​#mutolaa
Elena Ferrante. My Brilliant Friend

Odam bolasi tugʻilganida muhit jihatdan katta bir inqilobni boshdan kechirsa, esini tanib, atrof-jamiyatga qoʻshila boshlagan paytda yana bir ruhiy revolyutsiyaga duch keladi. Chunki hali chaqaloq ekan, faqat ota-onasi va boshqa yaqinlari gʻamxoʻrligida oʻsib, keyinchalik koʻchada teng-toʻshlariga qoʻshilganda bunday munosabat/eʼtibor koʻrmasligi, tengdoshlari oʻrtasida qanaqadir oʻlchovlarga koʻra rahnamo hisoblangan kimdir boʻlishi va unga yondosh yurish, oʻxshash ham bir obroʻga aylanishi kabi holatlar bolani ruhan shoshiltirib qoʻyadi.

Asarda ham xuddi shunday holat — bolalikda qaysidir sifati uchun koʻr-koʻrona ergashganimiz, kiyinish, gapirish, yurish-turish tarziga taqlid qilgan doʻstlarimiz va ularning hayotimizdagi oʻrni haqida soʻz boradi.

Undagi qahramonlar Elena va Lila bir-biri uchun hamma narsa: doʻst ham, raqib ham, ilhom manbayi ham. Muallif bu davomiy munosabatlarni shunday ochiq tasvirlaydiki, bunga oʻxshash holatlar, hislar oʻz hayotingizda ham boʻlganiga, asar yuragingiz tubiga koʻzgu tutganiga guvoh boʻlasiz.

Tan olish yoki eslash qiyindir, har birimiz ham bolalik paytlarimizda jamoamizda lider boʻlgan qiz yoki oʻgʻilga beixtiyor talpinganmiz, u bilan alohida yaqinlik, doʻstlik qurishni istaganmiz.

Sinfimizda bir qiz boʻlardi, bolalarcha chiroyi va oʻqituvchimizning qizi boʻlgani uchun hammamiz unga havas qilardik. U bilan oʻrtoq boʻlish bir obroʻday edi. Aynan uning nazariga tushish uchun qattiq oʻqishga kirishganim esimda. Doʻst boʻldik ham. Ammo voyaga yetganimizda uning xarakteri, istaklari oʻzgardi. Mening axloq meʼyorlarimga toʻgʻri kelmaydigan soʻzlarni aytib hazillashadigan qizlar bilan oʻrtoq boʻlishni istab qoldi. Avvallari unga yaqin boʻlish uchun har nimaga tayyor edim. Ulgʻaygach, bunday qilolmadim. Tanaffuslarda sinfda yolgʻiz dars qilib oʻtiradigan, boshqa qizlarga qoʻshilmaydigan boʻlib qoldim.

Yillar oʻtib, bakalavrni bitirish arafasida uni koʻrib qoldim, shunaqayam quvonib ketdimki, agar undan ham javob boʻlganida bagʻrimga bosgan boʻlardim. Lekin bilmadim, negadir mendan oʻzini olib qochgandi(ehtimol, universitetga kirolmagani, oʻqishni tashlab qoʻyganidan uyalganmidi). Ozgina suhbatimizda ham men oʻqiyotgan joy va talabalar yotoqxonasini yerga urayotganidan sezdimki, unda oʻz holidan uyalish ham, gʻayirlik ham, nopisandlik ham bor edi.

Lekin kitobni oʻqir ekanman, oʻzimning ham oppoq boʻlmaganim, oʻsha paytlardagi hislarim esimga tushardi. Maktab paytlarimda baʼzan u darsga kelmay qolsa, ich-ichimdan xursand boʻlardim. Chunki butun sinf, ustozlar hurmati menga qaratilar edi-da.

Baribir menga aniq bir yoʻlni topishda bilib-bilmay yordam bergani, asosiy maqsadga yoʻnaltirgan turtki boʻlgani uchun ham oʻsha qizdan minnatdorman.

Umuman, asar kishini shu tariqa bolaligimizning olis xotiralariga olib borib, oʻzining kattagina hajmini bilintirmay ketadi(kitob har biri 400-500+ sahifali 4 jilddan iborat): ravon oʻqiladi, kitobxon diqqatini qizgʻin ushlab turadi.

Hali 3-kitobini yarimlamagan boʻlsam ham, 4-kitobini ham bukriderga yuklab qoʻydim. Ajoyib kitob tavsiyasi uchun Dildora'ga rahmat!💚

P.s.: rasm internetdan.

Yaxshi kitoblar mutolaasidan charchamang, doʻstlar!

@mutolaa_olami

Kecha vaqt bilan kurashib, kitobning oxirgi 4-jildini tugatishga qattiq kirishgandim, Daryoning "boʻdiii, itop oʻkimaa"(boʻldi, kitob oʻqima) degan noroziliklariga u bilan ozgina oʻynagan holda javob berib, diqqati chalgʻiganda yana kitobga tutilib ham bitirolmadim, 50 sahifacha qismi yangi yilning nasibasi ekan. Hozir tugatdim.

Bayram muborak, doʻstlar! Yana qator yillarni sogʻlik, xotirjamlik va xursandchilik bilan kutish nasib etsin hammaga.

Muallifga esa yana bir bor rahmat. Butun oy davomida salkam 2000 betni qunt yoʻqotmay oʻqitolgani, mutolaa ruhini qaytarolgani uchun! Yana batafsil yozaman.

Siz yilning ilk tongini qaysi kitob bilan boshladingiz?

Yaxshi kitoblar mutolaasidan charchamang, doʻstlar💚

@mutolaa_olami

Oʻzingizni ham kechiring.

​#mutolaa

Yer yuzidagi butun jonzot shunday: oʻz ichidagi qandaydir oʻzgachalik, begonalikni payqasa, siqib chiqarishga intiladi. Har bir turning yillar davomida shakllangan anʼanalari borki, ular muqaddas qonun ruhiga kirgan. Unga amal qilmaslik jamiyat yuziga oyoq qoʻygandek gap. "Vejetaryen" ni oʻqir ekanman, shu kabi qorishiq hislarga koʻmildim. Qaysidir oʻrinda Richard Bax'ning "Oqcharloq Jonatan.." ini xotirlagan boʻlsam, soʻnggi boʻlimda "Evrilish" ruhini his qildim. Ammo asarning gʻoyasi, maqsadi(balki, hech qanday maqsadi yoʻqdir) bulardan butunlay farq qiladi.

Bax'ning asarida qahramon oʻz tipi imkoniyatlari bilan cheklanmay, muhitni yorib chiqqan boʻlsa, Vejetaryen'da qahramon shunchaki, oʻz turidan voz kechadi, odamlikdan, et isidan nafratlana boshlaydi.

Kafkaning asarida esa tugal fikr gʻayriixtiyoriy ravishda hasharotga aylangan inson qismati fonida anglatilsa, Han Kang asarida oʻz ixtiyori bilan insoniy odatlardan voz kechgan qahramon va unga jamiyatning turli munosabati muhokama qilinadi.

Yozuvchi asari orqali nima demoqchi boʻlganini tugal anglay olmagan boʻlsam ham(balki, hech narsa demoqchi boʻlmagandir), kitobda insoniylikdan voz kechgan va qadriyatlarga mahkam amal qilgan kishilar ziddiyati hamda har ikkisining ham baxtsizligi ochib beriladi. Yonghe oʻzi istaganicha yashashga qatʼiy kirishgani bilan ham halovatga yetolmagan boʻlsa, har doim hamma narsani eng aʼlo darajada qilishga odatlangan opasi ham saodatmand emas: masʼuliyat yuki va vijdon azobi iskanjasida.

Umuman, kitob orqali hayotning, inson boʻlib tugʻilishning fojiasini his qildim. Fikrimcha, hayotga bir martagina kelish — bu jazo yoki ojizlik emas, bu — Allohning marhamati..

Mutolaadan charchamang, doʻstlar 💚

@mutolaa_olami

#koʻzni_quvontiradigan_holat

Shoshilib chiqib, yoningda na bir kitob, na Kindle'ni olganingda boshqalarning kitobiga moʻralab oʻqib ketish ham qiziq holat ekan)

Havolar sovudi. Odamlar sovuq.
Toshkentda qor yogʻdi, qishloqda yomgʻir.
Shamollar zabtidan seni qoʻruvchi,
Qoʻlingdan tutguvchi mehribon bormi?
Sendan xavotirman...

Yoʻllar juda yomon. Odamlar yomon.
Ishdan qaytadursan toʻliqib, xorib.
Hech kimga bildirmay yigʻlaganingda
Yoshingni artguvchi mehribon bormi?
Sendan xavotirman...

Ey mening oʻjarim, xudbin malagim!
Ey kunda ming bora vido aytguvchi!
Gʻururning zoʻridan qaytmaganingda
Yoningga qaytguvchi mehribon bormi?
Sendan xavotirman...

Balki baxtlidirsan oʻz olamingda,
Balki bilmasdirsan gʻam-qaygʻu nadir.
Garchi begonasan anchadan beri,
Garchi uzoqdasan, balki shungadir,
Sendan xavotirman...

Ilhom Salimov

@salimov_blogi

Siqilay desak, muammolar koʻp. Lekin afsuski, yashash kerak.

Ишон, одам, баҳорга ишон,
қара, гўдак каби беғубор —
мингинчи бор оловдай порлоқ
гулларини кўрсатар баҳор.
Баҳор сенга ишонар, қара,
сузиб чиқди кўзига юрак —
қараб турар сенга интизор,
сен баҳорни севишинг керак.
Кўзига боқ, ҳайдама уни —
мингинчи бор қилмагин хато.
Остонангдан кетмайди баҳор,
сен аслингга қайтмагунча то.
Шарқиратар асов сойларин,
нафасидан ранглар уфурар,
ўйнайверар яшил қушларин,
гулларини ёндираверар...

Шавкат Раҳмон

Osmon choʻkib qoldi bu oqshom,
Ruhimda bir gʻashlik oʻrmalar..

​#mutolaa
#Najib_Mahfuz

Hammamiz hayotda nimanidir kutib yashaymiz, bola boʻlsak, tezroq katta boʻlishni, ulgʻayganda tezroq oʻqishni bitirishni, oila qurishni, bolalarning tezroq oʻzini uddalashini, tezroq qaysidir mansabga oʻtirishni vhkz. Ammo ularga birma-bir erishib ham aslida muammolar tugamasligi, hayot jannatga aylanib qolmasligini bilganda hafsalamiz pir boʻladi.

Nacib Mahfuz'ning "Cebalevi sokağının çocukları" kitobida ham muallif bu holatni qayta-qayta eslatar ekan, insonlarning unutuvchanligini, odam zotidagi eng sust shakllangan jihat xulosa chiqarish ekanligini koʻrsatib beradi.

Asarda qahramonlar silsilasi orqali koʻplab diniy rivoyatlarga ishoralar ham borki, ularning jonli muhitga moslashtirilgani va bu orqali oʻz hayotimizda ham bunga oʻxshash hodisalar uchrab turishi bois mutolaa qadrdonlik ruhida kechadi. Voqealar silsilasida esa haddan ziyod halimlik ham, muloyimlik ham halokatli boʻlishi mumkinligi, har qanday narsada meʼyor muhimligiga urgʻu beriladi.

Asarning soʻnggi qismi esa tom maʼnoda romanning yuragi deyish mumkin: muallif Arif obrazi orqali ilm-fan qanchalik kuchli boʻlmasin, u axloq va masʼuliyat bilan meʼyorlashtirib turilmasa, u ham falokatli boʻlishini koʻrsatadi(Arifga "palakat" deb laqab ham qoʻyib oldim)), chunki Arif qayerga borsa, nima ish qilsa, vaziyatni yanada murakkablashtiradi. O‘zini juda aqlli deb biladi,  oqibatda esa ko‘plab fojialarga sabab bo‘ladi.

Umuman, asarning tamal gʻoyasi haqida shuni aytish mumkin: hech kim bizga farovon hayotni tuhfa qilmaydi, hech kim biz uchun toʻkis hayot qurib bermaydi. O‘z hayotimizni o‘zimiz tartibga solmasak, kurashmasak, hech qanday "Jebalavi" kelib biz uchun kurashmaydi. Ammo  hayotimiz uchun mas'uliyatni o‘z qo‘limizga olarkan, harakatlarimizni xudbinlik bilan emas, axloq bilan boshqarish ham juda muhimdir.

Asarni oʻqing, har xil hayot tarzidan xulosa chiqarish uchun ham. Aslida, aytganimdek, insoniyat va xulosa chiqarish tushunchalari bir-biriga mos tushmasa ham. Chunki xulosalar doim yodda turishi kerak, inson esa unutuvchan..

Mutolaadan charchamang, doʻstlar!💚

..senga achinaman
yolgʻiz qolarsan,
Men esa tayyorman
duelga hatto.
Baxtlidir jomini ichib boʻlmagan,
Va kuylab boʻlmagan naydan ham navo..

#shukr

Bayramga yaxshi sovgʻa boʻldi💚

#mutolaa

3 yoshli qizim bilan kitobning shu nashrini oʻqiyapmiz, juda sifatli, ajoyib nashr. Daryoga voqealarni aytib beryapman rasmlar orqali:
— qara, bu yerda uchuvchi kichkina shahzodani koʻtarib olgan, kichkina shahzodaning mazasi qochgandaa, suv ichgisi kelgan, uchuvchidan quduqdan suv olib berishini soʻrayapti.
— chichkina shahzodaning oyisi yoʻqmi, qani oyisi? Aptekaga ketganmi, doktorgami, qaysi biri?🥹

Bolajonlar uchun oyi degan tushuncha butun muammolarning yechimiday goʻyo.

@mutolaa_olami

#podcast

Oilaviy munosabatlar haqida hech yozmayman, aniqrogʻi kanal bu liniyaga mos emas. Ammo bu podkastdagi bitta daʼvatga hayotim bilan qoʻshilaman. Qizlar, singillar, oʻqing, oʻz kasb va mashgʻulotingizda mutaxassis boʻling, oʻz xobbilaringiz boʻlsin, oʻzingiz bilan yolgʻiz qolganingizda ham baxtli va xotirjam boʻla oling, oʻzingizni va boʻlajak farzandingizni mustaqil taʼminlashga ham ruhan, ham moddiy jihatdan tayyor boʻling, oʻshandan keyin oila haqida oʻylab koʻring. Va eng avvalo, oʻzingizni idora qila oling, zararingizga ishlaydigan odatlardan oʻzingizni cheklay oling, oʻz-oʻziga hukmi oʻtgan, aql bilan boshqara olgan qiz onalikni ham toʻliq uddalay oladi. Eʼtibor bering, mukammal yoki ideal demadim, bu imkonsiz.

#tugadi

Yapon adabiyotiga oid bir necha mutolaadan soʻng bu kitobni ham oʻqishga tutindim, qiziqish bilan boshladim, ammo voqealar ilgarilagani sari kitobda syujet liniyalari xiraroq berilganini, voqealar yorqin ifoda etilmaganini his qildim. Masalan, (spoiler!) professorning 80 daqiqalik xotirasi ham qisqarib qolishini asarning kulminatsiyasi desak, u ham yengilroq, mahvumroq yoritilgan, oʻquvchi sezmay ham qoladi. Professorning kelinoyisi oʻrtasidagi munosabatlar ham soʻroq ostida qoladi oʻquvchi uchun.

Xullas, hodisa oʻzi hikoyaga arziydi-yu, majburan romanga aylantirilgandek, xuddi ikki kishilik ovqatga yetadigan masalliqdan 10 kishilik yemak tayyorlanganga oʻxshaydi).

Ammo kitob matematika, sonlar dunyosiga qiziqtirib qoʻyarkan, oʻqib qoʻyish ziyon qilmaydi.

@mutolaa_olami

#sovgʻa

Bir necha kun oldin "Tirilish" nashriyotidan shu kitobni yetkazishdi. Dostoyevskiydan yangi nashr ekan, tashakkur! Kitobingizga kitob qoʻshilsin💚

@mutolaa_olami

​#Hamid Ismoilovni Nobel mukofoti marosimlari arafasida tanidim, filologiya sohasida oʻqib, ishlab turib bu yozuvchi haqida umuman eshitmaslik uyat, bilaman, ammo 9 yillik taʼlimim davomida hech bir darslarda ustozlarim tomonidan ham eslanmagani hayratlantiradi meni. Balki, ular ham bu yozuvchini bilmas.

Tanishuvni adibning "Jinlar bazmi" asaridan boshladim. Yaqin orada oʻzbek adabiyotidan birorta kitobni bunday hayajon va qiziqish bilan oʻqimagan edim, asar eng sirli tarixiy voqealarni Qodiriy fojiasi fonida birma-bir yoritadi.

Mutolaa davomida oʻquvchini turli savollar qiynayveradi: aslida hammasi shunday boʻlganmidi? Biz Nodirabegim va sovet siyosati uchun ishlagan qator adiblar shaxsiyatini ilohiylashtirib yuborganmizmi? Aslida ular tarixning nozik yaralariga sababchilar edimi? Ularning shaxsiyati emas, ijodi muhim, dersiz. Ammo shu shaxsiyatlar fojialarga tamal boʻlgan boʻlsa-chi? Bilmaymiz. Real vaziyat, haqiqiy muhitdan ancha uzoqda ekanmiz, obyektiv baholash qiyin.

M.Yusufning satrlari xayolimda aylanaverdi:

.. Tarix — soqov kampir,
Dardin aytmaydi.
Aytmas ham tushunib boʻlmas ham ammo..

Asar Qodiriyning soʻnggi oy/kunlari oʻtgan hibsxona darchasidan kuzatgan kabi jonli oʻqiladi, muallif yozuvchi uslubiga vobasta tusha olganki, xuddi asarni Qodiriyning oʻzi bitgandek. Taʼbir joiz boʻlsa, bizni shunday adibimiz bor ekan-u, bilmay yurgan ekanmiz)

Baʼzan oʻquvchida syujet borasida savollar ham paydo boʻladi: Qodiriy hibsxonada 41(?)-xonaga jazo sifatida tashlanganida hamsuhbat boʻlgan Konolli va Shtoddart haqiqiy voqelikmidi yoki xayolot?
Muborak va boshqa obrazlarga nima boʻlgandi oʻzi? Ular ham siyosiy qoʻgʻirchoqlar edimi?

Xullas, kitobni oʻqish kerak, tarixga yangicha nigoh bilan qarash, oʻtgan kunlarning haqiqiy fojiasini bilish uchun ham.

Yaxshi kitoblar mutolaasidan charchamang, doʻstlar!

@mutolaa_olami