Устунлик намойиши. Хавф туғилганида кўплаб ҳайвонлар, худди шу горилла сингари, ўз кучини намоён этиш учун қаддини ростлайди, ғазаб билан қошини чимиради ва душмани томон энгашади. Суратлар кўрсатишича, одамлар ва приматлар ўз ниятларини новербал(сўзсиз) ифодалашда ҳайратланарли даражада кўп ўхшашликка эга.
Роберт Чалдини. Ижтимоий психология
@psixobloguz
Роберт Чалдини. Ижтимоий психология
@psixobloguz
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Видеода ўқитувчи томонидан айтилган нарса конспирология дейилади. Менинг PhD мавзуим ҳам шу. Конспирологик тафаккур борган сари қанчалик жиддий тус олаятганини гувоҳи бўлаяпман. Шу мавзуга оид китоб ҳам таржима қилганман. Беш йилдан ошдики, ҳалиям чиқай демаяпти.
8 соатлик уйқу ҳеч қандай мусулмонларни йўлдан оғдириш учун ўйлаб топилган чўпчак эмас. Бу нарса илмий тадқиқот ва далилларга асосланган. Аммо бу ерда нозик фарқни унутмаслик лозим: организм индивидуал. Мутлақ барча 8 соат ухласин деган қоида йўқ. Кимлардир 6-7 соат ухлаб ҳам тўла энергияни ҳис этиши мумкин. Баъзиларга эса 8 соат камлик ҳам қилиши мумкин. Бу ёш, генетика, стресс, саломатлик ва фаолликка боғлиқ.
Маълумот ўрнида
Баъзи одамлар генетик лотореяда омади чопган бўлади. Бундайлар уйқуси 4 соатгача қисқаради. Бундай мутацияга эга кишилар одатда қўшимча вақт эвазига ҳаётда ва карьерада кўп натижаларга эришишлари айтилади. Аммо бундай лотореяни ютганлар жуда озчилик.
@psixobloguz
8 соатлик уйқу ҳеч қандай мусулмонларни йўлдан оғдириш учун ўйлаб топилган чўпчак эмас. Бу нарса илмий тадқиқот ва далилларга асосланган. Аммо бу ерда нозик фарқни унутмаслик лозим: организм индивидуал. Мутлақ барча 8 соат ухласин деган қоида йўқ. Кимлардир 6-7 соат ухлаб ҳам тўла энергияни ҳис этиши мумкин. Баъзиларга эса 8 соат камлик ҳам қилиши мумкин. Бу ёш, генетика, стресс, саломатлик ва фаолликка боғлиқ.
Маълумот ўрнида
Баъзи одамлар генетик лотореяда омади чопган бўлади. Бундайлар уйқуси 4 соатгача қисқаради. Бундай мутацияга эга кишилар одатда қўшимча вақт эвазига ҳаётда ва карьерада кўп натижаларга эришишлари айтилади. Аммо бундай лотореяни ютганлар жуда озчилик.
@psixobloguz
Охирги йилларда психологиядаги когнитив хатоликлар мавзусига жуда қизиқиб кетаяпман. Афсуски, бакалаврда ҳам магистрда ҳам шу мавзу бўйича дарс ўтилмаган. Ваҳоланки, когнитив хатоликлар ўтган асрнинг 70 йилларидан бошлаб ўрганилган мавзу. Амос Тверски, Дениел Канеман каби олимлар бу мавзу жиддий изланишлар олиб боришлари натижасида "Хулқ-атвор иқтисодиёти" номли катта фанга асос солинган. Ўзимизку янгилик қилмаганимиз етмаганидек тайёр билимлардан хабарсизлик киши дилини хира қилади
Қисқача шу ҳақида тушунтирсам:
Когнитив хатоликлар — миянинг "қисқа йўллар"идан келиб чиқадиган систематик фикрлаш хатоларидир. Улар тасодифий эмас; инсон мияси эволюция давомида тез қарор қабул қилиш учун шакллангани сабабли пайдо бўлган.
Масалан, қадимда инсон ўрмонда шовқин эшитса: "Балким шамолдир" деб узоқ таҳлил қилиш хавфли бўлиши мумкин эди. "Йиртқич бўлиши мумкин!" деб тез реакция қилиш эса тирик қолиш имконини оширган.
Шунинг учун мия тез, энергия тежовчи, автоматик қарор қабул қилишга мослашган. Аммо бу тезкор тизим баъзан ҳақиқатни бузиб кўрсатади.
Психолог Дениел Канеман буни икки хил фикрлаш тизими орқали тушунтирган: Тез, интуитив фикрлаш. Секин, таҳлилий фикрлаш.
Кўп когнитив хатоликлар биринчи тизимдан келиб чиқади.
@psixobloguz
Қисқача шу ҳақида тушунтирсам:
Когнитив хатоликлар — миянинг "қисқа йўллар"идан келиб чиқадиган систематик фикрлаш хатоларидир. Улар тасодифий эмас; инсон мияси эволюция давомида тез қарор қабул қилиш учун шакллангани сабабли пайдо бўлган.
Масалан, қадимда инсон ўрмонда шовқин эшитса: "Балким шамолдир" деб узоқ таҳлил қилиш хавфли бўлиши мумкин эди. "Йиртқич бўлиши мумкин!" деб тез реакция қилиш эса тирик қолиш имконини оширган.
Шунинг учун мия тез, энергия тежовчи, автоматик қарор қабул қилишга мослашган. Аммо бу тезкор тизим баъзан ҳақиқатни бузиб кўрсатади.
Психолог Дениел Канеман буни икки хил фикрлаш тизими орқали тушунтирган: Тез, интуитив фикрлаш. Секин, таҳлилий фикрлаш.
Кўп когнитив хатоликлар биринчи тизимдан келиб чиқади.
@psixobloguz
«ПсихоБлог»
Эҳ дўстим, мен айтмай сиз эшитманг. Шу десайиз, ота-оналар боласи таълим-тарбиясини бутунлай мактабга юклаб қўйишган-да. Таълимни тарбиядан, тарбияни таълимдан ажратиб бўлмайди дейишади. Лекин мен буни тўғри дея олмайман. Мактаб фақат таълим берувчи маскан…
Шу кунларда Тошкентда 275-мактабда 24 ёшар информатика ўқитувчиси ўқувчини калтаклагани акс этган видео чиқди. Ўқувчи ҳозир касалхонада эмиш. Ўқитувчига эса жиноий иш очилибди. Шу мактабнинг директорининг айтишича, ўқитувчи яқин кунларда Хитойга ўқишга кетишига керак бўлган экан.
Бундан 5 йил илгари мен мактаб тизимидан ҳафсалам пир бўлиб ташлаб кетганман. Юқоридаги пост ҳам шу беш йил олдин мактабда ишлаган вақтимда ёзилган. Ўқитувчини оқламоқчи эмасман аммо-лекин-бироқ... Менимча, ўз ҳодимларини ҳимоя қила олмас, уларга нормал дарс ўтиши учун шароит яратиб бера олмас тизимда ўзини ҳурмат қиладиган ўқитувчи ишламаслиги керак.
Бундан 5 йил илгари мен мактаб тизимидан ҳафсалам пир бўлиб ташлаб кетганман. Юқоридаги пост ҳам шу беш йил олдин мактабда ишлаган вақтимда ёзилган. Ўқитувчини оқламоқчи эмасман аммо-лекин-бироқ... Менимча, ўз ҳодимларини ҳимоя қила олмас, уларга нормал дарс ўтиши учун шароит яратиб бера олмас тизимда ўзини ҳурмат қиладиган ўқитувчи ишламаслиги керак.
Инсон мияси ҳали ҳам "саванна режими"да ишлайди
Антрополог Дробышевский айтяпти: "Асли биз саванналарда, буйволлар орасида югуриб яшашимиз керак. Сиртлонлар ва қоплонлардан қочиб юришимиз лозим. Ана ўшанда стресс ва депрессия деган нарса аниқ бўлмайди".
Бу фикр тўлиқ тўғри эмас. Лекин унинг ортида жиддий илмий ғоя бор. Инсон мияси юз минглаб йиллар давомида кўп ҳаракат қилишга, табиат қўйнида яшашга, кичик жамоада ҳаёт кечиришга, табиий ёруғлик ва уйқу ритмига мослашган.
Аммо замонавий одам кун бўйи экранга тикилади, кам ҳаракат қилади, доимий ахборот оқими ичида яшайди, ижтимоий тармоқларда ўзини бошқалар билан солиштиради, йиллаб тугамайдиган хавотирлар билан яшайди.
Энг қизиғи бизнинг стресс тизимимиз қисқа хавфлар учун яратилган. Қадимда йиртқичдан қочдинг > хавф тугади > организм тинчланди. Ҳозир эса "Имтиҳон, пул, иш, келажак, мажбурият…". Мия эса буларнинг барчасини хавф деб қабул қилади.
Лекин бу дегани қадимги одамлар бахтли бўлган дегани эмас. Уларда очлик, касаллик, болалар ўлими, зўравонлик, тирик қолиш учун кураш жуда кучли бўлган. Шунинг учун муаммо "замонавийлик"нинг ўзи эмас. Муаммо — инсон биологияси билан ҳозирги муҳит ўртасидаги номутаносибликда.
Балки шунинг учун ҳам баъзан табиат қўйнида юриш, жисмоний ҳаракат ва инсонлар билан мулоқот мияга "уйга қайтгандек" таъсир қилар.
@psixobloguz
Антрополог Дробышевский айтяпти: "Асли биз саванналарда, буйволлар орасида югуриб яшашимиз керак. Сиртлонлар ва қоплонлардан қочиб юришимиз лозим. Ана ўшанда стресс ва депрессия деган нарса аниқ бўлмайди".
Бу фикр тўлиқ тўғри эмас. Лекин унинг ортида жиддий илмий ғоя бор. Инсон мияси юз минглаб йиллар давомида кўп ҳаракат қилишга, табиат қўйнида яшашга, кичик жамоада ҳаёт кечиришга, табиий ёруғлик ва уйқу ритмига мослашган.
Аммо замонавий одам кун бўйи экранга тикилади, кам ҳаракат қилади, доимий ахборот оқими ичида яшайди, ижтимоий тармоқларда ўзини бошқалар билан солиштиради, йиллаб тугамайдиган хавотирлар билан яшайди.
Энг қизиғи бизнинг стресс тизимимиз қисқа хавфлар учун яратилган. Қадимда йиртқичдан қочдинг > хавф тугади > организм тинчланди. Ҳозир эса "Имтиҳон, пул, иш, келажак, мажбурият…". Мия эса буларнинг барчасини хавф деб қабул қилади.
Лекин бу дегани қадимги одамлар бахтли бўлган дегани эмас. Уларда очлик, касаллик, болалар ўлими, зўравонлик, тирик қолиш учун кураш жуда кучли бўлган. Шунинг учун муаммо "замонавийлик"нинг ўзи эмас. Муаммо — инсон биологияси билан ҳозирги муҳит ўртасидаги номутаносибликда.
Балки шунинг учун ҳам баъзан табиат қўйнида юриш, жисмоний ҳаракат ва инсонлар билан мулоқот мияга "уйга қайтгандек" таъсир қилар.
@psixobloguz
Уй-жой: инсоннинг бошпанаси эмас, инвестиция ва бой бўлиш воситасими?
Шу масаласи бўйича журналист Лазиз Ҳамидов яхши видео
тайёрлабди.
Дарҳақиқат, сўнгги йилларда Ўзбекистонда уй-жой масаласи оддий маиший эҳтиёждан чиқиб, катта иқтисодий ва ижтимоий муаммога айланиб бормоқда. Илгари инсон уйни "оила қуриш", "тинч ҳаёт кечириш" учун сотиб олган бўлса, бугун кўп ҳолларда квартира ва ҳовлилар инвестиция объекти сифатида қаралмоқда. Натижада бозорда ҳақиқий эҳтиёж учун эмас, капитал сақлаш ва кўпайтириш учун уй харид қилаётганлар сони ортмоқда.
Энг оғриқли жиҳати эса — оддий ёш инсоннинг меҳнати билан уйли бўлиши йилдан-йилга қийинлашяпти. Ойлик даромадлар уй нархлари ўсишига етиб бормаяпти. Бу эса ёшларнинг келажакка бўлган ишончини секин-аста емирмоқда.
Бугун уй олишнинг асосий йўли ипотека ёки муддатли тўлов бўлиб қолди. Лекин кўпчилик учун бу имконият эмас, балки умрнинг энг сермаҳсул йилларини қарз тўлашга бағишлаш дегани.
Тасаввур қилинг: 25 ёшда ипотека оласиз. 20–25 йил тўлайсиз. Демак инсон 50 ёшигача ҳар ой банк олдида мажбурият билан яшайди. Бу вақт ичида у фақат пул топиш ҳақида ўйлайди: ишдан кетишдан қўрқади, таваккал қилиб бизнес бошлолмайди, ўзини эркин ҳис қилмайди, доимий стресс билан яшайди. Уй инсонга хавфсизлик ва хотиржамлик бериши керак эди. Аммо ҳозир у кўпчилик учун руҳий босим манбаига айланмоқда.
Ёшлардаги умидсизлик қаердан келяпти?
Бугунги авлод аввалги авлодга қараганда кўпроқ ўқийди, кўпроқ ишлайди, кўпроқ ҳаракат қилади. Аммо шунга қарамай, асосий ҳаётий мақсадлар — уй, машина, оилавий барқарорлик — тобора узоқлашиб бормоқда.
Шунинг учун ҳам кўп ёшларда қуйидаги фикрлар пайдо бўляпти: "Қанча ишласам ҳам уй ололмайман". "Бутун умрим кредит тўлаш билан ўтади". "Келажак қуришнинг ўзи маъносиздек"
Инсоннинг уй-жой муаммоси фақат квадрат метр масаласи эмас. Бу — инсоннинг ҳаёт сифати, руҳий саломатлиги ва келажакка ишончи ҳақидаги масала.
Энг катта хавф — орзуларнинг йўқолиши
Жамият учун энг хавфлиси иқтисодий қийинчилик эмас. Энг хавфлиси — ёшларнинг орзу қилишдан тўхташи. Чунки келажакка ишонмаган инсон ўз устида ишлашдан тўхтайди, жамиятга бефарқ бўлиб қолади, ҳаётдан маъно топиши қийинлашади.
Уй-жой сиёсати фақат қурилиш статистикаси эмас. Бу мамлакатдаги инсонларнинг эртанги кунга ишончи билан боғлиқ масала. Балки энди саволни бошқача қўйиш керакдир: Уй-жой бозори одамлар учун хизмат қилиши керакми ёки фақат капитал учунми?
⬇️Каналга уланиш
https://t.me/+Gzz13JBc6qdkNjRi
Шу масаласи бўйича журналист Лазиз Ҳамидов яхши видео
тайёрлабди.
Дарҳақиқат, сўнгги йилларда Ўзбекистонда уй-жой масаласи оддий маиший эҳтиёждан чиқиб, катта иқтисодий ва ижтимоий муаммога айланиб бормоқда. Илгари инсон уйни "оила қуриш", "тинч ҳаёт кечириш" учун сотиб олган бўлса, бугун кўп ҳолларда квартира ва ҳовлилар инвестиция объекти сифатида қаралмоқда. Натижада бозорда ҳақиқий эҳтиёж учун эмас, капитал сақлаш ва кўпайтириш учун уй харид қилаётганлар сони ортмоқда.
Энг оғриқли жиҳати эса — оддий ёш инсоннинг меҳнати билан уйли бўлиши йилдан-йилга қийинлашяпти. Ойлик даромадлар уй нархлари ўсишига етиб бормаяпти. Бу эса ёшларнинг келажакка бўлган ишончини секин-аста емирмоқда.
Бугун уй олишнинг асосий йўли ипотека ёки муддатли тўлов бўлиб қолди. Лекин кўпчилик учун бу имконият эмас, балки умрнинг энг сермаҳсул йилларини қарз тўлашга бағишлаш дегани.
Тасаввур қилинг: 25 ёшда ипотека оласиз. 20–25 йил тўлайсиз. Демак инсон 50 ёшигача ҳар ой банк олдида мажбурият билан яшайди. Бу вақт ичида у фақат пул топиш ҳақида ўйлайди: ишдан кетишдан қўрқади, таваккал қилиб бизнес бошлолмайди, ўзини эркин ҳис қилмайди, доимий стресс билан яшайди. Уй инсонга хавфсизлик ва хотиржамлик бериши керак эди. Аммо ҳозир у кўпчилик учун руҳий босим манбаига айланмоқда.
Ёшлардаги умидсизлик қаердан келяпти?
Бугунги авлод аввалги авлодга қараганда кўпроқ ўқийди, кўпроқ ишлайди, кўпроқ ҳаракат қилади. Аммо шунга қарамай, асосий ҳаётий мақсадлар — уй, машина, оилавий барқарорлик — тобора узоқлашиб бормоқда.
Шунинг учун ҳам кўп ёшларда қуйидаги фикрлар пайдо бўляпти: "Қанча ишласам ҳам уй ололмайман". "Бутун умрим кредит тўлаш билан ўтади". "Келажак қуришнинг ўзи маъносиздек"
Инсоннинг уй-жой муаммоси фақат квадрат метр масаласи эмас. Бу — инсоннинг ҳаёт сифати, руҳий саломатлиги ва келажакка ишончи ҳақидаги масала.
Энг катта хавф — орзуларнинг йўқолиши
Жамият учун энг хавфлиси иқтисодий қийинчилик эмас. Энг хавфлиси — ёшларнинг орзу қилишдан тўхташи. Чунки келажакка ишонмаган инсон ўз устида ишлашдан тўхтайди, жамиятга бефарқ бўлиб қолади, ҳаётдан маъно топиши қийинлашади.
Уй-жой сиёсати фақат қурилиш статистикаси эмас. Бу мамлакатдаги инсонларнинг эртанги кунга ишончи билан боғлиқ масала. Балки энди саволни бошқача қўйиш керакдир: Уй-жой бозори одамлар учун хизмат қилиши керакми ёки фақат капитал учунми?
⬇️Каналга уланиш
https://t.me/+Gzz13JBc6qdkNjRi
Онфим — XIII асрда ҳозирги Россия ҳудудидаги Новгород шаҳрида яшаган 6–7 ёшли бола бўлган. У дунёга машҳур бўлиб кетган, чунки унинг мактаб машқлари ва расмлари қайин пўстлоғига ёзилган ҳолда сақланиб қолган.
Археологлар унинг 17 тага яқин ёзув ва расмларини топишган. У алифбони ёзишни, бўғинларни такрорлашни ва диний матнларни кўчиришни машқ қилган. Лекин ҳар қандай болага ўхшаб, баъзан дарсдан зерикиб кетиб, отлиқ жангчилар, ҳайвонлар ва ўзи ҳақида расмлар чизган.
Энг қизиқ жиҳати шундаки, Онфимнинг расмлари бугунги кундаги болалар чизадиган расмларга жуда ўхшайди. Масалан, у ўзини қаҳрамон отлиқ сифатида тасвирлаган ва ҳатто бир расмига «Мен ёввойи ҳайвонман» деб ёзган.
Тарихчилар учун Онфим жуда қимматли шахс ҳисобланади. Чунки у орқали XIII асрдаги оддий болаларнинг қандай ўқигани, нимага қизиққани ва кундалик ҳаёти қандай бўлганини билиб олиш мумкин.
Қизиғи, Онфим эҳтимол ўз расмларини чизганда, 800 йилдан кейин бутун дунё унинг «дафтар четидаги чизиқлари»ни ўрганишини ҳатто тасаввур ҳам қилмаган бўлса керак.
Онфим ҳақидаги топилмалар психология нуқтаи назаридан ҳам жуда қизиқ материал ҳисобланади. Чунки улар болалар психик ривожланишининг бир неча жиҳатларини намоён этади.
1. Когнитив ривожланиш
Онфимнинг алифбо ва бўғинларни ёзиш машқлари унда саводхонлик кўникмалари шаклланаётганини кўрсатади. Бу ҳолат боланинг диққати, хотираси ва тафаккури ривожланиш жараёнини акс эттиради. Психологлар бундай машқларни когнитив ривожланишнинг муҳим кўрсаткичларидан бири деб ҳисоблайдилар.
2. Тасаввур ва ижодкорлик
Дарс машқлари орасида жангчилар, отлар ва турли мавжудотларни чизиши Онфимнинг бой фантазияси ва ижодий тафаккурини намоён қилади. Замонавий психологияда болалар расмлари уларнинг ички дунёси, қизиқишлари ва тасаввур оламини ўрганиш воситаси сифатида қўлланилади.
3. Ўзликни англаш (Мен-концепцияси)
Онфимнинг ўзини қаҳрамон отлиқ сифатида тасвирлаши болада шаклланаётган "Мен" образининг ифодаси бўлиши мумкин. Психологияда бу жараён ўзликни англаш ва ижтимоий идентификациянинг дастлабки кўринишлари сифатида қаралади. Болалар кўпинча ўзларини кучли, жасур ёки аҳамиятли қаҳрамон сифатида тасаввур қиладилар.
4. Ўйин фаолиятининг аҳамияти
Онфимнинг расмлари болалар учун ўйин ва таълим ўртасидаги чегара доим ҳам аниқ эмаслигини кўрсатади. Бола ёзишни ўрганар экан, бир вақтнинг ўзида фантазия қилиб, ўзи учун қизиқ бўлган образларни ҳам яратади. Бу ҳолат Лев Виготский таъкидлаган таълим ва ўйиннинг ўзаро боғлиқлиги ҳақидаги ғояларга мос келади.
5. Тарихий психология нуқтаи назаридан
Онфимнинг расмлари шуни кўрсатадики, 800 йил аввал яшаган боланинг психик хусусиятлари ҳозирги болаларникидан унчалик фарқ қилмаган. У ҳам ўрганган, зериккан, орзу қилган ва қаҳрамон бўлишни истаган. Бу инсон психикасининг айрим асосий хусусиятлари вақт ва маданият ўзгаришига қарамай нисбатан барқарор эканлигини кўрсатади.
Шунинг учун Онфимнинг қайин пўстлоғига чизилган расмлари нафақат археологик ёдгорлик, балки XIII аср боласининг психик оламига очилган ўзига хос «психологик ойна» сифатида ҳам қадрланади.
2015 йилда Онфим шарафига ёдгорлик ўрнатилган бўлиб, унинг ўз қўли билан чизган автопортретларидан бири асосида ишланган.
⬇️Каналга уланиш
https://t.me/+Gzz13JBc6qdkNjRi
Археологлар унинг 17 тага яқин ёзув ва расмларини топишган. У алифбони ёзишни, бўғинларни такрорлашни ва диний матнларни кўчиришни машқ қилган. Лекин ҳар қандай болага ўхшаб, баъзан дарсдан зерикиб кетиб, отлиқ жангчилар, ҳайвонлар ва ўзи ҳақида расмлар чизган.
Энг қизиқ жиҳати шундаки, Онфимнинг расмлари бугунги кундаги болалар чизадиган расмларга жуда ўхшайди. Масалан, у ўзини қаҳрамон отлиқ сифатида тасвирлаган ва ҳатто бир расмига «Мен ёввойи ҳайвонман» деб ёзган.
Тарихчилар учун Онфим жуда қимматли шахс ҳисобланади. Чунки у орқали XIII асрдаги оддий болаларнинг қандай ўқигани, нимага қизиққани ва кундалик ҳаёти қандай бўлганини билиб олиш мумкин.
Қизиғи, Онфим эҳтимол ўз расмларини чизганда, 800 йилдан кейин бутун дунё унинг «дафтар четидаги чизиқлари»ни ўрганишини ҳатто тасаввур ҳам қилмаган бўлса керак.
Онфим ҳақидаги топилмалар психология нуқтаи назаридан ҳам жуда қизиқ материал ҳисобланади. Чунки улар болалар психик ривожланишининг бир неча жиҳатларини намоён этади.
1. Когнитив ривожланиш
Онфимнинг алифбо ва бўғинларни ёзиш машқлари унда саводхонлик кўникмалари шаклланаётганини кўрсатади. Бу ҳолат боланинг диққати, хотираси ва тафаккури ривожланиш жараёнини акс эттиради. Психологлар бундай машқларни когнитив ривожланишнинг муҳим кўрсаткичларидан бири деб ҳисоблайдилар.
2. Тасаввур ва ижодкорлик
Дарс машқлари орасида жангчилар, отлар ва турли мавжудотларни чизиши Онфимнинг бой фантазияси ва ижодий тафаккурини намоён қилади. Замонавий психологияда болалар расмлари уларнинг ички дунёси, қизиқишлари ва тасаввур оламини ўрганиш воситаси сифатида қўлланилади.
3. Ўзликни англаш (Мен-концепцияси)
Онфимнинг ўзини қаҳрамон отлиқ сифатида тасвирлаши болада шаклланаётган "Мен" образининг ифодаси бўлиши мумкин. Психологияда бу жараён ўзликни англаш ва ижтимоий идентификациянинг дастлабки кўринишлари сифатида қаралади. Болалар кўпинча ўзларини кучли, жасур ёки аҳамиятли қаҳрамон сифатида тасаввур қиладилар.
4. Ўйин фаолиятининг аҳамияти
Онфимнинг расмлари болалар учун ўйин ва таълим ўртасидаги чегара доим ҳам аниқ эмаслигини кўрсатади. Бола ёзишни ўрганар экан, бир вақтнинг ўзида фантазия қилиб, ўзи учун қизиқ бўлган образларни ҳам яратади. Бу ҳолат Лев Виготский таъкидлаган таълим ва ўйиннинг ўзаро боғлиқлиги ҳақидаги ғояларга мос келади.
5. Тарихий психология нуқтаи назаридан
Онфимнинг расмлари шуни кўрсатадики, 800 йил аввал яшаган боланинг психик хусусиятлари ҳозирги болаларникидан унчалик фарқ қилмаган. У ҳам ўрганган, зериккан, орзу қилган ва қаҳрамон бўлишни истаган. Бу инсон психикасининг айрим асосий хусусиятлари вақт ва маданият ўзгаришига қарамай нисбатан барқарор эканлигини кўрсатади.
Шунинг учун Онфимнинг қайин пўстлоғига чизилган расмлари нафақат археологик ёдгорлик, балки XIII аср боласининг психик оламига очилган ўзига хос «психологик ойна» сифатида ҳам қадрланади.
2015 йилда Онфим шарафига ёдгорлик ўрнатилган бўлиб, унинг ўз қўли билан чизган автопортретларидан бири асосида ишланган.
⬇️Каналга уланиш
https://t.me/+Gzz13JBc6qdkNjRi
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Видеодаги журналистнинг фикрларига қўшилмайман
Психология илми нуқтаи назаридан журналист конспирологик фикрламоқда деб бемалол айта оламан. Ғарб киноижодкорлари видеода тилган олинган мамлакатларни атайлаб қора бўёқларда кўрсатмайди балки бу уларда шу мамлакатлар ҳақида эски маълумотлар асосида шаклланган стереотипик қарашлар борлигидан далолат беради.
Журналист Эдвард Саиднинг “Ориентализм” китобида булар фош этилганини иддао қилади. Ваҳоланки, бу китоб академик доираларда баҳсли саналади.
Мураккаб ижтимоий-маданий ҳодисани онгли режа деб талқин қилиш бу конспирологик фикрлашдир.
Қисқаси, хайп кетидан қувмаган бўлса ҳам (ўйлайманки шундай), бундай мураккаб масалада етарлича изланмасдан хулоса чиқариш тўғри эмас.
⬇️Каналга уланиш
https://t.me/+Gzz13JBc6qdkNjRi
Психология илми нуқтаи назаридан журналист конспирологик фикрламоқда деб бемалол айта оламан. Ғарб киноижодкорлари видеода тилган олинган мамлакатларни атайлаб қора бўёқларда кўрсатмайди балки бу уларда шу мамлакатлар ҳақида эски маълумотлар асосида шаклланган стереотипик қарашлар борлигидан далолат беради.
Журналист Эдвард Саиднинг “Ориентализм” китобида булар фош этилганини иддао қилади. Ваҳоланки, бу китоб академик доираларда баҳсли саналади.
Мураккаб ижтимоий-маданий ҳодисани онгли режа деб талқин қилиш бу конспирологик фикрлашдир.
Қисқаси, хайп кетидан қувмаган бўлса ҳам (ўйлайманки шундай), бундай мураккаб масалада етарлича изланмасдан хулоса чиқариш тўғри эмас.
⬇️Каналга уланиш
https://t.me/+Gzz13JBc6qdkNjRi
Анекдотик аргумент
Баҳсда аксарият инсонлар ўз фикрининг тўғрилигини тасдиқлаш мақсадида анекдотик аргумент яъни шахсий тажрибасини аргумент сифатида келтиради.
Шахсий тажриба аргумент сифатида бутунлай бефойда ҳам эмас, бироқ мутлақ ишончли ҳам эмас. Чунки мантиқ ва илм нуқтаи назаридан шахсий тажриба энг кучли далиллар қаторига кирмайди.
Негаки, (1)бир инсоннинг тажрибаси ҳаммага мос келавермайди. (2)Инсон ўз тажрибаси нотўғри/хато талқин қилиши мумкин. (3)Тасодифий омилларнинг таъсирини назардан қочириш мумкин. (4)Психологик жиҳатдан эса одамлар ўз фикрини тасдиқловчи ҳолатларни яхшироқ эслаб қолишга мойил*
Масалан, дўстим кўп сигарет чекади. Унга бунинг зарарлигини айтсам, у ўзининг бобоси 15 ёшидан сигарет чекишни бошлаб, 100 ёшгача яшаганини маълум қилади.
Бироқ, эрта ёшида сигарет чекишга одатланган ва ёш ҳолида ўлиб кетганлар кўпроқни ташкил қилади. Демак, дўстимнинг мантиғида хато мавжуд.
Инсонлар соғлом баҳслашишни ўрганишса, ҳақиқатни топиш осонроқ бўлади. Бу учун эса мантиқ илмини ўрганиш керак.
Интернетдан шулар ҳақида ўқиб кўринг:
*Confirmation bias
*Frequency illusion
*Survivorship bias
⬇️Каналга уланиш
https://t.me/+Gzz13JBc6qdkNjRi
Баҳсда аксарият инсонлар ўз фикрининг тўғрилигини тасдиқлаш мақсадида анекдотик аргумент яъни шахсий тажрибасини аргумент сифатида келтиради.
Шахсий тажриба аргумент сифатида бутунлай бефойда ҳам эмас, бироқ мутлақ ишончли ҳам эмас. Чунки мантиқ ва илм нуқтаи назаридан шахсий тажриба энг кучли далиллар қаторига кирмайди.
Негаки, (1)бир инсоннинг тажрибаси ҳаммага мос келавермайди. (2)Инсон ўз тажрибаси нотўғри/хато талқин қилиши мумкин. (3)Тасодифий омилларнинг таъсирини назардан қочириш мумкин. (4)Психологик жиҳатдан эса одамлар ўз фикрини тасдиқловчи ҳолатларни яхшироқ эслаб қолишга мойил*
Масалан, дўстим кўп сигарет чекади. Унга бунинг зарарлигини айтсам, у ўзининг бобоси 15 ёшидан сигарет чекишни бошлаб, 100 ёшгача яшаганини маълум қилади.
Бироқ, эрта ёшида сигарет чекишга одатланган ва ёш ҳолида ўлиб кетганлар кўпроқни ташкил қилади. Демак, дўстимнинг мантиғида хато мавжуд.
Инсонлар соғлом баҳслашишни ўрганишса, ҳақиқатни топиш осонроқ бўлади. Бу учун эса мантиқ илмини ўрганиш керак.
Интернетдан шулар ҳақида ўқиб кўринг:
*Confirmation bias
*Frequency illusion
*Survivorship bias
⬇️Каналга уланиш
https://t.me/+Gzz13JBc6qdkNjRi
Forwarded from «ПсихоБлог»
Болалик дамларимизни эсга олиш барчамизга хосдир. Аммо болаликни хадеб эслаш, уни қумсаш, апатия ҳолатидан далолат бўлиб бугунимиз билан яшашга ҳалақит қилади. Модомики, болалик носталгияси кўп вақтни олаётган экан унда нега бу пайдо бўлаётгани ҳақида жиддий ўйлаб кўриш лозим.
Қандай сабаблар туфайли болалигимизни соғинамиз?
Бунга энг биринчи мисол сифатида айтиш мумкинки, болалик ташвишсиз давр. Мустақил ва катта ҳаёт эса инсоннинг ўз-ўзидан масъулиятни талаб қиладиган давридир. Шу сабаб баъзи бир истак ва хатти-ҳаракатларимизда ўзимизга ишонч етишмаслиги мумкин. Бу эса дискомфортни келтириб чиқаради.
Ота-оналаримиз мустақил ҳаётнинг турли қийинчиликларига тайёрлаганда ҳам барибир бу билимларимизда бўшлиқлар бўлаверади. Баъзи бир ҳаётий дарсларни инсон ўз шахсий тажрибаси орқали ўрганишига тўғри келади. Ана шу сабабдан инсон ташвиши бўлмаган болалик даврига қайтгиси келиб қолади.
Бошқа сабаблар ҳам бўлиши мумкин.
Масалан, катта бўлганимиз сари инсонлар билан муносабатлар қийинлашиб боради. Болаликдаги дўстлик жуда ҳам содда тарзда қурилар эди. Эслаб кўринг, бирор ўғил ёки қиз бола билан танишиб иноқлашиш нисбатан осонроқ эди. Болалигимизда ижтимоий-иқтисодий яна қандайдир фарқларга умуман эътибор қаратавермасдик. Ҳозир эса ким биландир муносабат қуриш дўстлашиш учун жуда кўплаб критерияларимиз бор.
Яна бир мисол бу шуки, катта ҳаётдан кутувларимиз реалликка мос келмаслиги. Масалан, "мустақил бўлганимда уни қивораман, буни қивораман" деб ўйлаган бўлишмиз лекин бугунги кундаги маошимиз бунга қодир бўлмаганини кўриб ҳафсаламиз пир бўлиши сабабли ҳам ёшликка қайтгимиз келиши мумкин.
Ёки бўлмасам, болаликда етарлича бола бўлолмаганлик туфайли ҳам инсон болалигига қайтгиси келади. Бу нарса кўпинча ота-онаси қаттиққўл бўлган ва қандайдир факторлар сабаб эртароқ катта бўлишга мажбур бўлган инсонларда учрайдиган ҳолат.
Болаликни соғиниш ёмон эмас. Аммо муттасил бўлаверса, руҳий ҳолатингиз ҳақида ўйлаб кўришингиз, психологга мурожаат қилишингиз лозим.
@psixobloguz
Қандай сабаблар туфайли болалигимизни соғинамиз?
Бунга энг биринчи мисол сифатида айтиш мумкинки, болалик ташвишсиз давр. Мустақил ва катта ҳаёт эса инсоннинг ўз-ўзидан масъулиятни талаб қиладиган давридир. Шу сабаб баъзи бир истак ва хатти-ҳаракатларимизда ўзимизга ишонч етишмаслиги мумкин. Бу эса дискомфортни келтириб чиқаради.
Ота-оналаримиз мустақил ҳаётнинг турли қийинчиликларига тайёрлаганда ҳам барибир бу билимларимизда бўшлиқлар бўлаверади. Баъзи бир ҳаётий дарсларни инсон ўз шахсий тажрибаси орқали ўрганишига тўғри келади. Ана шу сабабдан инсон ташвиши бўлмаган болалик даврига қайтгиси келиб қолади.
Бошқа сабаблар ҳам бўлиши мумкин.
Масалан, катта бўлганимиз сари инсонлар билан муносабатлар қийинлашиб боради. Болаликдаги дўстлик жуда ҳам содда тарзда қурилар эди. Эслаб кўринг, бирор ўғил ёки қиз бола билан танишиб иноқлашиш нисбатан осонроқ эди. Болалигимизда ижтимоий-иқтисодий яна қандайдир фарқларга умуман эътибор қаратавермасдик. Ҳозир эса ким биландир муносабат қуриш дўстлашиш учун жуда кўплаб критерияларимиз бор.
Яна бир мисол бу шуки, катта ҳаётдан кутувларимиз реалликка мос келмаслиги. Масалан, "мустақил бўлганимда уни қивораман, буни қивораман" деб ўйлаган бўлишмиз лекин бугунги кундаги маошимиз бунга қодир бўлмаганини кўриб ҳафсаламиз пир бўлиши сабабли ҳам ёшликка қайтгимиз келиши мумкин.
Ёки бўлмасам, болаликда етарлича бола бўлолмаганлик туфайли ҳам инсон болалигига қайтгиси келади. Бу нарса кўпинча ота-онаси қаттиққўл бўлган ва қандайдир факторлар сабаб эртароқ катта бўлишга мажбур бўлган инсонларда учрайдиган ҳолат.
Болаликни соғиниш ёмон эмас. Аммо муттасил бўлаверса, руҳий ҳолатингиз ҳақида ўйлаб кўришингиз, психологга мурожаат қилишингиз лозим.
@psixobloguz
3
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Депрессия ёлғон касаллик экан. Мақсад одамларга антидепрессантлар ва терапиялар сотиш учун ўйлаб топилган уйдирма экан.
Бу қиз конспирологиянинг олий намунасини кўрсатмоқда. Соҳамга даҳлдор масала бўлгани учун жим туролмадим.
Мана шундай инсонлар мавзу ҳақида етарлича ўқиб-ўрганмай, инглиззабон пабликлардаги видеоларни таржима қилиб, оммага чиқаради.
Кейин шунақа фитна назариялари туфайли депрессия ҳақида нотўғри фикрлар урчишни бошлайди.
Обуначиларимга бир савол-да, конспирология ҳақида тушунчага эгамисизлар?
@psixobloguz
Бу қиз конспирологиянинг олий намунасини кўрсатмоқда. Соҳамга даҳлдор масала бўлгани учун жим туролмадим.
Мана шундай инсонлар мавзу ҳақида етарлича ўқиб-ўрганмай, инглиззабон пабликлардаги видеоларни таржима қилиб, оммага чиқаради.
Кейин шунақа фитна назариялари туфайли депрессия ҳақида нотўғри фикрлар урчишни бошлайди.
Обуначиларимга бир савол-да, конспирология ҳақида тушунчага эгамисизлар?
@psixobloguz
Ilmni birgalikda qo’llaymiz!
Ilmiy tadqiqotga o‘z hissangizni qo‘shing!
Sizni "O‘zbek xalqining etnopsixologik qiyofasini aniqlash" mavzusidagi keng ko‘lamli ilmiy so‘rovnomada ishtirok etishga taklif qilamiz.
So‘rovnomani to‘ldirish 15–20 daqiqa vaqt oladi. Barcha javoblar anonim tarzda yig‘iladi
Rag‘batlantirish:
So‘rovnomani yakunlagach, uning oxirida berilgan Telegram guruhiga qo‘shiling va so‘rovnoma muvaffaqiyatli yakunlanganini tasdiqlovchi skrinshotni guruhga yuboring. Tadqiqot yakunida barcha ishtirokchilar orasidan tasodifiy tanlov asosida 15 nafar g‘olib aniqlanadi.
Eslatma: yakunda telegram guruhiga qo'shilish butunlay ixtiyoriy, javoblar anonim saqlanadi.
✅ So‘rovnomada ishtirok etish uchun havola (link) ustiga bosing:
https://forms.gle/3zAHKCgpXjvdZeR88
Ilmiy tadqiqotga o‘z hissangizni qo‘shing!
Sizni "O‘zbek xalqining etnopsixologik qiyofasini aniqlash" mavzusidagi keng ko‘lamli ilmiy so‘rovnomada ishtirok etishga taklif qilamiz.
So‘rovnomani to‘ldirish 15–20 daqiqa vaqt oladi. Barcha javoblar anonim tarzda yig‘iladi
Rag‘batlantirish:
So‘rovnomani yakunlagach, uning oxirida berilgan Telegram guruhiga qo‘shiling va so‘rovnoma muvaffaqiyatli yakunlanganini tasdiqlovchi skrinshotni guruhga yuboring. Tadqiqot yakunida barcha ishtirokchilar orasidan tasodifiy tanlov asosida 15 nafar g‘olib aniqlanadi.
Eslatma: yakunda telegram guruhiga qo'shilish butunlay ixtiyoriy, javoblar anonim saqlanadi.
✅ So‘rovnomada ishtirok etish uchun havola (link) ustiga bosing:
https://forms.gle/3zAHKCgpXjvdZeR88
«ПсихоБлог»
Ердаги маиший муаммолардан чарчаган бўлсангиз ва илмий-фантастикага қизиқсангиз, кинотеатга тушиб ушбу фильмни томоша қилинг. Ишонтириб айтаманки, кинодан максимал завқ оласиз. Бу фильм хаёлот оламингизни узоқларга олиб кетади. Дарвоқе, бу фильм шунчаки фантастика…
Киносидан кейин романини ҳам бошлавордим. Анча қизиқ экан. Хўш, ёзда ким қандай китоб ўқияпти?
Дўстлар, фойдали китоб билан бўлмағур китобни ажратиб олиш бўйича зўр лайфхак ўргатайми?
«ПсихоБлог»
Дўстлар, фойдали китоб билан бўлмағур китобни ажратиб олиш бўйича зўр лайфхак ўргатайми?
Хўш!
Менинг шахсий тажрибамга кўра, ҳақиқатан ҳам фойдали non-fiction китоблар сизга ҳеч нарсани ваъда қилмайди.
Аксинча, кўпинча фақат совуқда ўтин бўлишга ярайдиган китобларгина «бахтли бўлиш», «бой бўлиш», «омадли бўлиш» ёки «соғлом бўлиш»нинг тайёр формуласини ваъда қилади.
Бир нарсани билиб қўйиш керак: бахтли ёки омадли бўлишнинг универсал формуласи мавжуд эмас. Буни бирорта китобдан ўқиб тўлиқ ўзлаштириб ҳам бўлмайди. Чунки инсон ҳаётига жуда кўп омиллар таъсир қилади. Қайси мамлакатда туғилганингиздан тортиб, қандай муҳитда улғайганингиз, қандай имкониятларга эга бўлганингиз ва ҳатто исмингизгача маълум даражада таъсир кўрсатиши мумкин.
Агар китоб ўқишнинг ўзи инсонни бахтли ёки омадли қила олганида эди, Ер юзида энг бахтли одамлар доим китоб ўқийдиган инсонлар бўлиши керак эди. Аммо ҳаётда бундай эмас.
Яхши non-fiction китобларнинг яна бир муҳим белгиси шуки, улар ўз даъволарини илмий тадқиқотлар билан асослашга ҳаракат қилади. Кўпинча муаллифлар фойдаланилган манбалар ва илмий ҳаволаларни келтиради. Бу эса ўқувчига маълумотларни мустақил текшириш ва танқидий баҳолаш имконини беради.
@psixobloguz
Қуйидаги лайфхак фақат non-fiction китобларга таалуқлидир:
Менинг шахсий тажрибамга кўра, ҳақиқатан ҳам фойдали non-fiction китоблар сизга ҳеч нарсани ваъда қилмайди.
Аксинча, кўпинча фақат совуқда ўтин бўлишга ярайдиган китобларгина «бахтли бўлиш», «бой бўлиш», «омадли бўлиш» ёки «соғлом бўлиш»нинг тайёр формуласини ваъда қилади.
Бир нарсани билиб қўйиш керак: бахтли ёки омадли бўлишнинг универсал формуласи мавжуд эмас. Буни бирорта китобдан ўқиб тўлиқ ўзлаштириб ҳам бўлмайди. Чунки инсон ҳаётига жуда кўп омиллар таъсир қилади. Қайси мамлакатда туғилганингиздан тортиб, қандай муҳитда улғайганингиз, қандай имкониятларга эга бўлганингиз ва ҳатто исмингизгача маълум даражада таъсир кўрсатиши мумкин.
Агар китоб ўқишнинг ўзи инсонни бахтли ёки омадли қила олганида эди, Ер юзида энг бахтли одамлар доим китоб ўқийдиган инсонлар бўлиши керак эди. Аммо ҳаётда бундай эмас.
Яхши non-fiction китобларнинг яна бир муҳим белгиси шуки, улар ўз даъволарини илмий тадқиқотлар билан асослашга ҳаракат қилади. Кўпинча муаллифлар фойдаланилган манбалар ва илмий ҳаволаларни келтиради. Бу эса ўқувчига маълумотларни мустақил текшириш ва танқидий баҳолаш имконини беради.
@psixobloguz
1
“Мен ўзимга ўзим каби ёр/дўст/фарзанд хоҳлаган (тилаган) бўлармидим?” деб савол бериб кўрганмисиз ҳеч?