Aholining 3,5% qamrab olgan har qanday muqovamat harakati istisnosiz o'z maqsadlariga erishar ekan.
Siyosatshunos Erika Chenovet tarixdagi 300 dan ortiq ko'tarilishlarni tadqiq etib, mamlakat aholisining atigi 3,5 foizi muqovamatda faol ishtirok etsa, siyosiy va boshqa o‘zgarishlar muqarrar ekanligini isbotlagan.
Shuningdek, yuzlab norozilik kampaniyalarini tahlil qilgan Chenovet shiddatsiz muqovamat qurolli qo'zg'olonga qaraganda ikki barobar muvaffaqiyatliroq bo'lishini aniqlagan.
3.5 foiz bu katta raqam emas. Bu "hamma" uyg‘onishi kerak degani ham emas. Shunchaki shijoatli, uyg'oq va qat’iyatli kichik guruh shakllanishining o'zi kifoyadir.
Chenovetning aytishicha, mana shu kritik massaga yetib kela olgan har qanday ijtimoiy harakat o'z maqsadlariga - bu xoh diktatorlarni ag‘darish, xoh irqiy kamsitishga barham berish yoki tamal huquqlarni talab qilish bo‘lsin - doimo va istisnosiz erishgan.
Bu yerda "ijtimoiy dalil" (social proof) fenomeni ham ishga tushadi. Ya'ni, muqovamat harakati kritik massa yiqqanda:
✅ boshqa odamlar ham da'dillanib, harakatga qo'shiladi.
✅ muqovamat normal, oddiy holdek qabul qilinadi, ya'ni g'ayrioddiy hodisa sifatida emas. Bu passiv xayrixohlarni faollashtiradi.
✅ Institutlar, rasmiylar va hatto davlat organlari (masalan, politsiya va hkz) ham asta-sekin taraf o‘zgartira boshlaydilar.
Xullas, mamlakatda ijobiy o'zgarishlarni inqilobsiz, qonsiz, qurolli to'qnashuvlarsiz ro'yobga chiqarishga intilayotgan har qanday guruh yoki harakat mana shu 3.5 foizni shakllantirishga urg'u berishi kerak.
Biroq, Vladimir Visotskiy kuylaganidek,
Мы не сделали скандала —
Нам вождя недоставало:
Настоящих буйных мало —
Вот и нету вожаков.
Siyosatshunos Erika Chenovet tarixdagi 300 dan ortiq ko'tarilishlarni tadqiq etib, mamlakat aholisining atigi 3,5 foizi muqovamatda faol ishtirok etsa, siyosiy va boshqa o‘zgarishlar muqarrar ekanligini isbotlagan.
Shuningdek, yuzlab norozilik kampaniyalarini tahlil qilgan Chenovet shiddatsiz muqovamat qurolli qo'zg'olonga qaraganda ikki barobar muvaffaqiyatliroq bo'lishini aniqlagan.
3.5 foiz bu katta raqam emas. Bu "hamma" uyg‘onishi kerak degani ham emas. Shunchaki shijoatli, uyg'oq va qat’iyatli kichik guruh shakllanishining o'zi kifoyadir.
Chenovetning aytishicha, mana shu kritik massaga yetib kela olgan har qanday ijtimoiy harakat o'z maqsadlariga - bu xoh diktatorlarni ag‘darish, xoh irqiy kamsitishga barham berish yoki tamal huquqlarni talab qilish bo‘lsin - doimo va istisnosiz erishgan.
Bu yerda "ijtimoiy dalil" (social proof) fenomeni ham ishga tushadi. Ya'ni, muqovamat harakati kritik massa yiqqanda:
✅ boshqa odamlar ham da'dillanib, harakatga qo'shiladi.
✅ muqovamat normal, oddiy holdek qabul qilinadi, ya'ni g'ayrioddiy hodisa sifatida emas. Bu passiv xayrixohlarni faollashtiradi.
✅ Institutlar, rasmiylar va hatto davlat organlari (masalan, politsiya va hkz) ham asta-sekin taraf o‘zgartira boshlaydilar.
Xullas, mamlakatda ijobiy o'zgarishlarni inqilobsiz, qonsiz, qurolli to'qnashuvlarsiz ro'yobga chiqarishga intilayotgan har qanday guruh yoki harakat mana shu 3.5 foizni shakllantirishga urg'u berishi kerak.
Biroq, Vladimir Visotskiy kuylaganidek,
Мы не сделали скандала —
Нам вождя недоставало:
Настоящих буйных мало —
Вот и нету вожаков.
Xabaringiz bor, Tramp butun dunyoga qarshi, hatto faqat pingvinlar yashaydigan orollarga, tariflar kiritdi. Dunyo darhol ostin-ustun bo'lib ketdi, moliyaviy bozorlar qulamoqda.
Lekin Trampning bu qadamida juda katta ma'no bor ekan. Tramp hali tariflar ishga tushmasidanoq, AQSH byudjetiga bir necha yuz milliard dollar foyda keltirdi. AQSHning 10 yillik obligatsiyalari daromadliligi 4 foizdan pastga tushib, inauguratsiyasidan beri deyarli 1 foiz punktga kamaydi. Endi AQSHning ulkan (deyrli 36 trln USD) qarziga xizmat ko‘rsatish taxminan 20 foiz arzonroqqa tushadi. Bu byudjet uchun yiliga kamida 300 milliard dollar tejash demakdir.
Investorlar aksiyalar va neftdan qochib AQSHning g‘azna qog'ozlariga pul tikmoqda, bu esa ularga bo‘lgan talabning oshishiga va AQShning kapital jalb qilish uchun to‘lashi kerak bo‘lgan narxning pasayishiga olib kelmoqda.
Ya'ni, haqiqatdan ham "Aval, America" siyosati AQShga foyda berishi mumkindek.
➡️Bizga nima: bu jarayonni yangi 1998 yilga o'xshatishmoqda. Eslatib o'taman, 1998 yildagi iqtisodiy bo'hrondan keyin, O'zbekistonda uzil-kesil avtokratiya o'rnatilishiga va "turg'un 00-yillar"ga guvoh bo'ldik.
Trampning bu iqtisodiy choralari O'zbekistondek qashshoq davlatlarni yanada qashshoqlashtiradi, taraqqiyotiga deyarli hech qanday imkon qoldirmaydi degan tahminlar yangramoqda. Elita tobora kichiklashayotgan pirogni maksimal ravishda yakka o'zi o'zlashtirishiga intilishini inobatga olsak, xalq ta'limi, ekologiya, sog'liqni saqlash va boshqa ko'plab sohalardagi taraqqiyot dasturlariga shunchaki pul qolmasligi mumkin.
Bir o‘lkani yondirib, o‘z qozonin qaynatib olgandan so'ng "elitkamiz" Vanuatuga yoki 5 mln dollarga "Trump card" sotib olib qochadi.
Lekin Trampning bu qadamida juda katta ma'no bor ekan. Tramp hali tariflar ishga tushmasidanoq, AQSH byudjetiga bir necha yuz milliard dollar foyda keltirdi. AQSHning 10 yillik obligatsiyalari daromadliligi 4 foizdan pastga tushib, inauguratsiyasidan beri deyarli 1 foiz punktga kamaydi. Endi AQSHning ulkan (deyrli 36 trln USD) qarziga xizmat ko‘rsatish taxminan 20 foiz arzonroqqa tushadi. Bu byudjet uchun yiliga kamida 300 milliard dollar tejash demakdir.
Investorlar aksiyalar va neftdan qochib AQSHning g‘azna qog'ozlariga pul tikmoqda, bu esa ularga bo‘lgan talabning oshishiga va AQShning kapital jalb qilish uchun to‘lashi kerak bo‘lgan narxning pasayishiga olib kelmoqda.
Ya'ni, haqiqatdan ham "Aval, America" siyosati AQShga foyda berishi mumkindek.
➡️Bizga nima: bu jarayonni yangi 1998 yilga o'xshatishmoqda. Eslatib o'taman, 1998 yildagi iqtisodiy bo'hrondan keyin, O'zbekistonda uzil-kesil avtokratiya o'rnatilishiga va "turg'un 00-yillar"ga guvoh bo'ldik.
Trampning bu iqtisodiy choralari O'zbekistondek qashshoq davlatlarni yanada qashshoqlashtiradi, taraqqiyotiga deyarli hech qanday imkon qoldirmaydi degan tahminlar yangramoqda. Elita tobora kichiklashayotgan pirogni maksimal ravishda yakka o'zi o'zlashtirishiga intilishini inobatga olsak, xalq ta'limi, ekologiya, sog'liqni saqlash va boshqa ko'plab sohalardagi taraqqiyot dasturlariga shunchaki pul qolmasligi mumkin.
Bir o‘lkani yondirib, o‘z qozonin qaynatib olgandan so'ng "elitkamiz" Vanuatuga yoki 5 mln dollarga "Trump card" sotib olib qochadi.
Forwarded from Jamshid Muslimov
O‘zbek tilining himoyasi kimning zimmasida? Va nima qilish mumkin?
O‘zbekistonda o‘zbek tili nufuzi va maqomidagi muammolar haqida voqelikni teran anglash va sabablarini ajrata olish bilan gapirilsa, yechimini ham shakllantirish mumkin. Bu mavzudagi bahs-munozaralar nafaqat tabiiy, balki zaruriy holat, chunki ular diqqatni illatga qaratib, o‘zbek tilining o‘lik tillar sirasiga kirib qolishi xatarini eslatib turadi.
Lekin til himoyasi yo‘lida befarq bo‘lmaslik tuyg‘usini shaxsiy foyda uchun ishlatuvchilarning janjallariga aralashib qolmaganimiz maʼqul. Baʼzi blogerlar til bilan bog‘liq muammoni shaxsiy mashhurlik va manfaat yo‘lida qo‘llayotganini ko‘rmaslik hayratli.
Til masalalari bo‘yicha baʼzi shov-shuvli chiqishlar ijtimoiy tarmoqlarda katta eʼtibor tortsa-da, til masalasini haqiqiy hal qilishga hissa qo‘shmaydi. Bunday janjallar natijasida ayrim xizmat ko‘rsatish obyektlari rasmiy uzr so‘rashi yoki davlat tekshiruvlari o‘tkazilishi mumkin, lekin bu vaqtinchalik chora, xolos. Aksariyat hollarda bunday mojarolar qilinayotgan haqiqiy saʼy-harakatlarni qadrsizlantiradi, naqd foydani esa eʼtibor chayqovchilari ko‘radi.
Umuman tilni saqlash uchun bo‘lgan harakatlarga qarshi bo‘lganlar ham bor, ular o‘zbek tilining ikkilamchi yoki uchlamchi maqomini uzil-kesil belgilangan deb hisoblaydilar. Ularning fikricha, milliy til “g‘olib” tillarga bo‘yso‘nib qo‘yishi kerak va u faqat folklor qadriyati, ko‘cha-bozor muomalasi vositaligicha qolishi kerak. Bunday qarash egalari orasida internet "fikr liderlari" ham uchraydi. Bu o‘rinda savol tug‘iladi, janjal-tortishuvlar orqali ularga bir narsani isbotlab bo‘ladimi? Fikrimcha, ularni o‘z xulosa qarorlari bilan qoldirib, amaliy ishlardan chalg‘imaslik kerak.
O‘zbek tilining nufuzini munosib o‘rniga olib chiqish uchun ko‘plab amaliy qadamlar qo‘yish mumkin, ularning ayrimlarini keltiraman:
Muammoga befarq bo‘lmagan tadbirkorlar shaharning markaziy va boshqa joylarida sifatli xizmat ko‘rsatadigan qahvaxonalar ochishlari mumkin. Bu joylarni ilmiy-ommabop suhbatlar, maʼruzalar, badiiy munozaralar va kitob taqdimotlari o‘tkazish orqali madaniy markazlarga aylantirish mumkin. Bu ham doimiy mijozlarni ko‘paytiradi, ham tilimizni sayqallash uchun muhit yaratadi.
O‘zbek tilini rivojlantirishda sifatli video suhbatlar, tarjimalar va tahliliy maqolalar muhim. Video suhbatlarda intervyu oluvchilar tomonidan suhbatdoshga chuqur tayyorgarliksiz bo‘lmag‘ur savollar berish, gapini bo‘lish, aytilgan muhim fikrlarni to‘g‘ri tushunmasdan montaj paytida qirqib tashlash holatlari uchrab turadi. Bu kabi muammolar sifatli o‘zbek tilidagi kontent yaratishga to‘siq bo‘lmoqda. Bu to‘siqni yengish uchun suhbat o‘tkazuvchilar yaxshi tayyorgarlik ko‘rishlari, mavzuni chuqur o‘rganishlari va ishlariga vijdonan yondashishlari zarur.
Kitoblar tarjimasi ham muhim, lekin ular samimiy munozaralar orqali ijtimoiy qayta ishlovga tushsagina tilning boyishiga olib keladi. Buning uchun tarjima asarlarni muhokama qilish tadbirlari, debat klublari, adabiy kechalar va vebinarlar tashkil etish mumkin.
Sifatli tahliliy maqolalar yozilishini ko‘paytirish zarur. O‘quvchilar esa muallif fikrini tushunishga harakat qilib, uni qayta ifodalash malakasini oshirishi kerak. Til biron matnni to‘tidek qaytarish emas, yoki ko‘r-ko‘rona kamsitish yoki taqlidan olqishlash bilan emas, balki uni boshqa so‘zlar, muqobil iboralar bilan qayta bayon qilish, yangi maʼno-mazmunlar kashf qilish orqali quvvatlanadi. Til sifatli fikrni shakllantirish va aqliy, ijodiy muloqot qilish orqali o‘sadi. Til aynan tafakkurning manbai, maydoni va ashyosi bo‘lishi orqali qadri oshadi.
O‘zbek tili uchun befarq bo‘lmaganlar anglashlari kerak: Tilning joni fikrdir. Fikrsiz qolgan tilni eʼtibortalab bloger/vayner yoki qahvaxona ofitsianti saqlab bera olmaydi.
O‘zbekistonda o‘zbek tili nufuzi va maqomidagi muammolar haqida voqelikni teran anglash va sabablarini ajrata olish bilan gapirilsa, yechimini ham shakllantirish mumkin. Bu mavzudagi bahs-munozaralar nafaqat tabiiy, balki zaruriy holat, chunki ular diqqatni illatga qaratib, o‘zbek tilining o‘lik tillar sirasiga kirib qolishi xatarini eslatib turadi.
Lekin til himoyasi yo‘lida befarq bo‘lmaslik tuyg‘usini shaxsiy foyda uchun ishlatuvchilarning janjallariga aralashib qolmaganimiz maʼqul. Baʼzi blogerlar til bilan bog‘liq muammoni shaxsiy mashhurlik va manfaat yo‘lida qo‘llayotganini ko‘rmaslik hayratli.
Til masalalari bo‘yicha baʼzi shov-shuvli chiqishlar ijtimoiy tarmoqlarda katta eʼtibor tortsa-da, til masalasini haqiqiy hal qilishga hissa qo‘shmaydi. Bunday janjallar natijasida ayrim xizmat ko‘rsatish obyektlari rasmiy uzr so‘rashi yoki davlat tekshiruvlari o‘tkazilishi mumkin, lekin bu vaqtinchalik chora, xolos. Aksariyat hollarda bunday mojarolar qilinayotgan haqiqiy saʼy-harakatlarni qadrsizlantiradi, naqd foydani esa eʼtibor chayqovchilari ko‘radi.
Umuman tilni saqlash uchun bo‘lgan harakatlarga qarshi bo‘lganlar ham bor, ular o‘zbek tilining ikkilamchi yoki uchlamchi maqomini uzil-kesil belgilangan deb hisoblaydilar. Ularning fikricha, milliy til “g‘olib” tillarga bo‘yso‘nib qo‘yishi kerak va u faqat folklor qadriyati, ko‘cha-bozor muomalasi vositaligicha qolishi kerak. Bunday qarash egalari orasida internet "fikr liderlari" ham uchraydi. Bu o‘rinda savol tug‘iladi, janjal-tortishuvlar orqali ularga bir narsani isbotlab bo‘ladimi? Fikrimcha, ularni o‘z xulosa qarorlari bilan qoldirib, amaliy ishlardan chalg‘imaslik kerak.
O‘zbek tilining nufuzini munosib o‘rniga olib chiqish uchun ko‘plab amaliy qadamlar qo‘yish mumkin, ularning ayrimlarini keltiraman:
Muammoga befarq bo‘lmagan tadbirkorlar shaharning markaziy va boshqa joylarida sifatli xizmat ko‘rsatadigan qahvaxonalar ochishlari mumkin. Bu joylarni ilmiy-ommabop suhbatlar, maʼruzalar, badiiy munozaralar va kitob taqdimotlari o‘tkazish orqali madaniy markazlarga aylantirish mumkin. Bu ham doimiy mijozlarni ko‘paytiradi, ham tilimizni sayqallash uchun muhit yaratadi.
O‘zbek tilini rivojlantirishda sifatli video suhbatlar, tarjimalar va tahliliy maqolalar muhim. Video suhbatlarda intervyu oluvchilar tomonidan suhbatdoshga chuqur tayyorgarliksiz bo‘lmag‘ur savollar berish, gapini bo‘lish, aytilgan muhim fikrlarni to‘g‘ri tushunmasdan montaj paytida qirqib tashlash holatlari uchrab turadi. Bu kabi muammolar sifatli o‘zbek tilidagi kontent yaratishga to‘siq bo‘lmoqda. Bu to‘siqni yengish uchun suhbat o‘tkazuvchilar yaxshi tayyorgarlik ko‘rishlari, mavzuni chuqur o‘rganishlari va ishlariga vijdonan yondashishlari zarur.
Kitoblar tarjimasi ham muhim, lekin ular samimiy munozaralar orqali ijtimoiy qayta ishlovga tushsagina tilning boyishiga olib keladi. Buning uchun tarjima asarlarni muhokama qilish tadbirlari, debat klublari, adabiy kechalar va vebinarlar tashkil etish mumkin.
Sifatli tahliliy maqolalar yozilishini ko‘paytirish zarur. O‘quvchilar esa muallif fikrini tushunishga harakat qilib, uni qayta ifodalash malakasini oshirishi kerak. Til biron matnni to‘tidek qaytarish emas, yoki ko‘r-ko‘rona kamsitish yoki taqlidan olqishlash bilan emas, balki uni boshqa so‘zlar, muqobil iboralar bilan qayta bayon qilish, yangi maʼno-mazmunlar kashf qilish orqali quvvatlanadi. Til sifatli fikrni shakllantirish va aqliy, ijodiy muloqot qilish orqali o‘sadi. Til aynan tafakkurning manbai, maydoni va ashyosi bo‘lishi orqali qadri oshadi.
O‘zbek tili uchun befarq bo‘lmaganlar anglashlari kerak: Tilning joni fikrdir. Fikrsiz qolgan tilni eʼtibortalab bloger/vayner yoki qahvaxona ofitsianti saqlab bera olmaydi.
Forwarded from Farengeyt Press
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
@Farengeyt_Press – chindan yangi nashriyot va unga turli sohalarda faoliyat ko‘rsatib kelayotgan, ayni chog‘da, kitob va kitobxonlikka befarq bo‘lmagan faollar va mutaxassislar asos soldi. Biz – jurnalist va tarjimon Sardor Salim, muharrir va faylasuf Xurshid Yo‘ldoshev, iqtisodchi olim Behzod Alimov, pedagog mutaxassis va tadqiqotchi Komil Jalilov hamda audiokitoblar suxandoni va kitobxonlik targ‘ibotchisi Madina Musayevalar – mushtarak g‘oyamiz va maqsadimiz ifodasi o‘laroq “Farengeyt Press” nashriyoti nomini tanlashda yozuvchi Rey Bredberining
Nashriyotimizning bosh g‘oyasi o‘zbek kitobxoniga progressiv, yangi, dolzarb bilimlarni sifatli va tezkor sur’atlarda taqdim etish orqali ilm sarhadlarini kengaytirishga hissa qo‘shishdan iborat. Bunda biz ham tarjima, ham mahalliy muallif va mutaxassislar asarlarini kitobxonga taqdim etishni rejalashtirmoqdamiz. Bundan tashqari, nashriyotimiz faoliyati doirasida yana qator qo‘shimcha ma’rifiy loyihalarni amalga oshirish ham ko‘zda tutilmoqda.
Bizni ijtimoiy tarmoq sahifalarimizda kuzating va ushbu postni do'stlaringiz bilan ulashing:
Telegram | Facebook | Instagram | X
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
"Missiya" - bir o‘lkani yondirib, o‘z qozonin qaynatish.
O'zbek tilining izohli lug'ati.
O'zbek tilining izohli lug'ati.
Forwarded from Farengeyt Press
“Farengeyt Press” nashriyoti “Usborne” (Britaniya) nashriyotining o‘smirlar uchun 16 kitobdan iborat “Boshlang‘ich saboqlar” (For Beginners) turkumini o‘zbek tilida chop etish bo‘yicha ilk qadamni qo‘ydi. Dastlabki bosqich o‘laroq turkumdagi 6 ta kitob – “Pul”, “Iqtisodiyot”, “Kimyo”, “Fizika”, “Matematika” va “Biologiya”ni o‘zbekchaga o‘girish uchun tarjima huquqi olindi. Keyingi bosqichda mazkur turkumdagi siyosat, huquq, ekologiya, falsafa va sun’iy intellektga daxldor kitoblarni ham o‘zbekzabon bolalar uchun nashrga tayyorlash rejalashtirilmoqda.
Kitoblar 10+ yoshdagi oʻsmirlar uchun moʻljallangan boʻlsa-da, mavzuga qiziqadigan katta yoshdagi auditoriya uchun ham manfaatli boʻlishi mumkin.
#usborne
#boshlangich_saboqlar
#for_beginners
#tarjima_huquqi
Telegram | Facebook | Instagram | X
Kitoblar 10+ yoshdagi oʻsmirlar uchun moʻljallangan boʻlsa-da, mavzuga qiziqadigan katta yoshdagi auditoriya uchun ham manfaatli boʻlishi mumkin.
#usborne
#boshlangich_saboqlar
#for_beginners
#tarjima_huquqi
Telegram | Facebook | Instagram | X
Ikkinchi Jahon Urushiga o‘zbekona (Yevropa-markazli bo‘lmagan) nazar.
1. Ikkinchi jahon urushi hukmron (Britaniya, Fransiya va hkz) hamda hukmronlikka intilayotgan (Germaniya, SSSR, Yaponiya) imperialistik davlatlar o‘rtasidagi urush edi. Xuddi Birinchi Jahon urushidek.
2. Urush 1939 boshlangan va dastlabki 2 yilda kommunist SSSR va natsist Germaniya ittifoqchi bo‘lgan (Ribbentrop-Molotov maxfiy kelishuvi va Sharqiy Yevropani bo‘lib olish haqidagi protokollar).
3. Urushda kolonial xalqlar asosan tegishli imperiya safida, biroq ba’zida gitlerchilar tomonida ham qatnashishga majbur bo‘lgan (masalan, hindistonliklar Buyuk Britaniya qo‘shinlari hamda Hind legioni safida, Fransuz armiyasidagi “Senegalese tirailleurs”, SSSR armiyasi hamda Turkiston legioni safidagi o‘zbeklar, qozoq, qirg'iz va hkz).
4 "Buyuk Vatan urushi" — sobiq ittifoqchilar SSSR va Germaniya o'rtasidagi 1941-45-yillar urushining bir yoqlama, mafkuraviy xolis bo‘lmagan nomidir.
SSSR hali bosib olingan xalqlar uchun «vatanga» aylanishga ulgurmagan edi. 1941-yilda Qo‘qonda qonga botirilgan milliy davlat qurishga bo‘lgan harakatdan 23-yil, o‘zbek millatining eng oldi ziyolilarini va umuman yuz minglab o‘zbeklarni qirgan «Katta terror» tugaganiga atiga uch yil bo‘lgan edi. «Bosmachilar» deb atalgan harakat O‘zbekistonning hududida to 1939-yilgacha faol edi. Bular bir avlodning hayoti davomida bo‘layotgan hodisalar, bu avlod SSSRni hali vatan deb bilmas edi. Aksincha, aksariyat oilalarda qatag‘on qilingan yoki bolsheviklardan chetga qochishga majbur bo‘lganlar haqida xotira hali tirik edi. Stalin qatag‘onlari va o‘tmish haqidagi xotiralar (hamda bolsheviklardan o‘ch olish ishtiyoqi) xalqning bir qismi Turkiston legioni safida bolsheviklarga qarshi kurashishiga sabab bo‘lgan.
5 Bizga hozirda ajratadigan emas, murosa qiluvchi tarix kerak. Qizil Armiya safida natsistlarga kurashgan ham o‘zbek, Turkiston legioni safida bolsheviklarga kurashgan ham o‘zbek. Ya’ni, o‘zbeklar va boshqa Markaziy Osiyo xalqlari uchun bu urush qaysidir ma’noda fuqarolik urushi desa ham bo‘ladi. Faqat tarixni g‘oliblar yozgani uchun va (neo)sovet propagandasi ta’sirida mag‘lub tarafni eshitish imkoni bo‘lmadi va bo‘lmayapti.
Demak, mustaqil O‘zbekistonda bu g‘alabaga ezgulikning yovuzlik ustidan g‘alabasi emas, bitta zulm imperiyasining ikkinchi zulm imperiyasi ustidan g‘alabasi sifatida qaralishi kerak. Eng ma’qul munosabat, “ikki xonadoningizga ham vabo tushsin”.
Bu kunni Rossiya propagandasining ta’sirida jinlar bazmiga aylantirmasdan, o‘ziniki bo‘lmagan urushda ikki tomonda ham majburan qatnashib, vafot etganlar xotirasini yodga olish kerak edi.
Bir narsani aniq aytish mumkin: 2016 yildan keyin o‘zgargan rusparast siyosat deb «g‘alaba» O‘zbekistonga qanday zafarona Katyushalar aytib «qaytgan» bo‘lsa, zamon fursat berganda, shunday tezlik bilan qayta ko‘rib chiqilib, Xotira va Qadrlash kuniga qaytiladi.
1. Ikkinchi jahon urushi hukmron (Britaniya, Fransiya va hkz) hamda hukmronlikka intilayotgan (Germaniya, SSSR, Yaponiya) imperialistik davlatlar o‘rtasidagi urush edi. Xuddi Birinchi Jahon urushidek.
2. Urush 1939 boshlangan va dastlabki 2 yilda kommunist SSSR va natsist Germaniya ittifoqchi bo‘lgan (Ribbentrop-Molotov maxfiy kelishuvi va Sharqiy Yevropani bo‘lib olish haqidagi protokollar).
3. Urushda kolonial xalqlar asosan tegishli imperiya safida, biroq ba’zida gitlerchilar tomonida ham qatnashishga majbur bo‘lgan (masalan, hindistonliklar Buyuk Britaniya qo‘shinlari hamda Hind legioni safida, Fransuz armiyasidagi “Senegalese tirailleurs”, SSSR armiyasi hamda Turkiston legioni safidagi o‘zbeklar, qozoq, qirg'iz va hkz).
4 "Buyuk Vatan urushi" — sobiq ittifoqchilar SSSR va Germaniya o'rtasidagi 1941-45-yillar urushining bir yoqlama, mafkuraviy xolis bo‘lmagan nomidir.
SSSR hali bosib olingan xalqlar uchun «vatanga» aylanishga ulgurmagan edi. 1941-yilda Qo‘qonda qonga botirilgan milliy davlat qurishga bo‘lgan harakatdan 23-yil, o‘zbek millatining eng oldi ziyolilarini va umuman yuz minglab o‘zbeklarni qirgan «Katta terror» tugaganiga atiga uch yil bo‘lgan edi. «Bosmachilar» deb atalgan harakat O‘zbekistonning hududida to 1939-yilgacha faol edi. Bular bir avlodning hayoti davomida bo‘layotgan hodisalar, bu avlod SSSRni hali vatan deb bilmas edi. Aksincha, aksariyat oilalarda qatag‘on qilingan yoki bolsheviklardan chetga qochishga majbur bo‘lganlar haqida xotira hali tirik edi. Stalin qatag‘onlari va o‘tmish haqidagi xotiralar (hamda bolsheviklardan o‘ch olish ishtiyoqi) xalqning bir qismi Turkiston legioni safida bolsheviklarga qarshi kurashishiga sabab bo‘lgan.
5 Bizga hozirda ajratadigan emas, murosa qiluvchi tarix kerak. Qizil Armiya safida natsistlarga kurashgan ham o‘zbek, Turkiston legioni safida bolsheviklarga kurashgan ham o‘zbek. Ya’ni, o‘zbeklar va boshqa Markaziy Osiyo xalqlari uchun bu urush qaysidir ma’noda fuqarolik urushi desa ham bo‘ladi. Faqat tarixni g‘oliblar yozgani uchun va (neo)sovet propagandasi ta’sirida mag‘lub tarafni eshitish imkoni bo‘lmadi va bo‘lmayapti.
Demak, mustaqil O‘zbekistonda bu g‘alabaga ezgulikning yovuzlik ustidan g‘alabasi emas, bitta zulm imperiyasining ikkinchi zulm imperiyasi ustidan g‘alabasi sifatida qaralishi kerak. Eng ma’qul munosabat, “ikki xonadoningizga ham vabo tushsin”.
Bu kunni Rossiya propagandasining ta’sirida jinlar bazmiga aylantirmasdan, o‘ziniki bo‘lmagan urushda ikki tomonda ham majburan qatnashib, vafot etganlar xotirasini yodga olish kerak edi.
Bir narsani aniq aytish mumkin: 2016 yildan keyin o‘zgargan rusparast siyosat deb «g‘alaba» O‘zbekistonga qanday zafarona Katyushalar aytib «qaytgan» bo‘lsa, zamon fursat berganda, shunday tezlik bilan qayta ko‘rib chiqilib, Xotira va Qadrlash kuniga qaytiladi.
Мубашшир Аҳмад домла ҳибсда. Бу билан нимага эришиляпти? Мақсад очиқчасига ўз фикри билан баҳс юрита оладиган рақибни тинчитиб, ҳеч қандай баҳс-мунозарани тан олмайдиганлар сафини кенгайтиришми? Бу жамиятда диндорнинг сўзи, фикри мутлақо ўчирилиши керак деганими?
Нимага эришиляпти? Бу кишини қамашдан мақсад келажакда ёзиладиган "қатағонлар ёдномасини" бойитишми? Бир мунча вақт ўтиб "ёшларимизни биз ўзимиз экстремист қилдик" дейилиш учун қилиняптими бу яна?
Ҳа. Тўғри. Ғарб оғалардан Ўзбекистонда диний эркинликлар бузилиши ҳақида ҳисоботлар энди чиқмаса керак. Демак бемалол ортга чекиниб эски ишлар қайтариладими? Бундан бошқа яна қандай "сиёсий мантиқ" бор? Мўътадил диний фаолларни таъқиб қилиш экстремистлар сонини оширишга олиб келиши борасидаги оддий ҳақиқат наҳотки яна унутилди?
Менинг фикрим: Мубашшир Аҳмаднинг ғайриҳуқуқий қамалиши бу дунёвийликнинг навбатдаги мағлубиятидир. Чунки бундай "дунёвийлик" на мунозара ва муросага очиқ ва на ўз принципларига содиқ.
©️ Jamshid Muslimov
Нимага эришиляпти? Бу кишини қамашдан мақсад келажакда ёзиладиган "қатағонлар ёдномасини" бойитишми? Бир мунча вақт ўтиб "ёшларимизни биз ўзимиз экстремист қилдик" дейилиш учун қилиняптими бу яна?
Ҳа. Тўғри. Ғарб оғалардан Ўзбекистонда диний эркинликлар бузилиши ҳақида ҳисоботлар энди чиқмаса керак. Демак бемалол ортга чекиниб эски ишлар қайтариладими? Бундан бошқа яна қандай "сиёсий мантиқ" бор? Мўътадил диний фаолларни таъқиб қилиш экстремистлар сонини оширишга олиб келиши борасидаги оддий ҳақиқат наҳотки яна унутилди?
Менинг фикрим: Мубашшир Аҳмаднинг ғайриҳуқуқий қамалиши бу дунёвийликнинг навбатдаги мағлубиятидир. Чунки бундай "дунёвийлик" на мунозара ва муросага очиқ ва на ўз принципларига содиқ.
©️ Jamshid Muslimov
Mubashshir Ahmadning hibsga olinishi haqidagi xabarlar va ularga bildirilgan munosabatlarni kuzatar ekanman, eʼtiborimni tortgan qiziq holat haqida o‘ylab qoldim.
Ijtimoiy tarmoqlarda domlaga hamdardlik, yaxshi tilaklar va duolar bildirilishi tabiiy hol. Biroq meni uning fikriy raqiblarining munosabati o‘ylantirib qo‘ydi. Ular orasida:
- Domlaning bahsli fikrlariga bo‘lgan eʼtirozlar va ginalarni eslab, uning hibsga olinishi hodisasini esa chetga surib, avvalgi bahslarni davom ettirayotganlar;
- "Bekorga qamamagandir", "aybi bo‘lmasa chiqarib yuborishadi", "halitdan vahima qilmaslik kerak!" deb yozayotganlar (holbuki, inson hibsda va unga qarshi jinoiy ish ochilgan);
- Ochiqdan-ochiq haqoratlar yog‘dirib, qamalishini olqishlayotganlar;
- Jarangli sukut.
Yuzaki qaraganda, bu “dindor-dunyoviy” qarama-qarshilik bo‘lib ko‘rinadi. Ammo asl muammo shundaki, aynan dunyoviylik tarafdorlari domlaning qamalishiga qarshi chiqishlari kerak edi. Chunki bu holatda demokratiya va dunyoviylik tamoyillari xavf ostida qolmoqda. Insonning shaxsiy fikri, tanqidiy qarashlari uchun jinoiy javobgarlikka tortilishi – bu vijdon erkinligi tamoyilining buzilishidir.
Mubashshir Ahmadning qarashlari bahsli bo‘lishi, tanqidga uchrashi tabiiy. Lekin qarshi tomonning fikrini taʼqib qilish uchun huquqiy prinsiplarni qurbon qilish (yana qaytaramiz) – bu dunyoviylikning o‘ziga zid harakatdir. Nega ijtimoiy tarmoqlarda o‘zlarini dunyoviylik tarafdori deb taqdim qiladiganlar bu tamoyilni himoya qilishda sukut saqlashmoqda yoki hatto hibsni olqishlashmoqda? (Faqat ayrim oz istisnolarni, masalan, prinsipial inson Jahongir Muhammadning izohini hisobga olmaganda).
Javob oddiy: haqiqiy dunyoviylik bizda hali shakllanmagan, chinakam sekulyar jamiyat yetakchilari ham yo‘q. Ko‘pchilik “dunyoviylik” deganda sovet davrining "jangovar ateizm" qoliplarini tushunadi. Sovet davrida bu kommunistik mafkuraning qismi bo‘lsa, bugungi jamiyatimizda bu shunchaki odat-anʼanaga aylanib qolgan.
Bu paradoksal xulosaga olib keladi: eskicha qoliplarni himoya qiluvchilarni odatda “muhofazakor” yoki “qadimchi” deyishadi. Ammo chuqurroq tahlil qilsak, post-sovet “sekulyarizmi” aslida o‘zgarishlarga qarshi kurashadi. Demak, "jangovar sekulyarizm" tarafdorlari aslida yangi zamonning “qadimchilari”dir. Jamiyatimizda chinakam dunyoviylik tushunchasi va haqiqiy sekulyaristlar xali ham shakllanmagan deb hisoblayman.
Dunyoviylik bizga kerakmi? Bu noto‘g‘ri savol. Dunyoviylik Konstitutsiyamizda belgilangan ijtimoiy shartnomadir. U o‘zicha na yaxshi, na yomon, muhimi u o‘zining tarixiy asoslari va qaysidir maʼnoda tarixiy zaruratdan kelib chiqqan. Bu ijtimoiy kelishuv bo‘lib, uning bandlarini to‘g‘ri anglab, ijrosini jamiyat manfaati uchun talab qilish kerak, uning nomidan mansab suisteʼmol qilinishiga yo‘l bermaslik kerak. Bu aslida ziyolilarning vazifasi edi...
Shunday qilib, dunyoviylik qonunlarimizda bor, ammo uning chinakam tarafdorlari yo‘q. Bundan kelib chiqadigan muhim xulosa: dunyoviylikni huquqiy tamoyil sifatida saqlab qolish masʼuliyati endi dindorlar zimmasiga tushdi.
Mubashshir domlaning Konstitutsiyaviy o‘zgarishlarga ovoz berayotgani haqidagi postlari ko‘pchilikni, shu jumladan meni ham ajablantirgan edi. Endi esa bu hodisa chuqur ramziy maʼnoga ega bo‘lib qoldi.
Dindorlar eskirgan post-sovet yondashuvlari va adolatsizlikni qo‘llab-quvvatlay olmasligi kerak. Ular vatandoshlar sifatida bugungi notinch zamonda davlatning kuchli va taraqqiy qilishini istasalar – taraqqiyparvar bo‘lishlari zarur. Bu esa milliy va diniy qadriyatlarni qurbon qilmagan holda, turfa fikrlar va qarashlarga bag‘rikeng bo‘lishni talab etadi.
Taraqqiyot faqat xilma-xillik bilan bog‘liq. Taraqqiyotni istagan jamiyatlar o‘zlarida bu xilma-xillik yetishmasligini ko‘rganda, hatto chetdan olib kelishgan. Biz esa bu boylikka to‘lib-toshib yotibmiz.
Davomi👇
Ijtimoiy tarmoqlarda domlaga hamdardlik, yaxshi tilaklar va duolar bildirilishi tabiiy hol. Biroq meni uning fikriy raqiblarining munosabati o‘ylantirib qo‘ydi. Ular orasida:
- Domlaning bahsli fikrlariga bo‘lgan eʼtirozlar va ginalarni eslab, uning hibsga olinishi hodisasini esa chetga surib, avvalgi bahslarni davom ettirayotganlar;
- "Bekorga qamamagandir", "aybi bo‘lmasa chiqarib yuborishadi", "halitdan vahima qilmaslik kerak!" deb yozayotganlar (holbuki, inson hibsda va unga qarshi jinoiy ish ochilgan);
- Ochiqdan-ochiq haqoratlar yog‘dirib, qamalishini olqishlayotganlar;
- Jarangli sukut.
Yuzaki qaraganda, bu “dindor-dunyoviy” qarama-qarshilik bo‘lib ko‘rinadi. Ammo asl muammo shundaki, aynan dunyoviylik tarafdorlari domlaning qamalishiga qarshi chiqishlari kerak edi. Chunki bu holatda demokratiya va dunyoviylik tamoyillari xavf ostida qolmoqda. Insonning shaxsiy fikri, tanqidiy qarashlari uchun jinoiy javobgarlikka tortilishi – bu vijdon erkinligi tamoyilining buzilishidir.
Mubashshir Ahmadning qarashlari bahsli bo‘lishi, tanqidga uchrashi tabiiy. Lekin qarshi tomonning fikrini taʼqib qilish uchun huquqiy prinsiplarni qurbon qilish (yana qaytaramiz) – bu dunyoviylikning o‘ziga zid harakatdir. Nega ijtimoiy tarmoqlarda o‘zlarini dunyoviylik tarafdori deb taqdim qiladiganlar bu tamoyilni himoya qilishda sukut saqlashmoqda yoki hatto hibsni olqishlashmoqda? (Faqat ayrim oz istisnolarni, masalan, prinsipial inson Jahongir Muhammadning izohini hisobga olmaganda).
Javob oddiy: haqiqiy dunyoviylik bizda hali shakllanmagan, chinakam sekulyar jamiyat yetakchilari ham yo‘q. Ko‘pchilik “dunyoviylik” deganda sovet davrining "jangovar ateizm" qoliplarini tushunadi. Sovet davrida bu kommunistik mafkuraning qismi bo‘lsa, bugungi jamiyatimizda bu shunchaki odat-anʼanaga aylanib qolgan.
Bu paradoksal xulosaga olib keladi: eskicha qoliplarni himoya qiluvchilarni odatda “muhofazakor” yoki “qadimchi” deyishadi. Ammo chuqurroq tahlil qilsak, post-sovet “sekulyarizmi” aslida o‘zgarishlarga qarshi kurashadi. Demak, "jangovar sekulyarizm" tarafdorlari aslida yangi zamonning “qadimchilari”dir. Jamiyatimizda chinakam dunyoviylik tushunchasi va haqiqiy sekulyaristlar xali ham shakllanmagan deb hisoblayman.
Dunyoviylik bizga kerakmi? Bu noto‘g‘ri savol. Dunyoviylik Konstitutsiyamizda belgilangan ijtimoiy shartnomadir. U o‘zicha na yaxshi, na yomon, muhimi u o‘zining tarixiy asoslari va qaysidir maʼnoda tarixiy zaruratdan kelib chiqqan. Bu ijtimoiy kelishuv bo‘lib, uning bandlarini to‘g‘ri anglab, ijrosini jamiyat manfaati uchun talab qilish kerak, uning nomidan mansab suisteʼmol qilinishiga yo‘l bermaslik kerak. Bu aslida ziyolilarning vazifasi edi...
Shunday qilib, dunyoviylik qonunlarimizda bor, ammo uning chinakam tarafdorlari yo‘q. Bundan kelib chiqadigan muhim xulosa: dunyoviylikni huquqiy tamoyil sifatida saqlab qolish masʼuliyati endi dindorlar zimmasiga tushdi.
Mubashshir domlaning Konstitutsiyaviy o‘zgarishlarga ovoz berayotgani haqidagi postlari ko‘pchilikni, shu jumladan meni ham ajablantirgan edi. Endi esa bu hodisa chuqur ramziy maʼnoga ega bo‘lib qoldi.
Dindorlar eskirgan post-sovet yondashuvlari va adolatsizlikni qo‘llab-quvvatlay olmasligi kerak. Ular vatandoshlar sifatida bugungi notinch zamonda davlatning kuchli va taraqqiy qilishini istasalar – taraqqiyparvar bo‘lishlari zarur. Bu esa milliy va diniy qadriyatlarni qurbon qilmagan holda, turfa fikrlar va qarashlarga bag‘rikeng bo‘lishni talab etadi.
Taraqqiyot faqat xilma-xillik bilan bog‘liq. Taraqqiyotni istagan jamiyatlar o‘zlarida bu xilma-xillik yetishmasligini ko‘rganda, hatto chetdan olib kelishgan. Biz esa bu boylikka to‘lib-toshib yotibmiz.
Davomi👇
Avvali 👆
Sog‘lom dunyoviylik dindorlikni inkor qilmaydi. Ayrim ziddiyatlar bo‘lsa-da, bularga to‘g‘ri nuqtai nazardan qaralsa, bu ziddiyatlar bir-birini yo‘q qilmaydi (chunki birini yo‘q qilish bilan ikkinchisi ham yo‘qoladi). Aksincha, ular rivojlanishning dialektik asosi bo‘lib xizmat qiladi.
Bu fikrlar har taraflardan eʼtirozlarga sabab bo‘lishini tushunaman. Dunyoviylik va sekulyarizmning mohiyatini yaxshi biladigan kishilar men nima demoqchi ekanligimni darrov ilg‘aydilar. Ammo, yuqorida aytganimdek, bizda haqiqiy sekulyaristlar yo‘q – faqat post-sovet “qadimchilari” bor. Ko‘pchilikka bu masalani yana-da aniqroq tushuntirish lozim. Dunyoviylik nima va uning klassik hamda zamonaviy modellari, ayniqsa "Tramp fenomeni" davrida qanday ko‘rinishlari borligini kelgusi maqolalarimda batafsil yoritishga to‘g‘ri kelyapti.
Hozircha esa asosiy xulosamni yana bir bor taʼkidlayman: jamiyatdan dunyoviylikni himoya qilish masʼuliyati dindorlar zimmasiga tushgan.
Jamshid Muslim
Sog‘lom dunyoviylik dindorlikni inkor qilmaydi. Ayrim ziddiyatlar bo‘lsa-da, bularga to‘g‘ri nuqtai nazardan qaralsa, bu ziddiyatlar bir-birini yo‘q qilmaydi (chunki birini yo‘q qilish bilan ikkinchisi ham yo‘qoladi). Aksincha, ular rivojlanishning dialektik asosi bo‘lib xizmat qiladi.
Bu fikrlar har taraflardan eʼtirozlarga sabab bo‘lishini tushunaman. Dunyoviylik va sekulyarizmning mohiyatini yaxshi biladigan kishilar men nima demoqchi ekanligimni darrov ilg‘aydilar. Ammo, yuqorida aytganimdek, bizda haqiqiy sekulyaristlar yo‘q – faqat post-sovet “qadimchilari” bor. Ko‘pchilikka bu masalani yana-da aniqroq tushuntirish lozim. Dunyoviylik nima va uning klassik hamda zamonaviy modellari, ayniqsa "Tramp fenomeni" davrida qanday ko‘rinishlari borligini kelgusi maqolalarimda batafsil yoritishga to‘g‘ri kelyapti.
Hozircha esa asosiy xulosamni yana bir bor taʼkidlayman: jamiyatdan dunyoviylikni himoya qilish masʼuliyati dindorlar zimmasiga tushgan.
Jamshid Muslim
Telegram
NeoJadid
Mubashshir Ahmadning hibsga olinishi haqidagi xabarlar va ularga bildirilgan munosabatlarni kuzatar ekanman, eʼtiborimni tortgan qiziq holat haqida o‘ylab qoldim.
Ijtimoiy tarmoqlarda domlaga hamdardlik, yaxshi tilaklar va duolar bildirilishi tabiiy hol.…
Ijtimoiy tarmoqlarda domlaga hamdardlik, yaxshi tilaklar va duolar bildirilishi tabiiy hol.…
Forwarded from Farengeyt Press
“Farzandim telefonidan bosh ko'tarmaydi, haqiqiy hayotdan uzilib, qandaydir begona hayotda yashayotgandek. Doim behalovat, besabr, jizzaki, sababini bilolmay boshimiz qotgan."
Shu holat sizga ham tanishmi? Biz bilgan, ko'chalarni changitib, o'rtoqlaring bilan o'ynab ulg‘ayish, baxtiyor bolalik endi sarobmi? Nega o‘smirlar beqanoat, nimadandir mudom norozi?
Farengeyt Press nashriyoti taniqli psixolog Jonatan Haidtning “Behalovat avlod” bestsellerini o‘zbek tiliga o‘girish uchun tarjima huquqini olish jarayonida. Qator mashhur insonlar tavsiya etayotgan mazkur kitob smartfonlar, ijtimoiy tarmoqlar va yoshlardagi ruhiy salomatlik inqirozi o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rganish bo‘yicha ancha batafsil tadqiqotdir. “Behalovat avlod” o‘zbekzabon ota-onalar, pedagoglar va, ayniqsa, o‘smirlar ta’limi va salomatligiga mas’ul davlat va nodavlat tashkilotlarning mavzuga e‘tibori va jiddiy muhokamasiga, yechimlarni birgalikda izlashimizga turtki berishiga ishonamiz.
#jonatan_haidt #anxious_generation #behalovat_avlod #tarjima_huquqi
⬇️ Bizni ijtimoiy tarmoq sahifalarimizda kuzating va ushbu postni do'stlaringiz bilan ulashing!
Telegram | Facebook | Instagram | X
Shu holat sizga ham tanishmi? Biz bilgan, ko'chalarni changitib, o'rtoqlaring bilan o'ynab ulg‘ayish, baxtiyor bolalik endi sarobmi? Nega o‘smirlar beqanoat, nimadandir mudom norozi?
Farengeyt Press nashriyoti taniqli psixolog Jonatan Haidtning “Behalovat avlod” bestsellerini o‘zbek tiliga o‘girish uchun tarjima huquqini olish jarayonida. Qator mashhur insonlar tavsiya etayotgan mazkur kitob smartfonlar, ijtimoiy tarmoqlar va yoshlardagi ruhiy salomatlik inqirozi o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rganish bo‘yicha ancha batafsil tadqiqotdir. “Behalovat avlod” o‘zbekzabon ota-onalar, pedagoglar va, ayniqsa, o‘smirlar ta’limi va salomatligiga mas’ul davlat va nodavlat tashkilotlarning mavzuga e‘tibori va jiddiy muhokamasiga, yechimlarni birgalikda izlashimizga turtki berishiga ishonamiz.
#jonatan_haidt #anxious_generation #behalovat_avlod #tarjima_huquqi
Telegram | Facebook | Instagram | X
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Achinarli holat. Kechagi mazlum yahudiylar bugun o'zi zolim sionistga aylandi.