Chiaaid, Amnesty International және Human Rights Watch ұйымдары Қазақстан үкіметінен істі тоқтатуды талап ететін бірлескен үндеу жариялады, бұл істің «сөз бостандығы мен жиналыс бостандығын қорғау бойынша халықаралық адам құқықтары стандарттарына сәйкес келмейтінін» алға тартты. Адам құқықтары жөніндегі сарапшылар бұл істің «трансұлттық қуғын-сүргіннің» типтік мысалы екенін атап өтті - Қытай өзінің экономикалық ықпалын Пекиннің саясатын сынаған көршілес елдердің үнін өшіру үшін пайдаланады.

Қазақстан екі дипломатиялық деңгейде тығырыққа тірелді: бір жағынан, Бейжіңмен тиімді энергетикалық және инфрақұрылымдық сауда бар; екінші жағынан, Шыңжаңдағы отандастарының қиын жағдайына халқының қатты жанашырлығы.

Сот отырысы 5 ақпанға ауыстырылды. Алматыдан келген отбасылар үшін Талдықұрғандағы қыс одан да ұзаққа созылған сияқты.

«Бұл тек Әлімнұр туралы емес», - деді сот ғимаратының сыртында атын атаудан бас тартқан айыпталушының отбасы мүшесі. «Бұл біздің өз жерімізде, өз отанымызда қауіп төніп тұрған бауырларымыз бен апа-сіңлілеріміз үшін әлі де сөйлей алатынымыз әлде сөйлей алмайтынымыз туралы».

Сот отырысы күні жақындаған сайын Орталық Азияның жүрегіндегі бұл заңды күрес аймақтағы адам құқықтарының жай-күйі мен Қытайдың шекараларындағы трансұлттық қуғын-сүргін үшін лакмус сынағына айналуда.

Ағылшын тіліндегі түпнұсқасы:

https://chinaaid.org/news/secret-trials-and-chinas-long-shadow-the-plight-of-a-kazakh-human-rights-organization/

Таратыңыздар.

Құпия сот процестері және Қытайдың ұзын көлеңкесі: Қазақстандық адам құқықтары ұйымының қиын жағдайы

(Алматы - 2026 жылғы 30 қаңтар) Қазақстанның ең ірі қаласы Алматыдан жүздеген шақырым жерде орналасқан Талдықорғанда 19 белсендінің қатысуымен өткен сот отырысы мүлде жабық жағдайда сот залында өтіп жатыр. Бұл іс тек бір топ белсенділердің бостандығына ғана емес, сонымен қатар Орталық Азия елдерінің қуатты көршісі Қытайдың бұл елдердің сот тәуелсіздігі мен сөз бостандығына қатысты шекара аттаған қысымына тап болған ауыр сынақты да көрсетеді.

19 айыпталушы (оның ішінде «Нағыз Атажұрт» адам құқықтары ұйымының 17 мүшесі және Атажұрта мүше емес екі адам) Қазақстан Қылмыстық кодексінің 174-бабын: «Ұлттық, этникалық немесе әлеуметтік жеккөрушілікті қоздыру» бұзды деп айыпталуда. Бұл айып Қазақстанның адам құқықтары саласындағы тәжірибесі үшін ешқандай тың жаңалық емес, және халықаралық бақылаушылар бұл заңды биліктің көзқарасы ұқсамайтындарды басу құралы ретінде пайдаланады деп ұзақ уақыт бойы сынға алып келген еді.
Бұл іс 2025 жылдың қарашасындағы шекарадағы наразылық акциясынан туындады. Белсенділер Қытайда ұсталған қазақстандық жүк көлігі жүргізушісі Әлімнұр Тұрғанбайды босатуды талап етіп, Қазақстан-Қытай шекарасында жиналды. Тұрғанбай Қазақстан азаматтығын алып, Қытай азаматтығынан бас тартқанына қарамастан, өткен шілдеде Шыңжаңда тұтқындалды.

29 қаңтарда жабық есік артында өткен тыңдаудан кейін Риза Әлімнұр әкесінің Қазақстан азаматтығын алуының барлық рәсімдері баяғыдан-ақ толық аяқталғанын айтты. Ол Қытайдағы тұрақты тіркеуін жойған, ал Қытай азаматтығынан бас тартып, өз еркімен Қазақстан азаматтығын алу туралы жазбаша өтініші нотариалды куәландырылған және Қытай мен Қазақстан тарапынан мойындалған. Ол Қытай билігінің әкесін Қытай азаматы немесе қос азаматтығы бар деп әлі де негізсіз айыптап жатқанын мәлімдеді. Ол әкесінің екі жыл алты айға бас бостандығынан айырылғанын естігенін, бірақ ешқандай жазбаша хабарлама алмағанын қосты.

Билік оларға Әлімнұрды іздеуге ,тіпті олардың қамаудағы Әлімнұрдың халын білу құқығына тыйым салды.

Тұрғанбайдың тұтқындалуы оның діни құлшылығына немесе Шыңжаңда заңсыз ұсталған туыстарының атынан куәлік бергеніне байланысты деп хабарланады. Наразылық акциялары кезінде белсенділер Қытай тулары мен қытай басшысының портреттерін өртеп жіберді, бұл әрекет Алматыдағы Қытай консулдығының қатты дипломатиялық наразылығын тудырды. Кейіннен Қазақстан билігі бейбіт жиынды қылмыстық құқық бұзушылық ретінде қарастырып, жедел әрекет етті.

Сот отырысы 23 қаңтарда басталғаннан бері құпия және тоқтаусыз кейінге созып отыр.
Судья айыпталушылардың бірі көтерген «қауіпсіздік мәселелерін» алға тартып, сот отырысы жабық есік жағдайында өтеді деп жариялады, БАҚ, отбасы мүшелері және халықаралық бақылаушылар сотты тыңдауға кірмейтініні хабарланды.

«Бұл анық кешіктіру тактикасы», - деді ұйымның негізін қалаушы және қазіргі уақытта елінен қуғындалып АҚШ-та жүрген Серікжан Біләш сұхбатында. «Олар ұзақ сапарлар мен қаржылық қысым арқылы көпшілікті шаршатқысы келеді және олардың ерік-жігерін сындырғысы келеді».

Қорғаушы адвокаттар үнсіз қалуға мәжбүрленуде. Судья адвокаттарға сот процесінің кез келген мәліметтерін сыртқы әлемге жарияламауды бұйырды, әйтпесе олардың лицензиялары қайтарып алынуы мүмкін.

29 қаңтарда Қазақстан билігі Атажұрт оқиғасына жауап ретінде, әдейі, мақсатты түрде жарияланбаған, бейресми төтенше жағдайға көшті. Олар Атажұрттың барлық мүшелерін тәулік бойы бақылау үшін бүкіл ел бойынша қызметкерлерді орналастырды.

Атажұрт ұзақ уақыт бойы Шыңжаңның «қайта тәрбиелеу лагерьлерінің» құрбандарының куәліктерін құжаттайтын негізгі ұйым болып келді. 2019 жылдан бері ұйым Қазақстан билігінің қатаң бақылауында. Үкімет оны ресми тіркеуден бас тартты және мүшелеріне жиі айыппұл салды, есепшоттарын тоқтатты, тіпті олардың отбасыларын «заңсыз ұйымға қатысқаны» үшін үркітіп-қорқытты.

Қазақ туралы, мен туралы, Атажұрт ісі туралы АҚШ адамдық құқық сахнасында тағы да көтерілді. Өзіміз туалы өзіміздің айтқанымыз бір бөлек, өзіміз туралы өзгенің айтқанының орыны ерекше болмақ.
8:40-тан бастап тыңдарсыздар:

https://youtu.be/WASpMMm7ATQ?si=kb8oE-mRml5M13Ge

Бұл туралы арнайы лекциямда айтамын.
Біздің ісімізді біз үшін көтеріп жүргендерге қалай разы болмассың!!!

Қазақты қазақ соттап жатыр. Қазақты қазақтың сотынан, түрмесінен, жаласынан қазақ еместер құтқарып жатыр! Қазақтың ұланғайыр даласынан қазаққа пана табылмайды. Пана түгіл жұмыс табылмай, қазақтар шетте тентіреп жүр. Қазақтың байлығының қызығын бір топ қарақшылар ғана көріп жатыр…
Ойлан!!!

Оян!!!