Шыңжаңдағы зорлық-зомбылыққа байланысты халықаралық дау-дамай күшейіп, Астананы қытайлық серіктестері алдында қолайсыз жағдайға қалдырған кезде, «Нағыз Атажұрт» ұйымының қызметі әлемдік БАҚ-тың назарын аударғаннан бері Қазақстанда сынға ұшырап келеді .

2019 жылы Қазақстан полициясы топтың жетекшісі Серікжан Біләшті қытайлықтарға қарсы этникалық алауыздықты қоздырды деген айыппен тұтқындады . Ол белсенділігін тоқтатуға уәде беріп, кінәсін мойындау туралы келісіммен түрмеден құтылып кетті . Кейінірек ол Америка Құрама Штаттарына көшіп, Шыңжаңдағы азшылықтардың құқықтары үшін лобби жасауды қайта жалғастырды.

Біләш соңғы сот процесінің өз тобын біржола үнсіз қалдыру әрекеті деп санайды. «Қазақ үкіметі Атажұртты толығымен, біржола жойғысы келеді», - деді ол Eurasianet басылымына телефон арқылы.

Қытай өзінің дипломатиялық нотасында бұл топты Си Цзиньпин мен Коммунистік партияның беделіне нұқсан келтірді деп айыптады. Сондай-ақ, бұл топты Қытай-Қазақ одағына «теріс әсер» тигізді деп айыптады.

Шеризат түрмеге қамалу мүмкіндігін қарастыра отырып, Қазақстанның азаматтарының құқықтарын қорғау міндеті Бейжіңнің сезімталдығына қатысты алаңдаушылығынан асып түседі деп үміттенеді. «Менің ойымша, Қытай ұлы және қуатты ұлт болса да, Қазақстан өз азаматтарын қорғауы керек», - деді ол.

«Егер қытайлықтар менің күйеуімді, ал Қазақстан мемлекеті мені түрмеге жапса, бұл әділдік бола ма?» - деп қосты ол.

(Толық аударылған жоқ, уақыт шықса толықтырмын. С.Б)

https://eurasianet.org/kazakhstan-anti-china-demonstrators-face-long-prison-terms-after-fiery-protest

Джоанна Лиллис - Алматыда тұратын журналист және «Қараңғы көлеңкелер: Қазақстанның құпия әлемінің ішінде» кітабының авторы .

Адвокат Шынқуат Байжанов айыпталушылардың “қытай ұлтына қарсы дұшпандық тудырды”деген айыпты жоққа шығарады. Бұл Қытай халқына емес, Қытай басшылығына қарсы «саяси наразылық» болды, деді ол Eurasianet басылымына. «Олар кінәсіз»-дейді адвокат.

Құқық қорғау топтары Қазақстанды істі тоқтатуға шақырды, оны сөз бостандығы мен жиналыс бостандығын қорғайтын «халықаралық адам құқықтары стандарттарына сәйкес келмейді» деп санайды.

«Қытайдың репрессиясына көмектесудің орнына, Қазақстан үкіметі Қытай үкіметін Шыңжаңдағы адамзатқа қарсы қылмыстарын тоқтатуға мәжбүрлеуі керек», - деп жазды Human Rights Watch. Бейжің Шыңжаңдағы адам құқықтарын бұзғанын жоққа шығарады.

Бастапқыда 19 наразылық білдірушіге рұқсат етілмеген қоғамдық жиын өткізгені үшін әкімшілік айыппұл салынды немесе бірнеше күнге бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды.

Бірақ Қытай Сыртқы істер министрлігі (айыптау актісінде сілтеме жасалған) «терең алаңдаушылық» білдіріп, Қазақстан үкіметін «тиісті шараларды» қабылдауға шақыратын дипломатиялық нота жібергеннен кейін, наразылық білдірушілерге “алауыздық тудырды”деген қылмыстық айып тағылды.

Алматыдан төрт сағаттық жерде орналасқан Талдықорған қаласындағы сот процесі 23 қаңтарда басталды және жабық есік артында өтіп жатыр, бұл сот процесін көпшілік назарынан тыс қалдырады.

Сыншылар бұл істі Қазақстанның геосаяси одақтасы және ірі экономикалық серіктесі Қытайға қолдау көрсету деп санайды. «Қайта қарау: Қытайдың Орталық Азиядағы ықпалы үшін күресі » кітабының тең авторы Эдвард Лемонның айтуынша, Қытай - Қазақстанның ең ірі сауда серіктесі .

«Қытай сонымен қатар ірі инвестор болып табылады, ал Қазақстан Қытайдың «Бір белдеу, бір жол» бастамасының бір бөлігі ретінде бірқатар сауда дәліздерінің орталығы болып табылады», - деді Лемон.

Қытай үшін Қазақстан мұнай мен маңызды минералдардың негізгі жеткізушісі болып табылады.

Содан кейін саяси сауда (Quid pro quo) бар. «Саяси тұрғыдан Қытай 2022 жылдың қаңтарындағы Қанды қаңтардағы наразылықтар кезінде Қазақстанның авторитарлық жүйесін қолдап, режимді қорғады. Оның орнына Қытай Шыңжаңдағы жағдайға қатысты үнсіздікті күтеді», - деді Лемон.

Бұл сот процесінде айыпталушылар - Шыңжаңда туған қазақтар, олар басқа елдерде тұратын этникалық қазақтарға өздерінің атаулы отандарына оралған жағдайда азаматтық беру туралы үкіметтік бағдарлама бойынша Қазақстанға көшіп келді.

Гүлдария Шеризат, Әлімнұр Тұрғанбай және олардың үш қызы 2016 жылы көшіп келіп, 2017 жылы Қытай азаматтығынан бас тартып (екі елдің де заңдарына сәйкес) Қазақстан паспорттарын алды.

48 жастағы жүк көлігі жүргізушісі Әлімнұр Тұрғанбай өткен жылы Қытайға сапарында тұтқындалып, кейін белгісіз айыптар бойынша 2,5 жылға бас бостандығынан айырылды. Шеризат күйеуінің ісі туралы әлі күнге дейін хабарсыз отыр, себебі айыптаулар туралы ешқандай ресми хабарлама алған жоқ.

Діни бостандықты насихаттайтын коммерциялық емес ChinaAid тобы олардың ісі дұға ету сияқты діни істерге қатысы болуы мүмкін деп болжайды .

Тұрғанбайдың Қытай азаматы болып қала беретіні туралы Қытайдың мәлімдемесі Қазақстаннан консулдық көмек алуды қиындатты, дегенмен оның қытайлық төлқұжатына «күші жойылды» деген мөр басылған.

Астанадағы Қытай елшілігі де, Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі де электрондық пошта арқылы түсініктеме беру туралы өтініштерге жауап берген жоқ.

Бұл сот процесі Шыңжаңдағы зорлық-зомбылықты тоқтату үшін ұзақ уақыт бойы лобби жасап келген құқық қорғау тобына Қазақстан ішіндегі қысымды күшейтті.

Айыпталушылардың қатарында қараша айында Қытайға қарсы наразылық акциясына қатысқан «Нағыз Атажұрт» ұйымының жетекшісі Бекзат Мақсұтқан бар. «Нағыз Атажұрт» Қытайдың қайта тәрбиелеу лагерлерінің бұрынғы тұтқындары мен тұтқындардың туыстарының айғақтарын жинап, жариялайды. Тұрғанбай бірде Қытайда намаз оқығаны үшін 17 жылға бас бостандығынан айырылған жиенін босатуға шақырған бейне үндеу жазу үшін Алматыдағы Атажұрт кеңсесіне барған .

https://www.facebook.com/share/1CYkrgCUYB/?mibextid=wwXIfr

Арыз түсіріңдер.

👆🏽