Эр нима учун аёлининг менструал даврини билиши керак?
Аёл организми ҳар ой маълум физиологик циклдан ўтади. Бу пайтда гормонлар ўзгаради, энергия даражаси пасаяди, ҳис-туйғулар сезгирлашади. Агар эр буни билмаса, у ҳолатни нотўғри талқин қилиши мумкин.
Нотўғри хулосалар камаяди
Чунки менструал давр атрофида аёл: тез чарчаши, тез ранжиши, жимроқ бўлиши мумкин. Буни билмаган эр: "Мени ҳурмат қилмаяпти" деб ўйлайди. Билган эр эса: "Ҳозир унга оғир, мен ёрдамчи бўлишим керак" дейди.
Можароларнинг олди олинади
Негаки, ҳар қандай оилада келишмовчилик бўлади. Лекин вақтни тўғри танлаш — ақл белгиси. Циклни билиш: кескин гапларни кейинга қолдиришга,
босим қилмасликка, сабрли бўлишга ёрдам беради.
Бу ҳурмат ва етуклик белгиси
Аёлни "инжиқ" , "асабий" деб баҳолаш осон. Лекин унинг ҳолатини тушуниш — етук эркаклик. Цикл ҳақида билиш: аёлни қадрлашни кучайтиради, муносабатда ишончни оширади, эркакнинг эмоционал интеллектга эга эканини кўрсатади.
Қўллаб-қувватлашни тўғри қилиш имкони
Ҳар доим маслаҳат керак эмас. Баъзан: шунчаки эшитиш, тинч қўйиш, майда ёрдамлар энг тўғри қўллаб-қувватлаш бўлади. Циклни билиш — қайси пайтда нима кераклигини ҳис қилишга ёрдам беради.
Муҳим эслатма
Бу билим: айблаш учун эмас, камситиш учун эмас, "ҳозир циклдасан" деб оғиз ёпиш учун эмас. Бу — бирга яшаш маданияти. Аёлининг менструал даврини билиш — табиб бўлиш эмас, феминист бўлиш ҳам эмас, балки ақлли, ҳурматли ва масъулиятли эр бўлишдир.
@psixobloguz
Аёл организми ҳар ой маълум физиологик циклдан ўтади. Бу пайтда гормонлар ўзгаради, энергия даражаси пасаяди, ҳис-туйғулар сезгирлашади. Агар эр буни билмаса, у ҳолатни нотўғри талқин қилиши мумкин.
Нотўғри хулосалар камаяди
Чунки менструал давр атрофида аёл: тез чарчаши, тез ранжиши, жимроқ бўлиши мумкин. Буни билмаган эр: "Мени ҳурмат қилмаяпти" деб ўйлайди. Билган эр эса: "Ҳозир унга оғир, мен ёрдамчи бўлишим керак" дейди.
Можароларнинг олди олинади
Негаки, ҳар қандай оилада келишмовчилик бўлади. Лекин вақтни тўғри танлаш — ақл белгиси. Циклни билиш: кескин гапларни кейинга қолдиришга,
босим қилмасликка, сабрли бўлишга ёрдам беради.
Бу ҳурмат ва етуклик белгиси
Аёлни "инжиқ" , "асабий" деб баҳолаш осон. Лекин унинг ҳолатини тушуниш — етук эркаклик. Цикл ҳақида билиш: аёлни қадрлашни кучайтиради, муносабатда ишончни оширади, эркакнинг эмоционал интеллектга эга эканини кўрсатади.
Қўллаб-қувватлашни тўғри қилиш имкони
Ҳар доим маслаҳат керак эмас. Баъзан: шунчаки эшитиш, тинч қўйиш, майда ёрдамлар энг тўғри қўллаб-қувватлаш бўлади. Циклни билиш — қайси пайтда нима кераклигини ҳис қилишга ёрдам беради.
Муҳим эслатма
Бу билим: айблаш учун эмас, камситиш учун эмас, "ҳозир циклдасан" деб оғиз ёпиш учун эмас. Бу — бирга яшаш маданияти. Аёлининг менструал даврини билиш — табиб бўлиш эмас, феминист бўлиш ҳам эмас, балки ақлли, ҳурматли ва масъулиятли эр бўлишдир.
@psixobloguz
1
Жуда ажойиб мавзулар бор-да. Лекин аудитория кўтара олармикин деган ҳадикда қолиб кетаяпти. Ўзи каналчам кичкина. Боридан ҳам айрилиб қолсамчи деган ўй келаверади:)
Вертолёт ота-оналар
Бу ҳаддан ташқари ғамхўрлик қилувчи катталарни англатувчи метафора. Улар болалари устида гўё "парвоз қилаётгандек", уларнинг ҳар бир қадамини доимий равишда назорат қиладилар, муаммоларига аралашадилар ва болаларини ҳар қандай муваффақиятизликдан асраш учун улар ўрнига қарорлар қабул қиладилар.
Бу эса боланинг келажакда мустақиллиги, ўзини баҳолаши ва катталар ҳаётига мослашувида қийинчиликларга олиб келади. Ушбу атама гиперғамхўрликка хос бўлган тарбия услубини тавсифлайди. Бунда ота-оналар, кўпинча хавотир ёки болага "энг яхши имкониятни" бериш истаги туфайли, фарзандларига хатоларидан сабоқ олиш, ўз-ўзини бошқариш кўникмаларини ва ўзига ишончни ривожлантириш имкониятини бермайдилар.
Асосий хусусиятлари ва белгилари:
— Тотал назорат: Ота-она боланинг ҳар бир қадамини билади, унинг зиддиятларига, ўқишига ва дўст танлашига аралашади.
— Гиперғамхўрлик: Ҳар қандай ноқулайликдан ҳимоя қилишга интилиш, кўпинча "ота-оналик-газонўргич" (йўлдаги барча тўсиқларни бартараф этиш) га айланади.
— Ёпишқоқлик: Болани шахсий макон ва хато қилиш ҳуқуқидан маҳрум қиладиган ҳаддан ташқари фаоллик.
— Қизиқишларни алмаштириш: Бола кўпинча ўз амбицияларини эмас, балки ота-онасининг амбицияларини амалга оширади.
"Вертолёт ота-оналар" хулқ-атворининг сабаблари:
— Юқори ҳавотир: Фарзанднинг хавфсизлиги ва келажаги учун хавотирланиш.
— Ўрнини тўлдириш истаги: Фарзандга ўзларида бўлмаган нарсаларни беришга интилиш.
— Муваффақиятсизликдан қўрқиш: Фарзандни иложи борича муваффақиятли қилишга уриниш, унинг "уддалай олмаслиги"дан хавотирланиш.
Болалар учун оқибатлари:
— Мустақилликнинг етишмаслиги: Қарор қабул қилиш ва қийинчиликларни енгиш кўникмаларининг шаклланмаганлиги.
— Юқори даражадаги ҳаловатсизлик ва тушкунлик: Болалар доимий қўллаб-қувватлашга ўрганиб қолишлари ва ноаниқликдан чўчишлари.
— Муносабатлардаги муаммолар: Чегараларни белгилаш ва мулоқот ўрнатишдаги қийинчиликлар.
— Ўрганилган ночорлик: Ҳаётий қийинчиликларни ёрдамсиз енгиб ўта олмасликка ишонч.
@psixobloguz
Бу ҳаддан ташқари ғамхўрлик қилувчи катталарни англатувчи метафора. Улар болалари устида гўё "парвоз қилаётгандек", уларнинг ҳар бир қадамини доимий равишда назорат қиладилар, муаммоларига аралашадилар ва болаларини ҳар қандай муваффақиятизликдан асраш учун улар ўрнига қарорлар қабул қиладилар.
Бу эса боланинг келажакда мустақиллиги, ўзини баҳолаши ва катталар ҳаётига мослашувида қийинчиликларга олиб келади. Ушбу атама гиперғамхўрликка хос бўлган тарбия услубини тавсифлайди. Бунда ота-оналар, кўпинча хавотир ёки болага "энг яхши имкониятни" бериш истаги туфайли, фарзандларига хатоларидан сабоқ олиш, ўз-ўзини бошқариш кўникмаларини ва ўзига ишончни ривожлантириш имкониятини бермайдилар.
Асосий хусусиятлари ва белгилари:
— Тотал назорат: Ота-она боланинг ҳар бир қадамини билади, унинг зиддиятларига, ўқишига ва дўст танлашига аралашади.
— Гиперғамхўрлик: Ҳар қандай ноқулайликдан ҳимоя қилишга интилиш, кўпинча "ота-оналик-газонўргич" (йўлдаги барча тўсиқларни бартараф этиш) га айланади.
— Ёпишқоқлик: Болани шахсий макон ва хато қилиш ҳуқуқидан маҳрум қиладиган ҳаддан ташқари фаоллик.
— Қизиқишларни алмаштириш: Бола кўпинча ўз амбицияларини эмас, балки ота-онасининг амбицияларини амалга оширади.
"Вертолёт ота-оналар" хулқ-атворининг сабаблари:
— Юқори ҳавотир: Фарзанднинг хавфсизлиги ва келажаги учун хавотирланиш.
— Ўрнини тўлдириш истаги: Фарзандга ўзларида бўлмаган нарсаларни беришга интилиш.
— Муваффақиятсизликдан қўрқиш: Фарзандни иложи борича муваффақиятли қилишга уриниш, унинг "уддалай олмаслиги"дан хавотирланиш.
Болалар учун оқибатлари:
— Мустақилликнинг етишмаслиги: Қарор қабул қилиш ва қийинчиликларни енгиш кўникмаларининг шаклланмаганлиги.
— Юқори даражадаги ҳаловатсизлик ва тушкунлик: Болалар доимий қўллаб-қувватлашга ўрганиб қолишлари ва ноаниқликдан чўчишлари.
— Муносабатлардаги муаммолар: Чегараларни белгилаш ва мулоқот ўрнатишдаги қийинчиликлар.
— Ўрганилган ночорлик: Ҳаётий қийинчиликларни ёрдамсиз енгиб ўта олмасликка ишонч.
@psixobloguz
1
Bektosh Khatamov
Энди сиз туғилаётган фарзандингизни кўзи қанақа ранг бўлсин, сочининг ранги, бурни, юзи, рангигача ҳаммасини буюртма беришингиз мумкин бўлади.
Келажак яқин. Код бузар китобида CRISPR технологияси ҳақида сўз борар эди. Унга кўра, энди бемалол генни таҳрирлаш мумкин бўлади. Яъни соддароқ айтганда, касал генни олиб, уни ўрнига соғлом генни жойлаштириб қўйиш мумкин.
Бунинг натижасида жуда кўплаб касалликларга даво топилади. Болалар соғлом, баққувват, ақлий етук бўлади. Муаммоли томони, CRISPR жуда қимммат технология. Ҳамманинг ҳам чўнтаги кўтармайди.
Натижада инсонлар орасида табақаланиш яна тезлашади. Бойлар боласини ҳар томонлама баркамол қила олиш имконига эга. Камбағалларда эса бундай имконият йўқ.
Психологик тадқиқотлар учун ҳам қизиқарли мавзу. Яқин 20 йилликда бизни оламшумул илмий кашфиётлар кутмоқда. Олдос Хаксли айтганидек, "Ажиб янги дунё" яқин шекилли
@psixobloguz
Бунинг натижасида жуда кўплаб касалликларга даво топилади. Болалар соғлом, баққувват, ақлий етук бўлади. Муаммоли томони, CRISPR жуда қимммат технология. Ҳамманинг ҳам чўнтаги кўтармайди.
Натижада инсонлар орасида табақаланиш яна тезлашади. Бойлар боласини ҳар томонлама баркамол қила олиш имконига эга. Камбағалларда эса бундай имконият йўқ.
Психологик тадқиқотлар учун ҳам қизиқарли мавзу. Яқин 20 йилликда бизни оламшумул илмий кашфиётлар кутмоқда. Олдос Хаксли айтганидек, "Ажиб янги дунё" яқин шекилли
@psixobloguz
Шоира Тилланисодан ўринли мурожаат:
Ҳурматли қарши жинсдаги ёзувчилар ёки ёзиш ниятидаги дўстлар!
Сизларга бир мавзу бор - замонавий ўзбек эркаги ички олами. Шу қадар авра-астарини чиқариб ёзингни, биз ниҳоят эркакларимизнинг, кимлигини дарди дунёсини тушунайлик, ҳис этайлик. Бизга Алпомиш-у Отабек типида ёр ва ватан йўлида кураш ё қаҳрамонликнинг баёни керак эмас. Кўриб бўлганмиз. Эскириб кетди бу архетип қаҳрамон. Биз сизни танимаймиз, сиз аслида кимсиз билмаймиз?
Четга чиқса аксари қотиллик ва жанг билан ичидагини ташқарига чиқараётган эркакнинг мотивларини билмаймиз. Ёхуд хиёнат қилган, ёхуд эркаклик инқирозига учраган, ёхуд аламзада... Нима етишмайди айни замонда ўзбек эркагига, нималар уни шунчалик босим ва нафратга солади? У меҳрга зорми, у ёлғизми, ота сифатида ким ва қандай у? У ислоҳни англаган-у, аммо чорасизми, ё ҳеч нарсани тушунмай чорраҳада довдираб қолганми, у аламзадами ё тоғни талқон қилмоқчи?
Биламан, аёллардан кўра эркакларнинг ўз ичини тўкиши, очиши қийин. Аёлдан баттар тепкиланади. Аммо ёлғонсиз, ўзингизга рост қараб, нимадир ёзинг, аноним тарқатсангиз ҳам - биз сизни танийлик.
Сезяпсизми, сиз билан жамият ўртасида ҳам, қарши жинс ўртасида ҳам бегоналик масофаси тобора кенггаяпти. Шуни сабабларини ўзингизга кўра очиқланг.
Ҳурматли қарши жинсдаги ёзувчилар ёки ёзиш ниятидаги дўстлар!
Сизларга бир мавзу бор - замонавий ўзбек эркаги ички олами. Шу қадар авра-астарини чиқариб ёзингни, биз ниҳоят эркакларимизнинг, кимлигини дарди дунёсини тушунайлик, ҳис этайлик. Бизга Алпомиш-у Отабек типида ёр ва ватан йўлида кураш ё қаҳрамонликнинг баёни керак эмас. Кўриб бўлганмиз. Эскириб кетди бу архетип қаҳрамон. Биз сизни танимаймиз, сиз аслида кимсиз билмаймиз?
Четга чиқса аксари қотиллик ва жанг билан ичидагини ташқарига чиқараётган эркакнинг мотивларини билмаймиз. Ёхуд хиёнат қилган, ёхуд эркаклик инқирозига учраган, ёхуд аламзада... Нима етишмайди айни замонда ўзбек эркагига, нималар уни шунчалик босим ва нафратга солади? У меҳрга зорми, у ёлғизми, ота сифатида ким ва қандай у? У ислоҳни англаган-у, аммо чорасизми, ё ҳеч нарсани тушунмай чорраҳада довдираб қолганми, у аламзадами ё тоғни талқон қилмоқчи?
Биламан, аёллардан кўра эркакларнинг ўз ичини тўкиши, очиши қийин. Аёлдан баттар тепкиланади. Аммо ёлғонсиз, ўзингизга рост қараб, нимадир ёзинг, аноним тарқатсангиз ҳам - биз сизни танийлик.
Сезяпсизми, сиз билан жамият ўртасида ҳам, қарши жинс ўртасида ҳам бегоналик масофаси тобора кенггаяпти. Шуни сабабларини ўзингизга кўра очиқланг.
1
Ёлғизлик азоби
Шифокор Бек Олимжондан таъсирли ҳаётий ҳикоя
https://telegra.ph/YOl%D2%93izlik-azobi-02-08
Шифокор Бек Олимжондан таъсирли ҳаётий ҳикоя
https://telegra.ph/YOl%D2%93izlik-azobi-02-08
Telegraph
Ёлғизлик азоби
Январь кунларидан бири. Норвегия. Қаҳратон қиш. Ташқарида минус 16. Бугун иш кўп. Қабулимга 30 та бемор ёзилган. Ҳамма банд. Эшикдан усти юпқа бир инсон кириб келади. Кийими бир аҳволда. Совуқ егани яққол билинар эди. Таниш чеҳра. У бир неча марта келган.…
2
Forwarded from «ПсихоБлог»
Юнис Фут ва Мэри Хант
Юқорида номлари айтиб ўтилган аёллар ҳақида эшитганмисиз? Катта эҳтимол билан бу аёллар ҳақида эшитмагансиз. Келинг, шу аёллар ҳақида қисқача танишсак:
Юнис Фут
Америкалик олима, аёллар ҳақ-ҳуқуқлари учун курашувчиси. Айнан шу аёл қуёш нури таъсирида баъзи газлар исиши ва карбонат ангидрид (CО2) даражасининг ошиши атмосфера ҳароратини ўзгартириши ва иқлимга таъсир қилиши мумкин деган хулосага келган биринчи олима эди. Климатология фанининг асосчиси Юнис Фут.
Мери Хант
Александр Флеминг пенициллин бактерияларни ўлдиришини англагач, антибиотик кашф қилганидан хабаримиз бор. Бироқ, А.Флеминг аниқлаган моғор пенициллинни оммавий тарзда тез ишлаб чиқара олмас эди. Фақатгина 15 йил ўтгач Мери Хант исмли бир лаборант қиз озиқ-овқат дўконида айниган қовунни текширганида ундан ҳозиргача пенициллин - Penicillium chrysogenum'ни ишлаб чиқаришда фойдаланадиган моғор штаммини аниқлайди. Мазкур штамм Флеминг кашф этган штаммдан икки баробар кўпроқ пенициллин ишлаб чиқарар эди. Бироқ, Флеминг ва унинг икки ҳамкасби Нобел мукофоти олишади. Аммо Мери Хантни катта хисса қўшганига қарамай иккинчи планга суриб қўйишади. Афсуски, Мери Хант фан оламидаги ягона аёл эмас.
Бу аёлларни эслашдан мақсад нима?
Бугун 11-февраль Халқаро фандаги аёллар ва қизлар куни. Мазкур сана 2015-йилдан буён аёллар ва қизларнинг илмий соҳалардаги ролини илгари суриш ва бу соҳада муваффақият қозонганларни тан олиш каби умумий мақсадга эришиш учун нишонланиб келинади.
Кенгроқ маълумот олиш учун:
https://en.wikipedia.org/wiki/International_Day_of_Women_and_Girls_in_Science
PS. Қуйидаги сарказм сурат қайсидир маънода постни яна ҳам очиб беради🙂
@PsixoBLOGuz
Юқорида номлари айтиб ўтилган аёллар ҳақида эшитганмисиз? Катта эҳтимол билан бу аёллар ҳақида эшитмагансиз. Келинг, шу аёллар ҳақида қисқача танишсак:
Юнис Фут
Америкалик олима, аёллар ҳақ-ҳуқуқлари учун курашувчиси. Айнан шу аёл қуёш нури таъсирида баъзи газлар исиши ва карбонат ангидрид (CО2) даражасининг ошиши атмосфера ҳароратини ўзгартириши ва иқлимга таъсир қилиши мумкин деган хулосага келган биринчи олима эди. Климатология фанининг асосчиси Юнис Фут.
Мери Хант
Александр Флеминг пенициллин бактерияларни ўлдиришини англагач, антибиотик кашф қилганидан хабаримиз бор. Бироқ, А.Флеминг аниқлаган моғор пенициллинни оммавий тарзда тез ишлаб чиқара олмас эди. Фақатгина 15 йил ўтгач Мери Хант исмли бир лаборант қиз озиқ-овқат дўконида айниган қовунни текширганида ундан ҳозиргача пенициллин - Penicillium chrysogenum'ни ишлаб чиқаришда фойдаланадиган моғор штаммини аниқлайди. Мазкур штамм Флеминг кашф этган штаммдан икки баробар кўпроқ пенициллин ишлаб чиқарар эди. Бироқ, Флеминг ва унинг икки ҳамкасби Нобел мукофоти олишади. Аммо Мери Хантни катта хисса қўшганига қарамай иккинчи планга суриб қўйишади. Афсуски, Мери Хант фан оламидаги ягона аёл эмас.
Бу аёлларни эслашдан мақсад нима?
Бугун 11-февраль Халқаро фандаги аёллар ва қизлар куни. Мазкур сана 2015-йилдан буён аёллар ва қизларнинг илмий соҳалардаги ролини илгари суриш ва бу соҳада муваффақият қозонганларни тан олиш каби умумий мақсадга эришиш учун нишонланиб келинади.
Кенгроқ маълумот олиш учун:
https://en.wikipedia.org/wiki/International_Day_of_Women_and_Girls_in_Science
PS. Қуйидаги сарказм сурат қайсидир маънода постни яна ҳам очиб беради🙂
@PsixoBLOGuz
1
Бугунги кунда, психологнинг проекция ҳақида гапирганини эшитганингизда, Зигмунд Фрейднинг жиддий қиёфада камин токчасига суяниб, бармоқлари орасида тамакини айлантирганча, сизга онг остингизда шунчалик уятли истак-хоҳишлар яширинганини, ҳаттоки у буларни сизга айтишни ҳам истамаслигини маълум қилаётганини тасаввур қилишингиз мумкин. Бунинг ўрнига, онг ости бу истакларни бошқа бировга нисбат беради, гўё ўша одам ахлоқсиз бўлганидек. Фрейд проекцияни бизни ўзимизнинг қанчалик жирканч эканлигимизни англашдан ҳимоя қилувчи механизм деб ҳисоблаган. Аммо проекциянинг бу назарияси, Фрейд психоанализининг кўп қисми сингари, нотўғри бўлиб чиқди. Ҳозирги психологларнинг фикрича, проекция ижтимоий номақбул майллардан воз кечиш учун эмас. Бу шунчаки ўзгарувчан дунёни тушунишга уриниш, ва биз ҳамиша шундай қиламиз.
Биз проекциядан фойдаланамиз, чунки инсоннинг фикрларини фақат унинг хатти-ҳаракатларига қараб тушуниш жуда мураккаб бўларди. Кўпинча бунинг учун етарли маълумотга эга бўлмаймиз. Ҳатто кимнингдир аниқ қандай иш қилганини билганимизда ҳам, унинг талқини афсусланарли даражада ноаниқ бўлиши мумкин. Тасаввур қилинг: кўчада икки киши юриб кетяпти ва бири иккинчисини итариб юборди. Сиз бу итариш атайлаб қилинганини дарҳол англаб оласиз, аммо бу дўстона ҳазилми ёки тажовузкор хатти-ҳаракатми эканлигини доим ҳам тушуниб бўлмайди. Ҳатто бизнинг ниятларни аниқлаш детекторимиз каби ғайратли қурилма ҳам ўз-ўзидан бировнинг миясига кира олмайди. Шунинг учун мия амалийроқ ёндашувдан фойдаланади. Кимнингдир хатти-ҳаракатларининг эҳтимолий сабаблари ҳақида бош қотириб ўтириш ўрнига, биз хаёлан бошқа одамнинг ўрнига ўзимизни қўйиб, оддий савол берамиз: “Мен нима ҳақида ўйлаган бўлардим?”
Бу шунчаки дангаса миянинг ҳийласи эмас. Проекция бошқа одамнинг руҳий ҳолатини тиклаш учун зарур қисм ҳисобланади. Кимдир бирор иш қилаётганини кўрганингизда, миянгиз тезда худди шу вазиятни сиз бош ролда бўлган ҳолда тасаввур қилади. Масалан, кимдир стакандаги сувни оғзига олиб бораётганини кўрганингизда, худди сиз стаканни олиб оғзингизга келтиргандаги каби нейронларингиз фаоллашади. Бу моҳирона тақлид қандай ният ва истакларингиз шундай хатти-ҳаракатга олиб келиши мумкинлигини тушунишга ёрдам беради ва шу орқали сиз кузатаётган одамнинг фикрлари ҳақида тасаввурга эга бўласиз. Бизнинг ҳолатимизда, сиз унинг чанқаганини ва сув ичмоқчи эканлигини тахмин қилишингиз мумкин (стаканни тишлаб олиш ёки боши устида эзиб ташлаш эмас), чунки сиз ҳам худди шундай қилган бўлардингиз.
Проекция фикрларни ўқиш учун муҳим восита, аммо у ҳам камчиликлардан холи эмас. Худди тиниб-тинчимас ният детекторимиз баъзан шубҳали хулосалар чиқаргани каби, проекция ҳам дунёга бўлган қарашимизни нотўғри акс эттириши мумкин. Биз фикрларини ўқишга уринаётган одам билан ўртамиздаги кўплаб эҳтимолий фарқларни эътиборсиз қолдиришга мойилмиз. Натижада миямиз сохта келишувни юзага келтиради - психологлар атрофимиздаги одамлар ҳам бизга ўхшаб фикрлаши ҳақидаги иллюзияни шундай аташади.
Rob Brozerton "Suspicious minds: Why we believe conspiracy theories"
@psixobloguz
Биз проекциядан фойдаланамиз, чунки инсоннинг фикрларини фақат унинг хатти-ҳаракатларига қараб тушуниш жуда мураккаб бўларди. Кўпинча бунинг учун етарли маълумотга эга бўлмаймиз. Ҳатто кимнингдир аниқ қандай иш қилганини билганимизда ҳам, унинг талқини афсусланарли даражада ноаниқ бўлиши мумкин. Тасаввур қилинг: кўчада икки киши юриб кетяпти ва бири иккинчисини итариб юборди. Сиз бу итариш атайлаб қилинганини дарҳол англаб оласиз, аммо бу дўстона ҳазилми ёки тажовузкор хатти-ҳаракатми эканлигини доим ҳам тушуниб бўлмайди. Ҳатто бизнинг ниятларни аниқлаш детекторимиз каби ғайратли қурилма ҳам ўз-ўзидан бировнинг миясига кира олмайди. Шунинг учун мия амалийроқ ёндашувдан фойдаланади. Кимнингдир хатти-ҳаракатларининг эҳтимолий сабаблари ҳақида бош қотириб ўтириш ўрнига, биз хаёлан бошқа одамнинг ўрнига ўзимизни қўйиб, оддий савол берамиз: “Мен нима ҳақида ўйлаган бўлардим?”
Бу шунчаки дангаса миянинг ҳийласи эмас. Проекция бошқа одамнинг руҳий ҳолатини тиклаш учун зарур қисм ҳисобланади. Кимдир бирор иш қилаётганини кўрганингизда, миянгиз тезда худди шу вазиятни сиз бош ролда бўлган ҳолда тасаввур қилади. Масалан, кимдир стакандаги сувни оғзига олиб бораётганини кўрганингизда, худди сиз стаканни олиб оғзингизга келтиргандаги каби нейронларингиз фаоллашади. Бу моҳирона тақлид қандай ният ва истакларингиз шундай хатти-ҳаракатга олиб келиши мумкинлигини тушунишга ёрдам беради ва шу орқали сиз кузатаётган одамнинг фикрлари ҳақида тасаввурга эга бўласиз. Бизнинг ҳолатимизда, сиз унинг чанқаганини ва сув ичмоқчи эканлигини тахмин қилишингиз мумкин (стаканни тишлаб олиш ёки боши устида эзиб ташлаш эмас), чунки сиз ҳам худди шундай қилган бўлардингиз.
Проекция фикрларни ўқиш учун муҳим восита, аммо у ҳам камчиликлардан холи эмас. Худди тиниб-тинчимас ният детекторимиз баъзан шубҳали хулосалар чиқаргани каби, проекция ҳам дунёга бўлган қарашимизни нотўғри акс эттириши мумкин. Биз фикрларини ўқишга уринаётган одам билан ўртамиздаги кўплаб эҳтимолий фарқларни эътиборсиз қолдиришга мойилмиз. Натижада миямиз сохта келишувни юзага келтиради - психологлар атрофимиздаги одамлар ҳам бизга ўхшаб фикрлаши ҳақидаги иллюзияни шундай аташади.
Rob Brozerton "Suspicious minds: Why we believe conspiracy theories"
@psixobloguz
«ПсихоБлог»
Мия неча фоиз ишлайди?
Қисқа жавоб:
Мия қанча керак бўлса, шунча ишлайди.
Батафсил:
Миямизда турли вазифаларга жавоб берадиган махсус марказлар мавжуд. Улар вазиятга қараб навбат билан фаоллашади. Мияда умуман ишламайдиган зона йўқ — ҳар бир қисми ўз вазифасига эга. Шунинг учун миянинг ҳатто кичик қисми шикастланса ҳам, танамизнинг маълум функциялари бузилиши мумкин.
Образли тушуниш учун:
Мия — катта симфоник оркестрга ўхшайди. Оркестрда турли чолғу асбоблар бор ва ҳар бири ўз вақти келганда чалади. Шунинг учун мусиқа уйғун янграйди. Аммо барча асбоблар бир вақтда ва бир хил куч билан чалса, бу мусиқа эмас — шовқинга айланади. Худди шу каби, мия 100% потенциалга эга, лекин унинг барча қисмлари бир вақтда максимал ишламайди. Агар шундай бўлса, бу нормал ҳолат эмас — эпилептик тутқаноқ каби нейрон "хаоси"га олиб келиши мумкин.
Хуллас, қаланғи-қасанғи фильмлар ва
мотивацион китоблар таъсирида "миянинг фақат 10% ишлайди" деган фикр тарқалган. Илмий нуқтаи назардан бу афсона аллақачон рад этилган.
@psixobloguz
Мия қанча керак бўлса, шунча ишлайди.
Батафсил:
Миямизда турли вазифаларга жавоб берадиган махсус марказлар мавжуд. Улар вазиятга қараб навбат билан фаоллашади. Мияда умуман ишламайдиган зона йўқ — ҳар бир қисми ўз вазифасига эга. Шунинг учун миянинг ҳатто кичик қисми шикастланса ҳам, танамизнинг маълум функциялари бузилиши мумкин.
Образли тушуниш учун:
Мия — катта симфоник оркестрга ўхшайди. Оркестрда турли чолғу асбоблар бор ва ҳар бири ўз вақти келганда чалади. Шунинг учун мусиқа уйғун янграйди. Аммо барча асбоблар бир вақтда ва бир хил куч билан чалса, бу мусиқа эмас — шовқинга айланади. Худди шу каби, мия 100% потенциалга эга, лекин унинг барча қисмлари бир вақтда максимал ишламайди. Агар шундай бўлса, бу нормал ҳолат эмас — эпилептик тутқаноқ каби нейрон "хаоси"га олиб келиши мумкин.
Хуллас, қаланғи-қасанғи фильмлар ва
мотивацион китоблар таъсирида "миянинг фақат 10% ишлайди" деган фикр тарқалган. Илмий нуқтаи назардан бу афсона аллақачон рад этилган.
@psixobloguz
2
Очлик — инсоннинг ички парчаланиши ҳақида роман
Тасаввур қилинг: номаълум шаҳарга омад излаб келгансиз. Чўнтагингизда сариқ чақа йўқ. Қорнингиз очликдан карнай-сурнай чалмоқда. Шу ҳолатда неча кунгача ўзингизни сақлаб қола олар эдингиз? Очлик фикрлашингизни, феъл-атворингизни, қадриятларингизни ўзгартирмасми эди? Инсонийлик сифатларингизга путур етказмасми эди?
Бир неча ой аввал Кнут Ҳамсуннинг «Очлик» романини ўқиб тугатдим. Оғир, лекин ўйлатадиган асар. Романда номи айтилмаган қаҳрамоннинг оч-нахорликда, ёлғизликда сарсон юриши, камситилишлари ва ички зиддиятлари тасвирланади. Бу шунчаки қашшоқлик ҳақидаги ҳикоя эмас — бу ғурур билан бирламчи биологик эҳтиёжлар ўртасидаги шафқатсиз тўқнашув ҳақидаги психологик тадқиқот.
Очлик қаҳрамоннинг танасини эмас, онгини емириб боради. Унинг фикрлари парчаланади, қарорлари зиддиятли тус олади, руҳиятида ғалати тебранишлар пайдо бўлади. Одам оч қолганда фақат жисмоний эмас, маънавий синовдан ҳам ўтади — роман айнан шу нуқтани очиб беради.
Агар ҳеч қачон узоқ муддат оч қолиб кўрмаган бўлсангиз, бу асарни ўқишни тавсия қиламан. У орқали нафақат очликни, балки ёлғизлик ва иложсизликни ҳам ички ҳиссиёт даражасида англайсиз.
PS.: Ушбу ажойиб романни менга тортиқ қилган Ҳузур нашриёти жамоасига ўз миннатдорчилигимни билдираман. Бугун ҳам улар томонидан менга хитойлик ёзувчи Ю Хуанинг "Етти кун" номли романи юборилди. Ўқиб кўрамиз албатта.
@psixobloguz
Тасаввур қилинг: номаълум шаҳарга омад излаб келгансиз. Чўнтагингизда сариқ чақа йўқ. Қорнингиз очликдан карнай-сурнай чалмоқда. Шу ҳолатда неча кунгача ўзингизни сақлаб қола олар эдингиз? Очлик фикрлашингизни, феъл-атворингизни, қадриятларингизни ўзгартирмасми эди? Инсонийлик сифатларингизга путур етказмасми эди?
Бир неча ой аввал Кнут Ҳамсуннинг «Очлик» романини ўқиб тугатдим. Оғир, лекин ўйлатадиган асар. Романда номи айтилмаган қаҳрамоннинг оч-нахорликда, ёлғизликда сарсон юриши, камситилишлари ва ички зиддиятлари тасвирланади. Бу шунчаки қашшоқлик ҳақидаги ҳикоя эмас — бу ғурур билан бирламчи биологик эҳтиёжлар ўртасидаги шафқатсиз тўқнашув ҳақидаги психологик тадқиқот.
Очлик қаҳрамоннинг танасини эмас, онгини емириб боради. Унинг фикрлари парчаланади, қарорлари зиддиятли тус олади, руҳиятида ғалати тебранишлар пайдо бўлади. Одам оч қолганда фақат жисмоний эмас, маънавий синовдан ҳам ўтади — роман айнан шу нуқтани очиб беради.
Агар ҳеч қачон узоқ муддат оч қолиб кўрмаган бўлсангиз, бу асарни ўқишни тавсия қиламан. У орқали нафақат очликни, балки ёлғизлик ва иложсизликни ҳам ички ҳиссиёт даражасида англайсиз.
PS.: Ушбу ажойиб романни менга тортиқ қилган Ҳузур нашриёти жамоасига ўз миннатдорчилигимни билдираман. Бугун ҳам улар томонидан менга хитойлик ёзувчи Ю Хуанинг "Етти кун" номли романи юборилди. Ўқиб кўрамиз албатта.
@psixobloguz
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
Тинчлик замонда ҳам одамларимиз ҳаётдан кўз юммоқда.
Шу мактаб ўқувчиси ЙПХ ҳодимининг умрига зомин бўлди. Натижада уч фарзанд отасиз, бир аёл турмуш ўртоғисиз қолди. Илгари ҳам ушбу ўсмир йўл қоидасини бузгани учун жарима олган. Аммо жазо ички хулосага айланмаган.
Психологияда бир тушунча бор — "хавфни кам баҳолаш". Айниқса ўсмирлик даврида инсон оқибатни тўлиқ ҳис этмайди. "Менга ҳеч нарса бўлмайди" деган ишонч реал хавфни сояга солади. Агар жазо фақат протокол бўлиб қолса, у тарбияга айланмайди.
ЙПХ ҳодими сизга бегона бўлиши мумкин. Аммо тасаввур қилиб кўринг — унинг ўрнида яқинингиз бўлганида-чи? Фожеа доимо "бошқалар билан" содир бўлади деб ўйлаймиз. Бу — психологик ҳимоя механизми. Лекин беэътиборлик жамланиб, қайсидир нуқтада ҳаётни олиб қўяди.
Қонун устуворлиги — бу фақат жазо эмас. Бу — хавфни олдиндан тўхтатиш механизми. Бу — ҳар бир қарор ортида инсон тақдири борлигини англаш маданияти. Битта импульсив қарор — бир неча тақдир.
PS: фарзандлар учун қаттиқ афсусдаман. Улар энди отасини "дада" дея қуча олмайди. Энди уларни ҳаётда эркалатадиган, ҳимоя қиладиган, оғир дамларида, шодликларида ёнида турувчи отаси йўқ. Шавқатсиз тақдир олдида улар эрта ёлғиз қолишди.
@psixobloguz
Шу мактаб ўқувчиси ЙПХ ҳодимининг умрига зомин бўлди. Натижада уч фарзанд отасиз, бир аёл турмуш ўртоғисиз қолди. Илгари ҳам ушбу ўсмир йўл қоидасини бузгани учун жарима олган. Аммо жазо ички хулосага айланмаган.
Психологияда бир тушунча бор — "хавфни кам баҳолаш". Айниқса ўсмирлик даврида инсон оқибатни тўлиқ ҳис этмайди. "Менга ҳеч нарса бўлмайди" деган ишонч реал хавфни сояга солади. Агар жазо фақат протокол бўлиб қолса, у тарбияга айланмайди.
ЙПХ ҳодими сизга бегона бўлиши мумкин. Аммо тасаввур қилиб кўринг — унинг ўрнида яқинингиз бўлганида-чи? Фожеа доимо "бошқалар билан" содир бўлади деб ўйлаймиз. Бу — психологик ҳимоя механизми. Лекин беэътиборлик жамланиб, қайсидир нуқтада ҳаётни олиб қўяди.
Қонун устуворлиги — бу фақат жазо эмас. Бу — хавфни олдиндан тўхтатиш механизми. Бу — ҳар бир қарор ортида инсон тақдири борлигини англаш маданияти. Битта импульсив қарор — бир неча тақдир.
PS: фарзандлар учун қаттиқ афсусдаман. Улар энди отасини "дада" дея қуча олмайди. Энди уларни ҳаётда эркалатадиган, ҳимоя қиладиган, оғир дамларида, шодликларида ёнида турувчи отаси йўқ. Шавқатсиз тақдир олдида улар эрта ёлғиз қолишди.
@psixobloguz
Forwarded from Pianotherapy with books
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Барат Абдуллаев. Киприкларим орасидан оқиб ўтаётган севгим
Pianotherapy with books
Барат Абдуллаев. Киприкларим орасидан оқиб ўтаётган севгим
Бир ойдан бери бир куйни ўрганяпман холос. Фақатгина бир дақиқасинигина ўргана олдим)
Дўстлар, ўзбек тилида сифатли психологик манбалар камлиги сабаб психологик атамалар луғатини тайёрладим. Шундай китобни харид қилармидингиз? Илтимос, самимий жавоб беринг
(Изоҳда китобдан 11 бет парча ташлайман)
(Изоҳда китобдан 11 бет парча ташлайман)
Anonymous Poll
86%
Ҳа
14%
Йўқ
Кеч бўлганда лонг-рид.
Киану Ривз иштирокидаги "Везунчики" (2025) фильмини кўрдим. Фильм кулгили ниқоб ортидаги оғриқли ҳақиқат ҳақидадир. У ижтимоий тенгсизликни, капитализмни енгил танқид қилади. Замонавий жамиятнинг ўткир ижтимоий-иқтисодий муаммоларини юмор орқали фош этади.
Фильм марказидаги асосий ғоя — "омад" тушунчаси. Нега баъзилар мазза қилиб яшайдию, баъзилар эса йўқ? Жамият буни шахсларнинг ўзи билан боғлайди. Лекин фильм савол қўяди: ҳақиқатан ҳам шундайми?
Фильм аввалида фаришта бош қаҳрамонга у ўз омадсизликка тўла ҳаётини қабул қилиши кераклигини айтади. Бу индивидуал масъулиятга урғу берувчи, моралистик позиция. Гўё муаммо инсоннинг ички ҳолатида. Бироқ, фаришта мақомидан оддий одам даражасигача тушгач қанчалик яшаш оғирлигини англаб етади.
Иқтисодий тенгсизлик масаласи
Фильмда бой ва камбағал қаҳрамон ҳаёти ўзаро алмаштирилади. Шу орқали режиссёр жуда муҳим нуқтани кўрсатади: инсон имкониятлари унинг шахсий фазилатларидан кўра кўпроқ тизимий шароитга боғлиқ.
Чунки фильмда аввалги ҳаётида бой бўлиб яшаган қаҳрамон қашшоқ йигит билан ўрни алмашгач шахсий фазилатлари билан аввалги бой, тўкин-сочин ҳаётга меҳнати билан эриша олгани йўқ. Бу ерда фильм "ҳар ким ўз бахтини ўзи яратади" деган содда қарашни танқид қилади.
Бахт ҳақидаги афсона
Фильм яна бир муҳим савол қўяди: бахт пулдами? У оддий морал бермайди. У шундай фикрни илгари суради:
Пул барча муаммони ҳал қилмайди. Лекин молиявий хавфсизлик бўлмаса, ички хотиржамлик ҳақида гапириш қийин. Яъни бахт фақат ички ҳолат эмас. У ташқи шароит билан чамбарчас боғлиқ.
Камбағал йигит ўзини омадсиз деб ҳисоблайди. Лекин фильм шунга ишора қилади: муаммо фақат шахсда эмас, балки тизимда.
@psixobloguz
Киану Ривз иштирокидаги "Везунчики" (2025) фильмини кўрдим. Фильм кулгили ниқоб ортидаги оғриқли ҳақиқат ҳақидадир. У ижтимоий тенгсизликни, капитализмни енгил танқид қилади. Замонавий жамиятнинг ўткир ижтимоий-иқтисодий муаммоларини юмор орқали фош этади.
Фильм марказидаги асосий ғоя — "омад" тушунчаси. Нега баъзилар мазза қилиб яшайдию, баъзилар эса йўқ? Жамият буни шахсларнинг ўзи билан боғлайди. Лекин фильм савол қўяди: ҳақиқатан ҳам шундайми?
Фильм аввалида фаришта бош қаҳрамонга у ўз омадсизликка тўла ҳаётини қабул қилиши кераклигини айтади. Бу индивидуал масъулиятга урғу берувчи, моралистик позиция. Гўё муаммо инсоннинг ички ҳолатида. Бироқ, фаришта мақомидан оддий одам даражасигача тушгач қанчалик яшаш оғирлигини англаб етади.
Иқтисодий тенгсизлик масаласи
Фильмда бой ва камбағал қаҳрамон ҳаёти ўзаро алмаштирилади. Шу орқали режиссёр жуда муҳим нуқтани кўрсатади: инсон имкониятлари унинг шахсий фазилатларидан кўра кўпроқ тизимий шароитга боғлиқ.
Чунки фильмда аввалги ҳаётида бой бўлиб яшаган қаҳрамон қашшоқ йигит билан ўрни алмашгач шахсий фазилатлари билан аввалги бой, тўкин-сочин ҳаётга меҳнати билан эриша олгани йўқ. Бу ерда фильм "ҳар ким ўз бахтини ўзи яратади" деган содда қарашни танқид қилади.
Бахт ҳақидаги афсона
Фильм яна бир муҳим савол қўяди: бахт пулдами? У оддий морал бермайди. У шундай фикрни илгари суради:
Пул барча муаммони ҳал қилмайди. Лекин молиявий хавфсизлик бўлмаса, ички хотиржамлик ҳақида гапириш қийин. Яъни бахт фақат ички ҳолат эмас. У ташқи шароит билан чамбарчас боғлиқ.
Камбағал йигит ўзини омадсиз деб ҳисоблайди. Лекин фильм шунга ишора қилади: муаммо фақат шахсда эмас, балки тизимда.
@psixobloguz
Одамлар компютердан "Худо борми?" деб сўрашибди. Компютер уларга жавобан "Энди бор!" дебди-да, ўзини розеткадан суғyриб ташлабди.
Стивен Хокинг "Мураккаб саволларга оддий жавоблар" китобидан
1000KITOB лойиҳаси доирасида таржима қилиниб, нашр қилинган "Инсонга хос сунъий интеллект ва назорат муаммоси" китоби кенг омма учун сотувга чиқарилди.
Мазкур китобда сунъий интеллект тараққиёти билан боғлиқ энг муҳим саволлардан бирини — инсон ва ақлли машиналар ўртасидаги назорат масаласини чуқур таҳлил қилади.
Муаллиф сунъий интеллектни фақат технологик ютуқ сифатида эмас, балки инсоният келажагига таъсир қиладиган глобал ижтимоий ва ахлоқий масала сифатида кўради.
Китобда сунъий интеллект инсон мақсадлари ва қадриятларига мос равишда ишлаши учун қандай тамойиллар ва ёндашувлар зарурлиги тушунарли мисоллар орқали баён қилинган.
PS.: Китобни менга ҳадя этган Cosmosbooks нашриёти жамоасига миннатдорчилик билдираман.
Китобни ҳарид қилиш учун:
@cosmosbooks_admin
Китоб нарҳи 99 минг сўм.
"Психоблог" промокодини айтиш орқали китобни 10 фоизлик чегирма асосида ҳарид қилишингиз мумкин.
@psixobloguz
1
Шарқ ривоятларининг бирида айтилишича, Қодири Мутлақ мукаммал дунё яратишга аҳд қилибди. Шу мақсадда тундан кунни ажратиб, сув, ер, ўсимлик, жониворларни, охирги куни эса эркакни яратибди. Яратганлари бир-бирига шунчалик мутаносиб эканки, уларнинг мукаммаллигига Қодири Мутлақнинг ҳаваси келибди. Кейин қарасаки, яратганлари янада мукаммал бўлиши учун аёл зоти етишмаётгандек туйилибди. Бахтга қарши лой ҳам тугаб қолганмиш. Шунда у Ойдан аёл жамолини, тундан қошу кўзини, мажнунтолдан сочини, камалакдан ранг, гуллардан ҳид олиб баданини, кийикдан нафислик ҳуркакликни, тонгдан мусаффоликни, сакдан садоқатни, асаларидан бол териш хислатини, серфарзанд бўлсин, деб балиқдан увилдириқни, айтганлари куй, хониш бўлсин, деб булбулдан навони, хуллас, ҳамма нарсадан бир чимдим, бир чимдим олиб аёлни яратибди. Натижада мукаммал дунё номукаммал, яъни бир кам дунёга айланибди. Ёлғиз аёлгина мукаммал эмиш…
П.С.: Ягона мукаммал хилқат эгаларини бугунги айём - 8-март «Халқаро хотин-қизлар байрами» билан чин қалбимдан табриклайман!
П.С.: Ягона мукаммал хилқат эгаларини бугунги айём - 8-март «Халқаро хотин-қизлар байрами» билан чин қалбимдан табриклайман!
2
Ердаги маиший муаммолардан чарчаган бўлсангиз ва илмий-фантастикага қизиқсангиз, кинотеатга тушиб ушбу фильмни томоша қилинг. Ишонтириб айтаманки, кинодан максимал завқ оласиз. Бу фильм хаёлот оламингизни узоқларга олиб кетади. Дарвоқе, бу фильм шунчаки фантастика ҳам эмас. Бу фильм дўстлик, қўрқувга қарамасдан ҳамкорлик қилиш, ёлғизлик ва масъулият ҳақида ҳамдир. Ёдингизда сақланг, бу фильм Оскарни олади!
@psixobloguz
@psixobloguz
Ilm-fan | Science
Мия сизга "ҳақиқатни" кўрсатиш учун шаклланмаган.
Чиндан ҳам мия ҳақиқатни кўрсатиш учун эмас.
Кўпчилик ўйлайдики, биз дунёни қандай бўлса, шундай кўрамиз. Аслида эса, бу — иллюзия. Инсон мияси ҳақиқатни аниқ кўрсатиш учун эмас, балки тирик қолиш ва тез қарор қабул қилиш учун шаклланган.
Мия ташқи сигналларни қабул қилади, уларни фильтрлайди, ўзича талқин қилади ва "реаллик" деб бизни ишонтиради. (Масалан, конфабуляцияни олайлик). Лекин бу реаллик — асл ҳақиқат эмас, балки мия яратган қулай версия.
Шунинг учун икки одам бир воқеани турлича эслайди. Қўрқув пайтида хавф каттароқ кўринади. Биз кўпинча ўз фикримизни тасдиқлайдиган маълумотнигина қабул қиламиз.
Хулоса шуки, биз ҳақиқатни кўрмаймиз. Биз — миямиз бизга кўрсатган версияни кўрамиз. Шуни тушуниш — танқидий фикрлашнинг биринчи қадами.
@psixobloguz
Кўпчилик ўйлайдики, биз дунёни қандай бўлса, шундай кўрамиз. Аслида эса, бу — иллюзия. Инсон мияси ҳақиқатни аниқ кўрсатиш учун эмас, балки тирик қолиш ва тез қарор қабул қилиш учун шаклланган.
Мия ташқи сигналларни қабул қилади, уларни фильтрлайди, ўзича талқин қилади ва "реаллик" деб бизни ишонтиради. (Масалан, конфабуляцияни олайлик). Лекин бу реаллик — асл ҳақиқат эмас, балки мия яратган қулай версия.
Шунинг учун икки одам бир воқеани турлича эслайди. Қўрқув пайтида хавф каттароқ кўринади. Биз кўпинча ўз фикримизни тасдиқлайдиган маълумотнигина қабул қиламиз.
Хулоса шуки, биз ҳақиқатни кўрмаймиз. Биз — миямиз бизга кўрсатган версияни кўрамиз. Шуни тушуниш — танқидий фикрлашнинг биринчи қадами.
@psixobloguz
1