Erkin ta‘lim himoyasida - Farid Zakariya

Kimningdir liberal taʼlimni maqtayotgani qulogʻingizga chalingan boʻlsa, ehtimol, “u sizga qanday fikrlashni oʻrgatadi” deganini eshitgan boʻlsangiz kerak. Buning toʻgʻri ekanligiga aminman. Ammo men uchun liberal taʼlimning asosiy fazilati u sizga qanday yozishni oʻrgatishi va yozish sizni fikrlashga chorlashidir. Hayotda nima qilsangiz ham, aniq, bexato va kerakli tezlikda yoza olish qobiliyati juda ham qadrli ekanligi isbotlanib boraveradi.

Kollejning ilk yilida ingliz tilida yozish kursini olganman. Oʻqituvchim angliyalik yoshi katta, oʻtkir zehnli va undan-da oʻtkir qizil ruchkaga ega, baho qoʻyishda qattiqqoʻl inson edi. U insholarimni hoshiyalarga yozilgan oʻnlab izohlar bilan qaytarar, izohlarning har biri noaniq, chalkash yoki yaxshi tushuntirilmagan jihatga eʼtibor qaratgan boʻlardi. Hindistondan kelgan boʻlsam ham, test topshirish va yodlagan narsalarimni eslab qolishga juda yaxshi ekanligimni payqadim. Ammo oʻz fikrlarimni tushuntirib berishda unchalik yaxshi emasdim. Kollejga kirgan vaqtimgacha koʻplab imtihonlar topshirganman, ammo deyarli yozma ish qilmagandim. Bu 1970-yillarda Osiyodagi hatto sifatli yuqori maktab uchun ham noodatiy emasdi, bugun ham koʻp joylarda shunday.

Oʻsha semestr fikrlarim va soʻzlar oʻrtasida bogʻliqlik yaratish bilan oʻzimni band qildim. Bu qiyin boʻldi. Toʻgʻri yozishga majbur boʻlish, birinchi navbatda toʻgʻri fikrlashingiz kerakligini bildirardi. Ushbu ikki jarayonning uzviy bogʻliq ekanligini payqay boshladim. Aytishlaricha, kolumnist Uolter Lippmendan bir mavzu haqida fikrini soʻrashganida, u: “Bu haqida nima deb oʻylashimni bilmayman. Hali bu haqda yozib koʻrmaganman”, – deb javob bergan ekan.

Zamonaviy falsafada fikr yoki tilning qaysi biri birinchi kelishi haqida katta bahs mavjud. Biz avval mavhum fikrlab, keyin oʻsha gʻoyalarni soʻzga koʻchiramizmi yoki soʻzlarda oʻylab, keyin tafakkur qilamizmi? Men faqat oʻz tajribamdan gapirishim mumkin. Yozishni boshlaganimda, “fikrlarim” odatda chala shakllangan gʻoyalar va turli chalkashlikdan iborat ekanligini sezganman. Yozish meni ularni tartiblashga majburlagan edi. Maqola yoki inshoning birinchi qoʻlyozmasini yozish oʻz bilimlarimni – mavzu haqida shunchaki nima deb oʻylashimni, fikrlarimda mantiqiy ketma-ketlik borligi yoki xulosa haqiqiy faktlardan kelib chiqishini oʻrganishning ifodasidir. Kim boʻlishingizdan qatʼi nazar – siyosatchi, tadbirkor, advokat, tarixchi yoki yozuvchi – yozish sizni tanlovlar qilishga majbur qiladi, gʻoyalaringizga aniqlik va tartib olib keladi.

@Qudrat

Erkin ta‘lim himoyasida - Farid Zakariya

Agar yozishning amaliy foydasi yoʻq deb oʻylasangiz, Amazon taʼsischisi Jeff Bezosdan soʻrang. Bezos rahbarlaridan koʻpincha olti betga boradigan qaydlar yozishni talab qiladi va yuqori boshqaruv uchrashuvlarini gohida oʻttiz daqiqalik sukut bilan boshlaydi. Bu vaqtda har bir inson “narrativlarini” oʻzlariga oʻqiydi, ular haqidagi qaydlarini yozadi. Yangi mahsulot yoki strategiya taklif qilinayotgan boʻlsa, qaydlar oddiy odamlar tushuna olishi uchun sodda, jargonsiz tilda matbuot xabari shaklini olishi lozim. “Fortune” jurnalidan Adam Lashinskiy bilan intervyuda Bezos: “Toʻliq gaplarni yozish qiyinroq. Ularda feʼllar boʻladi. Satrlarda esa mavzuni ochib beradigan jumlalar boʻladi. Olti betlik, ketma-ket tartibli qayd yozish va natijada aniq fikrlashga ega boʻlmaslikning iloji yoʻq”, – degandi.

Norman Augustin “Lockheed Martin” kompaniyasining boshqaruvchi direktor sifatida ishlagan yillarini eslarkan, “Rasmiy biznes faoliyatimning oxirida boshqargan firmamda bir yuz sakson ming inson ishlardi, ularning koʻpi universitet bitiruvchilari, sakson mingdan oshigʻi muhandislar yoki olimlar edi. Boshqaruv lavozimlarida yuqoriga koʻtarilishning muhim belgilaridan biri insonning oʻz fikrlarini yozma shaklda aniq ifodalab berish qobiliyati deb xulosa qilganman”, – deb aytgandi.

@Qudrat

Taʼlimga bozor xususiyatlarini joriy qilish jiddiy oqibatlarga olib keladi. Bu oqibatlar, birinchi navbatda, “bozorda” test oʻtkazib, natijalar maʼlum qilingandan keyin koʻrinadi. Maktablarning sinov yuklamasi misli koʻrilmagan darajada oshadi, oʻquv dasturi oʻzgaradi, oʻqitish jarayoni, maktab xodimlari testlarda yuqoriroq natija koʻrsatishga bogʻlanib qolishadi. Bosimdan nafaqat maktab jamoasi, balki bolalar ham bebahra qolishmaydi.

Oxirgi oʻttiz yildagi bozorlashtirish jarayonini qanday qayta koʻrib chiqish mumkin? Ehtimol, bunda eng muhim jihat bozorga asoslangan oʻzgarishlarning muvaffaqiyatini koʻrsatuvchi hech qanday isbotning yoʻqligidir. 1990-yillar boshidan beri AQShda faoliyat koʻrsatib kelayotgan charter maktablar boʻyicha tahlillar mutlaqo ishonchsiz, ayrim jiddiy tadqiqotlarning koʻrsatishicha, bu maktablar isloh qilinmagan davlat maktablariga qaraganda ancha yomon natija koʻrsatmoqda. Buyuk Britaniyada nisbatan yaqinda tashkil etilgan akademiyalar boʻyicha oʻtkazilgan tadqiqotlar natijalarini ham ishonchli deb boʻlmaydi.

Taʼlimning hozirgi bozorlashuv jarayoni gohida “inqilobiy” islohot deb ataladi. Bu, shubhasiz, jiddiy oʻzgarishlarga – oʻqituvchilik kasbining beqarorlashuvi, ularda testlarga tobelikning paydo boʻlishiga olib keladi. Bularning bari Diana Ravich [Diane Ravitch]ning “Amerikaning buyuk maktab tizimi uchun hayot-mamot masalasi: qanday qilib test va tanlovlar taʼlimga putur yetkazmoqda” [The death and life of the great American school system: How testing and choice are undermining education] nomli mashhur tahlilida batafsil bayon qilingan. (Muhim jihat: Ravich marksist emas. Avvaliga u ayrim “islohotlar”ni qoʻllab-quvvatlagan va AQShning turli maʼmuriyatlariga yuqori darajada maslahatlar bergan.) Islohot inqilobiy boʻladimi yoki boshqachami, uning qanday amalga oshirilayotganini tushunish mushkul. Zamonaviy dunyoda maktablardan nimani xohlayapmiz – taʼlim qanday boʻlishini kutyapmiz? Shunday jiddiy savollarni oʻrtaga tashlaganimizdagina, shubhasiz, islohot amalga oshadi. Bu savollarning ayrimlarini 7-bobda koʻrib chiqamiz.

Alaloqibat bozorning “koʻrinmas qoʻli”ga taʼlim kabi murakkab sohadagi islohotlarni boshqarishni ishonib topshirish mumkinmi? Hatto sof instrumental nuqtayi nazardan ham bozorlar har doim ishonchli emas, oxirgi vaqtda ularning bank sohasidagi tizginsiz faoliyati misolida bunga yaqqol guvoh boʻldik. Isteʼmol talabini qondirish borasida muvaffaqiyati bilan mashhur boʻlgan Henri Ford [Henry Ford] (uni Milton Fridmanga nisbatan ancha omilkor iqtisodchi deyish mumkin) avtomobil ishlab chiqarishni rejalashtirishda hech qachon isteʼmolchilarga tayana olmaganini ishonchli asoslab bergan. “Mijozlarimdan nima xohlashlarini soʻrasam, ular otdan tezrogʻini istashlarini aytishadi”, deydi Ford. Odamlar allaqachon oʻzlariga maʼlum boʻlgan narsalarga intilishadi.

Xavf shundaki, taʼlimni bozorlashtirish xususiy taʼlim tizimining ayanchli nusxasi paydo boʻlishiga olib kelishi mumkinki, tabiatan bu tizim rasmiy taʼlimga moyilroq yoshlarni jalb etishga va oʻqitish qiyin boʻlganlarni chetlatishga intiladi. Harvard universiteti siyosiy faylasufi Maykl Sendel [Michael Sandel] aytganidek: “Bozor qadrlamaydigan axloqiy va fuqarolik qadriyatlari bormikan?”

Hari Tomas - "Ta'lim"

@Qudrat

Yusuf pul solingan kissasiga qoʻlini tiqib, qogʻozlarni paypaslab ushladi. Oʻsha holida magazindan chiqib, metro tomon yurdi. Magazin binosidan ellik-oltmish metr chamasi uzoqlashgach, yashil rangli pullarni chiqarib, suratiga sinchiklab boqdi. Soʻng qaytarib joyiga soldi. Besh-olti qadam bosgach, pullarni olib boshqa choʻntagiga yashirdi. “Harholda koʻz va qoʻldan panaroq” deb oʻyladi. Biroq bu bilan ham qanoatlanmadi – kostyumi tugmasini qadab, oʻng qoʻlini qoʻyniga tiqdi va barmoqlari bilan koʻylak kissasidagi dollarlarni paypaslab qoʻydi. Koʻngli biroz tinchlanib, metroga tusha boshlarkan, xayoliga bir matal chaqmoqdek urildi:

“Koʻrmaganning koʻrgani qursin!”

Metroning ichida esa uning tinimsiz yurgisi kelardi. Hatto boʻsh oʻrindiqqa oʻtirmadi, poyezd kelgunga qadar askar kabi u yoqdan - bu yoqqa yura boshladi. Uning vujudi necha yillardan beri ilk kez gʻoz yurishni, boshini tik tutishni, koʻzlari esa odamlarning nigohiga bardosh berishni istardi. Yusuf koʻksidan koʻtarilib kelayotgan tugʻyonni kuzatdi –u boʻgʻziga yetib kelib tiqildi-da, bir aylanib ikki darvoza –koʻz soqqalariga yosh boʻlib quyuldi. Agar shu lahzada qoboqlarini yumsa, ular dumalab oqib ketardi. Biroq Yusuf buni istamadi. Koʻzlari achchiq yoshga toʻlgancha atrofga – odamlarga tik qarashni butun borligʻi bilan xohlardiki, bu bilan u Yusuf oʻz bagʻrida choʻkib yotgan tosh zalvorini – qashshoqlikka, betoblikka, omadsizlikka, aldov va munofiqlikka, boringki, inson orzusi va real hayotning bir-biridan naqadar uzoqligiga qarshi boʻlgan NAFRATI kuchini sinab koʻrmoqchi boʻldi...

U koʻkrak choʻntagidan pullarni oldi va ularni mahkam qisgan, koʻzlaridagi yoshni esa ushlab turishga tirishgan koʻyi tishini-tishiga bosgancha metro bekatining qoq oʻrtasidan odimlay ketdi. U oʻziga qadaluvchi bir NIGOH qidirardi, toki uni topsa, yaqiniga borib tikilsa, OʻZIGA, shu tobdagi OʻZLIGIGA NAZAR TASHLASA! Shu alfozi bilan u odamlarga “Mana –men! Koʻrib qoʻying. Agar istasam men ham sizlarga oʻxshay olaman, hatto hammalaringdan oʻzib ketaman. Men qalbimda muhabbat bilan yashamoqchi boʻldim. Lekin boʻlmadi. Chunki muhabbat halollik va kamsuqumlikni taqozo qildi. Sizlarning davrangizda halol va kamsuqum boʻlish esa qurolaslahasiz holda och yirtqichlar qarshisidan chiqib qolish bilan teng boʻldi va men qurbonlar berdim: oilam buzildi, oʻgʻlim oʻldi, oʻzim hayotimning maʼnosi boʻlgan kasbimni yoʻqotdim. Nihoyat, pichoq suyakka borib yetdi va koʻnglimda gurillab yonayotgan muhabbat olovi soʻndi. Uning oʻrnini mudhish muzlik qopladi. U oʻz nomi bilan dunyoga keldi: NAFRAT! Endi men va sizlar oʻrtamizdagi tilmoch ana shu boʻladi, Nafrat boʻladi!..” deyayotgandek edi...

Ulug'bek Hamdam - "Muvozanat"

@Qudrat

🎯 DTM imtihonlarini hali ham qo'lda boshqaryapsizmi?

Negiz Testolog DTM rejimi bilan butun jarayonni avtomatlashtiring:

✅ O'quvchilar mustaqil ro'yxatdan o'tadi va avtomatik ID oladi.
✅ Word (.docx) faylini yuklang — savollar, rasmlar va formulalar avtomatik bazaga joylanadi.
✅ Bitta variantdan har bir o'quvchi uchun alohida variant yaratiladi — ko'chirmakashlik kamayadi.
✅ Javoblar oddiy smartfon kamerasi orqali soniyalarda tekshiriladi.
✅ DTM ballari va batafsil tahlillar avtomatik tayyor bo'ladi.

📊 Faqat natijalarni emas, balki har bir o'quvchi va guruhning kuchli hamda zaif tomonlarini ham ko'ring.

⏳ Imtihonlarni boshqarishga ketadigan vaqtni 90% gacha tejang va ta'lim sifatini real ma'lumotlar asosida oshiring.

testolog.negiz.uz

Murojaat:
@NegizTest | +998910544404

Telegram: @NegizTestolog

Do'zah - bu boshqa odamlar.

Jan-Pol Sartr - "Huis clos"

Nega Sartr bunday degan? Nahotki boshqa insonlar bilan yashashning o‘zi azob bo‘lsa?

Aslida, bu iqtibos odamlarni yomon ko‘rish haqida emas. Uning zamirida inson erkinligi, o‘zlikni anglash va boshqalarning biz haqimizdagi hukmlariga qanchalik bog‘lanib qolishimiz masalasi yotadi.

Tasavvur qiling, siz o‘zingizni yaxshi bilasiz. Nimalarga qodirligingizni, qanday inson ekanligingizni, niyatlaringizni bilasiz. Ammo boshqa bir inson sizni mutlaqo boshqacha baholashi mumkin. Uning tasavvurida siz haqingizda sizga begona bo‘lgan obraz shakllanadi.

Eng qizig‘i, siz uning ongidagi bu obrazni to‘liq nazorat qila olmaysiz.

Muammo esa biz o‘zimizni boshqalarning nigohi orqali baholay boshlaganimizda yuzaga keladi. Ularning ma'qullashiga muhtoj bo‘lamiz, tanqididan qo‘rqamiz, biz haqimizdagi tasavvurlarini o‘zgartirish uchun yashay boshlaymiz.

Natijada o‘z hayotimizning muallifi bo‘lish o‘rniga, boshqalarning biz haqimizdagi fikrlariga qaram bo‘lib qolishimiz mumkin.

Sartr bu jumlani 1944-yilda yozilgan “Yopiq eshiklar ortida” pyesasida ishlatadi. Asarda uch inson do‘zaxga tushadi. Ammo u yerda olov ham, jismoniy qiynoqlar ham yo‘q. Ular bir xonada abadiy birga qolishga mahkum. Ularning azobi bir-birining hukmidan, nigohidan va bahosidan qochib qutula olmasligidadir.

Biroq Sartr barcha insoniy munosabatlarni do‘zax deb hisoblamagan. Uning nazarida muammo boshqalarning mavjudligida emas, balki ular bilan munosabatimiz qanday shakllanganidadir.

Balki eng og‘ir qamoq to‘rt devor orasida emas, balki boshqalarning biz haqimizdagi tasavvurlariga qamalib yashashdir.

Shunday ekan, bir savol ochiq qoladi:

Biz haqiqatan o‘zimiz istagan hayotni yashayapmizmi yoki boshqalar biz haqimizda qanday fikrda bo‘lishidan qo‘rqib, o‘zimizni cheklayapmizmi?

@Qudrat

Hammamiz kimningdir hikoyasida yovuzmiz.

Biror tanqidiy fikr, post, iqtibos yoki qo‘shiq chiqib qolsa, odamlar darhol o‘z hayotidan unga mos voqealarni eslay boshlaydi. Bevafo do‘st haqidagi qo‘shiqni eshitgan odam o‘ziga xiyonat qilgan do‘stini, yolg‘onchilik haqidagi fikrni o‘qigan odam uni aldagan insonni, pastkashlik haqidagi postni ko‘rgan odam esa o‘ziga qilingan pastkashliklarni eslaydi.

Qizig‘i, bunday fikrlarni o‘qiganlarning deyarli barchasi o‘zini jabrlangan tomon bilan bog‘laydi. Hamma pand yegan, lekin pand berganlar qayerda? Hamma aldangan, lekin aldaganlar kim? Hamma xiyonat ko‘rgan, lekin xiyonat qilganlar-chi?

Biz o‘z hayotimizning bosh qahramonimiz. Har bir qarorimizning sababi, har bir xatomizning izohi, har bir noto‘g‘ri qadamimizning o‘zimizcha oqlovi bor. Biz birovni ranjitganimizda shunchaki jahlimiz chiqqan bo‘ladi, va’damizda turmaganimizda sharoit majbur qilgan bo‘ladi, yolg‘on gapirganimizda esa buning ham qandaydir sababi topiladi.

Ammo biz sabab bo‘lgan birovning og‘rig‘ida bu izohlarning hech biri yo‘q. Uning xotirasida biz shunchaki va’dasida turmagan, aldagan, tashlab ketgan yoki ko‘nglini og‘ritgan insonmiz.

Eng qizig‘i, o‘sha inson ham hozir kimningdir xiyonati, yolg‘oni yoki pastkashligi haqida o‘qib, o‘zini jabrlangan tomon bilan bog‘layotgan bo‘lishi mumkin.

Ehtimol, biz ham kimningdir hayotida aynan o‘zimiz yomon ko‘radigan insonning o‘zidirmiz. Kimningdir ishonchini sindirgan, kimningdir umidini so‘ndirgan, kimningdir odamlarga bo‘lgan munosabatini o‘zgartirib yuborgan inson.

Shuning uchun ham ba’zan o‘zimizga yoqmagan tanqidiy fikrlarni o‘qiganda, darhol xotiramizdan aybdorlarni qidirmasdan, o‘zimizni ham tekshirib ko‘rish kerak.

Chunki har kimning o‘z hikoyasi bor. Va bu hikoyalarning hammasida ham biz yaxshi odam emasmiz.

Hammamiz kimningdir hikoyasida yovuzmiz. Faqat biz o‘sha hikoyani o‘qimaganmiz.

@Qudrat

Bilim fraktal tarzda kengayadi: uzoqdan qaraganda uning çetlari silliq körinadi, lekin yaqinlaşganing sari u böşliqlar bilan töla ekanini körasan.

@Qudrat

Odamlar qiziqmayotgan g‘ayrioddiy g‘oyalarni dadil quv. Hatto - ayniqsa - ular qiziqmayotgan bo‘lsa.

Agar seni hamma e’tiborsiz qoldirayotgan biror imkoniyat hayajonlantirsa va sen yetarli bilimga ega bo‘lib, boshqalar nimani ko‘rmayotganini aniq tushuntira olsang, bundan yaxshiroq ish deyarli yo‘q.

To‘rtta qadam:

• Sohani tanlash.
• Bilim chegarasigacha yetarlicha o‘rganish.
• Bo‘shliqlarni payqash.
• Istiqbolli bo‘lganlarini tadqiq qilish.

Rassomlardan tortib fiziklargacha - deyarli barcha buyuk ish qilgan insonlar aynan shu yo‘l bilan harakat qilgan.

@Qudrat

Agar sen yosh va ambitsiyali bo‘lsang-u, lekin nima bilan shug‘ullanishni bilmasang, nima qilishing kerak?

Eng avvalo, qilmasliging kerak bo‘lgan narsa - passiv ravishda oqim bo‘ylab suzish va muammo o‘z-o‘zidan hal bo‘lishini kutish. Sen harakat qilishing kerak. Biroq buning uchun ergashish mumkin bo‘lgan aniq, tizimli bir tartib yo‘q.

Buyuk ish qilgan insonlarning tarjimayi hollarini o‘qisang, omad qanchalik katta rol o‘ynaganiga hayron qolasan. Ular nima bilan shug‘ullanishni tasodifiy uchrashuv yoki qo‘llariga tasodifan tushib qolgan kitob orqali topishgan.

Shuning uchun o‘zingni omad seni topishi uchun katta nishonga aylantirishing kerak. Buning yo‘li esa - qiziquvchan bo‘lish.

Ko‘p narsani sinab ko‘r, ko‘p odamlar bilan tanish, ko‘p kitob o‘qi va ko‘p savol ber.

@Qudrat

Boshqalarnikidan farq qiladigan narsalarga qiziqib qolganingdan xavotir olma. Qiziqishlaring qanchalik g‘alati bo‘lsa, shunchalik yaxshi. G‘alati didlar ko‘pincha kuchli bo‘ladi, kuchli ish didi esa mahsuldorlikka olib keladi.

Bundan tashqari, agar kam odam e’tibor qaratadigan narsalarga e’tibor berayotgan bo‘lsang, yangi narsalarni kashf etish ehtimoling ham yuqoriroq bo‘ladi.

Biror faoliyat turiga mos ekaningning belgilaridan biri - boshqalar zerikarli yoki qo‘rqinchli deb hisoblaydigan jihatlari ham senga yoqishidir.

Lekin sohalar odamlar emas, ularga sadoqatli bo‘lishga majbur emassan. Agar biror narsa ustida ishlayotganingda undan ham qiziqroq boshqa bir mashg‘ulotni topsang, yo‘nalishingni o‘zgartirishdan qo‘rqma.

(Bu yerdagi gaplar ish haqida emas, buyuk ishlar haqida)

@Qudrat

Agar odamlar uchun nimadir yaratayotgan bo‘lsang, bu ular haqiqatan ham xohlaydigan narsa ekaniga ishonch hosil qil. Bunga erishishning eng yaxshi yo‘li - o‘zing istagan narsani yaratish.

O‘zing o‘qishni xohlagan hikoyani yoz, o‘zing foydalanishni istagan vositani yarat. Chunki do‘stlaring ham, ehtimol, senga o‘xshash qiziqishlarga ega. Bu esa senga dastlabki auditoriyani ham ta’minlaydi.

Bu aslida «qiziqarlilik» qoidasidan kelib chiqishi kerak. Albatta, yozish uchun eng qiziqarli hikoya - bu o‘zing o‘qishni istagan hikoyadir.

Buni alohida ta’kidlashimning sababi shundaki, juda ko‘p odamlar bu fikrni noto‘g‘ri tushunadi. Ular o‘zlari xohlagan narsani yaratish o‘rniga, qandaydir xayoliy, go‘yoki yanada «murakkab» - auditoriya nimani xohlashini taxmin qilib ish tutishadi.

Shu yo‘lga kirgan zahotingyoq adashgan bo‘lasan.

@Qudrat

O‘zing ishlayotgan sohada didingni ongli ravishda rivojlantir. Qaysi ishlar eng yaxshi ekanini va nima uchun shunday ekanini bilmaguningcha, nimaga intilayotganingni ham bilmaysan.

Aslida esa aynan shunga intilishing kerak. Chunki eng zo‘r bo‘lishga harakat qilmasang, hatto yaxshi ham bo‘lolmaysan.

Bu kuzatuv turli sohalarda, juda ko‘p odamlar tomonidan qayta-qayta ta’kidlangan. Shuning uchun uning nega rost ekanligi haqida o‘ylab ko‘rishga arziydi.

Balki buning sababi shundaki, ambitsiya - xatolarning deyarli barchasi bir tomonga og‘adigan hodisa: nishonga yetmay qolgan deyarli barcha o‘qlar mo‘ljaldan past ketadi. Yoki eng zo‘r bo‘lishga intilish shunchaki yaxshi bo‘lishga intilishdan sifat jihatidan mutlaqo farq qilar. Yoki «yaxshi bo‘lish»ning o‘zi juda mavhum mezondir. Ehtimol, uchala sabab ham to‘g‘ridir.

Yaxshiyamki, bu yerda miqyos effekti mavjud. Eng zo‘r bo‘lishga intilish katta yukdek tuyulishi mumkin, ammo amalda ko‘pincha buning foydasini ko‘rasan. Bu hayajonli va g‘alati tarzda ozodlik ham beradi. Chunki bu ko‘p narsani soddalashtiradi.

Ayrim jihatlarda eng zo‘r bo‘lishga urinish shunchaki yaxshi bo‘lishga urinishdan osonroqdir.

@Qudrat

O‘zingga xos uslubda ishlashga urinma. Shunchaki qo‘lingdan kelgan eng yaxshi ishni qil. Baribir buni o‘ziga xos tarzda qilmasdan ilojing yo‘q. Uslub - narsalarni ongli ravishda o‘ziga xos qilishga urinmasdan, tabiiy ravishda o‘ziga xos tarzda bajarishdir. Uslub yaratishga urinish esa sun’iylikdir.

Sun’iylik - ishni go‘yoki sendan boshqa birov bajarayotgandek ko‘rsatishga urinishdir. Sen ta’sirli, ammo soxta bir obrazni qabul qilasan. Bu obrazning ta’sirchanligidan mamnun bo‘lishing mumkin, ammo ishingda ko‘zga tashlanadigan narsa aynan uning soxtaligi bo‘ladi.

Boshqa birov bo‘lish istagi, ayniqsa, yoshlarda kuchli bo‘ladi. Ular ko‘pincha o‘zlarini «hech kim»dek his qilishadi. Ammo bu haqda hech qachon tashvishlanmasang ham bo‘ladi, chunki muammo o‘z-o‘zidan hal bo‘ladi - agar yetarlicha katta maqsadli loyihalar ustida ishlasang.

Agar katta loyiha ustida ishlab, muvaffaqiyatga erishsang, endi sen hech kim emassan - sen o‘sha ishni amalga oshirgan insonsan.

Shuning uchun shunchaki ishlayver. Shaxsiyating vaqt o‘tishi bilan o‘z o‘rnini topadi.

@Qudrat

«Sun’iylikdan qoch» - foydali qoida. Ammo bu fikrni ijobiy shaklda qanday ifodalash mumkin? Nima bo‘lmaslik kerakligini emas, qanday bo‘lish kerakligini qanday aytish mumkin? Eng yaxshi javob - samimiy bo‘lish. Agar samimiy bo‘lsang, nafaqat sun’iylikdan, balki unga o‘xshash boshqa ko‘plab illatlardan ham qutulasan.

Samimiylikning negizida intellektual halollik yotadi. Biz bolaligimizdan halol bo‘lishni fidokorona fazilat sifatida o‘rganamiz - go‘yoki bu qandaydir qurbonlikdek. Ammo aslida halollik kuch manbai hamdir. Yangi g‘oyalarni ilg‘ash uchun haqiqatni nihoyatda nozik his qilish qobiliyati kerak. Sen boshqalardan ko‘ra ko‘proq haqiqatni ko‘rishga intilasan. Agar intellektual jihatdan halol bo‘lmasang, haqiqatni qanday qilib teranroq anglay olasan?

Intellektual insofsizlikdan qochishning bir yo‘li - buning aksi tomoniga ongli ravishda ozgina bosim berib turishdir. O‘z xatolaringni tan olishga doimo tayyor bo‘l. Biror masalada adashganingni tan olishing bilanoq, o‘zingni ozod qilasan. Ungacha esa o‘sha xatoni yelkangda ko‘tarib yurishga majbursan.

@Qudrat

Samimiylikning yana bir nozik tarkibiy qismi - norasmiylikdir. «Norasmiylik» so‘zi grammatik jihatdan inkor shaklida ifodalanganiga qaramay, uning ahamiyati bundan ancha keng. Bu shunchaki nimaningdir yo‘qligi emas. Bu - ahamiyatsiz narsalarga emas, muhim narsalarga e’tibor qaratish demakdir.

Rasmiylik va sun’iylikning umumiy jihati shundaki, sen biror ishni bajarayotganingda, ishning o‘zidan tashqari, boshqalarga qanday ko‘rinayotganing haqida ham qayg‘urasan. Ammo o‘zing qanday ko‘rinishingga sarflagan har qanday kuching asl ishning sifatidan ayriladi. «Nerd»larning buyuk ishlar qilishda ustunlikka ega bo‘lishi sabablaridan biri ham shunda: ular qandaydir odam bo‘lib ko‘rinishga deyarli kuch sarflashmaydi. Aslida, bu «nerd» tushunchasining deyarli ta’rifidir.

«Nerd»larda buyuk ish qilish uchun aynan zarur bo‘lgan o‘ziga xos beg‘ubor jasorat bor. Buni o‘rganib bo‘lmaydi, u bolalikdan saqlanib qoladi. Shuning uchun uni yo‘qotma.

Murakkab ohangda tanqid qiladigan tomoshabin bo‘lishdan ko‘ra, g‘oyalarni tashqariga chiqaradigan inson bo‘l. «Tanqid qilish oson» degan gap eng so‘zma-so‘z ma’nosida ham to‘g‘ri. Buyuk ish sari yo‘l esa hech qachon oson bo‘lmaydi.

Ba’zi odamlar tabiatan samimiy bo‘lishadi, boshqalarga esa bunga ongli ravishda intilish kerak bo‘ladi. Samimiylikning har ikkala turi ham maqbul. Ammo samimiy bo‘lmasdan turib buyuk ish qilish mumkinligiga shubha qilaman.

Samimiy bo‘lgan taqdiringda ham bu juda qiyin. Sun’iylik, intellektual insofsizlik, aqidaparastlik (ortodoksallik), modaga ko‘r-ko‘rona ergashish yoki «cool» ko‘rinishga intilish, boshqalarga yoqishga urinish tufayli yuzaga keladigan buzilishlarga yo‘l qo‘yish uchun vaqting bo'lmasligi kerak.

@Qudrat