻz pozitsiyasini oʻzgartirmaydi.
Agar insonda kognitiv moslashuvchanlik boʻlsa, oʻz haqiqati bir pazl ekani va ularni yigʻib katta bir mozaika terish mumkinligini tushunadi. Eng katta qoida, bu haqiqat bir butun, yechim butun deb fikrlash. Bu uchun “Yana qanday yoʻl bor?” savolini berish kerak. Har bir muammoga kamida uchta yechim topishga harakat qilish, fikrni umuman teskarisiga oʻylab koʻrish vhkz.
Aksar odam 30 yoshidan keyin prefrontal korteksi rivojlanishdan toʻxtashni boshlaydi. Sababi esa “Men yetarli darajada bilib, koʻrib, oʻrganib boʻldim” deya fikrlash. Bu alaloqibat sizni “SSSR yaxshi edi” deb fikrida qattiq turib oladigan cholga aylantiradi.
Aslida bu iqtibos emas, bu butun boshli konsepsiya. “Soya va ong osti bilan ishlash”ning asosiy gʻoyasi.
Karl Yung hissiyotlarimizni nazorat qila olmaslik va ularga asirga aylanishimizni sabablarini ochib beradi. Har bir kishida soyalar boʻladi deydi. Soya bu — shaxsiyatimizning ongli ravishda tan olishni istamaydigan, rad etadigan yoki jamiyat qoliplariga to’g’ri kelmaydi deb o’ylaydigan qismi. Biz oʻzimizda anglamagan holda koʻp impulsiv hissiyotlarimizni yashiramiz, tan olmaymiz. “Men ojiz emasman”, “Men bunday agressiv emasman” deymiz. Biz ularni bostiramiz.
Eng qizigʻi, bu hissiyotlar yoʻqolib qolmaydi balki ong ostiga yashirinishni boshlaydi. Biz har bir vaziyatda hissiyotlarimizni bostirganimiz sari aslida ularga koʻproq energiya beramiz. Bu huddi purjinaga oʻxshaydi. Qancha bossangiz, shuncha tepaga sakraydi. Ular qaysidir vaziyatda doim toʻsatdan tashqariga chiqib ketadi. Masalan, agressiya. Uni ancha yildan buyon “nazorat qilyapman” deb bostirib kelasiz. Lekin doim nimadir gʻazabingizni keltirsa, yoki asabiylashsangiz oʻz-oʻzidan portlab ketaverasiz. Eng qizigʻi, bunday agressiya menda qayerdan paydo boʻldi deb ham savol berib ham qoʻyasiz)
Nega taqdirdek boshqaradi?
Sababi hissiyotlarimizni boshqalarga proyeksiyalashga tushamiz, ya’ni koʻchiramiz. Oʻzimiz ustida ishlamagan, bostirgan, hal etilmagan hissiyotlarni boshqalarga proyeksiyalaymiz. Shu sababli, “odam boshqada koʻrgani va gʻashiga kelgani aslida oʻzniki” deyiladi. Ayni shu mavzu, travmalar, ogʻriqli senariylarga olib boradi. Nega bizga bunday munosabatda boʻlishdi, nega biz doim oʻxshamaydigan munosabatlarga duch kelamiz, hayotimizda toksik odamlar koʻp. Sababi, bularning barchasi = oʻzimiz ongsiz ravishda yaratib qoʻygan reaksiyalarimiz.
Buni ustida ishlash uchun tan olish, integratsiya usuli, kuzatish, qabul qilish va nurga olib chiqishni Karl Yung oʻrgatgan. Qiziqsangiz, albatta kitoblarni oʻqib chiqing. Koʻpincha odamlar bu katta tajribaga mustaqil shoʻngʻiy olishmaydi. Sababi bu juda ogʻriqli va murakkab jarayon. Shunga psixologlardan yordam soʻrashadi.
Karl Yung hissiyotlarimizni nazorat qila olmaslik va ularga asirga aylanishimizni sabablarini ochib beradi. Har bir kishida soyalar boʻladi deydi. Soya bu — shaxsiyatimizning ongli ravishda tan olishni istamaydigan, rad etadigan yoki jamiyat qoliplariga to’g’ri kelmaydi deb o’ylaydigan qismi. Biz oʻzimizda anglamagan holda koʻp impulsiv hissiyotlarimizni yashiramiz, tan olmaymiz. “Men ojiz emasman”, “Men bunday agressiv emasman” deymiz. Biz ularni bostiramiz.
Eng qizigʻi, bu hissiyotlar yoʻqolib qolmaydi balki ong ostiga yashirinishni boshlaydi. Biz har bir vaziyatda hissiyotlarimizni bostirganimiz sari aslida ularga koʻproq energiya beramiz. Bu huddi purjinaga oʻxshaydi. Qancha bossangiz, shuncha tepaga sakraydi. Ular qaysidir vaziyatda doim toʻsatdan tashqariga chiqib ketadi. Masalan, agressiya. Uni ancha yildan buyon “nazorat qilyapman” deb bostirib kelasiz. Lekin doim nimadir gʻazabingizni keltirsa, yoki asabiylashsangiz oʻz-oʻzidan portlab ketaverasiz. Eng qizigʻi, bunday agressiya menda qayerdan paydo boʻldi deb ham savol berib ham qoʻyasiz)
Nega taqdirdek boshqaradi?
Sababi hissiyotlarimizni boshqalarga proyeksiyalashga tushamiz, ya’ni koʻchiramiz. Oʻzimiz ustida ishlamagan, bostirgan, hal etilmagan hissiyotlarni boshqalarga proyeksiyalaymiz. Shu sababli, “odam boshqada koʻrgani va gʻashiga kelgani aslida oʻzniki” deyiladi. Ayni shu mavzu, travmalar, ogʻriqli senariylarga olib boradi. Nega bizga bunday munosabatda boʻlishdi, nega biz doim oʻxshamaydigan munosabatlarga duch kelamiz, hayotimizda toksik odamlar koʻp. Sababi, bularning barchasi = oʻzimiz ongsiz ravishda yaratib qoʻygan reaksiyalarimiz.
Buni ustida ishlash uchun tan olish, integratsiya usuli, kuzatish, qabul qilish va nurga olib chiqishni Karl Yung oʻrgatgan. Qiziqsangiz, albatta kitoblarni oʻqib chiqing. Koʻpincha odamlar bu katta tajribaga mustaqil shoʻngʻiy olishmaydi. Sababi bu juda ogʻriqli va murakkab jarayon. Shunga psixologlardan yordam soʻrashadi.