«Կեղծ լուսաբացը» լուսավորել է Հիմալայների գիշերային երկինքը

Հանլեի մութ երկնքի արգելոցում լուսանկարել են զոդիակային լույսը՝ Յուպիտերի, Մարսի և աստղակույտ M44-ի հետ։

https://shesht.am/science/zodiacal-light-hanle-ladakh-night-sky

Մարդու բջիջներում ստեղծել են գեների ակտիվությունը գրանցող «սև արկղ»

Գիտնականները մարդու բջիջներում ստեղծել են արհեստական օրգանոիդ, որը պահպանում է կարճատև գենային ակտիվության հետքերը։ «Ռեկորդանել» կոչվող մոլեկուլային պահոցը հավաքում և քայքայումից պաշտպանում է տեղեկատվական ՌՆԹ-ն՝ թույլ տալով օրեր անց վերականգնել բջջի արձագանքը։

https://shesht.am/science/recordanelle-rna

Մարջանային խութերի էկոհամակարգերի 96%-ը՝ կրիտիկական վտանգի տակ

Բնության պահպանության միջազգային միության (IUCN) առաջին գլոբալ գնահատմամբ՝ մակերեսային տաք ջրերի մարջանային խութերի էկոհամակարգերի 96%-ին մինչև 2075 թվականը փլուզման ծայրահեղ վտանգ է սպառնում։ Այս դասակարգումը չի նշանակում, որ այդ խութերն արդեն վերացել են։

https://shesht.am/science/coral-reefs-iucn

«Հաբլի» կադրում հեռավոր գալակտիկան երևում է երկու աղեղի տեսքով

NASA-ն հրապարակել է «Հաբլ» տիեզերական աստղադիտակի պատկերը, որտեղ ավելի մոտ գալակտիկայի ձգողությունը խոշորացնում և աղավաղում է հեռավոր գալակտիկայի լույսը։ Դիտարկումը գրավիտացիոն ոսպնյակների ուսումնասիրության ծրագրի մաս է, որը նաև հիմք է նախապատրաստում «Ռոման» աստղադիտակի տվյալների վերլուծության համար։

https://shesht.am/science/hubble-lens-roman

Տիտանի համար նախատեսված Dragonfly-ն ավարտել է առաջին թռիչքի մոդելավորումը

NASA-ի Dragonfly թռչող ապարատի համակարգերը վիրտուալ թռիչքի ընթացքում ինքնուրույն ընտրել են անվտանգ վայրէջքի վայր։ Փորձարկումը համակարգչային ստենդում միավորել է Տիտանի վրա ապագա առաջին թռիչքի հիմնական փուլերը։

https://shesht.am/science/dragonfly-first-flight

Լույսի շրջանային բևեռացումը կառավարել են պարզ սիլիցիումային ցանցով

Սինգապուրի և Չինաստանի ֆիզիկոսները ցույց են տվել, որ էլեկտրոնների փնջի ու սիլիցիումային ցանցի փոխադարձ դիրքը փոխելով՝ կարելի է կառավարել առաջացող լույսի շրջանային բևեռացումը։ Փորձում բևեռացման աստիճանը հասել է 0,87-ի՝ առանց բարդ քիրալ կառուցվածք պատրաստելու։

https://shesht.am/science/chiral-silicon-light

Բույսերի գեների ակտիվությունը չափել են երկգույն լուսարձակմամբ

Գիտնականները բույսերում գեների ակտիվությանը հետևելու համար համադրել են կանաչ և կարմիր լույս արձակող համակարգեր։ Երկու գույների ուժգնությունների հարաբերությունը թույլ է տվել նվազեցնել նյութափոխանակության փոփոխություններից առաջացող շեղումները և ավելի հստակ տեսնել պաշտպանական արձագանքը։

https://shesht.am/science/plants-dual-colour

Swift աստղադիտարանն ավարտել է գրեթե 22 տարի տևած առաքելությունը

NASA-ն դադարեցրել է Swift տիեզերական աստղադիտարանի աշխատանքը․ ցածրացած ուղեծրում մթնոլորտի դիմադրությունն այլևս թույլ չի տալիս կայուն դիտարկումներ կատարել։ Գամմա բռնկումների ուսումնասիրությամբ հայտնի սարքի վերադարձը մթնոլորտ սպասվում է առաջիկա շաբաթներին։

https://shesht.am/science/swift-mission-ends

Մեկ մոլեկուլից շարժիչի պտույտը կառավարել են էլեկտրական հոսանքով

Ֆիզիկոսները երկու ոսկե էլեկտրոդների միջև ամրացված պարուրաձև մոլեկուլում էլեկտրական հոսանքով ուղղորդված շարժում են առաջացրել։ Լարման բևեռականությունը փոխելիս շարժման ուղղությունը փոխվել է, իսկ ավելի բարձր լարման դեպքում հոսանքի ուժը կտրուկ աճել է։

https://shesht.am/science/archimedes-molecule

Երեք ուժով են բացատրել բակտերիաների «քիմիական զենքի» բազմազանությունը

Գիտնականները միջատասպան բակտերիաների արտադրած պեպտիդների ընտանիքում հայտնաբերել են 49 տարբեր միացություն։ Վերլուծությունը ցույց է տվել, որ այդ բազմազանությունը ձևավորում են բնական ընտրությունը, պատահական գենետիկական փոփոխությունները և գենի նման հատվածների փոխանակման ավելի մեծ հավանականությունը։

https://shesht.am/science/bacterial-peptide-evolution

Արբանյակային քարտեզները ցույց են տվել 2026-ի և 1997-ի Էլ Նինյոների նմանությունը

NASA-ի համեմատական քարտեզներում 2026 թվականի Էլ Նինյոն ջրի բաշխմամբ նման է 1997–1998 թվականների հզոր իրադարձությանը։ Երկու դեպքում էլ սովորականից բարձր և տաք ջուրը հասնում է Հարավային Ամերիկայի ափերին, սակայն այդ նմանությունը դեռ չի կանխորոշում ձմռան եղանակը։

https://shesht.am/science/el-nino-1997-2026

Ֆիզիկոսները գնահատել են սև խոռոչի երկատման հնարավոր պայմանները

Սև խոռոչի արագ պտույտը որոշ տեսական պայմաններում կարող է նպաստավոր դարձնել դրա բաժանումը երկու փոքր խոռոչի։ Սակայն նոր հաշվարկները չեն ապացուցում, որ այդպիսի գործընթաց իրականում տեղի է ունենում. դրա համար դեռ պետք է նկարագրել հենց բաժանման մեխանիզմը։

https://shesht.am/science/black-hole-fragmentation

Մայր չղջիկների սրտազարկն արագացել է սեփական ձագերի կանչերից

Ճապոնական տնային չղջիկների մայրերը սեփական ձագերի ձայնագրություններին ավելի ուժեղ սրտային արձագանք են տվել, քան այլ ձագերի կանչերին։ Տարբերությունը պահպանվել է նաև մեծացած ձագերի արձակած էխոլոկացիոն ազդանշանները լսելիս։

https://shesht.am/science/bat-maternal-heart

Ջրի մոլեկուլների ցանցով դանդաղեցրել են ածխածնային էլեկտրոդների քայքայումը

Էլեկտրոդի մակերևույթի մոտ ջրի մոլեկուլների կապերը կարգավորելով՝ հետազոտողները լաբորատոր փորձերում նվազեցրել են ածխածնի կոռոզիան։ Պոլիմերային խառը ծածկույթը նաև օգնել է քլոր ստանալու փորձարարական համակարգին պահպանել իր ակտիվությունը։

https://shesht.am/science/carbon-water-corrosion

Պարտադիր կրթության լրացուցիչ տարին կապել են դեմենցիայի ավելի քիչ դեպքերի հետ

Բրիտանիայում դպրոցից հեռանալու նվազագույն տարիքը 15-ից 16 բարձրացրած բարեփոխման ազդեցությունը տեսանելի է եղել տասնամյակներ անց։ Նոր ուսումնասիրության համաձայն՝ լրացուցիչ կրթությունը նվազեցրել է Ալցհայմերի հիվանդության և հարակից դեմենցիաների ախտորոշումների հավանականությունը, սակայն ազդեցության ճշգրիտ չափը դեռ անորոշ է։

https://shesht.am/science/schooling-dementia

Լեզվային մոդելները դեղեր առաջարկելիս հակվել են հայտնի ապրանքանիշերին

Հինգ լեզվային մոդելների փորձարկումը ցույց է տվել, որ նույն ազդող նյութով տարբեր դեղերից համակարգերը սովորաբար նախընտրում են մեկ ապրանք։ Այդ ընտրությունը հաճախ համընկել է հայտնի և համացանցում առավել տեսանելի ապրանքանիշերի հետ՝ տարբերվելով բժիշկների իրական նշանակումների բաշխումից։

https://shesht.am/science/ai-drug-brands

Ռեյշիի հետ շփոթվող սնկի համար գիտնականները նոր հղումային նմուշ են սահմանել

Գիտնականները պահպանված սնկային նմուշը կապել են Ganoderma lucidum-ի՝ 1781 թվականից եկող անվանման հետ՝ ստեղծելով տեսակի նույնականացման հուսալի հենակետ։ Այն կօգնի տարբերակել այս սունկը արևելաասիական ռեյշիից, որի հետ այն հաճախ շփոթում են։

https://shesht.am/science/false-lingzhi

237 միլիոն տարվա բրածոները հուշել են ամբողջովին ծովային երկկենցաղի մասին

Չինաստանում հայտնաբերված երկու գրեթե ամբողջական կմախքները վկայում են, որ մոտ 237 միլիոն տարի առաջ ապրած երկկենցաղը կարող էր մշտապես բնակվել ծովում՝ առանց ցամաքի կամ քաղցրահամ ջրի կարիքի։ Հետազոտողները Gerrothorax maritimus անունով նկարագրված տեսակը համարում են ամբողջովին ծովային կենսակերպի առաջին հայտնի օրինակը երկկենցաղների շրջանում։

https://shesht.am/science/marine-amphibian

Իսրայելում մեկնարկել են խորհրդարանական ընտրությունները

Իսրայելում հոկտեմբերի 27-ին մեկնարկել են Կնեսետի ընտրությունները՝ 2023 թվականի հոկտեմբերի 7-ի հարձակումից ի վեր առաջին համապետական քվեարկությունը։ Վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուի գլխավոր մրցակիցը նախկին գլխավոր շտաբի պետ Գադի Էյզենկոտն է, սակայն կառավարության կազմը կարող է որոշվել միայն հետընտրական բանակցություններով։

https://shesht.am/news/israel-election-2026

Լուլան վերընտրվել է Բրազիլիայի նախագահի պաշտոնում՝ չորրորդ ժամկետով

Բրազիլիայի նախագահ Լուիս Ինասիու Լուլա դա Սիլվան հաղթել է հոկտեմբերի 25-ին անցկացված նախագահական ընտրությունների երկրորդ փուլում։ Նա երկիրը կգլխավորի չորրորդ ժամկետով՝ այս անգամ առաջ անցնելով սենատոր Ֆլավիու Բոլսոնարուից։

https://shesht.am/news/brazil-lula-election-2026