Yana noto‘g‘ri diagnoz haqida

➡️ Bir mijozim ijtimoiy tarmoqlarda taniqli va o‘zini psixolog, psixoterapevt, psixiatr, nevrolog, nevropatolog, gipnolog, gipnoterapevt, “ginekolog, oftalmolog, astrolog, numerolog, geolog” deb biladigan mutaxassisga shikoyatlari bilan murojaat qilgan.

Uning shikoyati — sochlarini o‘z qo‘llari bilan yulish va undan zavqlanish edi. O‘sha taniqli birbalolog, bemorga hech ikkilanmasdan obsessiv-kompulsiv buzilish (OKB | ОКР | OCD) deb tashxis qo‘ygan. Hozirgi odamlar ham ahmoq emas-ku, mijoz mutaxassisning tashxisidan ikkilanib, birdaniga o‘z shikoyatlari bilan ChatGPT ya’ni, sun’iy intellektga murojaat qilgan. ChatGPT ham, o‘z navbatida, bemorning shikoyatlaridan kelib chiqib, umuman boshqa tashxislar haqida ma’lumot bergan.

➡️ Mening e’tiborimni tortgan narsa esa yana o‘sha ko‘p bora fikr bildirgan mavzuyim — noto‘g‘ri tashxislash. Bizdagi ijtimoiy tarmoqlarda nomi ulug‘, lekin bilimsiz bo‘lgan ba’zi mutaxassislar mijoz va bemorlarga birinchi ko‘ringan yuzaki belgi bilan tashxis qo‘yib yuborishadi. Bu esa bemorning muammosini yanada og‘irlashtiradi. O‘sha mijozdagi tashxis esa (mening talqinim bo'yicha) trixotillomaniya (ICD-11 kodi: 6B25.0 — Trichotillomania (hair-pulling disorder)). Trixotillomaniya tana bilan bog‘liq takroriy xatti-harakatlar guruhiga, kengroq tasnifda esa obsessiv-kompulsiv va unga aloqador buzilishlarga kiradi. Lekin bu OKBning alohida turi emas, balki mustaqil buzilishdir. Bizning qahramonimiz esa birgina ko‘zga ko‘ringan tashqi belgi bilan o‘z mijoziga OKB deb tashxis qo‘yib yuborgan.

➡️ Savol: Nega o‘sha mutaxassis bunday xatoga yo‘l qo‘ydi?

Javob: Keng ma’noda javob berganda — bu bilimsizlik.
Tor ma’noda esa ushbu tashxisni OKB bilan adashtirish keng tarqalgan holat. Ya’ni OKBning asosiy mantig‘ini (bezovta fikrlar, ya’ni obsessiyalar natijasidagi tinchlantiruvchi harakatlar, ya’ni kompulsiyalar ketma-ketligi) trixotillomaniyaga tatbiq qilish. Bunda mutaxassis trixotillomaniyadagi soch yulish va undan o‘zini tinchlangandek his qilish holatini OKBdagi kompulsiya natijasidagi tinchlanish bilan adashtirib yuboradi va natijada noto‘g‘ri tashxis kelib chiqadi.

➡️ Aslida professional mutaxassis bunaqa xatoga yo‘l qo‘ymaslik uchun nima qiladi?

1. Mijozning shikoyatlarini eshitadi.
2. Kerak bo‘lsa, mijozga diagnostik vositalarni qo‘llaydi va birlamchi tashxis qo‘yadi.
3. Differensial diagnostikani amalga oshiradi (bunda trixofagiya, tik buzilishlari, tana dismorfik buzilishida soch yulish, psixotik buzilishlarda vasvasa yoki gallyutsinatsiya ta’sirida soch yulish, stereotipik harakatlar buzilishida takroriy soch yulish, nonsuitsidal o‘ziga shikast yetkazish doirasida soch yulish, faktitsial buzilishdagi sun’iy alopetsiya, bosh terisi qichishishi yoki yallig‘lanishi bilan bog‘liq ikkilamchi soch yulish kabilar bilan bog'liqligini tekshiradi).
4. Ikkilamchi diagnostikani qo‘llaydi. Ya’ni qayta tekshiradi.
5. Yakuniy tashxisni qo‘yadi.
6. Terapiyani boshlaydi.

➡️ Shu o‘rinda menda savol tug‘iladi. Nega bizning oliy ta’limda psixologlarga differensial diagnostika u yoqda tursin, oddiy psixodiagnostika fani chuqur o‘rgatilmaydi? Men ham shu fanni o‘qiganman, lekin faqat psixologik testlar, metodikalar, anketalar haqida gap ketgan. 50 yildan beri eski SSSR sistemasiga asoslangan psixologiya hali ham aylanib yotibdi. So‘nggi 5 yilda respublikamizda OTMlar soni 200 tadan oshdi. Xorijiy OTM filiallarida ham psixologiya yo‘nalishlari mavjud. Ularda ham, afsuski, differensial diagnostika o‘rgatilmaydi. Natijada yuqoridagi kabi mutaxassislar ko‘payib ketmoqda. Bunday mutaxassislar birlamchi simptomni ko‘radi va darhol yakuniy tashxisni qo‘yadi.

Soch yulsa — OKB.
Kayfiyati tushsa — depressiya.
Ko‘p gapirsa — gipomaniya.
O‘zini yaxshi ko‘rsa — narsiss.
Jahli chiqsa — bipolyar buzilish.

Bu klinik diagnostika emas, aksincha, murakkab psixologik va psixiatrik holatlarni ijtimoiy tarmoqlardagi qisqa ta’riflarga moslashtirishdir.

✔️ Xullas, tashxis qo‘yishga shoshilmang, tekshiring, qayta tekshiring va yana bir marta tekshirib, keyin yakuniy tashxis qo‘ying.
 
©️ Psixologiya