🏛 @Medspecial_uz 🫀

📘 Kun termini #11

➡️ PNEVMONIYA
(lot. pneumonia; rus. пневмония; ingl. pneumonia)

Ta'rifi. Pnevmoniya (zotiljam) – o'pka to'qimasining o'tkir infeksion yallig'lanishi bo'lib, bunda alveolalar (mayda havo pufakchalari) yiring va suyuqlik bilan to'ladi, nafas olish og'riqli bo'lib, organizmga kislorod kirishi kamayadi. Atama yunoncha pneumōn («o'pka») so'zidan olingan.

Turlari. Kasallik qayerda yuqqaniga ko'ra shifoxonadan tashqari (uyda yoki kasalxonaga yotqizilgandan keyingi dastlabki 48 soat ichida) va shifoxona ichi (yotqizilgandan 48 soat va undan ko'proq vaqt o'tib rivojlangan) pnevmoniyaga ajratiladi. Alohida guruhni og'iz-halqum yoki oshqozon suyuqligi nafas yo'llariga tushishi natijasida yuzaga keladigan aspiratsion pnevmoniya tashkil etadi. Qo'zg'atuvchisiga ko'ra bakterial, virusli va zamburug'li turlari farqlanadi.

Sabablari va belgilari. Eng ko'p uchraydigan qo'zg'atuvchi – Streptococcus pneumoniae (pnevmokokk); bolalarda Haemophilus influenzae b turi va respirator-sintitsial virus ham muhim o'rin tutadi. Asosiy belgilari balg'amli yo'tal, isitma va et uvishishi, hansirash hamda nafas olganda kuchayadigan ko'krak og'rig'idir. Keksalarda ba'zan yagona belgi es-hushning chalkashishi bo'lishi mumkin.

Klinik ahamiyati. Tashxis ko'krak qafasi rentgenogrammasida o'pka to'qimasining zichlashuvi bilan tasdiqlanadi, og'irlik darajasi esa CURB-65 shkalasi bilan baholanadi. Bakterial pnevmoniya antibiotiklar bilan davolanadi. JSST ma'lumotiga ko'ra, pnevmoniya bolalar o'limining dunyodagi eng katta yuqumli sababi bo'lib, Hib, pnevmokokk, qizamiq va ko'kyo'talga qarshi emlash uning eng samarali oldini olish usulidir. Yuqori isitma bilan hansirash kuzatilsa, darhol shifokorga murojaat qilish kerak.

Manba: JSST (WHO) – Pneumonia in children; NICE CG191

🏛 @Medspecial_uz 🫀

📘 Kun termini #12

➡️ EXOKARDIOGRAFIYA
(lot. echocardiographia; rus. эхокардиография; ingl. echocardiography)

Ta'rifi. Exokardiografiya (ExoKG) – ultratovush to'lqinlari yordamida yurakning tuzilishi va ishini real vaqtda ko'rishga imkon beradigan tekshiruv usuli. Atama yunoncha ēchō («aks-sado»), kardia («yurak») va graphō («yozaman») so'zlaridan olingan.

Turlari. Eng ko'p qo'llaniladigan transtorakal exokardiografiyada datchik gel surtilgan ko'krak qafasi devoriga qo'yiladi; tana vazni katta bemorlarda tasvir sifati pasayishi mumkin. Transezofageal usulda datchik qizilo'ngach orqali kiritiladi va yurak orqa tomondan ancha aniq ko'rinadi, ammo bu muolaja mahalliy og'riqsizlantirish va ba'zan sedatsiyani talab qiladi. Doppler exokardiografiya qon oqimining yo'nalishi va tezligini, stress-exokardiografiya esa yuklama vaqtida yurak devorlarining harakatini baholaydi.

Bajarilishi va natijalari. Tekshiruv yurak bo'shliqlarining o'lchami, devorlarning qalinligi va qisqarishi, klapanlarning torayishi yoki yetishmovchiligi hamda perikard bo'shlig'idagi suyuqlik haqida ma'lumot beradi. Eng muhim ko'rsatkichlardan biri – chap qorincha otish fraksiyasi: me'yorda u taxminan 50–70% ni tashkil etadi, 40% va undan past ko'rsatkich esa yurakning nasos funksiyasi sezilarli pasayganini bildiradi.

Klinik ahamiyati. Transtorakal exokardiografiya og'riqsiz, ionlovchi nurlanishsiz va xavfsiz bo'lgani uchun homiladorlar va bolalarda ham bemalol takrorlanadi. U yurak shovqini, hansirash, oyoqlardagi shish va ko'krak og'rig'i sababini aniqlashda hamda yurak xastaliklari kechishini kuzatishda asosiy usullardan biridir. Transtorakal tekshiruv uchun maxsus tayyorgarlik talab qilinmaydi.

Manba: Cleveland Clinic – Ejection Fraction; MedlinePlus – Echocardiogram

🏛 @Medspecial_uz 🫀

NEONATAL SARIQLIKLAR ✅

—Klassifikatsiyasi
—Patogenezi
—Klinikasi

🏛 @Medspecial_uz 🫀

✅ Bolalarda qabziyat (Constipation)

🏛 @Medspecial_uz 🫀

💊 SEFIKSIM — ANTIBIOTIK

🦠 Sefiksim — sefalosporinlar guruhiga mansub antibiotik bo‘lib, ayrim bakterial infeksiyalarni davolashda qo‘llanadi.

📌 Qaysi holatlarda ishlatiladi?
• Nafas yo‘llarining ayrim bakterial infeksiyalarida
• Siydik yo‘llari infeksiyalarida
• Quloq va tomoqning ayrim bakterial infeksiyalarida
• Boshqa sezgir bakteriyalar chaqirgan infeksiyalarda

⚠️ Muhim!
Sefiksim oddiy shamollash, gripp yoki boshqa virusli infeksiyalarni davolamaydi. Antibiotikni o‘zboshimchalik bilan boshlash tavsiya etilmaydi.

❗ Dozasi bemorning yoshi, vazni, kasalligi va buyrak faoliyatiga qarab belgilanadi. Davolash kursini shifokor tavsiyasisiz o‘zgartirmang yoki to‘xtatmang.

🏛 @Medspecial_uz 🫀

📘 Kun termini #13

➡️ INTUBATSIYA
(lot. intubatio; rus. интубация трахеи; ingl. endotracheal intubation)

Ta'rifi. Traxeya intubatsiyasi – nafas yo'llari o'tkazuvchanligini ta'minlash, o'pkaga kislorod yetkazish va sun'iy ventilyatsiya qilish maqsadida traxeyaga maxsus endotraxeal naycha kiritish muolajasi. Naycha ko'pincha og'iz orqali, ba'zan esa burun orqali kiritiladi. Atama lotincha in («ichiga») va tubus («naycha») so'zlaridan olingan.

Ko'rsatmalari. Intubatsiya umumiy behushlik ostidagi operatsiyalarda, nafas yetishmovchiligida, gipoksemiya va qonda karbonat angidrid to'planganda (giperkapniya) hamda bemor o'z nafas yo'llarini himoya qila olmaganda bajariladi. Masalan, jarohatdan so'ng es-hushi chuqur buzilgan, Glazgo koma shkalasi bo'yicha 8 ball va undan past baholangan bemorlar odatda intubatsiya qilinadi.

Bajarilishi va asoratlari. Shifokor laringoskop yordamida hiqildoq usti tog'ayini ko'tarib, ovoz boylamlarini ko'radi va naychani ular orasidan traxeyaga o'tkazadi, so'ng naycha uchidagi manjetani havo bilan shishiradi. Naychaning to'g'ri joylashgani nafas chiqarilgan havodagi karbonat angidridni o'lchash – kapnografiya bilan tasdiqlanadi va bu usul «oltin standart» hisoblanadi. Asoratlari orasida naychaning qizilo'ngachga yoki o'ng bosh bronxga kirib ketishi, gipoksiya, tishlar shikastlanishi, bradikardiya, arterial bosim pasayishi va me'da suyuqligi aspiratsiyasi bor.

Klinik ahamiyati. Intubatsiya reanimatsiya va anesteziologiyaning hayotni saqlab qoluvchi asosiy ko'nikmasi bo'lib, uni maxsus tayyorgarlikdan o'tgan mutaxassis bajaradi. Naychani birinchi urinishdayoq to'g'ri kiritish muhim, chunki takroriy urinishlar xavfli gipoksiya ehtimolini oshiradi.

Manba: StatPearls (NCBI) – Endotracheal Intubation; MSD Manual

🏛 @Medspecial_uz 🫀

📘 Kun termini #14

➡️ GIPOGLIKEMIYA
(lot. hypoglycaemia; rus. гипогликемия; ingl. hypoglycemia)

Ta'rifi. Gipoglikemiya – qondagi glyukoza miqdorining me'yordan past darajaga tushishi bilan kechadigan holat. Qandli diabet bilan og'rigan bemorlarda glyukoza 3,9 mmol/l (70 mg/dl) dan past bo'lsa, gipoglikemiya deb hisoblanadi. Atama yunoncha hypo («past»), glykys («shirin») va haima («qon») so'zlaridan olingan.

Turlari. Xalqaro tasnifga ko'ra, 1-daraja gipoglikemiyada glyukoza 3,9 mmol/l dan past, ammo 3,0 mmol/l dan yuqori bo'ladi. 2-darajada glyukoza 3,0 mmol/l (54 mg/dl) dan pastga tushadi va bu klinik jihatdan jiddiy hisoblanadi. 3-daraja esa glyukoza qiymatidan qat'i nazar, bemor o'ziga o'zi yordam bera olmaydigan, es-hushi buzilgan og'ir holatdir.

Sabablari va belgilari. Eng ko'p sabab – insulin yoki sulfonilmochevina preparatlarining ortiqcha dozasi, ovqatni o'tkazib yuborish, haddan tashqari jismoniy zo'riqish va alkogol iste'moli. Kamroq hollarda insulinoma, buyrak yoki jigar yetishmovchiligi sabab bo'ladi. Dastlab terlash, qo'l titrashi, yurak tez urishi va kuchli ochlik hissi paydo bo'ladi, keyin bosh aylanishi, chalkashlik, talvasa va koma rivojlanishi mumkin.

Klinik ahamiyati. Diabeti bo'lmagan odamda tashxis Uippl triadasi bilan qo'yiladi: belgilar, past glyukoza va glyukoza berilgach belgilarning yo'qolishi. Yengil holatda 15 g tez so'riladigan uglevod ichiladi va 15 daqiqadan so'ng glyukoza qayta o'lchanadi. Bemor hushini yo'qotsa, zudlik bilan tez yordam chaqirilishi kerak.

Manba: StatPearls (NCBI) – Hypoglycemia; MSD Manual

🏛 @Medspecial_uz 🫀

Икки томонлама ўпка абцесси

Гиёҳванд модда истеъмол қилувчи беморда инфекцион эндокардит асорати

🏛 @Medspecial_uz 🫀

KECH UXLASH KO'ZLARIMIZGA QANDAY TA'SIR QILADI?

Ko‘zlarimiz kun bo‘yi tinimsiz ishlaydigan eng nozik va murakkab a’zolardan biridir. Ammo ular ham to‘laqonli dam olishga muhtoj.

Uyqu yetishmasligining ko‘z salomatligiga 6 ta asosiy zarari:
1️⃣ Ko‘z qurishi —ko‘zda achishish, qum kirgandek sezgi va noqulaylik paydo bo‘lishi
2️⃣ Ko‘z qizarishi —uyqu yetishmaganda ko‘z yuzasidagi kapillyarlar kengayib, qizarish kuchayishi
3️⃣ Ko‘z charchashi (astenopiya) — ayniqsa, kechasi telefon yoki kompyuter ekranidan uzoq foydalanganda yaqqol seziladi
4️⃣ Ko‘rishning vaqtincha xiralashishi —ko‘z yoshi pardasining beqarorlashishi va charchoq sababli ravshanlik pasayishi
5️⃣ Mushaklar zo‘riqishi —fokusni jamlash qiyinlashib, ko‘z atrofida og‘irlik va zo‘riqish hissiyotining yuzaga kelishi
6️⃣ Bilvosita ta’sirlar —surunkali uyqu buzilishi umumiy organizmni toliqtirib, kelgusida turli ko‘z patologiyalari xavfini oshirishi mumkin

♻️Ko‘zlaringizni asrash uchun tavsiyalar:
⏰ Kattalar uchun har kecha 7–9 soatlik sifatli uyquni maqsad qiling
🛌 Imkon qadar har kuni bir xil vaqtda yotib, bir xil vaqtda uyg‘onishga odatlaning (biologik ritmni saqlash uchun)
📱Uxlashdan kamida 30–60 daqiqa oldin ekranlardan uzoqlashing
💻 Ekran bilan ishlaganda tanaffuslar qiling (masalan, 20-20-20 qoidasi)

🏛 @Medspecial_uz 🫀