📱@nambiolog kanaliga a'zo bo`ling :
https://t.me/joinchat/AAAAAENOp8mJirabTXVsew

🟢 🔤🔤🔤 🔤🔤✅😴🔤🔤🔤

🔼Orzular yo‘liga tushgan insonning qanotini hech kim sindira olmaydi🔼

📖@nambiolog📖

📱@nambiolog kanaliga a'zo bo`ling :
https://t.me/joinchat/AAAAAENOp8mJirabTXVsew

#biokimyo
#fiziologiya
#neyrofiziologiya
#sinaps

Serotoninergik sinaps(Serotonergic synapse) va uning retseptorlari

💬Serotonin (5-gidroksitriptamin, 5-HT) — markaziy va periferik asab tizimida muhim neyrotransmitterlardan biridir. U kayfiyat, uyqu, og‘riq sezgisi, xulq-atvor, ovqat hazm qilish va yurak-qon tomir tizimi faoliyatini tartibga solishda ishtirok etadi. Serotoninergik sinapslar orqali neyronlar o‘zaro axborot almashadi, bu jarayon turli fiziologik va psixologik holatlarning asosida turadi.

✅Serotoninergik sinapsning tuzilishi va ishlash mexanizmi
Serotoninergik sinaps — bu nerv impulsini serotonin yordamida uzatadigan sinapsdir. U quyidagi bosqichlarda ishlaydi:
1.Sintez – Serotonin triptofan aminokislotasidan hosil bo‘ladi. Bu jarayonda ikki asosiy ferment ishtirok etadi:
✅Triptofan gidroksilaza,
✅Aromatik L-aminokislota dekarboksilaza.
2.Saqlanish – Sintez qilingan serotonin presinaptik hujayra vezikulalariga joylashtiriladi.
3.Ajralib chiqish – Nerv impulsi kelganda serotonin sinaptik yoriqqa chiqariladi.
4.Retseptorlar bilan bog‘lanish – Serotonin postsinaptik membranadagi maxsus retseptorlar bilan birikib, turli fiziologik reaksiyalarni yuzaga keltiradi.
5.Inaktivatsiya – Ortiqcha serotonin:
✅SERT oqsili (serotonin qayta qabul qiluvchi tashuvchi) orqali presinaptik hujayraga qaytariladi,
✅yoki monoaminooksidaza A (MAO-A) fermenti yordamida parchalanadi.

✅Serotonin retseptorlari
🔵Serotonin retseptorlari turli tuzilishga ega bo‘lib, hozirda 7 ta asosiy oilasi (5-HT1–5-HT7) ma’lum. Ularning ko‘pchiligi G-oqsil bilan bog‘langan metabotrop retseptorlardir. Faqatgina 5-HT3 ion kanali hisoblanadi.
1. 5-HT1 oilasi
✅Gi/o oqsili orqali adenilat-siklazani tormozlaydi → cAMF kamayadi.
✅Subtiplar: 5-HT1A, 1B, 1D, 1E, 1F.
✅Ta’siri: tashvish va qo‘rquvni kamaytirish, qon tomir tonusini boshqarish, og‘riq sezgisiga ta’sir.
✅Klinik qo‘llanish: 5-HT1D agonistlari — triptanlar migren davosida.

2. 5-HT2 oilasi
✅Gq oqsili orqali fosfolipaza C ni faollashtiradi → IP3 va DAG ortadi, hujayrada Ca²⁺ miqdori ko‘payadi.
✅Subtiplar: 5-HT2A, 2B, 2C.
✅Ta’siri: xulq-atvor, kayfiyat, gallusinasiyalar, silliq mushaklarning qisqarishi.
✅Klinik qo‘llanish: 5-HT2A antagonistlari — atipik antipsixotiklar (klozapin, risperidon).

3. 5-HT3
✅Ligand-bog‘langan ion kanali (Na⁺, K⁺ va Ca²⁺ o‘tkazadi).
✅Asosiy joylashuvi: miya sopi, orqa miya, ichak nerv tizimi.
✅Ta’siri: ko‘ngil aynishi va qusish refleksi.
✅Klinik qo‘llanish: 5-HT3 antagonistlari — ondansetron (qusishga qarshi vosita).

4. 5-HT4
✅Gs oqsili orqali adenilat-siklazani faollashtiradi → sAMF ortadi.
✅Joylashuvi: ovqat hazm qilish tizimi, yurak.
✅Ta’siri: ichak peristaltikasini kuchaytirish, xotira jarayonlariga ta’sir.
✅Klinik qo‘llanish: prokinetik vositalar (tegaserod).

5. 5-HT5
✅Kam o‘rganilgan, Gi/o mexanizmi orqali ishlaydi.
✅Joylashuvi: asosan markaziy asab tizimida.

6. 5-HT6
✅Gs mexanizmi orqali sAMF ishlab chiqarishni kuchaytiradi.
✅Ta’siri: kognitiv jarayonlar, o‘rganish va xotira.

7. 5-HT7
✅Gs mexanizmi orqali adenilat-siklazani faollashtiradi.
✅Ta’siri: uyqu va sirkadiy (kunlik) ritmni boshqarish, qon tomirlarning kengayishi.

🩺Klinik ahamiyati
🔵Depressiya va tashvish buzilishlari – SSRI (selektiv serotonin qayta qabul qilinish ingibitorlari: fluoksetin, sertralin) qo‘llaniladi.
🔵Migren – 5-HT1B/1D agonistlari (triptanlar) samarali.
🔵Qusish – 5-HT3 antagonistlari (ondansetron) ishlatiladi.
🔵Psixoz – 5-HT2A antagonistlari (atipik antipsixotiklar) qo‘llaniladi.

📱@nambiolog kanaliga a'zo bo`ling :
https://t.me/joinchat/AAAAAENOp8mJirabTXVsew

🟢 🔤🔤🔤 🔤🔤✅😴🔤🔤🔤

🔼Kichik qadamlar — katta natijalarga olib boradi🔼

📖@nambiolog📖

📱@nambiolog kanaliga a'zo bo`ling :
https://t.me/joinchat/AAAAAENOp8mJirabTXVsew

🟢 🔤🔤🔤 🔤🔤✅😴🔤🔤🔤

🔼O‘z ishidan qoniqish — bu muvaffaqiyatga erishish emas, balki har kuni qilgan mehnatingdan ma’no topishdir.🔼

📖@nambiolog📖

📱@nambiolog kanaliga a'zo bo`ling :
https://t.me/joinchat/AAAAAENOp8mJirabTXVsew

🩸QANDLI DIABET

💬Qandli diabet—bu insulin gormoni yetishmovchiligi yoki to‘qimalarning insulinga sezuvchanligi pasayishi natijasida organizmda uglevod, yog‘ va oqsil almashinuvining buzilishi bilan kechadigan surunkali endokrin kasallikdir. Qonda giperglikemiya (qand miqdorining ortishi) kuzatiladi.

✅Tasnifi
1) I tip-insulinga qaram diabet
🔴Asosan bolalar va o‘smirlarda uchraydi.
🔴Kasallik sababi—oshqozon osti bezining Langerhans orolchalaridagi β-hujayralarning autoimmun yo‘l bilan nobud bo‘lishi.
🔴Natijada organizmda insulin gormoni umuman ishlab chiqilmaydi.
🔴Kasallikning genetik asosiy omillari 6-xromosomaning qisqa yelkasida (6p21.3) joylashgan HLA-DR3, HLA-DR4, DQ genlari bilan bog‘liq.
🔴Bemorlar umr bo‘yi insulin terapiyasiga muhtoj.
2) II tip-Insulinrezistent diabet
🔴Asosan o‘rta va katta yoshli odamlarda uchraydi.
🔴Kasallik sababi—to‘qimalarning insulinga sezuvchanligi pasayadi (insulin rezistentlik).
🔴Dastlab insulin ishlab chiqilishi ortadi, keyinchalik β-hujayralar charchab, sekretsiya kamayadi.
🔴Ortiqcha vazn, kamharakatlik va irsiy moyillik asosiy xavf omillaridir.
3) Gestatsion diabet
🔴Homiladorlik davrida paydo bo‘ladi.
🔴Gormonlar ta’sirida insulin rezistentlik rivojlanadi.
🔴Tug‘ruqdan keyin odatda yo‘qoladi, ammo keyinchalik II tip diabet rivojlanish xavfini oshiradi.
4) Boshqa shakllar
🔴Ayrim dori vositalari, endokrin kasalliklar (Kushing sindromi, feoxromotsitoma) yoki genetik nuqsonlar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

✅Patogenez
✅I tipda:
🔵Autoimmun tizim β-hujayralarni begona sifatida tanib, ularga qarshi antitanalar hosil qiladi.
🔵Natijada β-hujayralar nobud bo‘ladi va insulin ishlab chiqilishi to‘xtaydi.
🔵Glyukoza hujayralarga kira olmaydi → qonda to‘planadi (giperglikemiya).
🔵Hujayralar energiya manbai sifatida yog‘larni parchalaydi → keton jismlar ortadi → metabolik asidoz rivojlanadi.
🔵Bu holat diabetik ketoatsidoz va diabetik komaga olib keladi.
✅II tipda:
🔵Insulin ishlab chiqiladi, ammo to‘qimalar (mushak, yog‘, jigar) uni tanimaydi (insulin rezistentlik).
🔵Glukozaning hujayralarga kirishi cheklanadi, qonda glyukoza miqdori doimiy yuqori bo‘ladi.
🔵Sekin-asta tomirlar, buyraklar, nervlar, ko‘z to‘r pardasi zararlanadi.

🩺Klinik belgilari
🔴Poliuriya—tez-tez siydikka chiqish;
🔴Polidipsiya—kuchli chanqash;
🔴Polifagiya—ko‘p ovqat iste’mol qilish, ammo vazn kamayadi;
🔴Holsizlik, charchoq, ish qobiliyatining pasayishi;
🔴Teri qichishishi, yaralarning sekin bitishi;
🔴Og‘ir holatlarda: nafasning chuqurlashuvi (Kussmaul nafas), aseton hidi, diabetik koma.

🩺Asoratlari
🔴Mikroangiopatiya -Mayda tomirlarning zararlanishi → ko‘z, buyrak, nervlarda o‘zgarishlar.
🔴Makroangiopatiya -Yurak va miya tomirlarining aterosklerozi.
🔴Diabetik nefropatiya -Buyrak faoliyatining buzilishi.
🔴Diabetik retinopatiya -Ko‘rishning pasayishi yoki ko‘rlik.
🔴Polinevropatiya -Sezuvchanlikning kamayishi, uvishish.
🔴Diabetik oyoq sindromi -Yaralar, infeksiyalar, gangrena rivojlanishi.

🔬Diagnostika
Laborator mezonlar:
✅Qon plazmasida glyukoza miqdori:
🔴Och qoringa ≥ 7,0 mmol/l
🔴Tasodifiy o‘lchashda ≥ 11,1 mmol/l
✅Glikozillangan gemoglobin (HbA1c): ≥ 6,5 %
✅Siydikda glyukozuriya va ketonuriya aniqlanishi mumkin.
✅OGTT (og‘iz orqali glyukoza tolerantlik testi) yordamida glyukozaning so‘rilishi baholanadi.

🩺Davolash
✅I tip:
🔴Insulin terapiyasi —hayot davomida majburiy.
🔴Diyetoterapiya: uglevodlar miqdori qat’iy nazorat qilinadi.
🔴Gipoglikemik holatlarning oldini olish uchun muntazam shakar nazorati zarur.
✅II tip:
🔴Sog‘lom ovqatlanish va jismoniy faollik-asosiy davolash omillari.
💊Tabletkali dori vositalari:
🔵Metformin —insulinga sezuvchanlikni oshiradi;
🔵Sulfonilmochevina preparatlari —insulin sekretsiyasini kuchaytiradi.
💉Zarurat tug‘ilganda insulin qo‘llanadi.

🩺Profilaktika
🥗Sog‘lom ovqatlanish-shakarli, yog‘li va yuqori kaloriyali mahsulotlarni cheklash.
🕺Jismoniy faollik-har kuni kamida 30 daqiqa piyoda yurish yoki yengil mashqlar.
🤷‍♂️Vaznni me’yorida saqlash.
😴Stressni kamaytirish va yetarli uyqu.
🩸Qon glyukozasini muntazam nazorat qilish.

📱@nambiolog kanaliga a'zo bo`ling :
https://t.me/joinchat/AAAAAENOp8mJirabTXVsew

✔️Aziz ustoz va murabbiylar!
Sizlarni 1-Oktyabr — Ustoz va murabbiylar kuni munosabati bilan chin qalbdan muborakbod etamiz!
Sizning fidokorona mehnatingiz, sabr-toqatingiz, bilim va tajribangiz yosh avlodning kamol topishi, kelajakda yetuk va barkamol inson bo‘lib voyaga yetishida beqiyos ahamiyatga ega.
Sharafli kasbingizga doimo rivoj, qalbingizga quvonch, xonadoningizga fayz-u baraka tilaymiz. Ilm-ma’rifat yo‘lidagi ezgu faoliyatingizda ulkan muvaffaqiyatlar, mustahkam sog‘liq, oilaviy baxt va shogirdlaringiz kamolini ko‘rish baxti nasib etsin!
Bayramingiz muborak bo‘lsin, aziz ustozlar!
@nambiolog