САДДАМ ҲУСАЙН: ҲОКИМИЯТДАН ДОРГА ҚАДАР

Саддам Ҳусайн ҳақида гап кетса, одатда икки хил картина кўрамиз. Бир томонда диктатор, оммавий қатллар, Анфол, Ҳалабжа, Эрон билан саккиз йиллик уруш ва Қувайтнинг босиб олиниши.

Иккинчи томонда эса нефтни миллийлаштирган, мамлакатга улкан пул олиб кирган, бепул таълимни кенгайтирган, саводсизликка қарши мажбурий кампания бошлаган ва аёлларнинг жамиятдаги ўрнини кескин ўзгартирган ҳукумат.
Хўш, битта одамда буларнинг ҳаммаси қандай жамланиши мумкин?

Янги кщрсатувда Саддамнинг электр ҳам йўқ қишлоқдаги болалигидан бошлаб, БААС партиясига кириши, ҳокимиятни эгаллаши, 1979 йилги машҳур партия тозалаши, Эрон уруши, Қувайт, «Саҳродаги бўрон», санкциялар, Удай ва Қусай, Америка босқини, суд ва ниҳоят доргача бўлган йўлини йиғдик.

🎬 Янги сон YouTube каналда.

👉https://youtu.be/wooPfv_2cQw?si=JVMs_VO9dvGYR8bv

Ушбу кўрсатув Uzum компанияси кўмагида тайёрланди. Каналимизни қўллаб-қувватлагани учун Uzum жамоасига алоҳида миннатдорчилик билдирамиз.🍇

Бибига Вашингтондан сайловолди ёрдами
⠀
Дональд Трамп Исроилдаги парламент сайловига тўққиз кун қолганда, 18 октябрда Нетаньяхунинг ҳокимиятда қолишини тўлиқ қўллаб-қувватлашини эълон қилди. Овоз бериш 27 октябрда бўлади, бу 2023 йил 7 октябрь ҳужумидан кейинги биринчи парламент сайлови.
⠀
Қизиғи, 15 октябрда Нетаньяхуга ишониш-ишонмаслиги сўралганда, Трамп сиёсатда ҳеч кимга ишонмаслигини айтганди. Уч кундан кейин эса тўлиқ қўллов. Катта сиёсатда одамга ишониш билан унинг ҳокимиятда қолишидан манфаатдор бўлиш иккита алоҳида масала эканини яна бир бор кўряпмиз.
⠀
Баёнотнинг энг жиддий жойи Эрон ҳақида. Трампнинг ёзишича, Исроилга Бибидан бошқа раҳбар келса, Эронга қарши ишни АҚШ ёлғиз давом эттиришига тўғри келади, у эса бунга мойил эмас. AP ҳам айнан шу гапга эътибор қаратган. Менимча, бу ерда сайловчига анча очиқ сигнал берилмоқда: Вашингтон билан ҳозирги ҳамкорликни сақламоқчимисан, Бибини сақла.
⠀
Нетаньяху учун бу қулай аргумент. У сайловда ўзини Америка президенти билан тил топиша оладиган, катта қарорларни у билан бирга қабул қиладиган раҳбар сифатида кўрсатиши мумкин. Ҳукуматнинг ички муаммолари ҳақидаги баҳсни ташқи хавфсизлик томон буришга имконият пайдо бўлади. Сайловчи раҳбарнинг ҳисоботини сўраётганда, унга дунёдаги энг қудратли давлат раҳбаридан тавсиянома кўрсатиляпти.
⠀
Трампнинг ҳам ўз ҳисоби бор, деб ўйлайман. Икки раҳбар Эронга қарши ҳарбий ҳаракатларни бирга бошлаган. Энди Нетаньяхуни кучли ва тўғри шерик сифатида тақдим этиш Трампнинг ўз қарорларини ҳам ҳимоя қилишга хизмат қилади. Сиёсий тақдири сенинг қарорларинг билан боғланиб кетган шерикнинг сайлови сен учун ҳам аҳамиятли бўлиб қолади.
⠀
Лекин Исроилда натижа парламентдаги ҳисоб-китобга бориб тақалади. Одамлар партия рўйхатларига овоз беради, кейин ҳукумат тузиш учун келишувлар бошланади. 120 ўринли Кнессетда кўпчилик 61 мандатдан бошланади.
⠀
Сўровларда Нетаньяхунинг ҳозирги иттифоқчилари кўпчиликни йўқотиши мумкинлиги кўриняпти. Бироқ мухолифатнинг ҳам ҳукумат тузиши осон бўлмаслиги мумкин. Демак, ҳамма нарса бир кечада ҳал бўлиб кетмаслиги эҳтимоли бор.
⠀
Трампнинг қўллови иккиланиб турган сайловчини оғдириши мумкин. Лекин Кнессетда етишмаётган мандат ўрнига Америка президентининг тавсияномасини қўйиб бўлмайди.
⠀
🌟@nurbekalimov

Beeline’нинг эгаси Perfectum’ни сотиб оляпти
⠀
Ўзбекистон мобил алоқа бозорида катта битим. Beeline Uzbekistan’нинг эгаси VEON Perfectum бренди остида ишлайдиган Rubicon Wireless компаниясини тўлиқ сотиб олишга келишди. Умумий қиймат қарийб 207 миллион доллар. Шундан тахминан 93 миллиони Perfectum’нинг мавжуд молиявий қарзини харидор зиммасига олишни қамраб олади.
⠀
Компаниянинг айтишича, зарур рухсатлар олинган, битимни октябрь охиригача якунлаш кутилмоқда. Ҳозирги хабар келишув имзолангани ҳақида.
⠀
Хариднинг энг қизиқ қисми частоталар ва инфратузилмада. Perfectum’нинг активлари орасида Nokia ускуналари асосида қурилган 5G тармоғи бор. Nokia бу тармоқни қуриш бўйича келишувни ҳали 2024 йилда эълон қилганди. VEON ҳисобича, харид Beeline’нинг частота ресурсини тахминан 50 фоизга оширади. Компания бу имкониятдан қамров, тармоқ сиғими ва симсиз интернетни ривожлантиришда фойдаланмоқчи.
⠀
Менимча, битимнинг асосий саволи рақобатда. Харид якунланса, икки оператор бир гуруҳ назоратига ўтади. Бу ресурсларни бирлаштириб, кучлироқ тармоқ қуришга ёрдам бериши мумкин. Шу билан бирга, бозорда мустақил қарор қабул қиладиган рақиблардан бири камаяди.

Мен масалан шу компания ҳизматларидан қониқмайман. Уни шунчаки янги рақамни ҳамма почта, банк каталарига киритиб чиқишга эринганим учунгина ишлатаман.
⠀
🌟@nurbekalimov

Бугун Муаммар Каддафий ўлдирилганига 15 йил бўлди

1969 йилда 27 ёшли ёш умидли офицер Каддафи ҳарбий тўнтариш қилиб, қирол Идрисни ағдарган ва кейин Ливияни 42 йил бошқарган. Бошида у коррупция, монархия ва эски элитага қарши чиққан инқилобчи эди. Кейин эса классика.🥱

Бир пайтлар ўзи ағдарган системадан ҳам қаттиқроқ система қурди. Сиёсий рақобат йўқ. Мустақил партиялар йўқ. Матбуот назоратда. Қарши чиққанлар қамалади, йўқолади ёки мамлакатдан қочади. Давлат эса расман ҳатто республика ҳам эмасди. Номи ҳам алоҳида пафосли: Буюк Социалистик Ливия Халқ Араб Жамоҳирияси.

Каддафининг ўзи эса сиёсатчидан кўра персонажга айланганди. Ранг баранг африкача кийимлар, чодир, аёл қўриқчилар, БМТ минбарида узун ва зерикарли нутқлар, Африкани бирлаштириш режалари.

У жуда харизматик эди, гап йўқ. Шунинг учун ҳозир ҳам интернетда Каддафи даврини романтизация қиладиганлар кўп. “Бензин сувдан арзон эди”. “Ҳаммага уй берилган”. “Ўқиш ва медицина текин эди”. “Халқ бой яшарди” итд.

Бу гапларнинг ичида ҳақиқат бўлган жойлари бор. Ливия улкан нефть даромади ҳисобига араб дунёсида аҳоли даромади юқори давлатлардан бири эди. Давлат ижтимоий хизматларга катта пул сарфлаган. Лекин нефтли давлатда субсидия борлиги уни автоматик равишда адолатли давлат қилиб қўймайди.

Каддафи даврининг охирига келиб мамлакатда коррупция, ёшлар ишсизлиги, кланлар ўртасида ресурс тақсимоти, сиёсий репрессия ва катта ижтимоий норозилик тўпланиб бўлганди.

Аслида диктатураларнинг энг катта муаммоси ҳам шу. Улар ташқи томондан жуда мустаҳкам кўринади. Ҳамма президентни олқишлайди. Сайловда 90 фоиз қўллаб қувватлайди. Телевизорда ҳамма хурсанд. Кейин бир куни система синса, маълум бўладики, унинг ичида институт эмас, битта одам турган бўлади. Лоуренс хорами Аравийский бекарга миндей деб кетмаган бир пайтлар:

«Араблар институтларга эмас, шахсларга ишонадилар. Уларнинг ҳукмдорлари шунчаки маъмур эмас, балки ҳақиқий йўлбошчи бўлиши керак».

Томас Эдвард Лоуренс — «Донишмандликнинг етти устуни» китобидан.

Хуллас, 2011 йилда Араб баҳори Ливияга ҳам етиб келади. 15 феврал куни Бенғозида ҳуқуқшунос Фатҳи Тербилнинг ҳибсга олиниши ортидан намойишлар бошланади. У 1996 йилда Абу Салим қамоқхонасида ўлдирилган маҳбуслар оилаларини ҳимоя қиларди. Полиция намойишчиларга қарши куч ишлатади, одамлар ҳалок бўлади ва протест тезда бошқа шаҳарларга тарқалади. Бир неча кун ичида протест сиёсий инқилобдан қуролли қўзғолонга айланади. Бенғози эса оппозиция марказига айланади. Армиянинг айрим қисмлари Каддафидан юз ўгиради. Мамлакат шарқи деярли унинг назоратидан чиқади.

Кейин Каддафи кучлари контрҳужум бошлайди ва Бенғозига яқинлашади. Шу ерда Ғарб аралашади. БМТ Хавфсизлик кенгаши тинч аҳолини ҳимоя қилиш учун ҳаво ҳудудини ёпиш ва зарур чораларни кўришга рухсат беради. НАТО март охиридан операцияни тўлиқ бошқаради. Расман вазифа Каддафини ағдариш эмас, тинч аҳолини ҳимоя қилиш эди. Ишандик😁

Амалда эса НАТО авиацияси Каддафи армиясининг танклари, артиллерияси, қўмондонлик пунктлари ва бошқа объектларини системали равишда йўқ қилиб боради. Операция давомида 26 мингдан ортиқ парвоз амалга оширилган, қарийб 6 минг ҳарбий нишон шикастланган ёки йўқ қилинган.

Бу ерда ҳам икки хил пропагандани мусорга ташлаб қараш керак. “НАТО бўлмаганида халқ ўзи Каддафини ағдариб ташларди” деган гапни исботлаш қийин. Худди “бутун инқилобни НАТО ташкил қилди, халқ Каддафини яхши кўрарди” деган гап ҳам фактларга тўғри келмаганидай.

Ливияда реал ички қўзғолон бор эди. Лекин НАТО аралашуви кучлар нисбатини ҳал қилувчи даражада ўзгартиради. Августда қўзғолончилар Триполига кирди. Каддафи қочди. Унинг сўнгги таянчи ўзининг туғилган шаҳри Сирт бўлиб қолди.

20 октябр куни Каддафи ва унинг одамлари қарийб 50 машинадан иборат колонна билан Сиртдан чиқиб кетишга уринади. Колоннага НАТО авиацияси зарба беради. Каддафи омон қолганлар билан йўл остидаги дренаж қувурлари томон қочади. Ўша ерда қўзғолончилар уни тирик ушлайдилар. Кейинги видеолар жуда оғир. Каддафи қонга беланган, лекин тирик. Уни судраб кетишади, уришади. Орадан кўп ўтмай ўлгани маълум қилинади.

Human Rights Watch кейинчалик воқеани текшириб, унинг ўлими судсиз қатл бўлган бўлиши мумкинлигини айтди. Ўша куни Каддафининг ўғли Мутассим ҳам тирик ушланган, кейин ўлик ҳолда топилган. Яна ўнлаб асирлар ҳам қатл қилинган бўлиши мумкин. Яъни 42 йил судсиз ҳукмронлик қилган диктаторнинг ўзи ҳам охири судга етиб бормайди.

Тарих баъзан иронияни жуда яхши кўради.
Лекин Каддафининг ўлими ҳақиқий финал эмасди. Воқеаларнинг энг оғир қисми кейин бошланади.

Кўпчилик 2011 йилда шундай мантиқ билан ўйлаган эди: Диктатор бор. Диктаторни олиб ташлаймиз. Демократия пайдо бўлади. Ага щас вот прям😏 Аммо давлат Lego эмас. Бошини олиб ташлаб, янги детални қўйсанг ишлаб кетмайди.

Каддафи 42 йил давомида кучли давлат институтларини эмас, ўз шахсига боғланган тизимни қурган эди. Армия парчаланган. Реал сиёсий институтлар заиф. Маҳаллий қабилалар, шаҳарлар ва қуролли гуруҳлар ўз кучига эга. Каддафи кетиши билан ҳаммани ушлаб турган марказ ҳам кетади. Қўзғолон пайтида биргаликда Каддафига қарши жанг қилган гуруҳлар кейин бир бири билан ҳисоб китоб қила бошлайди. 2014 йилга келиб мамлакат яна катта урушга киради.

Бир томонда Триполидаги кучлар. Иккинчи томонда шарқда Халифа Ҳафтар. Устига Туркия, БАА, Россия, Миср ва бошқа ташқи ўйинчиларнинг манфаатлари аралашади. 2020 йилда катта ўт очишни тўхтатиш келишуви имзоланади, лекин Ливия ҳали ҳам тўлиқ бирлашган давлатга айлангани йўқ. Ҳатто 2025 йилда Триполида яна катта қуролли тўқнашувлар бўлди.

Мана шу ерда Каддафи ҳақидаги баҳс одатда икки ахмоқона позицияга бўлиниб кетади.
Биринчиси:
“Каддафи золим эди, демак уни ағдаришдан кейин бўлган ҳамма нарса автоматик равишда яхши”.
Йўқ.
Иккинчиси:
“Каддафидан кейин хаос бўлди, демак Каддафи яхши раҳбар бўлган”.
Бу ҳам йўқ.

Диктатордан кейин хаос пайдо бўлиши диктатурани оқламайди. Аксинча, баъзан диктатуранинг энг оғир мероси айнан шу бўлади. Давлат шундай қилиб қуриладики, раҳбар кетса давлатнинг ўзи ҳам қулайди. Кучли раҳбар билан кучли давлат бир нарса эмас.

Кучли давлат раҳбари ўлса ҳам ишлайверади. Суд ишлайди. Армия ишлайди. Парламент ишлайди. Кучли одамга қурилган давлатда эса ҳамма нарса ўша одам билан бирга кетади. Каддафи Ливияда айнан шундай системани қолдирган эди.

Лекин Ғарбнинг хатоси ҳам кам эмас. НАТО Каддафи армиясини йўқ қилишни билди. Кейинги давлатни қандай қуришни эса дойимгидай билмади.

15 йил олдин Сиртда Муаммар Каддафи ўлди. У билан бирга унинг режими ҳам тугади. Лекин Ливиянинг муаммолари тугамади. Чунки одамни йўқ қилиш давлат қуришдан кўра анча осон иш. Так вижу.

🌟@nurbekalimov

Саудияга ёрдам беришдан олдин Мисрнинг ҳам саволлари бор экан
⠀
Яқинда Сиси Саудияни ҳимоя қилиш учун зарур чораларни кўришга тайёрлигини айтгани ҳақида ёзгандим. Энди Миср парламенти шу ёрдамга рухсат бериш бўйича овоз беришни 26 октябрга қолдирди. Иккита ёпиқ мажлисдан кейин ҳам якуний қарор чиқмади. Гап Саудия сўраса, унга ҳарбий ёрдам бериш ваколати ҳақида кетяпти.
⠀
Менга бу ерда Миср социал-демократик партиясининг позицияси қизиқ туюлди. Партия ўз депутатларига овоз беришда бетараф қолишни айтган. Сабаби, уларнинг билдиришича, миссиянинг мақсади, кўлами, муддати, харажати ва аскарларга хавфи ҳақида етарли маълумот берилмаган. Айни пайтда AFP билан гаплашган депутатлар парламентдагиларнинг аксарияти ёрдамни қўллаётганини айтган. Демак, кечикишни бутун парламент Сисига қарши чиқди деб талқин қилишга асос йўқ.
⠀
Лекин саволлар жуда ўринли. Саудия аэропортларини ракеталардан ҳимоя қилиш, Қизил денгизда кемаларни қўриқлаш ва Яман ҳудудида жанг қилиш мутлақо бошқа-бошқа вазифалар. Ҳар бирининг харажати, хавфи ва чиқиб кетиш шарти бор. «Ёрдам берамиз» деган умумий гапнинг ичига буларнинг ҳаммасини жойлаштириб бўлмайди.
⠀
Мисрда бунинг ҳуқуқий тартиби ҳам бор. Конституциянинг 152-моддасига кўра, армияни мамлакат ташқарисига жанговар вазифага юбориш учун Миллий мудофаа кенгаши билан маслаҳатлашиш ва парламент аъзоларининг учдан икки қисми розилигини олиш керак. Президентнинг минбардаги баёнотидан кейин ҳам алоҳида қарор талаб қилинади.
⠀
Саудия ва бошқа Кўрфаз давлатлари эса Мисрнинг муҳим молиявий таянчлари. Шунинг учун четда туришнинг ҳам нархи бор. Лекин иқтисодий манфаатни ҳимоя қиламан деб, харажати ва муддати номаълум урушга кириб қолиш ҳам мумкин. Менимча, энг қийин ҳисоб-китоб шу ерда.
⠀
Қоҳира жуда нозик вазиятда қолди. Бир томонда хусийлар ҳужумларига учраётган яқин иттифоқчи Саудия бор. Иккинчи томонда эса чўзилиб кетиши мумкин бўлган уруш, Қизил денгиз савдоси ва Сувайш канали даромадлари учун хавф турибди.
Бундан ташқари, Саудиянинг Миср Марказий банкида шу ойда муддати тугайдиган 5,3 миллиард долларлик депозити бор. Яъни бу ерда фақат ҳарбий иттифоқ эмас, катта пул ҳам ўртада турибди.

26 октябрдаги қарор Миср минтақавий урушга яна бир қадам яқинлашадими ёки дипломатия учун вақт сотиб оладими, шуни кўрсатади. Ҳарбий ёрдамнинг чегараси қарорда ёзилмаса, уни кейин урушнинг ўзи белгилаб бериши мумкин.
⠀
🌟@nurbekalimov

«Пули кўпайиб, ўзгариб қолибди»

Бир танишингизнинг ишлари юришиб кетади. Кейин қамроқ кўриша бошлайсизлар, уни гаплашиши ҳам бошқача. Дарров диагноз тайёр: «Пул одамни ўзгартираркан😏». Психологлар ҳам шу саволни текшириб кўришибди. Фақат натижа биз чойхонада чиқарадиган хулосадан бироз мураккаброқ.
⠀
Psychological Bulletin журналида чиққан таҳлилда 134 мингдан ортиқ ишловчи одам ҳақидаги маълумотларни қамраган 11 та узоқ муддатли тадқиқот бирлаштирилган. Олимлар бир одамнинг даромади ўзгарганда, кейинчалик унинг характерида қандай ўзгаришлар кузатилишини ўрганишган.
⠀
Даромад ўсиши кейинроқ масъулиятлилик, интизомлилик ва ҳиссий барқарорликнинг бироз ошиши билан боғлиқ чиққан. Шу билан бирга, киришимлилик ва бошқалар билан муроса қилишга мойиллик бироз пасайган. Яъни одамлар билан камроқ мулоқот қилишга мойиллик ошаркан.
⠀
Лекин бу ерда «бироз» деган сўзни йўқотиб қўймаслик керак. Муаллиф Вен-Донг Ли ҳам PsyPost’га изоҳида таъсирлар кичиклигини таъкидлаган. Қолаверса, бу кузатув маълумотлари: айнан пул характерни ўзгартирганини исботламайди. Тадқиқотлар бой Ғарб мамлакатларида ўтказилгани учун натижани Ўзбекистонга автоматик кўчириб бўлмаса ҳам керак.
⠀
Менимча, бунда ўйлаб кўрадиган жой бор. Маош ошиши билан бирга янги лавозим, янги масъулият, янги муҳит ҳам келиши мумкин. Масалан, кечаги ҳамкасбинг бугун раҳбар бўлса, ҳар бир илтимосингга «хўп» дея олмаслиги мумкин. Сен буни кибр деб қабул қиласан. У эса ўз ишимни қиляпман деб ўйлайди.
⠀
Маошингиз ошса, ўзингизда нималар ўзгараётганига ҳам қараб қўйинг. Банк иловаси фақат балансни кўрсатади.

🌟@nurbekalimov

Рубио Самарқандда, Россия ҳарбийлари Термизда. Ўзбекистон ташқи сиёсатини битта ҳафтада тушунтириб берадиган манзара

20 октябрдан 27 октябргача Ўзбекистон ва Россия армияси биргаликда “Ҳамкорлик 2026” машғулотларини ўтказади. Тожикистонда жойлашган Россиянинг 201 гвардия ҳарбий базаси бўлинмалари 300 километрдан ортиқ йўл босиб, Термиз полигонига етиб келган.

Сценарий ҳам жойга мос. Афғонистон чегараси яқинида пайдо бўлган шартли қуролли гуруҳларни аниқлаш ва йўқ қилиш. Машқларда тоғ ва штурм бўлинмалари, разведка ва зарба берувчи дронлар, ер усти роботлари, Ми 24 вертолётлари қатнашади.

Бир қарашда оддий ҳарбий машқ.
Лекин календарга қарасангиз жуда қизиқ манзара чиқади. Кеча АҚШ давлат котиби Марко Рубио Самарқандда эди. У билан 200 дан ортиқ Америка бизнес вакиллари келди. Вашингтон Марказий Осиёда иқтисодий ва сиёсий иштирокини кучайтириш ҳақида очиқ гапиряпти. Орадан сал вақт ўтиб, Россия ҳарбий колоннаси Термизга кириб келяпти.

Дарров “Москва Вашингтонга жавоб берди” деб сенсация қилиш керакмас. Машқлар олдиндан режалаштирилган. Ўзбекистон ва Россия 2025 йилнинг ўзида 2026 дан 2030 йилгача ҳарбий стратегик шериклик дастурини имзолаб бўлган. Лекин символикаси барибир зўр.

Чунки бу Ўзбекистон ташқи сиёсатининг ҳозирги моделини деярли идеал кўрсатиб беради. Америка билан инвестиция, технология, критик минераллар ва катта бизнес ҳақида гаплашамиз. Россия билан хавфсизлик ва ҳарбий ҳамкорликни давом эттирамиз. Хитой билан инфратузилма ва савдо қиламиз. Қўшни Афғонистон билан эса чегарани тинч сақлашга ҳаракат қиламиз. Яъни Тошкентнинг стратегияси “ким томондасиз?” деган саволга жавоб бериш эмас. Саволнинг ўзини қабул қилмаслик.

Бу ерда яна бир принципиал жиҳат бор. Ўзбекистон Россия бошчилигидаги КХШТга аъзо эмас. Мамлакат ҳудудида Россиянинг доимий ҳарбий базаси ҳам йўқ. Шу билан бирга Россия билан ҳарбий машқлар ўтказади ва ҳарбий техник ҳамкорликни сақлайди. Мана шу фарқ муҳим. Иттифоқчи бўлиш бошқа нарса. Ҳамкор бўлиш бошқа. Ўзбекистон ҳозирча иккинчисини танлаяпти.

Лекин менга бошқа нарса қизиқ. Катта давлатлар Марказий Осиёга яна жиддий қайтяпти. Россия бу минтақани ўзининг тарихий хавфсизлик макони деб кўради. Хитой учун бу савдо йўллари ва ресурслар. Америка эса энди минтақани фақат Афғонистонга олиб борадиган коридор сифатида эмас, ўзича стратегик ҳудуд сифатида кўра бошлаяпти. Шундай пайтда кичик ва ўрта давлатлар учун энг катта актив армия ҳам, нефть ҳам эмас, манёвр қилиш қобилияти бўлади.

Ким биландир яқинлашиб, бошқаси билан эшикни ёпиб қўймаслик. Бир давлатдан хавфсизлик олиб, иккинчисидан инвестиция, учинчисидан технология олиш. Лекин ҳеч бирига ташқи сиёсатингни топшириб қўймаслик. Бу осон ўйин эмас.

Чунки катта давлатлар сен билан ҳамкорлик қилганда бир куни эксклюзивлик ҳам хоҳлай бошлайди. “Биз билан ишлаяпсанми, у билан нега ишлаяпсан?” деган саволлар пайдо бўлади. Ҳозирча Ўзбекистоннинг жавоби амалда шундай кўринади: Ҳамманг билан ишлайман. Лекин ўзим учун.

Бир ҳафталик календар баъзан ташқи сиёсат концепциясининг юз бетлик китобидан кўпроқ нарсани тушунтириб беради. Так вижу.

🌟@nurbekalimov

Калликка қарши таблетка яқинлашяптими? 500 дан ортиқ эркакда синаб кўришибди

Соч тўкилаётган эркаклар учун қизиқ хабар. Американинг Veradermics компанияси VDPHL01 деган таблеткани Phase 3 клиник синовидан ўтказибди.

Тадқиқотда 536 эркак қатнашган. Олти ойдан кейин препарат қабул қилганларда соч сони плацебога қараганда анча кўпроқ ошган. Кунига икки марта ичганларнинг қарийб 69 фоизи сочлари “яхшиланди” ёки “анча яхшиланди” деб баҳолаган. Плацебода бу 15 фоиз бўлган.

Энг қизиғи, фарқни икки ойданоқ кўра бошлашган. Лекин VDPHL01 янги сеҳрли молекула эмас. Асосида эски таниш minoxidil бор. Veradermics уни организмда секинроқ ажраладиган таблетка шаклига келтирган. Ғояси оддий: таъсир узоқроқ бўлсин, ножўя таъсирларни назорат қилиш осонроқ бўлсин.

Қисқаси, велосипедни қайта кашф қилишмаган. Унга мотор қўйишган типа. 😁

Хавфсизлик натижалари ҳам ҳозирча ёмон эмас. Компания маълумотига кўра, жиддий хавф сигналлари кузатилмаган. Лекин “побочка йўқ” дегани ҳам эмас. Айримларда шиш, баъзиларида керак бўлмаган жойларда ҳам ортиқча тук ўсиши кузатилган.

Яъни бошга соч чиқариш учун таблетка ичасиз, организм эса: “Қаерга кераклигини аниқ айтмадингку, брат”, деб ишга тушади. 😁

Ҳозирча препарат FDA томонидан тасдиқланмаган ва сотувда йўқ. Шунинг учун соч экишга берилган авансни ҳали қайтарманглар. Лекин каллар учун горизонтда нимадир кўринаяпти. 🥸

🌟@nurbekalimov

Passport Reports янги маълумотига кўра, Ўзбекистон паспорти ҳозир дунёда 133-ўринда. Марказий Осиёда эса Қозоғистон ва Қирғизистондан кейин 3-ўриндамиз.

Бизнинг mobility score 55 балл.

Бу 55 қаердан келади?

27 та давлатга визасиз кирамиз. Яна 25 тасига борганда виза олиш ёки соддалаштирилган тартиб бор. 3 та давлатга электрон рухсат билан кирилади. Жами 55 та йўналиш.

Қолган 143 та давлатга олдиндан виза керак.

Яъни Ўзбекистон паспорти дунёнинг атиги 27,8 фоизига нисбатан осон кириш имконини беради.

Паспорт дегани фақат саёҳат ҳужжати эмас. У давлатга қанчалик ишонишларининг ҳам индикатори. Масалан, Германия фуқароси Ўзбекистонга 30 кунга визасиз кела олади. Биз эса Германияга бориш учун олдиндан виза оламиз.

Яъни меҳмондўстликда эшикни кенгроқ очганмиз. Ўзбекистон 95 та давлат фуқаросига визасиз кириш имкони беради ва шу кўрсаткич бўйича 199 давлат орасида 73-ўринда.

Лекин бизнинг паспорт учун бошқа давлатлар ҳали бунчалик очиқ эмас. Шунинг учун кучли паспорт аслида иқтисодиёт, миграция, хавфсизлик ва дипломатиянинг жами натижасидир.

Айтганча, Ўзбекистон Ислом ҳамкорлик ташкилоти давлатлари орасида 26-ўринда, ШҲТда 6-ўринда, Осиёда эса 50 паспорт орасида 29-ўринда. Думайте.

🌟@nurbekalimov

Yandex бир кун ишламаганига рақобатчиларда заказ 15 бараваргача ошибди

11 октябрь куни Ўзбекистонда Yandex Go катта сбой берди. Одамлар машина чақиролмади, адрес киритолмади, нархни ҳам кўролмади. Муаммо Россиядаги Yandex дата марказларидан бири дрон ҳужумидан кейин авария режимига ўтгани билан боғланган.

Лекин энг қизиғи сбойнинг ўзи эмас. Одамлар қаерга кетгани. 11 дан 13 октябргача Uklonда заказлар 2, 3 баравар ошган. Тошкентда ишлайдиган MyTaxiда эса заказлар сони одатдагидан 15 баравар кўпайган.

Бу Yandex Ўзбекистон такси бозорида қанчалик катта ўрин эгаллаб турганини ҳам кўрсатади. Солиқ қўмитаси маълумотига кўра, 2024 йилда агрегаторлар орқали берилган 319 миллион чекнинг 271 миллиони Yandex Go ҳиссасига тўғри келган. Қарийб 85 фоиз.

Кўпчилик Yandexни яхши кўргани учун эмас, одат бўлгани ва машина тез келгани учун ишлатади. Иловани очасан, икки марта босасан, машина келади. Всё. Шу занжир бир кун узилса, одам принципиал равишда “Yandex тикланишини кутаман” демайди. Бошқа приложение қидиради. Мана шу рақиблар учун энг катта шанс.

MyTaxi маълумотига кўра, ўша кунлардаги ўсишнинг 20, 25 фоизи янги фойдаланувчилар ҳисобига бўлган. Uklonда эса айрим кунлари актив фойдаланувчилар сони икки баравардан ҳам кўпроқ ўсган, янги ҳайдовчилар қўшилиши тахминан 10 баравар кўпайган.

Энди яна битта қизиқ хабар чиқди.
Хитой компанияси Ўзбекистон такси бозорига 5 мингта янги автомобиль ва ўз иловаси билан киришни режалаштиряпти. Бу ҳақда транспорт вазирининг биринчи ўринбосари Маманбий Омаров айтган. Демак бозор қизияпти.

Одам бир марта Uklon ёки MyTaxiни ўрнатиб, “э, бу ҳам ишлар эканку” деса, кейин Yandex тикланганда ҳам иккинчи иловасини ўчирмаслиги мумкин. Такси бозорида энг қиммат нарса эса машина эмас. Одат.
Ким одамнинг телефонидаги иккинчи такси иловасига айланиб олса, кейин биринчи бўлиш учун кураша олади. Шунинг учун менимча Yandex учун 11 октябр оддий техник авария эмасди. Рақибларга текин реклама кампанияси бўлди. Так вижу.

🌟@nurbekalimov

Америка одамларини Саудиядан чиқаряпти. Туркия эса ҳарбийларини киритмоқчи

Битта кунда чиққан иккита хабар Яқин Шарқда ҳозир нима ўзгараётганини жуда яхши кўрсатиб берди.

Бир томонда АҚШ. Вашингтон Саудиядаги фавқулодда вазифаларда ишламайдиган дипломатик ходимлари ва уларнинг оила аъзоларини мамлакатдан чиқаришга буйруқ берди. Америка расмийлари Reutersга бошқа Кўрфаз давлатларидаги миссиялардан ҳам оила аъзоларини олиб чиқиш режаси борлигини айтган.

Сабаби оддий. Саудияга ҳусийларнинг ракета ва дрон ҳужумлари кучайяпти. Даммам аэропортидаги ҳужумда бир одам ҳалок бўлди, яна саккиз киши яраланди. Саудиянинг нефть инфратузилмаси ҳам нишонга олиняпти.

Худди шу пайтда Туркия тескари йўналишда кетяпти.

Анқара парламентига Саудияга турк ҳарбий персоналини юборишга рухсат берувчи мандат киритмоқчи. Дастлаб ҳаво мудофааси, радиоэлектрон кураш ва бошқа ҳимоя соҳаларида мутахассислар юборилиши режалаштириляпти. Турк томони улар ҳужум операцияларида қатнашмаслигини айтяпти.

Мана энди августда имзоланган Макка пакти қоғоздан чиқиб, реал ҳаётга киришни бошлаяпти.

Саудия, Туркия ва Покистон имзолаган келишувда уч давлатдан бирига қуролли ҳужум учаласига қилинган ҳужум деб ҳисобланиши белгиланган.

Ўшанда бу ҳужжатни “мусулмон НАТОси” деб аташга шошилганлар кўп эди. Менимча энди биринчи ҳақиқий имтиҳон бошланди.

Ҳозирги манзара қизиқ. Америка Саудияни ташлаб кетгани йўқ. Вашингтон ҳали ҳам разведка ва бошқа ёрдам бераяпти. Лекин хавф кучайганда ўз ходимларини қисқартиряпти ва Саудия учун тўғридан тўғри урушга киришга шошилмаяпти.

Туркия эса аксинча, шу бўшлиқда ўзининг хавфсизлик ролини катталаштиряпти. Бу жуда муҳим тренд. Ўнлаб йиллар давомида Кўрфаз монархияларининг асосий хавфсизлик страховкаси Америка эди. Ҳозир Саудия ўша страховкани бекор қилаётгани йўқ, лекин ёнига яна бир нечта полис қўшяпти.

Туркиядан ҳаво мудофааси ва ҳарбий технология. Покистондан армия ва ядровий давлат статусининг сиёсий оғирлиги. Британия ва Франциядан чекланган мудофаа ёрдами. Америкадан эса ҳали ҳам энг катта стратегик соябон.

Яъни янги система “Америка кетди, Туркия келди” эмас. “Фақат Америкага қараб қолиш хавфли экан” деган хулоса. Саудия ҳозир ўз хавфсизлигини диверсификация қиляпти.

Худди инвестицион портфель каби. Ҳамма пулни битта акцияга тикиб қўймайсан. Айниқса ўша акциянинг бошқарувчиси Трамп бово бўлса. 😁

Макка пакти ҳақиқий ҳарбий иттифоққа айланадими ёки хавфли пайтда бир бирига Patriot, радар ва яхши гаплар юбориб турадиган сиёсий клуб бўлиб қоладими, энди билинади.

Яқин Шарқда хавфсизлик архитектураси айнан шундай, секин ва ракеталар овози остида ўзгаряпти. Так вижу.

🌟@nurbekalimov

АҚШ Ўзбекистонга 12 миллиард доллар инвестиция киритяптими? Йўқ.

Марко Рубионинг Самарқандга ташрифи пайтида Ўзбекистон ва АҚШ ўртасида 54 та келишув ва истиқболли лойиҳа эълон қилинди. Уларнинг умумий қиймати тахминан 12 миллиард доллар деб баҳоланган.

12 миллиард доллар Ўзбекистон иқтисодиёти учун жуда катта пул. Лекин менга қизиқ бўлди: бу 12 миллиард аслида нима?

Қарасам, масала сал мураккаброқ экан. Бу “америкаликлар чемоданда 12 миллиард доллар олиб келди” дегани эмас. Пакет ичида инвестиция ҳам бор, Америка маҳсулотларини сотиб олиш ҳам бор, молиялаштириш механизмлари ҳам бор, ҳали амалга оширилиши керак бўлган лойиҳалар ҳам бор.

Энг катта мисол Boeing. Ўзбекистон 22 та Boeing 787 Dreamliner самолётига буюртма берган. АҚШ Савдо вазирлиги бу келишувни тахминан 8,5 миллиард доллар деб баҳолаган.

Лекин бу Америка Ўзбекистонга 8,5 миллиард инвестиция киритди дегани эмас. Аксинча, Uzbekistan Airways Америка самолётларини сотиб оляпти. Яъни пулнинг йўналиши бошқа тарафга.

Яна Franklin Templeton, Oppenheimer, Citigroup ва BlackRock каби катта молиявий компаниялар тилга олинган. Масалан, InfinBANK Oppenheimer орқали 300 миллион долларлик евробонд чиқаришни режалаштиряпти. Лекин бу ҳам Oppenheimer Ўзбекистонга 300 миллион доллар инвестиция қиляпти дегани эмас. У пулни бозордан жалб қилишда ташкилотчи бўлади. Бу худди риелтор 100 минг долларлик уйни сотишга ёрдам берса, “риелтор уйга 100 минг доллар инвестиция қилди” деб бўлмаганидек.

Яна критик минераллар, локомотивлар, ирригация, молия ва саноат бўйича лойиҳалар бор. Лекин очиқ маълумотларда ҳар бир келишувнинг нархи алоҳида кўрсатилмаган.

Лекин, GE Aerospace, Wabtec, Boeing, BlackRock ва бошқа йирик компанияларнинг Ўзбекистон билан ишлаётгани муносабатлар жиддий кенгаяётганини кўрсатади.

🌟@nurbekalimov

Ўзбекистон Ҳиндистон билан терроризмга қарши алоқаларни кучайтиряпти. Лекин бу ерда гап фақат терроризм ҳақида эмас

22 октябрь куни Деҳлида Ўзбекистон ва Ҳиндистоннинг терроризмга қарши қўшма ишчи гуруҳи 10-марта йиғилди. Томонлар терроризм, экстремизм, радикаллашув, терроризмни молиялаштириш ва технологиялардан террористик мақсадларда фойдаланиш каби таҳдидларни муҳокама қилди.

Яъни гап фақат “террористни топиб ушлаш” ҳақида эмас. Пул қаердан келяпти, интернетда ким одам ёллаяпти, технология қандай ишлатиляпти, уюшган жиноятчилик билан террористик тармоқлар қаерда туташяпти, шу занжирларни биргаликда кузатиш ҳақида кетяпти.

Энг муҳими, Ўзбекистон ва Ҳиндистон махсус хизматлар ўртасида ахборот алмашиш, кадрлар тайёрлаш ва тажриба алмашишни кучайтиришга келишди.

Нега Ҳиндистон?

Чунки иккала давлатнинг ўртасида битта улкан фактор бор. Афғонистон. Толибон ҳокимиятга келгандан кейин ҳам Афғонистон ҳудудида ИШИД Хуросон ва бошқа радикал тармоқлар масаласи йўқолиб кетмади. Ўзбекистон учун бу бевосита жанубий чегара хавфсизлиги. Ҳиндистон учун эса Афғонистон Покистон, Кашмир ва минтақадаги радикал гуруҳлар билан боғланган катта хавфсизлик пазлининг бир қисми.

Шунинг учун Тошкент билан Деҳлининг манфаатлари бу ерда жуда табиий кесишади. Лекин менга бошқа тенденция қизиқроқ. Охирги пайтда Ўзбекистон хавфсизлик масаласида битта марказга қараб қолмаяпти.

15 октябрь куни Ўзбекистон мудофаа вазири МДҲ давлатлари мудофаа вазирлари кенгашида қатнашиб, ҳарбий ҳамкорлик, дронлар ва замонавий жанг тажрибасини муҳокама қилди.

19 октябрь куни эса Ўзбекистон АҚШ билан C5+1 доирасида терроризм, трансмиллий жиноятчилик, чегара хавфсизлиги, наркотрафик ва киберхавфсизлик бўйича ҳамкорликни кучайтиришга келишди.

Энди Ҳиндистон билан махсус терроризмга қарши канал кучайтириляпти. Прикинь, бир ҳафтанинг ичида Россия бошчилигидаги МДҲ, Америка ва Ҳиндистон.

Бу тасодифга ўхшамайди. Ўзбекистон ташқи сиёсатда қилаётган ишини хавфсизлик соҳасида ҳам қиляпти. Ҳеч кимга тўлиқ суянмаслик. Россия билан ишлаш. Америка билан ишлаш. Ҳиндистон билан ишлаш. Хитой билан ҳам ўз канали бор.

Бунинг плюси оддий. Битта давлат сенга разведка, технология ёки сиёсий ёрдам беришдан бош тортса, сенда бошқа эшиклар очиқ туради. Айниқса Афғонистондай қўшни бор пайтда бу жуда муҳим.

Ўзбекистоннинг географиясини ўзгартириб бўлмайди. Жанубда Афғонистон, шимолда Россия таъсири, шарқда Хитой, нарироқда Ҳиндистон ва Покистон манфаатлари, ғарбдан эса АҚШ ва Европа кириб келяпти. Шундай жойда энг хавфли стратегия битта катта давлатнинг қўлидан маҳкам ушлаб олиш бўларди.

Тошкент эса ҳозирча бошқача ўйнаяпти. Ҳамманинг телефонини контактга сақлаб қўйган. Ким билан савдо керак бўлса савдо, кимдан технология керак бўлса технология, кимда хавфсизлик бўйича фойдали маълумот бўлса ахборот.

Менимча Ўзбекистоннинг кўп векторли сиёсати энди фақат дипломатия ва иқтисодиёт эмас. Секин секин хавфсизлик архитектурасига ҳам айланяпти. Так вижу.

🌟@nurbekalimov

Семизлик фақат юракка эмас, мияга ҳам етиб бораркан

Луизиана университети олимлари одамларни қарийб 40 йил кузатиб, қизиқ натижага келишибди. Узоқ йиллар клиник семизлик билан яшаган одамларнинг ўрта ёшга келганда миясида майда қон томирлари шикастланиши белгилари кўпроқ чиққан.

Тадқиқотда 190 киши қатнашган. Уларнинг саломатлиги 1985 йилдан бери кузатилган, кейин ўртача 56,5 ёшда миясини МРТ қилишган.

Натижада қизиқ қонуният чиққан. Одам клиник семизлик билан қанча узоқ яшаган бўлса, миянинг оқ моддасида кичик қон томирлари шикастланганини кўрсатувчи белгилар шунча кўп бўлган. 50 ёшдан кейин клиник семизликка эга одамларда бундай белгилар ҳеч қачон семирмаганларга қараганда икки баравар кўп учраган.

Биз семизлик деганда одатда юрак, қон босими, диабет, тизза ва жигарни ўйлаймиз. Мияни унчалик ўйламаймиз. Аслида мия ҳам қон томирларидан озиқланади. Юқори қон босими, диабет, инсулинга чидамлилик ва доимий яллиғланиш йиллар давомида майда томирларга зарар бериши мумкин. Яъни ортиқча вазннинг счёти фақат тарозида чиқмас экан. МРТда ҳам чиқиши мумкин.

Лекин муҳим огоҳлантириш бор. Бу тадқиқот “семизлик мияни бузади” деган сабаб-оқибатни ҳали исботламайди. Танлов ҳам кичик, атиги 190 киши, МРТ эса бир марта ўтказилган. Олимларнинг ўзи ҳам шу чекловларни айтган. Шунингдек, МРТда бундай белгилар чиқиши одамда деменция бошланган дегани ҳам эмас.

Лекин организмнинг бир жойида йиллаб давом этаётган муаммо бошқа органларга тегмай ўтиб кетади деб ўйлаш ҳам соддалик. Тана битта система. Қорин алоҳида давлат эмас. 😁

🌟@nurbekalimov

МЎҒУЛЛАРНИ ЕНГГАН, АММО ЁЛҒИЗ ҚОЛГАН СУЛТОН…

1221 йил. Ҳинд дарёсининг бир томонида Чингизхон қўшини, иккинчи томонида шиддатли оқим. Ўртада эса деярли ҳамма нарсасидан айрилган ёш султон Жалолиддин Мангуберди.

У Парвонда мўғулларни тор-мор қилди. Ҳинд дарёси бўйида Чингизхон армияси қуршовидан оти билан дарёга сакраб қутулиб кетди. Кейин яна қўшин тўплади, яна давлат қуришга уринди. Лекин битта савол бор.

Агар Жалолиддин шунчалик кучли саркарда бўлган бўлса, нега охир-оқибат унинг атрофида деярли ҳеч ким қолмади?
Бу сонда фақат қаҳрамонлик ҳақида гапирмаймиз. Хоразмшоҳлар саройидаги фитналар, Туркон хотун билан боғлиқ курашлар, Парвондан кейин иттифоқчиларнинг тарқаб кетиши, Жалолиддиннинг ўз хатолари, Ҳиндистон, Эрон, Кавказ ва унинг сирли ўлимигача кўриб чиқамиз.


🎬 Янги видео YouTube каналда.

https://youtu.be/r0ZqZMmCOwg?si=7MLOBJqn-7SJDo-m

Кўриб бўлгач битта саволга жавоб беринг: Жалолиддиннинг фожиаси кўпроқ атрофидагиларнинг хиёнатими ёки унинг ўз сиёсий қарорларими?

Ушбу кўрсатув Uzum компанияси кўмагида тайёрланди. Каналимизни қўллаб-қувватлагани учун Uzum жамоасига алоҳида миннатдорчилик билдирамиз.🍇

Самарқанд кимники? Ўзбекистон Эрон элчисини ТИВга чақириб, нота берди

Шу ҳафта қизиқ дипломатик можаро чиқди. Ҳаммаси АҚШ давлат котиби Марко Рубионинг 19 октябрь куни Самарқандда Регистон фонида видео олишидан бошланган. Шундан кейин Эроннинг бир нечта давлатдаги элчихоналари Рубионинг Самарқанддаги расмларидан Америкага қарши пропаганда учун фойдалана бошлаган.

Масалан, Эроннинг Зимбабведаги элчихонаси Регистон аркаларини “Эрон-ислом цивилизациясининг белгиси” деб атаб, Рубиога қарата “Эрон мероси нега ҳамма жойда сизни таъқиб қилади?” мазмунида пост ёзган.

Жанубий Африкадаги Эрон элчихонаси эса Рубио Самарқандга келиб “Форснинг бой маданияти ва қадимий мероси” билан танишиш имконига эга бўлганини айтган. Болгариядаги элчихона ундан ҳам конкрет кетиб, Рубио “Эрон цивилизациясига ҳужум қилади, лекин Самарқандда форс мероси олдида туриб расмга тушади” деб ёзган.

Арманистондаги Эрон элчихонаси ҳам Рубио турган жойни форс цивилизацияси ва архитектурасининг бир қисми деб атаган. Хуллас, битта элчихона адашиб эмоцияда пост ёзиб қўйган эмас. Бир нечта Эрон дипломатик ваколатхонаси бир хил нарративни тарқатган.

Тошкентга эса менимча айнан мана шу ёқмаган. 23 октябрь куни Ўзбекистон ТИВ Эрон элчиси Муҳаммад Али Искандарийни чақириб, расмий норозилик нотасини топширган.

Ўзбекистон томони бу постларни Самарқанднинг тарихий ва маданий меросини “бир томонлама ва сиёсий мақсадларда талқин қилиш” деб баҳолаган ва Эрондан уларни ўчиришни ҳамда бундай ҳолат бошқа такрорланмаслигини талаб қилган. (Маладес)

Мана шу ерда тарих жуда қизиқ. Эронликлар айтган гапнинг тарихий асоси умуман йўқ деб ҳам бўлмайди. Самарқанд қадимги Суғд цивилизациясининг марказларидан бири бўлган. Асрлар давомида шаҳарда форс тили ва форсий маданият жуда катта роль ўйнаган. Кейин туркий ва турк-мўғул сулолалари ҳукмронлик қилган. Темурийлар даврида эса Самарқанд бутунлай бошқа масштабдаги сиёсий ва маданий марказга айланган. Яъни Самарқанд тарихи битта халқ ёки битта замонавий давлатнинг тарихи эмас. Муаммо ҳам шунда.

Бугунги Эрон давлати “форсий маданият бор экан, демак бу Эрон мероси” деса, тарихни ҳозирги давлат чегаралари билан ўлчаган бўлади. Бу худди Рим империяси мероси бор жойларни Италияники деб чиқишга ёки Темурийлар Ҳиротда ҳукмронлик қилгани учун “Ҳирот Ўзбекистон мероси” деб Афғонистонга дипломатик аккаунтлардан ёзишга ўхшайди.

Тарих бундай ишламайди. Айниқса Марказий Осиёда. Бу ерда форсий, туркий, суғдий, араб, мўғул ва исломий маданиятлар асрлар давомида бир бирининг устига қатлам бўлиб ётган. Бухорий, Ибн Сино, Берунийларни ҳам битта замонавий миллатга тиқиб бўлмайди.

Самарқанд ҳам худди шундай. Шунинг учун Ўзбекистон ТИВнинг позицияси жуда мантиқий. “Самарқандда форсий маданият излари йўқ” демаяпти. “Самарқанднинг кўп қатламли тарихини олиб, уни замонавий Эроннинг сиёсий нарративига айлантирманг” деяпти. Фарқ катта.

Чунки тарихни ўрганиш бошқа нарса. Тарих орқали бугунги сиёсий таъсир ҳудудини чизиш бошқа нарса. Айниқса буни тарихчи эмас, давлатнинг расмий элчихоналари қилаётган бўлса.

Самарқандда форс тилининг изи ҳам бор, туркий давлатчиликнинг изи ҳам, Суғд ҳам бор, Темур ҳам бор. Самарқанднинг буюклиги ҳам шунда. Уни битта цивилизациянинг паспортига прописка қилиб қўйиш қийин.

🌟@nurbekalimov

Катта Ўйин 2.0

Forbes муаллифи Мелик Кайлан Марко Рубионинг Ўзбекистонга ташрифи ҳақида ёзиб, Америка сармоясининг фаоллашиши Россияга ёқмаётганини таъкидлаяпти. Бу муаллифнинг геосиёсий талқини. Менимча, биз учун қизиқроқ савол бор: катта давлатларнинг шу рақобатидан Ўзбекистон ўзига қанча фойда чиқара олади? Муаллиф Мелик Кайланнинг фикрича, Марко Рубионинг Самарқандга ташрифи оддий дипломатик визит эмас. Ўзбекистон ҳозир АҚШ, Хитой ва Россия таъсири тўқнашаётган Марказий Осиёдаги асосий майдонлардан бирига айланяпти.

Рубиодан Хитойнинг минтақадаги таъсири ҳақида сўрашганда, у жуда оддий саволли жавоб берди: “Бу рақобат, тўғрими?” Ҳақиқатан ҳам рақобат. Чунки Рубио келишидан бир кун олдин Тошкентда Хитой бош вазири Ли Цян бор эди. Forbes маълумотига кўра, Ўзбекистонда Хитой иштирокида 6 мингдан ортиқ қўшма корхона бор, Хитой лойиҳаларининг умумий портфели қарийб 60 миллиард долларга етган. 2025 йилда Ўзбекистон ва Хитой савдоси қарийб 18 миллиард доллар бўлган. АҚШ билан эса тахминан 1,7 миллиард. Яъни Америка ҳали Хитой билан иқтисодий масштабда тенглашаётгани йўқ.

Россияни ҳам ҳисобдан чиқариш эрта. 2025 йилда Россия билан савдо 13 миллиард доллар атрофида бўлган. Лекин Москвада яна бир жуда кучли инструмент бор. Газ. Ўзбекистон бир пайтлар катта газ экспортчиси эди. Ишлаб чиқариш пасайиши билан мамлакат импортга муҳтож бўла бошлади. 2025 йилда Газпром Ўзбекистонга 6,48 миллиард куб метр газ етказиб берган. Яна АЭС бор. Ўзбекистоннинг биринчи атом электр станциясини Россиянинг Росатом компанияси қуряпти. Бу эса оддий қурилиш контракти эмас. АЭС дегани ёқилғи, технология, эҳтиёт қисмлар, мутахассислар ва ўнлаб йиллик ҳамкорлик дегани. Так вот, шу ерда қизиқ картина чиқяпти.

Хитой Ўзбекистонга завод, темир йўл, инвестиция ва савдо билан кирган. Россия газ, атом энергетикаси, тарихий алоқалар ва меҳнат миграцияси орқали чуқур ўрнашган. Америка эса энди катта бизнес, критик минераллар, молия ва технология билан бу бозорга жиддийроқ киришга ҳаракат қиляпти. Forbes муаллифи эса янада узоққа бориб, Москва Ўзбекистон энергетикасидаги позициясини сақлаш учун фақат иқтисодий инструментлардан эмас, босим ва норасмий механизмлардан ҳам фойдаланяпти, деган тезисни илгари суради. У мисол сифатида Сурхондарёдаги 1,6 ГВтлик Stone City Energy лойиҳасини келтиради. Лойиҳада Франциянинг EDF, Германиянинг Siemens Energy ва Қатарнинг Nebras Power компаниялари иштирок этади.

Forbes бу лойиҳа атрофидаги бир қатор ғалати воқеаларни бир занжирга боғлайди: лойиҳани шакллантиришда иштирок этган ўзбекистонлик бизнесменнинг Францияда ўғирланиши, кейин лойиҳада маъмурий муаммолар пайдо бўлиши ва уни газ билан таъминлаши керак бўлган М25 конидаги сизиб чиқишлар. Forbes буларни Россиянинг Ғарб энергетика лойиҳасига қарши кураши контекстида талқин қиляпти.

Бугун Ўзбекистон олдида “Россиями ёки Америка?” деган савол йўқ. “Хитойми ёки Ғарб?” деган савол ҳам йўқ. Мирзиёев сиёсати ҳозирча бошқача ишлаяпти. Хитойдан инвестиция ол. Россиядан газ ол. Америкадан технология ва капитал олиб кел. Европани ҳам кирит. Кўрфаз давлатларига ҳам эшикни оч.  Лекин ҳеч бирига мамлакат устидан монополия берма. Бу классик кўп векторли сиёсат.

Рубионинг ўзи ҳам Ўзбекистон ҳамма билан дўст бўлишни исташини айтди. Яхши ёндашув. Фақат дўстлар кўпайиши билан ўзимиздаги ишлаб чиқариш, билим ва музокара қилиш имконияти ҳам кучайсин. Бизнинг ютуғимиз кимнингдир жаҳли чиққани билан ўлчанмайди. Ўзимизга нима қолгани билан ўлчанади. Буни унутишма.

Ўзбекистоннинг ташқи сиёсатида Россияга ёқадими, Америкага ёқадими ёки Хитойга ёқадими эмас, Ўзбекистонга фойдалими? Деган савол туриши керак. Кўп векторли сиёсатнинг бутун маъноси ҳам шу. Так вижу.

🌟@nurbekalimov

ХДП алимент тўламаганларга муқаррар чора талаб қилмоқда

Халқ демократик партиясининг “Мунозара майдони” клубида айнан шу масала муҳокама қилинди. Гап шунчаки ажримлар ҳақида эмас, оила олдидаги масъулият ҳақида кетди.

Юртда тинчлик бор, тўқчилик бор. Лекин айрим ёшлар шунинг қадрига етмай, оилага тайёргарликсиз кириб, кейин уни сақлай олмаяпти.

Бу йил нечта оила ажралди? Нега ажралди? Партия аввал шуни ўрганишни таклиф қилмоқда. Кейин маҳалла раислари, нуронийлар ва хотин-қизлар қўмитаси биргаликда иш бошлаши керак.

Оила қуриш осон. Уни сақлаш катта масъулият.

🌟@nurbekalimov

Сербияда талабалар Вучични сайловда енгди
⠀
Сербия сиёсатини ўн йилдан ортиқ белгилаб келган Александр Вучич 25 октябрдаги парламент сайловида мағлуб бўлганини тан олди. Унинг дастлабки ҳисобига кўра, «Талабалар рўйхати» 250 ўринли парламентда 135 тадан 140 тагача, Вучич томони эса тахминан 105 та мандат олади. Бу ҳали якуний расмий натижалар эмас. Лекин мағлубиятни рақибнинг ўзи тан оляпти.
⠀
Ҳаммаси 2024 йил ноябрда Нови-Сад вокзалидаги бетон соябон қулашидан бошланганди. Фожиа 16 кишининг ҳаётига зомин бўлди. Намойишчилар буни коррупция ва бепарволик билан боғлаб, жавобгарлик талаб қилишди. Шу талабдан бошланган ҳаракат қарийб икки йилда ҳокимиятга асосий сиёсий рақибга айланди.
⠀
Айтганча, «талабалар ютди» дегани парламентни кечаги биринчи курс шкалазаврлар тўлдиради дегани эмас. Рўйхатда талабаларнинг ўзи номзод бўлмаган. Улар очиқ йиғилишларда шифокорлар, олимлар, санъаткорлар ва бошқа жамоат вакилларини танлашган. Яъни ёшлар ҳаракатни ташкил қилиб, ўзлари ишонган одамларни сиёсий майдонга олиб чиққан.
⠀
🌟@nurbekalimov

Миср Саудияни ҳимоя қилишга рози. Катта боллар коалициясининг даражаси ошяпти

Кеча Миср парламенти президент Абдулфаттоҳ ас-Сисига Саудия Арабистонини ҳусийлар ҳужумидан ҳимоя қилиш учун ҳарбий ёрдам кўрсатиш ваколатини берди. Қарор депутатларнинг учдан икки қисми томонидан қўллаб-қувватланган. Бир неча кунлик ёпиқ муҳокамалардан кейин Қоҳира сиёсий розилигини берди.

Бу оддий дипломатик “Саудияни қўллаб-қувватлаймиз” деган баёнот эмас. AP манбасига кўра, Миср Саудияга ҳаво мудофаа тизимлари ва ҳарбий самолётлар жойлаштириши мумкин. Лекин муҳим жойи бор. Миср Яманга қуруқлик қўшинлари киритмоқчи эмас. Ёрдам фақат мудофаа характерида бўлиб, ҳусийларнинг Саудияга учаётган ракета ва дронларини қайтаришга қаратилгани айтиляпти.

Чунки Саудия атрофида жуда қизиқ ҳарбий конструкция пайдо бўляпти. Британия аллақачон Royal Air Force самолётларининг мудофаа патрулларини бошлади. Туркия Макка пакти доирасида Саудияга ҳарбий персонал юбориш учун парламент мандатини тайёрлаяпти. Покистон ҳам Саудия ва Туркия билан ўша мудофаа архитектурасининг ичида. Америка разведка ва ҳарбий ёрдам кўрсатяпти. Энди Миср ҳам қўшиляпти.

Яъни Саудия ҳусийларга қарши яна Яманга катта армия билан киришдан кўра, ўз осмони атрофида кўп миллатли қалқон йиғишга ҳаракат қиляпти. Бу ерда Мисрнинг позицияси айниқса қизиқ.

Чунки аввал айтиб ўтганимдай, мисрликлар Яманга армия киритиш нималигини жуда яхши билади. 1960-йилларда Носир Ямандаги фуқаролик урушига ўн минглаб мисрлик ҳарбийларни юборган. Уруш йиллаб чўзилиб, Миср учун жуда қиммат ва оғриқли авантюрага айланган. Шунинг учун ҳозир Мисрда “Яманга яна кириб кетмаймизми?” деган хавотир бор.

Ҳатто парламентдаги овоз бериш аввал ўтган ҳафта бўлиши керак эди, лекин икки кунлик муҳокамалардан кейин қарор 26 октябрга қолдирилган. Ҳозир Саудияга ёрдам бераётган давлатларнинг деярли ҳаммаси бир хил формулани ишлатяпти. Самолёт, радар, ҳаво мудофаси, разведка берамиз. Лекин Яманга кириб, ҳусийлар билан ерда урушмаймиз. Яъни Саудия атрофида пайдо бўлаётган коалиция ҳозирча армия эмас. Зонтик.

Саудия атрофидаги стуллар битта битта тўляпти. Туркия, Покистон, Британия, Америка, энди Миср. 26 октябрнинг ўзида Саудия, Туркия ва Покистон вакилларининг Теҳронда кескинликни пасайтириш бўйича музокара ўтказгани ҳам аҳамиятли. Ҳарбий ҳимоя билан бирга сиёсий келишув ҳам кераклигини иштирокчилар тушуниб турибди. Лекин ҳозирча ҳамманинг қўлида қалқон бор. Қилични эса ҳеч ким олгиси келмаяпти. Мана шу фарқ кейин жуда муҳим бўлиши мумкин.

🌟@nurbekalimov