Dushga boshliq boʻlmang

Dush qabul qilish iborasiga bot-bot duch kelamiz. Bu – ruscha принять душ atamasining soʻzma-soʻz tarjimasi, yaʼni kalka.

Oʻzbek tilida qabul qilmoq huzuriga kelganni kutib olishdir: hokim fuqarolarni, shifokor bemorlarni qabul qiladi. Dushning esa qabul kunlari yoʻq, bizning qabulimizni kutib turgani ham yoʻq. Aksincha, biz uning ostiga oʻzimiz boramiz.

Tabiiy ifoda:

✅ dushga tushdim, dush qildim, dushda choʻmildim, dushda yuvindim

❌ dush qabul qildim

@oriftolib | Sahifalarimiz

Shon-shuhrat juda koʻp hasadchilarni tugʻadi.

— Mordva xalq maqoli

@oriftolib | Sahifalarimiz

Hartugul: vergul kerakmi yoki yoʻq?

Har qalay, xayriyat, xayriyatki maʼnolarini anglatadigan hartugul kirish soʻz boʻlib keladi. Kirish soʻz gap boʻlaklari bilan grammatik bogʻlanmagani uchun vergul bilan ajratiladi:

Imtihon savollari qiyin tushdi, hartugul, vaqt yetdi.
Hartugul, yomgʻir toʻxtabdi.

Soʻz gap boshida kelganda vergul undan keyin, oʻrtada kelganda ikki tomonga, oxirida kelganda undan oldin qoʻyiladi.

Hartugul – yaxlit soʻz, qoʻshib yoziladi.

📌 Demak:

Hartugul ✅
Har tugul, har-tugul ❌

@oriftolib | Sahifalarimiz

Odamning xarakteri eng muhim burchlarini bajarishi bilan yuzaga keladi.

— Semyuel Smayls

@oriftolib | Sahifalarimiz

Kulbalardan “qurilgan” Venesuela

1499-yilning yozida ispan dengizchisi Alonso de Oxeda boshchiligidagi ekspeditsiya Janubiy Amerikaning shimoliy sohillariga yetib kelgan edi. Marakaybo koʻlida suv ustiga qoziqlar qoqib qurilgan uylar va ularni bogʻlovchi koʻpriklardan iborat qishloqni koʻrgan dengizchilar Yevropadagi Venetsiyani eslagan.

Shu bois bu joylarga Venesuela, yaʼni Kichik Venetsiya deb nom berilgan. Oʻsha davr mualliflaridan biri bu nomni mahalliy aholining oʻz atamasi deb yozgan, biroq koʻpchilik manbalar Kichik Venetsiya talqinini qoʻllaydi. Nomning onasi – Venetsiya esa qadimda shu yerlarda yashagan veneti, yaʼni venetlar qabilasidan ism olgan.

Bir soʻz bilan aytganda, butun boshli davlat oʻz nomi uchun koʻl boʻyidagi qoziqli kulbalardan qarzdor.

👉 Toʻliq oʻqish

@oriftolib | Sahifalarimiz

Qoʻrqqan odamning boshini daraxtdan tushgan yaproq ham yoradi.

— Xitoy xalq maqoli

@oriftolib | Sahifalarimiz

Dasturxondagi noz erkalanmaydi

Toʻylarda davraboshilar “Oldilaringga qoʻyilgan noz-neʼmatlardan bemalol totinib oʻtiringlar” deydi. Neʼmat nimaligini bilamiz, lekin noz-chi? Noz deganda odatda ishva, karashma, erkalik tushunamiz. Taom ham bizga noz qiladimi?

Javobni soʻzning vatani – fors tilidan topamiz: “Lugʻatnomayi Dehxudo”da noz soʻzining birinchi maʼnosi neʼmat, farovonlik, osoyishtalik deb berilgan. Fors sheʼriyatida bu ikki soʻz X asrdayoq yonma-yon yurgan, Rudakiy ularni hatto teskari tartibda – neʼmat-u noz shaklida ishlatgan.

Demak, noz-neʼmat huzur va rohat beradigan neʼmat degani. Menimcha, noz uyqu iborasidagi noz ham dastlab osoyishtalik va rohat maʼnosini bergan, istigʻno va erkalik maʼnosi keyinroq yuzaga kelgan.

👉 Toʻliq oʻqish

@oriftolib | Sahifalarimiz

Chinakam ustoz senga hamisha tarbiya beradigan kishi emas, mustaqil boʻlishingga yordam beradigan kishidir.

— Mixail Svetlov, rus shoiri

@oriftolib | Sahifalarimiz

Italiyaliklar nega Myunxenni “Monako” deydi?

Italiyalik sayyoh Germaniyaning mashhur Myunxen shahri haqida gapirib, “Monako”ni tilga olsa, hayron boʻlmang: italyanlar bu shaharni Monaco di Baviera, yaʼni Bavariya Monakosi deb ataydi.

Gap shundaki, 1158-yilga oid hujjatda hozirgi Myunxen joylashgan hudud forum apud Munichen – rohiblar huzuridagi bozor deb qayd etilgan. Shahar nomi shu munih, yaʼni rohib soʻzidan paydo boʻlgan. Italyanchada rohib monaco deyiladi, shu bois italyanlar nemis nomini tarjima qilib olgan.

Mitti davlat Monako nomida ham xuddi shu ildiz yashaydi: yunoncha monos – yakka, monachos esa tanholikda ibodat qiluvchi rohib.

👉 Toʻliq oʻqish

@oriftolib | Sahifalarimiz

Majburlab ochirilgan atirgulning hidi boʻlmaydi.

— Arman xalq maqoli

@oriftolib | Sahifalarimiz

“Ins-jins”ning siri

Ins-jins deganda jinlar yoki jin-ajinalarni tushunamiz. Jinsning erkak-ayollikka, yaʼni genderga aloqasi yoʻq. Jins soʻzi jin soʻzining oʻzgargan shakli. U oʻzidan oldingi ins taʼsirida shunday oʻzgarib qolgan.
 
Jinsning siri ochildi. Lekin ins nima? U oʻzimiz bilgan inson soʻzining ins qismi. Arabchada odamlar, odamzod degan maʼnoni anglatadi. Inson ana shu odamlar jamoasining bir vakilidir. Bu soʻzning oʻzakdoshi nos ham tilimizda bor. Yoʻq, u tamaki emas. Maʼnosi – odamlar degani. Bu soʻz Navoiy asarlarida uchraydi, bugun esa bitta xitobda yashab qolgan. Qadimda jarchilar “Ayyuhannos!”, yaʼni ey insonlar deb jar solgan, odamlarni shunday chaqirib, eʼtiborlarini tortgan. Biz bugun baqiriq-chaqiriq, dod-faryod bilan hamma yoqni boshga koʻtarishni ayyuhannos solish deb ataymiz.
 
Xullasi kalom: ins-jins degani aslida insonlar va jinlar maʼnosini beradi. Lekin bugun insonlar maʼnosi yoʻqolgan.

👉 Toʻliq oʻqish

@oriftolib | Sahifalarimiz

Qulay klaviatura terilmasi izlaganlar uchun

Oʻzgarishli alifbodagi ş, ç, ö, ğ harflarini qanday teramiz degan savollar koʻp berilgan edi. Aslida bu – juda tez hal qilsa boʻladigan muammo. Kanalimiz obunachisi oʻzgarishli lotin alifbosiga moʻljallangan maxsus terilma ishlab chiqib, kiritish.uz saytiga joylabdi.

Terilma ochiq manbali (open source) ekan, kodidan foydalanmoqchi boʻlganlar bemalol GitHubʼdan yuklab olishlari ham mumkin.

Yaxshi tomoni, terilma turli operatsion tizimlar uchun ishlab chiqilgan. Undan Android telefonda ham, makbukda ham, Windows yoki Linuxʼda ishlaydigan qurilmalarda ham foydalana olasiz.

👉 Yuklab olish: https://kiritish.uz

@oriftolib | Sahifalarimiz

⌨️ Windows kompyuterlar uçun klaviatura terilmasi

Uşbu terilmada ö, ğ, ş, ç harflari mos ravishda lotin alifbosidagi klaviaturaning [, ], \, ` belgilari örniga qöyilgan.

Yuqoridagi maxsus belgilarning özini yoziş uçun Ctrl va Alt tugmalarini birga bosish kifoya.

👉 Mana şu rasm orqali oson tuşunib olişingiz mumkin.

@AbdulazizIkrom

🇺🇿 O‘zbek tili bayrami muborak!

1989-yil 21-oktyabrda o‘zbek tiliga davlat tili maqomi berilgan. Ushbu sana munosabati bilan tilimizning boy yozuv tarixiga nazar tashlaymiz.

Bir yarim ming yil davomida tilimiz beshta yozuvdan foydalandi:

𐰾𐰇𐰔 · سوز · so‘z · сўз · sɵz

📖 Toshbitiklardan bugungi klaviaturagacha bo‘lgan yo‘l haqida maqolamizni o‘qing: tilmoch.ai/21-oktyabr

🎁 Bayram sovg‘asi: pulli obunalar 21% arzonroq!

Chegirma Pro va Max’ning barcha (1, 3 va 12 oylik) tariflariga 27-oktyabr oxirigacha amal qiladi.

Bayramingiz muborak! 💚
Tilmoch jamoasi