Qayta ko'rilgan Atlanta mezonlariga ko'ra o'tkir pankreatit tashxisi uchun qondagi lipaza normaning yuqori chegarasidan kamida necha marta oshishi kerak?
Anonymous Quiz
17%
2 marta
56%
3 marta
11%
5 marta
17%
10 marta
👍2
💊 SEFIKSIM — ANTIBIOTIK
🦠 Sefiksim — sefalosporinlar guruhiga mansub antibiotik bo‘lib, ayrim bakterial infeksiyalarni davolashda qo‘llanadi.
📌 Qaysi holatlarda ishlatiladi?
• Nafas yo‘llarining ayrim bakterial infeksiyalarida
• Siydik yo‘llari infeksiyalarida
• Quloq va tomoqning ayrim bakterial infeksiyalarida
• Boshqa sezgir bakteriyalar chaqirgan infeksiyalarda
⚠️ Muhim!
Sefiksim oddiy shamollash, gripp yoki boshqa virusli infeksiyalarni davolamaydi. Antibiotikni o‘zboshimchalik bilan boshlash tavsiya etilmaydi.
❗ Dozasi bemorning yoshi, vazni, kasalligi va buyrak faoliyatiga qarab belgilanadi. Davolash kursini shifokor tavsiyasisiz o‘zgartirmang yoki to‘xtatmang.
🏛 @Medspecial_uz 🫀
🦠 Sefiksim — sefalosporinlar guruhiga mansub antibiotik bo‘lib, ayrim bakterial infeksiyalarni davolashda qo‘llanadi.
📌 Qaysi holatlarda ishlatiladi?
• Nafas yo‘llarining ayrim bakterial infeksiyalarida
• Siydik yo‘llari infeksiyalarida
• Quloq va tomoqning ayrim bakterial infeksiyalarida
• Boshqa sezgir bakteriyalar chaqirgan infeksiyalarda
⚠️ Muhim!
Sefiksim oddiy shamollash, gripp yoki boshqa virusli infeksiyalarni davolamaydi. Antibiotikni o‘zboshimchalik bilan boshlash tavsiya etilmaydi.
❗ Dozasi bemorning yoshi, vazni, kasalligi va buyrak faoliyatiga qarab belgilanadi. Davolash kursini shifokor tavsiyasisiz o‘zgartirmang yoki to‘xtatmang.
🏛 @Medspecial_uz 🫀
👍2
✅ADRENOMIMETIKLAR
Adrenomimetiklar - simpatik nerv tizimi alfa va beta adrenoretseptorlarini faollashtiruvchi dori vositalari
1. Alfa-1 adrenomimetiklar
💊 Fenilefrin
💊 Midodrin
● Vazonakstruksiya ( qon tomirini toraytiradi )
● Qon bosimini oshiradi
● Burun shishini kamaytiradi
2. Alfa-2 agonistlar
💊 Klonidin
💊 Metildopa
● Gipertenziyada qo'llanadi
● Gipertenziv krizda qo'llanadi
● Narkotikdan chiqarish uchun
● Sedativ ta'sir
3. Beta-1 agonistlar
💊Dobutamin
● Yurak qisqaruvchanligini kuchaytiradi
● Yurak qorinchasi qon otishini kuchaytiradi
4. Beta-2 agonistlar
💊Salbutamol
💊Fenoterol
💊Terbutalin
● Bronxospazmni bartaraf etadi
● Yengil tokolitik ta'sir
● Kronik obstruktiv o'pka kasalligi
● Erta tug'ruqni oldini olish
5. Aralash ( alfa+beta ) adrenomimetiklar
💊 Adrenalin
💊 Noradrenalin ( asosan alfa-1 tasir )
💊 Izoproterenol
● Qon tomirini toraytiradi
● Qon bosimini oshiradi
● Yurak qisqarish kuchini oshiradi
● Anafalikatik shok ; Bronxospazm ; Yurak faoliyati to'xtashi holatlarida ishlatiladi.
● Av blok ; Bardikardiyada Izoproterenol
🏛 @Medspecial_uz 🫀
Adrenomimetiklar - simpatik nerv tizimi alfa va beta adrenoretseptorlarini faollashtiruvchi dori vositalari
1. Alfa-1 adrenomimetiklar
💊 Fenilefrin
💊 Midodrin
● Vazonakstruksiya ( qon tomirini toraytiradi )
● Qon bosimini oshiradi
● Burun shishini kamaytiradi
2. Alfa-2 agonistlar
💊 Klonidin
💊 Metildopa
● Gipertenziyada qo'llanadi
● Gipertenziv krizda qo'llanadi
● Narkotikdan chiqarish uchun
● Sedativ ta'sir
3. Beta-1 agonistlar
💊Dobutamin
● Yurak qisqaruvchanligini kuchaytiradi
● Yurak qorinchasi qon otishini kuchaytiradi
4. Beta-2 agonistlar
💊Salbutamol
💊Fenoterol
💊Terbutalin
● Bronxospazmni bartaraf etadi
● Yengil tokolitik ta'sir
● Kronik obstruktiv o'pka kasalligi
● Erta tug'ruqni oldini olish
5. Aralash ( alfa+beta ) adrenomimetiklar
💊 Adrenalin
💊 Noradrenalin ( asosan alfa-1 tasir )
💊 Izoproterenol
● Qon tomirini toraytiradi
● Qon bosimini oshiradi
● Yurak qisqarish kuchini oshiradi
● Anafalikatik shok ; Bronxospazm ; Yurak faoliyati to'xtashi holatlarida ishlatiladi.
● Av blok ; Bardikardiyada Izoproterenol
🏛 @Medspecial_uz 🫀
👍2
🧠 Haftalik viktorina | Defibrillyatsiya
Quyidagi yurak ritmi buzilishlaridan qaysi birida defibrillyatsiya samarasiz hisoblanadi?
Quyidagi yurak ritmi buzilishlaridan qaysi birida defibrillyatsiya samarasiz hisoblanadi?
Anonymous Quiz
4%
Qorinchalar fibrillyatsiyasi
18%
Pulssiz qorincha taxikardiyasi
39%
Asistoliya
39%
Qorinchalar mushagining tartibsiz, samarasiz qisqarishi
😢2
Eritrotsitlarning o'rtacha hajmi (MCV) 80 fL dan kichik bo'lgan anemiya qanday ataladi?
Anonymous Quiz
22%
Makrotsitar anemiya
13%
Normotsitar anemiya
47%
Mikrotsitar anemiya
19%
Gemolitik anemiya
👍2
Kattalarda tinch holatda yurak urishi daqiqasiga necha martadan oshsa, taxikardiya deyiladi?
Anonymous Quiz
29%
120 martadan
54%
100 martadan
17%
80 martadan
0%
60 martadan
👍2
📘 Kun termini #13
➡️ INTUBATSIYA
(lot. intubatio; rus. интубация трахеи; ingl. endotracheal intubation)
Ta'rifi. Traxeya intubatsiyasi – nafas yo'llari o'tkazuvchanligini ta'minlash, o'pkaga kislorod yetkazish va sun'iy ventilyatsiya qilish maqsadida traxeyaga maxsus endotraxeal naycha kiritish muolajasi. Naycha ko'pincha og'iz orqali, ba'zan esa burun orqali kiritiladi. Atama lotincha in («ichiga») va tubus («naycha») so'zlaridan olingan.
Ko'rsatmalari. Intubatsiya umumiy behushlik ostidagi operatsiyalarda, nafas yetishmovchiligida, gipoksemiya va qonda karbonat angidrid to'planganda (giperkapniya) hamda bemor o'z nafas yo'llarini himoya qila olmaganda bajariladi. Masalan, jarohatdan so'ng es-hushi chuqur buzilgan, Glazgo koma shkalasi bo'yicha 8 ball va undan past baholangan bemorlar odatda intubatsiya qilinadi.
Bajarilishi va asoratlari. Shifokor laringoskop yordamida hiqildoq usti tog'ayini ko'tarib, ovoz boylamlarini ko'radi va naychani ular orasidan traxeyaga o'tkazadi, so'ng naycha uchidagi manjetani havo bilan shishiradi. Naychaning to'g'ri joylashgani nafas chiqarilgan havodagi karbonat angidridni o'lchash – kapnografiya bilan tasdiqlanadi va bu usul «oltin standart» hisoblanadi. Asoratlari orasida naychaning qizilo'ngachga yoki o'ng bosh bronxga kirib ketishi, gipoksiya, tishlar shikastlanishi, bradikardiya, arterial bosim pasayishi va me'da suyuqligi aspiratsiyasi bor.
Klinik ahamiyati. Intubatsiya reanimatsiya va anesteziologiyaning hayotni saqlab qoluvchi asosiy ko'nikmasi bo'lib, uni maxsus tayyorgarlikdan o'tgan mutaxassis bajaradi. Naychani birinchi urinishdayoq to'g'ri kiritish muhim, chunki takroriy urinishlar xavfli gipoksiya ehtimolini oshiradi.
Manba: StatPearls (NCBI) – Endotracheal Intubation; MSD Manual
🏛 @Medspecial_uz 🫀
➡️ INTUBATSIYA
(lot. intubatio; rus. интубация трахеи; ingl. endotracheal intubation)
Ta'rifi. Traxeya intubatsiyasi – nafas yo'llari o'tkazuvchanligini ta'minlash, o'pkaga kislorod yetkazish va sun'iy ventilyatsiya qilish maqsadida traxeyaga maxsus endotraxeal naycha kiritish muolajasi. Naycha ko'pincha og'iz orqali, ba'zan esa burun orqali kiritiladi. Atama lotincha in («ichiga») va tubus («naycha») so'zlaridan olingan.
Ko'rsatmalari. Intubatsiya umumiy behushlik ostidagi operatsiyalarda, nafas yetishmovchiligida, gipoksemiya va qonda karbonat angidrid to'planganda (giperkapniya) hamda bemor o'z nafas yo'llarini himoya qila olmaganda bajariladi. Masalan, jarohatdan so'ng es-hushi chuqur buzilgan, Glazgo koma shkalasi bo'yicha 8 ball va undan past baholangan bemorlar odatda intubatsiya qilinadi.
Bajarilishi va asoratlari. Shifokor laringoskop yordamida hiqildoq usti tog'ayini ko'tarib, ovoz boylamlarini ko'radi va naychani ular orasidan traxeyaga o'tkazadi, so'ng naycha uchidagi manjetani havo bilan shishiradi. Naychaning to'g'ri joylashgani nafas chiqarilgan havodagi karbonat angidridni o'lchash – kapnografiya bilan tasdiqlanadi va bu usul «oltin standart» hisoblanadi. Asoratlari orasida naychaning qizilo'ngachga yoki o'ng bosh bronxga kirib ketishi, gipoksiya, tishlar shikastlanishi, bradikardiya, arterial bosim pasayishi va me'da suyuqligi aspiratsiyasi bor.
Klinik ahamiyati. Intubatsiya reanimatsiya va anesteziologiyaning hayotni saqlab qoluvchi asosiy ko'nikmasi bo'lib, uni maxsus tayyorgarlikdan o'tgan mutaxassis bajaradi. Naychani birinchi urinishdayoq to'g'ri kiritish muhim, chunki takroriy urinishlar xavfli gipoksiya ehtimolini oshiradi.
Manba: StatPearls (NCBI) – Endotracheal Intubation; MSD Manual
🏛 @Medspecial_uz 🫀
📘 Kun termini #14
➡️ GIPOGLIKEMIYA
(lot. hypoglycaemia; rus. гипогликемия; ingl. hypoglycemia)
Ta'rifi. Gipoglikemiya – qondagi glyukoza miqdorining me'yordan past darajaga tushishi bilan kechadigan holat. Qandli diabet bilan og'rigan bemorlarda glyukoza 3,9 mmol/l (70 mg/dl) dan past bo'lsa, gipoglikemiya deb hisoblanadi. Atama yunoncha hypo («past»), glykys («shirin») va haima («qon») so'zlaridan olingan.
Turlari. Xalqaro tasnifga ko'ra, 1-daraja gipoglikemiyada glyukoza 3,9 mmol/l dan past, ammo 3,0 mmol/l dan yuqori bo'ladi. 2-darajada glyukoza 3,0 mmol/l (54 mg/dl) dan pastga tushadi va bu klinik jihatdan jiddiy hisoblanadi. 3-daraja esa glyukoza qiymatidan qat'i nazar, bemor o'ziga o'zi yordam bera olmaydigan, es-hushi buzilgan og'ir holatdir.
Sabablari va belgilari. Eng ko'p sabab – insulin yoki sulfonilmochevina preparatlarining ortiqcha dozasi, ovqatni o'tkazib yuborish, haddan tashqari jismoniy zo'riqish va alkogol iste'moli. Kamroq hollarda insulinoma, buyrak yoki jigar yetishmovchiligi sabab bo'ladi. Dastlab terlash, qo'l titrashi, yurak tez urishi va kuchli ochlik hissi paydo bo'ladi, keyin bosh aylanishi, chalkashlik, talvasa va koma rivojlanishi mumkin.
Klinik ahamiyati. Diabeti bo'lmagan odamda tashxis Uippl triadasi bilan qo'yiladi: belgilar, past glyukoza va glyukoza berilgach belgilarning yo'qolishi. Yengil holatda 15 g tez so'riladigan uglevod ichiladi va 15 daqiqadan so'ng glyukoza qayta o'lchanadi. Bemor hushini yo'qotsa, zudlik bilan tez yordam chaqirilishi kerak.
Manba: StatPearls (NCBI) – Hypoglycemia; MSD Manual
🏛 @Medspecial_uz 🫀
➡️ GIPOGLIKEMIYA
(lot. hypoglycaemia; rus. гипогликемия; ingl. hypoglycemia)
Ta'rifi. Gipoglikemiya – qondagi glyukoza miqdorining me'yordan past darajaga tushishi bilan kechadigan holat. Qandli diabet bilan og'rigan bemorlarda glyukoza 3,9 mmol/l (70 mg/dl) dan past bo'lsa, gipoglikemiya deb hisoblanadi. Atama yunoncha hypo («past»), glykys («shirin») va haima («qon») so'zlaridan olingan.
Turlari. Xalqaro tasnifga ko'ra, 1-daraja gipoglikemiyada glyukoza 3,9 mmol/l dan past, ammo 3,0 mmol/l dan yuqori bo'ladi. 2-darajada glyukoza 3,0 mmol/l (54 mg/dl) dan pastga tushadi va bu klinik jihatdan jiddiy hisoblanadi. 3-daraja esa glyukoza qiymatidan qat'i nazar, bemor o'ziga o'zi yordam bera olmaydigan, es-hushi buzilgan og'ir holatdir.
Sabablari va belgilari. Eng ko'p sabab – insulin yoki sulfonilmochevina preparatlarining ortiqcha dozasi, ovqatni o'tkazib yuborish, haddan tashqari jismoniy zo'riqish va alkogol iste'moli. Kamroq hollarda insulinoma, buyrak yoki jigar yetishmovchiligi sabab bo'ladi. Dastlab terlash, qo'l titrashi, yurak tez urishi va kuchli ochlik hissi paydo bo'ladi, keyin bosh aylanishi, chalkashlik, talvasa va koma rivojlanishi mumkin.
Klinik ahamiyati. Diabeti bo'lmagan odamda tashxis Uippl triadasi bilan qo'yiladi: belgilar, past glyukoza va glyukoza berilgach belgilarning yo'qolishi. Yengil holatda 15 g tez so'riladigan uglevod ichiladi va 15 daqiqadan so'ng glyukoza qayta o'lchanadi. Bemor hushini yo'qotsa, zudlik bilan tez yordam chaqirilishi kerak.
Manba: StatPearls (NCBI) – Hypoglycemia; MSD Manual
🏛 @Medspecial_uz 🫀
Икки томонлама ўпка абцесси
Гиёҳванд модда истеъмол қилувчи беморда инфекцион эндокардит асорати
🏛 @Medspecial_uz 🫀
Гиёҳванд модда истеъмол қилувчи беморда инфекцион эндокардит асорати
🏛 @Medspecial_uz 🫀
🧴 ДЕРМАТОЛОГИЯДА ҚЎЛЛАНИЛАДИГАН ДОРИЛАР — ТЎЛИҚ ҚЎЛЛАНМА 💊
Дерматологияда қўлланиладиган муҳим дорилар билан танишинг! Улар ҳуснбузар, замбуруғли инфекциялар, терининг бактериал инфекциялари, экзема, псориаз, пигментация, аллергия ва бошқа кенг тарқалган тери касалликларини даволашда қўлланилади.
📚 Қамраб олинган мавзулар:
🔹 Замбуруғларга қарши дорилар
🔹 Тери инфекцияларига қарши антибиотиклар
🔹 Ҳуснбузарни даволаш учун дорилар
🔹 Кортикостероидлар ва яллиғланишга қарши дорилар
🔹 Қичишиш ва аллергияга қарши антигистамин дорилар
🔹 Псориаз ва экземани даволаш воситалари
🔹 Вирусларга қарши дорилар
🔹 Пигментацияни камайтирувчи ва терини оқартирувчи воситалар
🔹 Қўтир ва педикулёзни (битлашни) даволаш воситалари
🔹 Кенг тарқалган дерматологик дори шакллари: кремлар, малҳамлар, лосьонлар ва геллар
🩺 Тиббиёт талабалари, ҳамширалар ва фармакологияни ўрганувчилар учун фойдали ўқув қўлланма! 📚💊
Manba: humosurgeryclub
🏛 @Medspecial_uz 🫀
Дерматологияда қўлланиладиган муҳим дорилар билан танишинг! Улар ҳуснбузар, замбуруғли инфекциялар, терининг бактериал инфекциялари, экзема, псориаз, пигментация, аллергия ва бошқа кенг тарқалган тери касалликларини даволашда қўлланилади.
📚 Қамраб олинган мавзулар:
🔹 Замбуруғларга қарши дорилар
🔹 Тери инфекцияларига қарши антибиотиклар
🔹 Ҳуснбузарни даволаш учун дорилар
🔹 Кортикостероидлар ва яллиғланишга қарши дорилар
🔹 Қичишиш ва аллергияга қарши антигистамин дорилар
🔹 Псориаз ва экземани даволаш воситалари
🔹 Вирусларга қарши дорилар
🔹 Пигментацияни камайтирувчи ва терини оқартирувчи воситалар
🔹 Қўтир ва педикулёзни (битлашни) даволаш воситалари
🔹 Кенг тарқалган дерматологик дори шакллари: кремлар, малҳамлар, лосьонлар ва геллар
🩺 Тиббиёт талабалари, ҳамширалар ва фармакологияни ўрганувчилар учун фойдали ўқув қўлланма! 📚💊
Manba: humosurgeryclub
🏛 @Medspecial_uz 🫀
KECH UXLASH KO'ZLARIMIZGA QANDAY TA'SIR QILADI?
Ko‘zlarimiz kun bo‘yi tinimsiz ishlaydigan eng nozik va murakkab a’zolardan biridir. Ammo ular ham to‘laqonli dam olishga muhtoj.
Uyqu yetishmasligining ko‘z salomatligiga 6 ta asosiy zarari:
1️⃣ Ko‘z qurishi —ko‘zda achishish, qum kirgandek sezgi va noqulaylik paydo bo‘lishi
2️⃣ Ko‘z qizarishi —uyqu yetishmaganda ko‘z yuzasidagi kapillyarlar kengayib, qizarish kuchayishi
3️⃣ Ko‘z charchashi (astenopiya) — ayniqsa, kechasi telefon yoki kompyuter ekranidan uzoq foydalanganda yaqqol seziladi
4️⃣ Ko‘rishning vaqtincha xiralashishi —ko‘z yoshi pardasining beqarorlashishi va charchoq sababli ravshanlik pasayishi
5️⃣ Mushaklar zo‘riqishi —fokusni jamlash qiyinlashib, ko‘z atrofida og‘irlik va zo‘riqish hissiyotining yuzaga kelishi
6️⃣ Bilvosita ta’sirlar —surunkali uyqu buzilishi umumiy organizmni toliqtirib, kelgusida turli ko‘z patologiyalari xavfini oshirishi mumkin
♻️Ko‘zlaringizni asrash uchun tavsiyalar:
⏰ Kattalar uchun har kecha 7–9 soatlik sifatli uyquni maqsad qiling
🛌 Imkon qadar har kuni bir xil vaqtda yotib, bir xil vaqtda uyg‘onishga odatlaning (biologik ritmni saqlash uchun)
📱Uxlashdan kamida 30–60 daqiqa oldin ekranlardan uzoqlashing
💻 Ekran bilan ishlaganda tanaffuslar qiling (masalan, 20-20-20 qoidasi)
🏛 @Medspecial_uz 🫀
Ko‘zlarimiz kun bo‘yi tinimsiz ishlaydigan eng nozik va murakkab a’zolardan biridir. Ammo ular ham to‘laqonli dam olishga muhtoj.
Uyqu yetishmasligining ko‘z salomatligiga 6 ta asosiy zarari:
1️⃣ Ko‘z qurishi —ko‘zda achishish, qum kirgandek sezgi va noqulaylik paydo bo‘lishi
2️⃣ Ko‘z qizarishi —uyqu yetishmaganda ko‘z yuzasidagi kapillyarlar kengayib, qizarish kuchayishi
3️⃣ Ko‘z charchashi (astenopiya) — ayniqsa, kechasi telefon yoki kompyuter ekranidan uzoq foydalanganda yaqqol seziladi
4️⃣ Ko‘rishning vaqtincha xiralashishi —ko‘z yoshi pardasining beqarorlashishi va charchoq sababli ravshanlik pasayishi
5️⃣ Mushaklar zo‘riqishi —fokusni jamlash qiyinlashib, ko‘z atrofida og‘irlik va zo‘riqish hissiyotining yuzaga kelishi
6️⃣ Bilvosita ta’sirlar —surunkali uyqu buzilishi umumiy organizmni toliqtirib, kelgusida turli ko‘z patologiyalari xavfini oshirishi mumkin
♻️Ko‘zlaringizni asrash uchun tavsiyalar:
⏰ Kattalar uchun har kecha 7–9 soatlik sifatli uyquni maqsad qiling
🛌 Imkon qadar har kuni bir xil vaqtda yotib, bir xil vaqtda uyg‘onishga odatlaning (biologik ritmni saqlash uchun)
📱Uxlashdan kamida 30–60 daqiqa oldin ekranlardan uzoqlashing
💻 Ekran bilan ishlaganda tanaffuslar qiling (masalan, 20-20-20 qoidasi)
🏛 @Medspecial_uz 🫀
👍2
Butun tanani qamragan og'ir umumiy shish qanday ataladi?
Anonymous Quiz
6%
Limfedema
13%
Miksedema
10%
Angioedema
71%
Anasarka
😢2
Teridagi mayda nuqtali qon quyilishlar qanday ataladi? (trombotsitopeniyaning ko'p uchraydigan belgisi)
Anonymous Quiz
18%
Eritema
68%
Petexiyalar
4%
Sianoz
11%
Ikterus
😢2
📘 Kun termini #15
➡️ SPIROMETRIYA
(lot. spirometria; rus. спирометрия; ingl. spirometry)
Ta'rifi. Spirometriya – tashqi nafas funksiyasini baholash uchun o'pkaga kiradigan va chiqadigan havo hajmi hamda tezligini o'lchaydigan og'riqsiz tekshiruv usuli. Atama lotincha spirare («nafas olmoq») va yunoncha metron («o'lchov») so'zlaridan olingan.
Qo'llanilishi. Tekshiruvda asosan ikki ko'rsatkich o'lchanadi: FVC – kuchli nafas chiqarishdagi o'pkaning tiriklik sig'imi va FEV1 – birinchi soniyada chiqarilgan havo hajmi. Kattalarda FEV1/FVC nisbati 0,7 dan past bo'lsa, bu nafas yo'llarining obstruksiyasini ko'rsatadi va surunkali obstruktiv o'pka kasalligi tashxisining asosiy mezoni hisoblanadi. Bronxolitik ingalyatsiyasidan keyin FEV1 kamida 12% va 200 ml ga oshsa, obstruksiya qaytar deb baholanadi, bu bronxial astmaga xosdir.
Bajarilishi va asoratlari. Bemor burniga qisqich qo'yilib, chuqur nafas oladi va og'iz bo'shlig'idagi naycha orqali havoni imkon qadar kuchli va tez, oxirigacha chiqaradi. Natija ishonchli bo'lishi uchun urinish kamida uch marta takrorlanadi. Tekshiruvdan oldin bir necha soat chekmaslik tavsiya etiladi. Tekshiruv xavfsiz, faqat ba'zan qisqa muddatli bosh aylanishi yoki yo'tal kuzatiladi; yaqinda o'tkazilgan ko'z, ko'krak yoki qorin operatsiyasidan keyin u kechiktiriladi.
Klinik ahamiyati. Spirometriya astma va surunkali obstruktiv o'pka kasalligini aniqlash, og'irligini baholash va davolash samarasini kuzatishda asosiy usul hisoblanadi. Uzoq yo'tal, hansirash yoki chekish tarixi bo'lgan kishilarga uni o'tkazish tavsiya etiladi.
Manba: GOLD hisoboti; StatPearls (NCBI) – Spirometry
🏛 @Medspecial_uz 🫀
➡️ SPIROMETRIYA
(lot. spirometria; rus. спирометрия; ingl. spirometry)
Ta'rifi. Spirometriya – tashqi nafas funksiyasini baholash uchun o'pkaga kiradigan va chiqadigan havo hajmi hamda tezligini o'lchaydigan og'riqsiz tekshiruv usuli. Atama lotincha spirare («nafas olmoq») va yunoncha metron («o'lchov») so'zlaridan olingan.
Qo'llanilishi. Tekshiruvda asosan ikki ko'rsatkich o'lchanadi: FVC – kuchli nafas chiqarishdagi o'pkaning tiriklik sig'imi va FEV1 – birinchi soniyada chiqarilgan havo hajmi. Kattalarda FEV1/FVC nisbati 0,7 dan past bo'lsa, bu nafas yo'llarining obstruksiyasini ko'rsatadi va surunkali obstruktiv o'pka kasalligi tashxisining asosiy mezoni hisoblanadi. Bronxolitik ingalyatsiyasidan keyin FEV1 kamida 12% va 200 ml ga oshsa, obstruksiya qaytar deb baholanadi, bu bronxial astmaga xosdir.
Bajarilishi va asoratlari. Bemor burniga qisqich qo'yilib, chuqur nafas oladi va og'iz bo'shlig'idagi naycha orqali havoni imkon qadar kuchli va tez, oxirigacha chiqaradi. Natija ishonchli bo'lishi uchun urinish kamida uch marta takrorlanadi. Tekshiruvdan oldin bir necha soat chekmaslik tavsiya etiladi. Tekshiruv xavfsiz, faqat ba'zan qisqa muddatli bosh aylanishi yoki yo'tal kuzatiladi; yaqinda o'tkazilgan ko'z, ko'krak yoki qorin operatsiyasidan keyin u kechiktiriladi.
Klinik ahamiyati. Spirometriya astma va surunkali obstruktiv o'pka kasalligini aniqlash, og'irligini baholash va davolash samarasini kuzatishda asosiy usul hisoblanadi. Uzoq yo'tal, hansirash yoki chekish tarixi bo'lgan kishilarga uni o'tkazish tavsiya etiladi.
Manba: GOLD hisoboti; StatPearls (NCBI) – Spirometry
🏛 @Medspecial_uz 🫀
📘 Kun termini #16
➡️ NEFRON
(lot. nephronum; rus. нефрон; ingl. nephron)
Ta'rifi. Nefron – buyrakning tuzilish va funksional birligi bo'lib, qonni filtrlash va siydik hosil qilish jarayoni aynan unda kechadi. Har bir buyrakda taxminan bir million nefron bo'ladi. Atama yunoncha nephros («buyrak») so'zidan olingan.
Tuzilishi. Nefron ikki asosiy qismdan iborat: buyrak tanachasi va kanalchalar tizimi. Buyrak tanachasi kapillyarlar tugunchasi – koptokcha (glomerula) va uni o'rab turgan Boumen-Shumlyanskiy kapsulasidan tashkil topgan. Kapsuladan so'ng proksimal egri-bugri kanalcha, Genle qovuzlog'i va distal kanalcha keladi, ular esa yig'uvchi naychaga quyiladi. Nefronlarning ko'pchiligi buyrakning po'stloq qavatida joylashgan, ularning qariyb 15% ga yaqini esa uzun qovuzloqli yukstamedullyar nefronlar bo'lib, siydikni quyuqlashtirishda muhim o'rin tutadi.
Vazifalari. Koptokchada qon plazmasi bosim ostida filtrlanib, birlamchi siydik hosil bo'ladi; sog'lom kattalarda koptokchalar filtratsiyasi tezligi minutiga taxminan 90–120 ml ni tashkil etadi. Kanalchalarda suv, glyukoza, aminokislotalar va tuzlarning katta qismi qonga qayta so'riladi, keraksiz moddalar esa ajratiladi. Shu tarzda nefron organizmda suv-tuz muvozanati, kislota-ishqor holati va arterial bosimni boshqarishda ishtirok etadi.
Klinik ahamiyati. Qandli diabet, arterial gipertenziya va glomerulonefrit nefronlarni asta-sekin shikastlab, surunkali buyrak kasalligiga olib keladi. Nefronlar qayta tiklanmaydi, shuning uchun buyrak faoliyati koptokchalar filtratsiyasi tezligi va siydik tahlili orqali muntazam kuzatiladi.
Manba: StatPearls (NCBI) – Physiology, Renal; MSD Manual
🏛 @Medspecial_uz 🫀
➡️ NEFRON
(lot. nephronum; rus. нефрон; ingl. nephron)
Ta'rifi. Nefron – buyrakning tuzilish va funksional birligi bo'lib, qonni filtrlash va siydik hosil qilish jarayoni aynan unda kechadi. Har bir buyrakda taxminan bir million nefron bo'ladi. Atama yunoncha nephros («buyrak») so'zidan olingan.
Tuzilishi. Nefron ikki asosiy qismdan iborat: buyrak tanachasi va kanalchalar tizimi. Buyrak tanachasi kapillyarlar tugunchasi – koptokcha (glomerula) va uni o'rab turgan Boumen-Shumlyanskiy kapsulasidan tashkil topgan. Kapsuladan so'ng proksimal egri-bugri kanalcha, Genle qovuzlog'i va distal kanalcha keladi, ular esa yig'uvchi naychaga quyiladi. Nefronlarning ko'pchiligi buyrakning po'stloq qavatida joylashgan, ularning qariyb 15% ga yaqini esa uzun qovuzloqli yukstamedullyar nefronlar bo'lib, siydikni quyuqlashtirishda muhim o'rin tutadi.
Vazifalari. Koptokchada qon plazmasi bosim ostida filtrlanib, birlamchi siydik hosil bo'ladi; sog'lom kattalarda koptokchalar filtratsiyasi tezligi minutiga taxminan 90–120 ml ni tashkil etadi. Kanalchalarda suv, glyukoza, aminokislotalar va tuzlarning katta qismi qonga qayta so'riladi, keraksiz moddalar esa ajratiladi. Shu tarzda nefron organizmda suv-tuz muvozanati, kislota-ishqor holati va arterial bosimni boshqarishda ishtirok etadi.
Klinik ahamiyati. Qandli diabet, arterial gipertenziya va glomerulonefrit nefronlarni asta-sekin shikastlab, surunkali buyrak kasalligiga olib keladi. Nefronlar qayta tiklanmaydi, shuning uchun buyrak faoliyati koptokchalar filtratsiyasi tezligi va siydik tahlili orqali muntazam kuzatiladi.
Manba: StatPearls (NCBI) – Physiology, Renal; MSD Manual
🏛 @Medspecial_uz 🫀