☘️ تازیانه‌های اخلاقی‌گری
✍️ #محمود_مقدسی

🔅اخلاقی‌گری (moralizing) رویکردی است که در آن دیگری مدام مورد قضاوت اخلاقی (و به طور کلی ارزشی) قرار می‌گیرد: این کارَت خلاف اخلاق بود، آن کارَت اشتباه بود، این کارَت به حیوانات آسیب می‌زند، آن کارَت آزار به کودکان است، آن رفتارت به نفع قدرتمندان تمام می‌شود، آن عملت به تحقیر زنان می‌انجامد، آنجا که سکوت کردی یعنی منفعت‌‌طلب هستی، آنجا که حرف زدی در پیح محبوبیت بودی، آن رفتارت یعنی آدم‌ها را ابزار می‌بینی، آن عملت یعنی همدست آزارگر بودی و ... .

🔅برای فردی با چنین رویکردی، همه چیز از دریچه نوعی قضاوتِ اخلاقیِ سختگیرانه می‌گذرد. کنشگری او بیشتر سلبی است تا ایجابی. او این زبان را بیشتر در مورد دیگری به کار می‌برد تا خود. او به نظام اخلاقی و داوری‌های اخلاقی خودش اطمینان دارد و چندان جایی برای ابهام و تفاوت قائل نیست. او از دیگری عمل مطابق ارزش‌های خودش را می‌خواهد و در غیر این صورت، او را به تازیانه‌ی زبانی اخلاقی می‌نوازد. او می‌تواند پدر، مادر، دوست، همکار، فعال سیاسی یا هر کس دیگری باشد.

🔅گاهی اوقات فکر می‌کنم در فضای پر ابهام و در بن‌بست‌های سیاسی، بعضی از ما ترجیح می‌دهیم برای کنشگری به اخلاقی‌گری رو بیاوریم. گویی می‌خواهیم با تازیانه داوری‌هایمان هم فعال باشیم و هم دیگران را از خواب غفلت بیدار کنیم. نتیجه اما خیلی وقت‌‌ها زخم زدن به تنِ رنجور کسانی است که سردرگم در پیِ پاسخ دادن به پرسش "چه باید کرد؟" هستند.

🌾 @Sedanet
🌾 @TheWorldasISee

☘️ درس‌گفتارهای رمضانی خانه فرهنگی غدیر (رمضان ۱۴۰۱)

🔅خانه‌ی فرهنگی غدیر در رمضان سال ۱۴۰۱ خورشیدی سه مجموعه‌نشست با محور موضوعات دین‌پژوهانه برگزار کرد. در مجموعه‌نشست یکم، #یاسر_میردامادی در دو شب با عنوان «مسئله‌ی فلسفی دعا» به بررسی چگونگی سازگاری خدا و دعا پرداخت؛ در مجموعه نشست دوم، #فرهاد_شفتی با عنوان «سوی نقش نامنقش» به رازآمیز بودن “حقیقت مطلق” با تکیه بر “الحمدلله” پرداخت و مفهوم تعبد را واکاوی کرد؛ و در مجموعه‌نشست سوم، #زهیر_میرکریمی در دو‌ شب با عنوان «قرآن و زیرمتن‌های آن» پس از معرفی مبانی نظری «بینامتنیّت» نسبت قرآن با متون معاصر با قرآن و پیش از قرآن را بررسی کرد.

🌐 دریافت جلسات

🌾 @Sedanet
🌾 @anqanotes
🌾 @YMirdamadi
🌾 @Farhadshafti
🌾 @Ghadircharity

☘️ تحلیل‌های اقتصادی پویا ناظران با عنوان تصمیمات شاخص

🔅در چهل سال گذشته، چهار تصمیم شاخص اقتصادی گرفته شده که عمده آنچه در اقتصاد کشور تجربه می‌کنیم تبعات اون چهار تصمیم شاخص هستند. در هر پادکست به یک تصمیم شاخص اول خواهیم پرداخت...

🌐 دریافت پادکست‌ها

🌾 @Sedanet
🌾 @Economics_and_Finance

☘️ معرفی مجموعه ایران پایدار

🔅ایران سرزمینی است که کثرت و تنوع اجتماعی از هزاره‌ها پیش تا کنون ویژگی قالب آن بوده است. در این سرزمین مردمانی از تیره‌ها، اقوام، ادیان و مذاهب گوناگون آمده‌اند و بدون آنکه به صورت کامل از صحنۀ تاریخ ایران محو شوند اثری بر جای نهاده و رفته‌اند.

🔅در چنین سرزمینی یافتن بنیان و هدفی مشترک، به غیر از خود مفهومِ «ایران»، که ایرانیان با تمامی تفاوت‌ها و کثرت‌هایشان بتوانند حول آن گرد آیند امری ناممکن است. هر هدف و بنیانِ دیگری را که برگزینیم سبب حذف گروهی از ایرانیان خواهد شد که نتیجۀ آن ناممکن شدن همکاری همۀ آنان برای رسیدن به آینده‌ای بهتر است.

🔅از سوی دیگر باقی ماندن ایران و تبدیل شدن آن به آشیانی امن برای تمام ایرانیان، جز از طریق محیط‌زیست و جامعه‌ای پایدار ممکن نیست؛ هرگونه بی‌ثباتی در هر یک از این حوزه‌ها می‌تواند سبب ناپایداری حوزۀ دیگر و در نهایت کل زیست‌بومِ ایران شود.

🔅بر این اساس است که نام این سایت را «ایرانِ پایدار» نهاده‌ایم؛ چرا که به گمان ما تنها هدفی است که ایرانیان با همۀ کثرت‌های زیبایشان می‌توانند حول آن گرد آیند.

🔅اما داشتن هدفی نیکو تنها گام نخست رسیدن به آینده‌ای بهتر است؛ برای رسیدن به هدف، نیازمند نقشه‌ای هستیم که مخاطرات مسیر پیش‌رو را نشان داده و از بین تمامی مسیرهای موجود، مناسب‌ترین مسیر را به ما بنمایاند. رسیدن به چنین نقشه‌ای برای آیندۀ ایران نیازمند آن است که جغرافیا و تاریخ ایران را به نیکی بشناسیم؛ وضعیت آن را دریابیم؛ به عوامل رسیدن به این وضعیت آگاه شویم تا در نهایت بتوانیم به پرسش چگونگی رسیدن به وضعیتی بهتر یا به عبارتی ایرانی پایدار پاسخی در خور و شایسته دهیم. به همین دلیل است که سایتِ ایرانِ پایدار پاسخ‌گویی به ۴ پرسش بنیادین زیر را مهم و اساسی دانسته و رسیدن به پاسخ آنها از منظر اندیشمندانی که به نوعی تلاش کرده‌اند به یک یا تمامی این پرسش‌ها پاسخ گویند را لازم و ضروری می‌داند:

ایران چیست؟

وضعیت ایران چگونه است؟

چرا وضعیت ایران اینگونه است؟

چگونه می‌توان این وضعیت را بهبود داد؟

🔅پاسخ ما به ۴ پرسش فوق هرچه باشد، بی‌گمان عمومی سازی دانش برآمده از این پاسخ‌ها بخشی از راه‌حل رسیدن به ایرانِ پایدار است؛ به همین دلیل تلاش کرده‌ایم تا به اشکال گوناگون پاسخ‌های داده شده به این پرسش‌‌ها را با سایر ایرانیان نیز به اشتراک بگذاریم.

🔅این تمامی آن چیزی است که می‌توان دربارۀ سایت ایرانِ پایدار گفت و به کوتاه‌ترین شکل ممکن در شعار این سایت نیز انعکاس یافته است:

«ایرانِ پایدار بستری برای ایران‌شناسی و ایران‌شناسی بنیانی برای پایداریِ ایران»

🌐 توضیحات بیشتر همراه با آدرس صفحات ایران پایدار

🌾 @Sedanet
🌾 @iranepaydar_official

پرسش و پاسخ محمدرضا جلائی‌پور از مصطفی ملکیان دربارهٔ مداخله سیاسی؛ اخلاق نهادها و نسبت «سعادت جمعی» و «سعادت فردی»

این فایل مربوط به بخشی از نشست رونمایی از کتاب «فلسفهٔ سیاسی» با حضور جواد حیدری، مترجم و مصطفی ملکیان، ویراستار علمی آن، در ١٧ خرداد ماه ۱۴۰۱ است که به همت مؤسسه سروش مولانا برگزار شده است.

📁 تهیه کتاب
🎥 فیلم سخنرانی‌های این نشست در اینستاگرام
🌐 سخنرانی اشاره شده در همایش امید اجتماعی سال ۹۶

🌾 @Sedanet
🌾 @Jalaeipour
🌾 @Mostafamalekian
🌾 @Sorooshemewlana

🔆 درآمدی به فلسفه متاخر هایدگر، شرح و تفسیر رساله اینهمانی و تمایز
👤 #احمد_رجبی (استادیار گروه آموزشی فلسفه دانشگاه تهران)

🔅در این درس‌گفتارها کوشیده شده است از طریق شرح و تفسیر دو نوشتار مهم و مشهور "اصل اینهمانی" و "قوام هستی‌خداشاختی متافیزیک" از رساله "اینهمانی و تمایز"، درآمدی به چارچوب اندیشه متاخر و پس از گشت هایدگر به دست داده شود. تاکید اصلی در مسیر تفسیر این دو متن، بر مساله امکان عقلانیت و حقیقت در فلسفه است، بدین معنا که بر خلاف دیدگاه رایج، هایدگر متاخر دقیقا دغدغه عقلانیت و مسئولیت آزاد عقلانی انسان در تعلق به افق الزام‌آور حقیقت را دارد. نقد بنیادینی که او به متافیزیک وارد می‌کند، برخاسته از بحرانی‌ست که سیر تاریخی متافیزیک به واسطه نگاه بنیادگذارانه میان عقل و وجود تا هگل و نهایتا نیچه به سوی آن پیش رفته، و آن چیزی نیست جز اندراج وجود ذیل عقل خوداندیش و تبدیل آن به اراده به قدرت و بی‌معنا شدن افق ظهور و وجود و حقیقت، و بدین ترتیب، بی‌معنایی عقل و عقلانیت، و نیز تداوم آن بحران تا کنون در نگاه سلطه‌گرانه به جهان و انسان.

🔅اندیشه متاخر هایدگر و مفاهیم بنیادین آن، نظیر رویداد، پوشیدگی، بی‌بنیادی، تاریخ و تقدیر وجود و مانند آن، در پرتو این مساله بنیادین شرح و تفسیر می‌شوند که به چه معنا برای امکان عقلانیت و حقیقت، باید گشودگی عقل به وجود به منزله افق حقیقت، بر اساس احراز و به رسمیت شناختن عرصه مقدم فعل ظهور در تقدم مطلقش و از این حیث در دسترس‌ناپذیری‌اش از نو طرح شود و چگونه اندیشه هایدگر یکسره معطوف به کشف و نشان دادن چنین ضرورتی به عنوان ضابطه بنیادین پدیدارشناسی‌ست.

🔅تفسیر دو متن مذکور، این مجال را فراهم می‌کند که ساختار اندیشه متاخر هایدگر، فارغ از شیوه بیان نیمه‌شاعرانه و اشارت‌وار معمول او در سالهای واپسین حیات فکری‌اش، توجه را به شیوه تحلیل و واسازی دقیق او در خصوص مبانی نهایی عقلانیت سوق دهد، یعنی تحلیل اصل اینهمانی به عنوان نقطه آغاز بداهت عقلی و نیز اصل تمایز هستی‌شناختی میان موجود و وجود.

🔅این درس‌گفتارها در قالب درس تفسیر متون فلسفی در دوره ارشد فلسفه دانشگاه تهران در نیم‌سال دوم ۱۴۰۰-۱۴۰۱ توسط احمد رجبی (استادیار گروه آموزشی فلسفه دانشگاه تهران) ارائه شده است.

🌐 دریافت صوت جلسات (۱۴ جلسه)

🌾 @Sedanet

🔆 درس‌گفتارهای بازخوانی کتاب نیروی حال اکهارت تُله
👤 #ایرج_شهبازی

🔅شش سخنرانی، درباره “خودشناسی و زیستن در زمان حال” در جلسات مربوط به “بازخوانی کتاب نیروی حال”، از اکهارت تُله، ایراد شده‌اند به شما تقدیم کردم که به لطف حق، با استقبال خیلی خوب علاقه‌مندان روبه‌رو شد. ازآن‌جاکه اندیشۀ «زیستن در زمان» حال مانند یک شمشیر دولبه است و می‌تواند آسیب‌های زیادی به بار بیاورد، لازم دیدم باز هم یادآوری کنم که همواره باید مراقب باشیم، به نام زندگی در زمان حال، از گذشته و آینده غافل نشویم.

🔅به همین سبب یک سخنرانی کوتاه را که در سال ۱۳۹۵ در پژوهشگاه علوم انسانی ارائه کرده‌ام، به شما تقدیم می‌کنم. هدف این سخنرانی آن است که تبیینی از زندگی در زمان حال به دست بدهد که با درس‌آموزی از گذشته و برنامه‌ریزی برای آینده تعارضی نداشته باشد. در آغاز بخش پنجم نیروی حال نیز به همین مسأله اشاره کرده‌ام، ولی در این‌جا، به تفصیل بیشتری، این موضوع مهم بررسی می‌شود. پیشاپیش به خاطر برخی مطالب تکراری در این سخنرانی از شما پوزش می‌طلبم، ولی باور دارم که این سخنرانی می‌تواند تکمیل‌کنندۀ مباحث پیشین باشد و به برخی از پرسش‌ها و نقدهای نظریۀ زیستن در زمان حال پاسخ بدهد...

🌐 فایل‌ها و صوت جلسات

🌾 @Sedanet
🌾 @irajshahbazi

🔆 گفتار مصطفی ملکیان در نشست رونمایی از کتاب فلسفه سیاسی
ضرورت جمع عقلانیت و اخلاق در سیاست

🔅محسن آزموده: مصطفی ملکیان، پژوهشگر نام‌آشنای فلسفه و اخلاق در ایران در یک دهه اخیر، عمدتا بر اصالت فرهنگ و اولویت فرد و توجه به درونیات انسان یعنی باورها، احساسات و خواسته‌های او تاکید داشته و کمتر به اصلاحات اجتماعی و مهم‌تر از آن نهاد سیاست پرداخته است. از این رو مقدمه تحلیلی و خواندنی او بر کتاب «فلسفه سیاسی» (درآمدی کامل) می‌تواند نشان‌گر چرخش یا تحولی -ولو ناچیز- در دیدگاه‌های او تلقی شود. او البته در بخش پرسش و پاسخ نشست رونمایی این کتاب به روشنی گفت که قبلا به اهمیت سعادت جمعی به عنوان شرط حصول سعادت فردی، کمتر توجه داشته است. ملکیان البته بلافاصله تاکید کرد، هنوز هم میزان تاثیر قوت فرد را در برابر جامعه کم نمی‌داند و اصلاح فرهنگی را پایدارتر و ماندگارتر تلقی می‌کند، ضمن آنکه معتقد است اصلاحات سیاسی و اجتماعی تنها موجبات سعادت فردی را ایجاب می‌کند و لذت و بهروزی بالفعل به خود شهروندان بستگی دارد. آنچه می‌خوانید گزارشی از سخنرانی مصطفی ملکیان در جلسه رونمایی کتاب «فلسفه سیاسی» (درآمدی کامل) نوشته فیل پاروین و کلر چمبرز است که با ترجمه روان و دقیق جواد حیدری، مترجم و پژوهشگر علوم سیاسی منتشر شده و انتشارات سروش مولانا آن را منتشر کرده است...

🌐 مطالعه متن کامل

روزنامه اعتماد، شماره ۵۲۴۲، دوشنبه ۶ تیر ۱۴۰۱

🌾 @Sedanet
🌾 @Mostafamalekian
🌾 @Sorooshemewlana
🌾 @zamaneyebarkhord

🔆 دفاع از "اصالت فرهنگ" ملکیان
✍️ #حسین_حسینی

🔅ملکیان با فروکاستنِ ساحاتِ درونی، عقلانی، روان‌شناختی و فرهنگی انسان به ساختارهای سیاسی و اقتصادیِ بیرونی و غیرشخصی مخالف است. این فروکاهشی است که به خصوص، برخی مارکسیست‌ها انجام می‌دادند و تمام باورها و احساسات و ساحاتِ درونیِ شخص را محصولِ ساختارهایِ اجتماعیِ بیرونی مانند نهادهای اقتصادی می‌دانستند. آن‌ها دین، فرهنگ و اخلاق را روبنا و صرفا بازیچه‌یِ جریانهایِ بیرونیِ اقتصادی و سیاسی می‌پنداشتند. روشن است که چنین نگاهی به معنای مرگ انسان به عنوان عاملی آگاه و تصمیم‌گیرنده است. با چنین نگاهی، انسان فقط یک موجود فرعی و سایه‌ای محو از نظام‌هایِ تمامیت‌خواهِ سیاسی و اقتصادی به شمار می‌رود که با مفاهیم کلی مانند "دستانِ تاریخ"، "جابجایی طبقات اجتماعی" و مانند آن می‌خواهند به اهداف خود برسند. ملکیان در این‌جا در مقابلِ محوِ انسان در قالب نظام‌هایِ کلیِ سیاسی و اقتصادی می‌ایستد و نقش و ارزش فرد را احیا می‌کند. او مرکزِ ثقلِ هر اصلاحی را فرد فرد انسان‌ها می‌داند نه نظام‌های کلی و انتزاعی.

🔅خانم لوس ایریگاره (Luce Irigaray)، فیلسوف و روان‌شناس معاصر، کتابی دارد به نام "دموکراسی با دو نفر شروع می‌شود"(Democracy Begins Between Two).

🔅او در این کتاب به روابط زن و مرد اشاره دارد و معتقد است تا وقتی حرمت اشخاص و تفاوتهای آن‌ها در روابط شخصی مورد توجه قرار نگیرد، سخن گفتن از مفاهیم کلی مانند دموکراسی، بی‌معناست.

🔅در واقع، مفاهیمِ مهم در عرصه‌ی سیاست مانند مردم‌سالاری یا احترام به تنوع آرا، از خودِ فرد فردِ انسان‌ها و شیوه‌ی تعامل آن‌ها با یکدیگر ناشی می‌شود، پابرجا می‌ماند یا از بین می‌رود. آن نوع مردم‌سالاری که از بیرون تحمیل شود و صرفا متکی بر نهادها و ساختارها باشد، با همان نهادها و ساختارها هم زائل و ضایع می‌شود؛ چنان‌که تجربه‌ی آلمان نشان داد که هیتلر با همین نظام دموکراتیک به قدرت رسید، اما بر ضد آن عمل کرد. در واقع، این نهادها و ساختارها را انسان‌ها می‌سازند، نگه می‌دارند، از دست می‌دهند، یا بر ضد آن عمل می‌کنند.

🔅ملکیان دل‌نگرانِ همین انسان‌های گوشت و خون‌دار است و در مقابلِ قربانی کردنِ انسان‌هایِ گوشت و خون‌دار در پایِ امور کلی و انتزاعی مانند جنگ‌های طبقاتی(مارکسیسم)، سود بیشتر در بازار(کاپیتالیسم) و سایر ایدئولوژی‌ها می‌ایستد. انسان‌های گوشت و خون‌دارند که این نهادها را می‌سازند، اما شوربختانه، خودشان گاهی قربانی ساخته‌ها و بافته‌های خود می‌شوند...

🌐 مطالعه متن کامل این نوشتار

🌾 @Sedanet
🌾 @Mostafamalekian

🔆 مولانا و عشق “بی ادب”: چرا تلقی مولانا از عشق می تواند اخلاق سوز باشد؟
✍️ #حسین_دباغ

🔅 آیا عشق ضرورتا آدمی را اخلاقی تر می کند؟ آیا در ساختار عشق عنصری نهفته است که ضرورتا توانایی اخلاقی زیستن را فراهم می کند؟ به نظر می رسد پاسخ مولانا مثبت باشد. نه تنها آدمیان که حتی شاید حیوانات به باور او با عشق بدل به موجودات اخلاقی تری می شوند. من در این نوشته استدلال می کنم که تقریر مولانا از یک تعارض رنج می برد. او از یک طرف عشق را درمان خودخواهی ما آدمیان می داند که “اخلاق ساز” است ولی از طرفی دیگر وقتی از عالم انسانی ارتفاع میگیرد و عشق را امری الهی قلمداد می کند خاصیت ویرانگری عشق “اخلاق سوز” می شود.

🌐 مطالعه متن کامل
منتشر شده در نشریه حیات معنوی/ سال چهارم/ شماره یازدهم/ بهار ۱۴۰۱

🌾 @Sedanet
🌾 @hossein_dabbagh

🔆 میزگرد طبیعت‌گرایی
با حضور #حسین_شیخ‌رضایی، #علی_حسین‌خانی و #حسن_امیری‌آرا
منتشر شده در روزنامه اعتماد، شماره ۵۲۴۲، دوشنبه ۶ تیر ۱۴۰۱

🔅محسن آزموده :مباحث و آثار فلسفی میان اهل فرهنگ در ایران بسیار طرفدار دارند. اما در میان این آثار پرمخاطب کمتر نامی از مفهوم طبیعت‌گرایی یا طبیعی‌گرایی (naturalism) به میان‌ می‌آید و اصطلاح رایج ناتورالیسم در میان اهل فرهنگ بیشتر به عنوان یک مکتب یا جریان ادبی شناخته شده است. این در حالی است که به نظر می‌رسد امروزه طبیعت‌گرایی، گرایش یا بحث غالب در مجامع علمی فلسفی در جهان است. در نتیجه این کنجکاوی برای مخاطب پدید می‌آید که طبیعت‌گرایی یعنی چه و چرا این قدر مورد توجه است؟ در جامعه ما که در ظاهر این‌قدر به مباحث فلسفی علاقه‌مند است، چرا در این‌باره این اندازه کم بحث می‌شود و در مورد آن کتاب یا مقاله بسیار اندک است؟ برای پاسخ به این پرسش‌ها، نزد سه تن از اعضای هیات علمی موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران رفتیم. حسین شیخ‌رضایی، علی حسین‌خانی و حسن امیری آرا، پژوهشگران فلسفه هستند و هر یک در این زمینه، نوشته‌ها و مقالات قابل توجهی نگاشته‌اند.

🔅یکی از انگیزه‌های ما از پرداختن به این موضوع، همایشی با موضوع طبیعت‌گرایی بود که در اسفندماه سال ۱۴۰۰ در موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران برگزار شد. در این همایش شمار زیادی از چهره‌های فلسفی بین‌المللی حضور داشتند. همین رویداد و اقبال شایان توجه متخصصان فلسفه از سراسر دنیا، نشان‌گر اهمیت و رواج بحث درباره طبیعت‌گرایی در روزگار ما است. علاقه‌مندان به مباحثی که آن اساتید ارایه کردند، برای استفاده از فایل دیداری و شنیداری همایش می‌توانند به سایت موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران مراجعه کنند.

🌐 مطالعه متن کامل به همراه فایل PDF

🌾 @Sedanet
🌾 @zamaneyebarkhord

🔆 تقریری از جلسات قرآن و سه پرسش اساسی؛ بخش ۱ از ۴
✍️ #مهدی_ایرانمنش

🔅در این سلسله مقالات سعی کردم اندیشه‌های فرهاد شفتی – یکی از پژوهشگران قرآنی- را که اخیرا طی پنج نشست با صدانت مطرح شد، بدون دخل و تصرف در محتوا، یا اظهار نظر شخصی، جمع بندی کنم تا در معرض مطالعه‌ی سایر پژوهشگران و علاقمندان قرارگیرد. این سلسله مقالات در چهار قسمت ارائه می‌شود. در سه قسمت اول به یکی از سه پرسش مورد بحث پرداخته می‌شود و قسمت چهارم مجموعه‌ی پرسش‌ها و پاسخ‌های مطرح شده در پایان جلسات است.

🔅 پیش از هر چیز لازم است مختصرا به معرفی ایشان بپردازم:

«فرهاد شفتی دارای دکتری مطالعات اسلامی از دانشکده‌ی الهیات دانشگاه ادینبرو در اسکاتلند است و نیز دارای تحصیلات حوزوی در تهران تا اواسط سطح می‌باشد. او برای تکمیل دکتری در زمینه‌ی رویکردهای معاصر درون‌دینی در فهم قرآن، بر اندیشه‌های حمید‌الدین فراهی، امین احسن اصلاحی و شاگردان او در زمینه‌ی نظم قرآن و تفسیر قرآن به قرآن تمرکز کرده است. بسیاری از این کارها به صورت آنلاین موجود است و نیز از طریق کانال تلگرامی «فرهاد شفتی» قابل دسترسی است. موضوع بیشتر این کارها در زمینه‌ی نظم مفهومی قرآن، کاربرد قرآن برای امروز، کثرت‌انگاری دینی، و معنویت و اخلاق است.

از آخرین نوشته‌های او به زبان فارسی می‌توان از «قرآن، انحصارگرا یا کثرت‌گرا»، «ما و خدای رازآمیز قرآن» و “پرسشی آسان و دشوار در باب دین و معنویت (فصل‌نامه‌ی نگاه آفتاب، شماره‌ی ۴)» نام برد. برخی از آخرین گفتارها و گفتگوها: “الهیات اندوه (دین آنلاین)”، «قرآن و انسان امروز (ماهنامه‌ی خیمه، شماره‌ی ۱۴۰)» و گفتگو درباره‌ی دین و معنویت در سلسله پادکست‌های «نرسیده به درخت».

او بر مبنای دکتری دیگر خود در زمینه‌ی تحقیق عملیاتی (operational research) دانشیار دانشگاه گلاسگو در اسکاتلند است.»

🔅ایشان آنچه را ادعا می‌کنند و بر آن شواهد گوناگون درون متنی می‌آورند را صرفا مشاهده‌ی خود از قرآن معرفی می‌کنند. سه پرسش اساسی که ایشان مورد بررسی قرار داده‌اند، عبارتند از:

. مخاطب قرآن کیست؟

. قرآن انحصارگراست یا کثرت‌انگار؟

. قرآن به چه کار امروز ما می‌آید؟

🔅در حقیقت پرسش اصلی این است که « قرآن به چه کار امروز ما می‌آید؟» اما پاسخ به دو پرسش نخست، به درستی بستری را فراهم می‌کند که در آن بستر بهتر می‌توان به پرسش اصلی پرداخت. بنابراین نیاز داریم که بدانیم مخاطبان قرآن کدام‌اند؟ روایت قرآن در این‌باره چیست؟و به عبارت دیگر قرآن خودش درباره‌ی خودش چه می‌گوید؟ برای این منظور مفاهیم و موضوعاتی نظیر دین، هدف دین، رستگاری، خداوند و ادیان مختلف در قرآن مورد توجه قرار می‌گیرند.

🔅سپس باید بحث کنیم که آیا قرآن به انحصارگرایی دینی نزدیک‌تر است یا به کثرت‌انگاری دینی. به بیان ایشان پرسش اول در حقیقت نوعی شخم زدن مرتع اندیشه است. پرسش دوم کاشتن دانه‌ای در این مرتع، و پرسش سوم برداشت محصول است. تعبیر شخم زدن را از آن جهت به کار می‌برند که پرسش اول بحث چندان جدیدی نیست و بیشتر یادآوری و توجه به نکاتی است که پیش از این نیز بحث شده‌اند.

🌐 مطالعه متن کامل به همراه فایل PDF

🌾 @Sedanet
🌾 @Farhadshafti

🔆 «خیلی دور، خیلی نزدیک»: مجموعه نشست‌های دورنما با دین‌پژوهان و اسلام‌پژوهان ایرانی ساکن خارج از ایران، به میزبانی زهیر میرکریمی

«خیلی دور، خیلی نزدیک» عنوان مجموعه‌ای از گفت‌وگوهای زنده‌ی مجموعه‌ی دورنما در محیط اینستاگرام است که از زمستان ۱۴۰۰ آغاز شده است و در سال ۱۴۰۱ نیز ادامه دارد. در هر نشست از این مجموعه، میزبان به سراغ یکی از دین‌پژوهان و اسلام‌پژوهان ایرانیِ ساکن خارج از ایران می‌رود و پس از آشنایی با کارنامه‌ی علمی و پژوهشیِ او، در موضوعی خاص پرسش‌هایی درباره‌ دین‌پژوهی و اسلام‌پژوهی مطرح می‌کند. در پایان هر نشست همراهان و مخاطبان در محیط اینستاگرام می‌توانند پرسش‌های خود را با مهمان مطرح کنند.
تاکنون ۶ نشست از این مجموعه برگزار شده است و برنامه‌ی نشست‌های آینده اعلام خواهد شد. مهمان‌های این نشست‌ها از این قرار بوده‌اند:

نشست یکم | مجید سلیمانی از پاریس در فرانسه | «قرآن مورخان»: تفسیری تاریخی‌–انتقادی

نشست دوم | مجید دانشگر از فرایبورگ در آلمان | مدافعه‌جویی‌های آشکار و پنهان در اسلام‌پژوهی

نشست سوم | مجید منتظرمهدی از آکسفورد در انگلستان | عربستان در دوران باستان متأخر

نشست چهارم | کیانوش رضانیا از بوخوم در آلمان | زردشتیان و مسلمانان در بغدادِ سده‌ی سوم

نشست پنجم | لیلا الحق از ملبورن در استرالیا | نسخه‌پژوهی از مکه تا ملبورن

نشست ششم | بهمن ذکی‌پور از چیبا در ژاپن | ایزوتسو: اسلام‌پژوهی و فلسفه‌ی شرقی

میزبانی گفت‌وگوها را زهیر میرکریمی، دانش‌آموخته‌ی فلسفه و دین‌پژوهِ ساکن ملبورن در استرالیا، بر عهده دارد.

🌐 فیلم و صوت جلسات

🌾 @Sedanet
🌾 @anqanotes
🌾 @doornamaa

🔆 در باب اسلام، مسلمانی، و روشنفکری دینی
✍️ #ابوالقاسم_فنائی

🔅به نظر می‌رسد در بحثی که اخیراً درباره‌یِ نظریه‌های جدید برخی از روشنفکران دینی مطرح شده چهار پرسش زیر با یکدیگر خلط می‌شوند:

چه کسی مسلمان است و چه کسی مسلمان نیست؟

چه کسی روشنفکر دینی است و چه کسی روشنفکر دینی نیست؟

چه چیزی را می‌توان به اسلام نسبت داد؟ یا اسلام چیست؟

چه کسی حق دارد چیزی را به اسلام نسبت دهد؟

🔅من بدون اینکه از اشخاص نام ببرم، می‌کوشم در این رابطه نکاتی را مطرح کنم و امیدوارم این نکات به برطرف شدن برخی از ابهامات کمک کند.

چه کسی مسلمان است و چه کسی مسلمان نیست؟

🔅موضوع بحثِ کسانی که در این زمینه انتقادهایی را به نظریه‌های جدید برخی از روشنفکران دینی وارد کرده‌اند پرسش سوم و چهارم و تا حدی پرسش دوم است، نه پرسش نخست. تا آنجا که من می‌دانم منتقدان ادعا نکرده‌اند که این روشنفکران مسلمان نیستند. بلکه بر عکس بر مسلمان بودن آنان تأکید و تصریح کرده‌اند؛ و بعضاً در قالب این تعبیر که «مسلمان کسی است که بگوید من مسلمانم»، معیار خود را درباره‌یِ اینکه چه کسی مسلمان است نیز به‌دست داده‌اند. بعلاوه، حتی در مقام توصیف این روشنفکران به تجدیدنظر طلبْ همواره از تعبیراتی همچون «مسلمانانِ تجدیدنظر طلب» استفاده کرده‌اند که نشان‌دهنده‌یِ این است که مسلمان بودنِ آنان را مفروض و مفروغ عنه گرفته‌اند. بنابراین، محل نزاع در اینجا این نیست که چه کسی مسلمان است و چه کسی مسلمان نیست یا چه کسی از اسلام خارج شده است.

🔅روشن است که نقد یک نظریه و اعلام ناسازگار بودن آن با اسلام به هیچ وجه به معنای تکفیر صاحب آن نظریه نیست. ادعای ناسازگاری یک نظریه با اسلام غیر از ادعای خروج صاحب آن نظریه از اسلام است؛ دومی همان تکفیر اصطلاحی است، اما اولی نقد و داوری درباره‌یِ یک نظریه است، فارغ از اینکه صاحب نظریه کیست و چه دینی دارد. این یکی از حقوق مسلم هر اسلام‌شناسی است که نظریه‌ای را نقد و آن را سازگار یا ناسازگار با اسلام اعلام کند، مگر اینکه کسی اهل تصویب باشد و برای اسلام حقیقت و واقعیتی ورای فهم انسان‌ها قائل نباشد، بلکه آن را برساخته‌یِ انسان‌ها بداند، که در این صورت اصولاً اسلام‌شناسی و ارائه‌یِ قرائت جدیدی از اسلام نیز معنای محصلی نخواهد داشت.

🔅از سوی دیگر، تجدیدنظر طلبی در یک دین نیز حق هر کسی است که درباره‌یِ آن دین تحقیق کرده و آن را نیازمند تجدیدنظر یافته است. بحث بر سر این است که «آیا تجدیدنظر در یک دین را می‌توان به عنوان قرائت جدیدی از آن دین به مخاطبان معرفی کرد یا نه؟». تجدیدنظر طلبی در دین انواع و درجات گوناگونی دارد؛ و بدون تردید انواع و درجات خاصی از تجدیدنظر طلبی مستلزم پیدایش دینی جدید یا ارائه‌یِ دینی جدید است که غیر از دینی است که تجدیدنظر در آن صورت گرفته است. به بیان دیگر، نمی‌توان هر نوع تجدیدنظرطلبی در یک دین را به عنوان قرائت جدیدی از همان دین قبلی ارائه کرد، فارغ از اینکه اشخاص در این مورد چه می‌اندیشند، همانگونه که نمی‌توان هر تجدیدنظری در یک نظریه‌یِ علمی را قرائت جدیدی از آن نظریه نامید. هر دینی هسته‌یِ سختی دارد که تجدیدنظر در آن هسته به ارائه‌یِ دین جدیدی می‌انجامد.

🔅همچنین روشن و بی‌نیاز از توضیح است که اصلاح خود دین غیر از اصلاح معرفت دینی است؛ اینکه کسی معرفت دینیِ موجود را مخلوطی از حق و باطل بداند و در راستای پیراستن آن بکوشد، به معنای تقرب به حقیقت دین است آنگونه که هست. اما این خیلی فرق دارد با اینکه کسی خود دین را مخلوطی از حق و باطل بداند و در راستای پیراستن آن بکوشد. توضیح بیشتر درباره‌یِ این موضوع در ادامه خواهد آمد…

🌐 مطالعه متن کامل به همراه فایل PDF

🌾 @Sedanet
🌾 @Abolghasemfanaei

🔆 تقریری از جلسات قرآن و سه پرسش اساسی؛ بخش ۲ از ۴
✍️ #مهدی_ایرانمنش

«پرسش دوم: قرآن انحصارگراست یا کثرت‌انگار؟»

🌐 مطالعه متن کامل به همراه فایل PDF

🌾 @Sedanet
🌾 @Farhadshafti

🔆 نقد محسن کدیور بر عبدالکریم سروش: تاملی در سنخ نقد و محل اختلاف
✍️ #عباسعلی_منصوری

این یاداشت تلاشی است برای بررسی این پرسش که:

نقد محسن کدیور بر دین شناسی عبدالکریم سروش از سنخ روشنفکری دینی است یا از سنخ استفاده از چماق تکفیر؟

بلکه به تعبیر بهتر پرسش واقعی این است که:

مساله اصلی که سروش و کدیور در مورد آن اختلاف نظر دارند، چیست؟

پیش پرسش: چرا لازم است که در مورد اختلاف دین شناسی محسن کدیور و عبدالکریم سروش بیشتر بگویم و بنویسیم؟

برخی از کسانی که به لحاظ دین شناسی به جریان روشنفکری و نواندیشی دینی تعلق خاطر دارند، این نوع نوشتارها و پرداختن به این اختلاف را به زیان روشنفکری دینی می دانند.تا حدی که حتی از انتشار این نوع نوشتارها ابا دارند. اما بنده ماجرا را اینگونه نمی بینم و معتقدم که این نوع نگرانی ها بیشتر به مصلحت سنجی های تفکر سنتی نزدیک است تا به حقیقت طلبی روشنفکری دینی. بنابراین دل نگرانی هایی همچون زخم زبان جریان سنتی ، زمین خوردن جریان روشنفکری دینی ، سوء استفاده سیاسیون از این اختلاف فکری، خدشه دار شدن حیثیت علمی دکتر سروش یا کدیور و..... نباید سبب شود که حقیقت طلبی را رها کنیم...

🌐 متن کامل این نوشتار

🌾 @Sedanet
🌾 @spirituality_philosophy

🔆 تقریری از جلسات قرآن و سه پرسش اساسی؛ بخش ۳ از ۴
✍️ #مهدی_ایرانمنش

«پرسش سوم: قرآن به چه کار امروز ما می‌آید؟»

🌐 مطالعه متن کامل به همراه فایل PDF

🌾 @Sedanet
🌾 @Farhadshafti

🎥 شعر خوانی هوشنگ ابتهاج ه. ا. سایه (یادش گرامی)
اسفند ۱۳۹۷ - کلن آلمان

خون می چکد از دیده در این کنج صبوری
این صبر که من میکنم افشردن جان است

فیلم کامل در آپارات

🌾 @sedanet

🔆 سروش و خدایی که جز نام نیست
✍️ #اکبر_گنجی

🔅در سال‌های اخیر عبدالکریم سروش اهتمام خاصی به خداشناسی نشان‌داده است، و داعیه بازاندیشی رادیکال درباره تصور ما از خدا، و نسبت خدا با انسان و طبیعت را مطرح کرده است. در مجموع می‌توان سه مولفه اصلی را در خداشناسی او تشخیص داد:

الف- وحدت وجود: عالم به مثابه افکار و خیالاتی در ذهن خدا هستند، و به تعبیری دیگر، خدا عین عالم است و ذره‌ای جدایی میان آنها نیست.

ب- الاهیات به شدت تنزیهی (خدای بی‌صورت): هیچ یک از واژگان زبان ما و مفاهیم دستگاه ادراکی ما بر او صدق نمی‌کنند. به ویژه، اوصافی که از خصوصیات «شخص» انسانی است به معنای حقیقی بر خداوند قابل حمل نیست. خدا به معنای حقیقی کلمه نه می‌داند، نه اراده می‌کند، نه خلق می‌کند، نه مهر می‌ورزد، نه پیامبری فرومی‌فرستد، نه با انسان سخن می‌گوید، نه دعای انسان را می‌شنود و نه به دعای او پاسخ می‌دهد.

ج- طبیعت‌گرایی: کل جهان طبیعت (که عالم انسانی از جمله پدیده نبوت را نیز در بر می‌گیرد) یک سیستم بسته و خودسامان است، و هر چه در عالم طبیعت روی می‌دهد علل مادی و طبیعی دارد. خدای مجزا از طبیعت هیچ فعل و دخالتی در طبیعت ندارد، از فرستادن باران و خلقت اشیاء گرفته تا ارسال پیامبران یا انجام معجزات.

🔅آنچه سروش عرضه می‌دارد مجموعه‌ای به شدت مشوش از آرای پراکنده‌ای است که ‌از منابع متفاوت تغذیه می‌کنند، و حتی از انسجام درونی نیز بی‌‌بهره‌اند. او خود تفاسیر متفاوتی از سه مولفه بالا ارائه می‌دهد، که گاه با هم هماهنگ نیز نیستند. خود این مولفه‌ها نیز (دست کم مطابق برخی تعابیر) با یکدیگر ناسازگار هستند. همچنین، دلایلی که برای این مولفه‌ها ارائه می‌دهد معمولا نااستوارند و گاه به تشویشی عمیق دچارند.

🔅از جمله نتایجی که سروش بر آرای الهیاتی خود مترتب می‌کند تفسیر آیات قرآن بر حسب صیغه مجهول است که به «خدازدایی از قرآن» می‌انجامد. خدایی که اینگونه سروش معرفی می‌کند عملا نه هیچ نقشی در حیات معنوی انسان دارد و نه در عالم طبیعت. خدای سروش چیزی فراتر از یک نام نیست، و از این رو آن را «خدای نومینالیستی سروش» می‌توان نامید.

🌐 فایل PDF کامل این مقاله

🌾 @Sedanet
🌾 @ganji_akbar

🔆 جناح‌بندی‌های جدید در نواندیشی دینی
گفت‌‏وگو با علی‌رضا علوی‏‌تبار

روزنامه هم‌میهن ۱۰ مرداد ۱۴۰۱ / فرزاد نعمتی (خبرنگار گروه فرهنگ)

🔅 اختلافات فکری عبدالکریم سروش و محسن کدیور در سال‌‌های اخیر بر کسی پوشیده نیست. برای مخاطبان جدی روشنفکران دینی تاریخ این اختلاف البته نه به سال‌‌های اخیر که به دهه۷۰ بازمی‌‌گردد؛ زمانی که انتشار «صراط‌‌های مستقیم» مسبب مناظره کدیور با سروش و انتشار کتاب «درباره پلورالیزم دینی» شد. بعدتر نشر «بسط تجربه نبوی» نیز بر اختلافات افزود اما در دهه۹۰ نظریه‌‌های «رویای رسولانه» و «دین و قدرت» سروش به نقادی بی‌‌محابای کدیور از او انجامید. در آخرین موضع‌‌گیری، سروش موضع «روحانی نام‌‌برده» را از جنس «تکفیر» خود دانسته است و با اشاره به آنچه در مصر بر نصر حامد‌ ابوزید رفت، در مذمت چنین عملی سخن گفته است. ورای طعنه‌‌های کلامی رد و بدل شده میان طرفین که متاسفانه حکایت آن در میان روشنفکران ایرانی متواتر است، با دکتر علیرضا علوی‌‌تبار درباره ریشه‌‌های معرفتی و تبعات این اختلاف فکری به گفت‌‌وگو نشسته‌‌ایم.

🌐 متن کامل این گفت‌‏وگو

🌾 @Sedanet