«Mo‘min - xurmo daraxti ekib, tikani chiqib qolishidan qo‘rqadi. Munofiq - tikan ekib, xurmo unishini kutadi».

Shaqiq Balxiy

Do'stim, qaydan sizga she’rga buncha qarshilik!? She’r ham bir gap, yaxshisi yaxshi, yomoni yomon (Marfu’ hadis).

Musulmon bo‘lgandan keyin ham sahobalar she’r yozgan. Tobe’inlar she’r yozgan. Abu Hanifa she’r yozgan. Shogirdlari she’r yozgan. Shofe’iyning katta she’riy devoni bor. Hazrati Aliy ko‘p hollarda murassa (she’rga o‘xshatib) gapirar edilar. She’r yozmagan kim bor o‘zi - joni yo‘q tosh, aqli yo‘q eshakdan boshqa!?

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam masjidda Hasson aytgan she’rlarni tinglar edilar. Zuhayr ibn Ka’b Islomga kirish uchun Rasululloh huzurlariga kelib qasida aytganda unga choponlarini hadya qilganlar. Qasidasining yarmi arab odatiga ko‘ra ishq haqida bo‘lgan:

«Suad mendan ayrildi, qalbim bugun xastadir,
Xun puli to‘lanmagan zanjirband asiradir».

Olimlar doim jiddiy bo‘lmaganlar. Doim kitob o‘qimaganlar. Doim dars qilmaganlar. Ular shariatga amal qilganlar, ruxsatlardan foydalanganlar. Katta tobe’in imom Shu’ba odamlarga dars o‘tayotib goho nahv olimi Abu Zaydni ko‘rib qolar, dars asnosida u bilan Nobig‘a Zubyoniyning she’rlarini aytishar edi. Dars o‘rtasida mushoira...

She’r yozishni qo‘ying, sahobalar bo‘sh vaqtlarida bir-birlariga tarvuz po‘choqlarini otishar edi. Ammo jiddiy ishlar qarshida ulardan jiddiylari bo‘lmas edi (Imom Buxoriy Sahihida aytilganidek). Tashqaridan xunuk ko‘ringan manzara, lekin barcha Bani Odamning tabiati shu. Inson g‘o‘la emas-ki, bir oqimda ixtiyorsiz, hissiz suzsa. Zavqi bor, shavqi bor, fe’l-atvori, turfa afkori bor. Ko‘radi, o‘rganadi, sevadi, yo‘qotadi, yig‘laydi, kuladi, she’r yozadi, aytadi...

Ibn Javziy «Axbaruz zirof» kitobining ilk sahifalarida Sufyon ibn Uyayna tilidan bunday hikoya qiladilar:
«Bir kuni Mis’ar ibn Kidomning huzurlariga bordik (bu kishi ishonchli hadis roviysi bo‘lganlar). Rosa uzun namoz o‘qidilar. Keyin bizga qarab kuldilarda mana bu she’rni xirgoyi qildilar:

«Hoy, qarang anov Azza,
Men tomon kelayotir,
Ko‘zin yerga qaratgan
Shamoldek yelayotir:

«Betob bo‘ldik, ko‘rgali
kelmadingiz-ku, hazrat»
Dedim: «Kasal kasalni
etarmi hech ziyorat!?»

Men (Sufyon so‘zi): «Shunday namozdan keyin shu ishmi!?» deb ajablansam, u kishi: «Ha! Goh undoq, goh bundoq», deb javob berdilar...

Goh undoq, goh bundoq, do‘stim!

@Vahm_olami

«This show was made by humans» - «Bu serial insonlar tomonidan ishlangan».

#Pluribus

Bir kun hamma inson ongi «birlashsa» nima bo‘ladi? Siz hammaning, hamma esa sizning biladiganlaringizni biladigan bo‘lsa, men ko‘rayotgan narsalarni hamma ko‘rsa, men eshitayotgan narsalarni hamma eshitsa, dunyoda har qanday vaziyatda «Men» olmoshi o‘rniga «Biz» deyiladigan bo‘lsa, hamma bir xilda baxtli bo‘lsa (faqat bir xil, boshqacha emas), yurish-turish, yashash hamma-hammasi bir xil tusga kirsa, milliardlab insonlar bitta katta «inson»ga aylansa, dunyo tinch, urushlar yo‘q, janjallar yo‘q, ixtiloflar yo‘q, xafagarchilik yo‘q bo‘lsa... - nima bo‘lar edi?

Endi, yana tasavvur qiling: shu insonlarga bir necha odam qo‘shilmasa, to‘g‘rirog‘i, qo‘shilmay qolsa, «men»lardan bitta yaxlit «biz»ga aylanganlar ularni ham o‘zlariga qo‘shish uchun harakat qilsalar, buning uchun doim kulib yursalar, hech qachon «yo‘q» demasalar, yolg‘on gapirmasalar va qizig‘i, qo‘shishga majburlamasalar, o‘z ixtiyorlari bilan: «Men, sizlarga qo‘shilmoqchiman!» demagunlaricha ularning ko‘nglini olsalar, boshqacha aytganda 8,2 milliard inson shu «bir nechta» kishi uchun xizmat qilsa, xizmatdan maqsad ham - ularni «jamoa»ga qo‘shish bo‘lsa... - nima bo‘lar edi?

Bu birlashgan, to‘g‘rirog‘i birlashtirilgan «jamoa» siz bilan siz istagan mavzuda suhbatlashadi, siz istagan uslubda va tilda gaplashadi. Siz bilmagan juda ko‘p narsalarni biladi. Ayb sizda bo‘la turib siz uni so‘ksangiz ham u o‘zi uzr so‘rab yana siz bilan gaplashishda davom etadi... Men hozir ChatGPT kabi «sun’iy ong»lar bilan yozishmalaringiz haqida gapirmayapman. Bu:

Bugun AppleTV tarafidan so‘nggi qismi (1-faslining albatta) namoyish etilgan «Pluribus» (IMBd 8.3) serialidagi voqe’-hodisalar manzarasi.

«Pluribus» - ilk bor qadimgi Rimda yangragan «E pluribus unum» (Ko‘plikdan birlikka qarab) iborasiga ishora. Bu ibora Amerikaning gerbi-yu, tanga va qog‘oz pullaridan tortib Oq uy tepasidagi haykalcha ostigacha yozib qo‘yilgan.

Serialning har qismi tugaganidan so‘ng oynada siz ham ko‘rib turganingiz yozuv chiqadi: «This show was made by humans» - «Bu serial insonlar tomonidan yaratilgan». Sun’iy ong emas, haqiqiy ong egalari - insonlar tomonidan...

Hozircha 9 qismdan iborat ilmiy-fantastik ushbu serialda sun’iy bir xilda yashash bilan tabiiy turfaxillikda yashash orasidagi kurash tasvirlangan. Sun’iy ongga qarshi haqiqiy ong... Kim g‘olib bo‘ladi?!

@Shamsuddin_Sadruddin

2 hafta damdaman. Uchbu hafta uchun rejalar tuzib qo‘ydim. Biri - yoshligimda qila olmagan ishimni bajarish. ))

Ilk rasm yomon chiqmagan, menimcha...

Siz ham yoshlikda qilishingiz kerak bo‘lgan, ammo qila olmaganingiz biror mashg‘ulotni bajarib qo‘ying. ))

#Taqdim
#Tanituv

Bismillah...

O‘tgan yillarda «Ajurrumiyya»ning eng mashhur sharhlaridan biri - «Mutammima»dan bir necha marta dars berdim. Darslar to‘liq shaklda Youtube sahifasiga ham joylangan.

Dars berish asnosida «Mutammima»ga qisqa izohlar yozib borgan edim. Saralab chiqsam, 143 ta izoh bo‘libdi. Shuni siz aziz tolibi ilmlarga ulashishdan xursandman!

Tabiiyki, bu izohlar nahv kitoblaridan o‘qib, zamondosh nohiy shayxlardan eshitib chiqargan xulosalarim mahsuli. Barcha fazl Allohga, xato-kamchiliklar menga oid!
_________________________________

📗 Kitob nomi: «Izohlar (Mutammimatul ajurrumiyyaga)»
(التعليقات على متممة الآجرومية)

🌍 Tili: arabcha

✍️ Muallifi: Shamsuddin Sadruddin

📄 Risola hajmi: 36 sahifa

📝 Mavzusi: nahv

@Bayanul_lisan

Sen ketma

Sen ketma, ketmasang, dushman tugaydi,
Yolg‘izlik to‘ldirgan maxzan tugaydi,
Sen borsan, aminman - Ibrohim uchun
tashilgan o‘tinlar, gulxan tugaydi.

Sen ketma, qiynoqlar, kishan tugaydi,
Bog‘larda gul qolib, tikan tugaydi,
Bo‘ronlar, to‘fonlar tingay sen bilan -
nuhiy kemalarda yelkan tugaydi.

Sen ketma, yo‘qsa, sha’n, gulshan tugaydi,
Ma’volar to‘rida suxan tugaydi,
Kim ketsa, ketsin, sen ketma, Ona,
Sen yo‘q o‘lkalarda vatan tugaydi...

✍️Shamsuddin Sadruddin (28.01.2026)

@Vahm_olami

TAAQQUL

#arabcha – “aql bilan tushunish”, “mantiqan idrok etish”

📌 Taaqqul — biror narsani aql, tafakkur va mantiq orqali anglash jarayoni.

Manfaatli sahifa, inshaalloh!

Allohga hamd, Rasuliga salovatdan so‘ng:

Ramazon oyida ro‘za tutish musulmonlardan oldin barcha samoviy dinlarga ham farz qilingan edi. Biroq faqat ummati Muhammadiyya ushbu oy haqini ado etadigan bo‘ldi. Shu bilan Ramazon barakasi Islom uchun maxsus va boqiy qoldi.

Ramazon oyida musulmonlarning ilk zafari sodir bo‘ldi: Badrda mushriklar mag‘lub etildi. Aynan shu ma’rakada farishtalar insonlarga qarshi jangga kirdi. Bundan oldin ham, keyin ham samo mavjudotlarining tuproq farzandlariga qarshi qilich ko‘targani bilinmadi.

Ramazonda shaharlar yuragi Makka fath qilindi. U yo‘qlik kunigacha iymon egalari qo‘lida qoladigan bo‘ldi.

Ramazonda Sa'd ibn Abu Vaqqos qo‘mondonligi ostida musulmonlar sosoniylar saltanatini qulatdi. Forslar Islomni qabul qildi.

Ramazonda Toriq ibn Ziyod Andalusni fath qildi. G‘arb dunyosi Sharq olami o‘pkasi bilan nafas ola boshladi.

Ramazonda Salohuddin Ayyubiy Hattiynda salibchilarni tor-etdi. Natijada Quds qaytarib olindi.

Ramazonda Sayfuddin Qutuz mo‘g‘ullarni mag‘lub etdi. Shundan so‘ng buyuk dasht hukmdorlarida Islomga rag‘bat paydo bo‘ldi.

Ramazon - zafarlarga boy oy!

Mana shunday g‘alabalar qaytishini istagan barchaga hayit muborak bo‘lsin!

@Shamsuddin_Sadruddin

Labsiz inson komil nutqdan mosuvodir. Biroq shunda ham u tavhid kalimasi - «la ilaha illalloh»ni ayta oladi. Chunki bu buyuk iborada lablar bir-biriga tegmaydi. Uni aytishda lablarni qimirlatishga hojat yo‘q, tilning harakatlanishi kifoya. Labsizlik - nuqson, lekin u eng buyuk saodatga xalal bera olmaydi. Itoatsizlik ham shunday. U ayb bo‘lsada, jannatga kirish baxtidan umid uzishga sabab emas. Banda mo‘min ekan, «labsizlik» nuqsoni o‘rnini, albatta, nimadir qoplaydi.

Shunga ishora o‘laroq she’rda lab undoshlari (b-p-m-f-v) qatnashmagan.

A’ROF

Instagramdagi sahifa: https://www.instagram.com/vahm_olami

#Tavsiya

Ba’zan aqlni arab tilini o‘rganish va o‘rgatishdek jiddiy mashg‘ulotdan chalg‘itib turish kerak bo‘ladi (كما قال ابن الجوزي).

Bu borada yaxshi she’r va to‘g‘ri qo‘shiq eshitish ayni muddao. Demak, quyidagi 2 ta sahifaga marhamat:

1. 👉 @Vahmiy 👈. 1 yildan beri shu nom ostida she’rlarimni e’lon qilib boraman.

2.👉 @Vahmiymusic 👈. Bugun ochildi. Vahmiy (Shamsuddin Sadruddin) she’rlari bilan Suno AI ijrosi uygu‘nligida yaratilgan qo‘shiqlar (cholg‘u asboblarisiz) joylab boriladi.

Dam olib-dam olib ilm olavering!

@Bayanul_lisan

Amir Temur o‘g‘li Shohrux Mirzo Ka’baga kisva yuboraman deb nazr qilganidan o‘sha davrning eng katta hanafiy olimi Badriddin Ayniy rohimahulloh Misr rioyasini o‘ylab: «Bu nazr bog‘lanmagan. Uni amalga oshirish vojib emas», deb fatvo bergan ekanlar.

@Shamsuddin_Sadruddin

Kecha Islom svilizatsiyasi markazidagi kutubxonaga a’zo bo‘ldim. Sharoitlar zo‘r. Arabcha kitoblar ko‘p (tabiiyki, bundan boshqa muqobil arabcha kitoblar kutubxonasi yo‘q). Qur’on o‘qib o‘tirganlarni ham ko‘rdim. Ko‘zni quvontiradigan manzara.

Toshkentda bo‘lsangiz, boring. A’zo bo‘ling. Maza qilib kitob o‘qing! ) A’zo bo‘lish bepul ekan.

Sun’iy shuhrat

1955-yilda amerikalik radio boshlovchisi Jean Shepherd eng ko‘p sotilgan kitoblar ro‘yxatini tuzish noto‘g‘ri yo‘lga qo‘yilganini, bestseller ro‘yxatlari faqat sotilgan nusxalar soniga emas, balki kitob do‘konlariga xaridorlar qaysi kitobni qanchalik ko‘p so‘rab kelayotganiga ham asoslanishini, bu esa bestseller ro‘yxatlarni ishonchsiz qilishini ko‘rsatish uchun bir ishga qo‘l uradi. Gap shundaki, u asli yo‘q Frederick Ewing degan «shaxs» qalamiga «mansub» - «I, Libertine» nomli mavjud bo‘lmagan kitobni o‘ylab topadi. U tinglovchilaridan kitob do‘konlariga kirib, shu kitobni so‘rashni iltimos qiladi.

Natijada kitob do‘konlari xaridorlarning tinimsiz so‘rovlaridan hayratga tushadi. Odamlar kitobni o‘qimagani holda u haqida gapira boshlaydi. Hatto ayrim tanqidchilar va ziyolilar kitobni o‘qigandek taassurot qoldirishga urinadi. Yo‘q odamning yo‘q kitobi haqida mish-mishlar tarqaladi: kitob o‘ta siyosiy bo‘lgani uchun muallif o‘zini ommaga olib chiqmagani aytiladi. Hatto ba’zi «kitobxonlar» muallifning ayoli bilan ko‘rishganini iddao qila boshlaydi.

Ushbu hazil kutilmagan darajada ommalashgach, nashriyotchi Ian Ballantine fantast yozuvchi Theodore Sturgeonni Jean Shepherd tuzgan syujet asosida haqiqiy roman yozishga yollaydi. Nihoyat avval faqat tasavvurda mavjud bo‘lgan «I, Libertine» kitobi haqiqiy asarga aylanadi. U 1956-yil 13-sentabrda ilk marta nashr etiladi.

Qizig‘i, yozuvchi Theodore Sturgeon kitobda o‘z ismini emas, balki to‘qima shaxs - Frederick Ewing nomini muallif sifatida qoldirgan ekan...

Demak, shon-shuhrat haqiqatning emas, omma e’tiborining mahsuli bo‘lishi mumkin. Odamlar ko‘pincha biror narsani uning mazmuni uchun emas, balki boshqalar ham uni muhim deb bilgani uchun qabul qiladilar.

@Shamsuddin_Sadruddin

Biz qurshovida yashayotgan bu olamda ruhimizdan boshqa hech narsa abadiy emas. Abadiy ekanini tan olganlar faqat abadiy maqsadlarga talpinadi.