📘 Kun termini #13

➡️ INTUBATSIYA
(lot. intubatio; rus. интубация трахеи; ingl. endotracheal intubation)

Ta'rifi. Traxeya intubatsiyasi – nafas yo'llari o'tkazuvchanligini ta'minlash, o'pkaga kislorod yetkazish va sun'iy ventilyatsiya qilish maqsadida traxeyaga maxsus endotraxeal naycha kiritish muolajasi. Naycha ko'pincha og'iz orqali, ba'zan esa burun orqali kiritiladi. Atama lotincha in («ichiga») va tubus («naycha») so'zlaridan olingan.

Ko'rsatmalari. Intubatsiya umumiy behushlik ostidagi operatsiyalarda, nafas yetishmovchiligida, gipoksemiya va qonda karbonat angidrid to'planganda (giperkapniya) hamda bemor o'z nafas yo'llarini himoya qila olmaganda bajariladi. Masalan, jarohatdan so'ng es-hushi chuqur buzilgan, Glazgo koma shkalasi bo'yicha 8 ball va undan past baholangan bemorlar odatda intubatsiya qilinadi.

Bajarilishi va asoratlari. Shifokor laringoskop yordamida hiqildoq usti tog'ayini ko'tarib, ovoz boylamlarini ko'radi va naychani ular orasidan traxeyaga o'tkazadi, so'ng naycha uchidagi manjetani havo bilan shishiradi. Naychaning to'g'ri joylashgani nafas chiqarilgan havodagi karbonat angidridni o'lchash – kapnografiya bilan tasdiqlanadi va bu usul «oltin standart» hisoblanadi. Asoratlari orasida naychaning qizilo'ngachga yoki o'ng bosh bronxga kirib ketishi, gipoksiya, tishlar shikastlanishi, bradikardiya, arterial bosim pasayishi va me'da suyuqligi aspiratsiyasi bor.

Klinik ahamiyati. Intubatsiya reanimatsiya va anesteziologiyaning hayotni saqlab qoluvchi asosiy ko'nikmasi bo'lib, uni maxsus tayyorgarlikdan o'tgan mutaxassis bajaradi. Naychani birinchi urinishdayoq to'g'ri kiritish muhim, chunki takroriy urinishlar xavfli gipoksiya ehtimolini oshiradi.

Manba: StatPearls (NCBI) – Endotracheal Intubation; MSD Manual

🏛 @Medspecial_uz 🫀

📘 Kun termini #14

➡️ GIPOGLIKEMIYA
(lot. hypoglycaemia; rus. гипогликемия; ingl. hypoglycemia)

Ta'rifi. Gipoglikemiya – qondagi glyukoza miqdorining me'yordan past darajaga tushishi bilan kechadigan holat. Qandli diabet bilan og'rigan bemorlarda glyukoza 3,9 mmol/l (70 mg/dl) dan past bo'lsa, gipoglikemiya deb hisoblanadi. Atama yunoncha hypo («past»), glykys («shirin») va haima («qon») so'zlaridan olingan.

Turlari. Xalqaro tasnifga ko'ra, 1-daraja gipoglikemiyada glyukoza 3,9 mmol/l dan past, ammo 3,0 mmol/l dan yuqori bo'ladi. 2-darajada glyukoza 3,0 mmol/l (54 mg/dl) dan pastga tushadi va bu klinik jihatdan jiddiy hisoblanadi. 3-daraja esa glyukoza qiymatidan qat'i nazar, bemor o'ziga o'zi yordam bera olmaydigan, es-hushi buzilgan og'ir holatdir.

Sabablari va belgilari. Eng ko'p sabab – insulin yoki sulfonilmochevina preparatlarining ortiqcha dozasi, ovqatni o'tkazib yuborish, haddan tashqari jismoniy zo'riqish va alkogol iste'moli. Kamroq hollarda insulinoma, buyrak yoki jigar yetishmovchiligi sabab bo'ladi. Dastlab terlash, qo'l titrashi, yurak tez urishi va kuchli ochlik hissi paydo bo'ladi, keyin bosh aylanishi, chalkashlik, talvasa va koma rivojlanishi mumkin.

Klinik ahamiyati. Diabeti bo'lmagan odamda tashxis Uippl triadasi bilan qo'yiladi: belgilar, past glyukoza va glyukoza berilgach belgilarning yo'qolishi. Yengil holatda 15 g tez so'riladigan uglevod ichiladi va 15 daqiqadan so'ng glyukoza qayta o'lchanadi. Bemor hushini yo'qotsa, zudlik bilan tez yordam chaqirilishi kerak.

Manba: StatPearls (NCBI) – Hypoglycemia; MSD Manual

🏛 @Medspecial_uz 🫀

Икки томонлама ўпка абцесси

Гиёҳванд модда истеъмол қилувчи беморда инфекцион эндокардит асорати

🏛 @Medspecial_uz 🫀

KECH UXLASH KO'ZLARIMIZGA QANDAY TA'SIR QILADI?

Ko‘zlarimiz kun bo‘yi tinimsiz ishlaydigan eng nozik va murakkab a’zolardan biridir. Ammo ular ham to‘laqonli dam olishga muhtoj.

Uyqu yetishmasligining ko‘z salomatligiga 6 ta asosiy zarari:
1️⃣ Ko‘z qurishi —ko‘zda achishish, qum kirgandek sezgi va noqulaylik paydo bo‘lishi
2️⃣ Ko‘z qizarishi —uyqu yetishmaganda ko‘z yuzasidagi kapillyarlar kengayib, qizarish kuchayishi
3️⃣ Ko‘z charchashi (astenopiya) — ayniqsa, kechasi telefon yoki kompyuter ekranidan uzoq foydalanganda yaqqol seziladi
4️⃣ Ko‘rishning vaqtincha xiralashishi —ko‘z yoshi pardasining beqarorlashishi va charchoq sababli ravshanlik pasayishi
5️⃣ Mushaklar zo‘riqishi —fokusni jamlash qiyinlashib, ko‘z atrofida og‘irlik va zo‘riqish hissiyotining yuzaga kelishi
6️⃣ Bilvosita ta’sirlar —surunkali uyqu buzilishi umumiy organizmni toliqtirib, kelgusida turli ko‘z patologiyalari xavfini oshirishi mumkin

♻️Ko‘zlaringizni asrash uchun tavsiyalar:
⏰ Kattalar uchun har kecha 7–9 soatlik sifatli uyquni maqsad qiling
🛌 Imkon qadar har kuni bir xil vaqtda yotib, bir xil vaqtda uyg‘onishga odatlaning (biologik ritmni saqlash uchun)
📱Uxlashdan kamida 30–60 daqiqa oldin ekranlardan uzoqlashing
💻 Ekran bilan ishlaganda tanaffuslar qiling (masalan, 20-20-20 qoidasi)

🏛 @Medspecial_uz 🫀

📘 Kun termini #15

➡️ SPIROMETRIYA
(lot. spirometria; rus. спирометрия; ingl. spirometry)

Ta'rifi. Spirometriya – tashqi nafas funksiyasini baholash uchun o'pkaga kiradigan va chiqadigan havo hajmi hamda tezligini o'lchaydigan og'riqsiz tekshiruv usuli. Atama lotincha spirare («nafas olmoq») va yunoncha metron («o'lchov») so'zlaridan olingan.

Qo'llanilishi. Tekshiruvda asosan ikki ko'rsatkich o'lchanadi: FVC – kuchli nafas chiqarishdagi o'pkaning tiriklik sig'imi va FEV1 – birinchi soniyada chiqarilgan havo hajmi. Kattalarda FEV1/FVC nisbati 0,7 dan past bo'lsa, bu nafas yo'llarining obstruksiyasini ko'rsatadi va surunkali obstruktiv o'pka kasalligi tashxisining asosiy mezoni hisoblanadi. Bronxolitik ingalyatsiyasidan keyin FEV1 kamida 12% va 200 ml ga oshsa, obstruksiya qaytar deb baholanadi, bu bronxial astmaga xosdir.

Bajarilishi va asoratlari. Bemor burniga qisqich qo'yilib, chuqur nafas oladi va og'iz bo'shlig'idagi naycha orqali havoni imkon qadar kuchli va tez, oxirigacha chiqaradi. Natija ishonchli bo'lishi uchun urinish kamida uch marta takrorlanadi. Tekshiruvdan oldin bir necha soat chekmaslik tavsiya etiladi. Tekshiruv xavfsiz, faqat ba'zan qisqa muddatli bosh aylanishi yoki yo'tal kuzatiladi; yaqinda o'tkazilgan ko'z, ko'krak yoki qorin operatsiyasidan keyin u kechiktiriladi.

Klinik ahamiyati. Spirometriya astma va surunkali obstruktiv o'pka kasalligini aniqlash, og'irligini baholash va davolash samarasini kuzatishda asosiy usul hisoblanadi. Uzoq yo'tal, hansirash yoki chekish tarixi bo'lgan kishilarga uni o'tkazish tavsiya etiladi.

Manba: GOLD hisoboti; StatPearls (NCBI) – Spirometry

🏛 @Medspecial_uz 🫀

📘 Kun termini #16

➡️ NEFRON
(lot. nephronum; rus. нефрон; ingl. nephron)

Ta'rifi. Nefron – buyrakning tuzilish va funksional birligi bo'lib, qonni filtrlash va siydik hosil qilish jarayoni aynan unda kechadi. Har bir buyrakda taxminan bir million nefron bo'ladi. Atama yunoncha nephros («buyrak») so'zidan olingan.

Tuzilishi. Nefron ikki asosiy qismdan iborat: buyrak tanachasi va kanalchalar tizimi. Buyrak tanachasi kapillyarlar tugunchasi – koptokcha (glomerula) va uni o'rab turgan Boumen-Shumlyanskiy kapsulasidan tashkil topgan. Kapsuladan so'ng proksimal egri-bugri kanalcha, Genle qovuzlog'i va distal kanalcha keladi, ular esa yig'uvchi naychaga quyiladi. Nefronlarning ko'pchiligi buyrakning po'stloq qavatida joylashgan, ularning qariyb 15% ga yaqini esa uzun qovuzloqli yukstamedullyar nefronlar bo'lib, siydikni quyuqlashtirishda muhim o'rin tutadi.

Vazifalari. Koptokchada qon plazmasi bosim ostida filtrlanib, birlamchi siydik hosil bo'ladi; sog'lom kattalarda koptokchalar filtratsiyasi tezligi minutiga taxminan 90–120 ml ni tashkil etadi. Kanalchalarda suv, glyukoza, aminokislotalar va tuzlarning katta qismi qonga qayta so'riladi, keraksiz moddalar esa ajratiladi. Shu tarzda nefron organizmda suv-tuz muvozanati, kislota-ishqor holati va arterial bosimni boshqarishda ishtirok etadi.

Klinik ahamiyati. Qandli diabet, arterial gipertenziya va glomerulonefrit nefronlarni asta-sekin shikastlab, surunkali buyrak kasalligiga olib keladi. Nefronlar qayta tiklanmaydi, shuning uchun buyrak faoliyati koptokchalar filtratsiyasi tezligi va siydik tahlili orqali muntazam kuzatiladi.

Manba: StatPearls (NCBI) – Physiology, Renal; MSD Manual

🏛 @Medspecial_uz 🫀

📘 Kun termini #17

➡️ IKTERUS (SARIQLIK)
(lot. icterus; rus. желтуха; ingl. jaundice)

Ta'rifi. Ikterus – qonda bilirubin miqdori oshishi natijasida teri, ko'z oqi (sklera) va shilliq qavatlarning sariq tusga kirishi. Bu mustaqil kasallik emas, balki jigar, o't yo'llari yoki qon tizimidagi buzilishning belgisi hisoblanadi. Atama yunoncha ikteros («sariqlik») so'zidan olingan.

Turlari. Sababiga ko'ra sariqlik uch turga bo'linadi. Jigargacha (gemolitik) sariqlikda eritrotsitlar haddan tashqari ko'p parchalanadi va jigar hosil bo'lgan bilirubinni qayta ishlashga ulgurmaydi. Jigar sariqligi gepatit, sirroz yoki dori ta'sirida jigar hujayralari shikastlanganda yuzaga keladi. Jigardan keyingi (mexanik) sariqlik esa o't yo'llari tosh yoki o'sma bilan to'silib, o't ichakka o'tmay qolganda rivojlanadi.

Sabablari va belgilari. Kattalarda umumiy bilirubin me'yori taxminan 1,2 mg/dl (20 mkmol/l) gacha bo'lib, u 2–3 mg/dl dan oshganda sariqlik ko'zga tashlanadi; birinchi bo'lib ko'z oqi sarg'ayadi. Mexanik sariqlikda siydik to'q rangga kiradi, najas oqaradi va teri qichishadi. Chaqaloqlarda hayotning dastlabki kunlarida fiziologik sariqlik ko'p uchraydi. U jigar fermentlarining hali yetilmaganligi bilan bog'liq bo'lib, odatda bir-ikki hafta ichida o'z-o'zidan o'tib ketadi, ammo bilirubin juda yuqori bo'lsa fototerapiya qo'llaniladi.

Klinik ahamiyati. Tashxis uchun qonda umumiy va bog'langan bilirubin, jigar fermentlari aniqlanadi hamda qorin bo'shlig'i UTT o'tkaziladi. Davolash sababga qaratiladi, shuning uchun teri yoki ko'z oqi sarg'ayganda kechiktirmay shifokorga murojaat qilish zarur.

Manba: StatPearls (NCBI) – Jaundice; MSD Manual

🏛 @Medspecial_uz 🫀

❗️ Tibbiyot xodimlari uçun Ibn Sino davlat mukofoti ta’sis etiladi

Davlatimiz rahbari soha vakillari bilan uçraşuvda inson salomatligini asraş, ilğor ilmiy işlanmalar va davolaş usullarini joriy etişda barçaga örnak bölayotgan tibbiyot xodimlari uçun alohida davlat mukofotini ta’sis etiş taşabbusini ilgari surdi. U buyuk bobomiz Ibn Sino nomi bilan ataladi.


👉 @xushnudbek 👈

❗️Bakalavriatni bitirgan hamşira va tibbiyot oğasiga 1,5 million söm, magistraturani tugatganlarga 2,5 million söm qöşimça ustama tölanadi.

Oilaviy şifokorlik böyiça tor soha mutaxassisiga ustama 5,5 million söm böladi.


👉 @xushnudbek 👈

Президент 2027 йилдан олийгоҳларда тор соҳа мутахассислиги бўйича ўқиш – резидентура бепул бўлишини маълум қилди

Талабаларга 3 миллион сўм стипендия тўланади. Йўналишга қараб резидентура икки йилдан беш йилгача давом этади. Оилавий шифокорлик бўйича ўқиш икки йил, жарроҳлик бўйича эса беш йил бўлади.

🏛 @Medspecial_uz 🫀

❗️Kelgusi yildan olis hududlarda işlaydigan barça şifokorlarning oylik qöşimça ustamasi 2 million sömdan 4,5 million sömga oşiriladi.

Bunday hududga işga kirgan şifokorga 50 million söm bir martalik rağbat puli ham beriladi.


👉 @xushnudbek 👈

❗️Xorijiy klinikalarda tajriba töplagan vatandoş şifokorlar Özbekistondagi şifoxonalarga jalb qilinib, ularga quyidagi imtiyozlar beriladi:

➖ oylik iş haqiga 50 million sömgaça ustama tölanadi;

➖ iş joylari zamonaviy uskunalar bilan jihozlanadi;

➖ ularga atrofida kuçli jamoa şakllantiriş, birga işlaydigan şifokor, assistent va hamşiralarni mustaqil tanlaş imkoniyati beriladi;

➖ nufuzli konferensiyalarda qatnaşiş va xorijdagi hamkasblari bilan tajriba almaşiş xarajatlari qoplanadi.

Bu işlar 26 ta ixtisoslaşgan markazdan boşlanadi. Har bir markaz direktori kelasi yili 5-10 nafardan vatandoş şifokorni jalb etişga mas’ul böladi.


👉 @xushnudbek 👈