Roman աստղադիտակի գլխավոր տեսախցիկի օպտիկան գերազանցել է ճշգրտության պահանջը

NASA-ի Roman տիեզերական աստղադիտակի լայնադաշտ տեսախցիկի օպտիկական սխալը կարգաբերումից հետո կազմել է 63 նանոմետր՝ նախատեսված մոտ 90 նանոմետրի փոխարեն։ Արդյունքը կարևոր է ապագա լայնածավալ դիտումների համար, սակայն աստղադիտակի գիտական աշխատանքին նախապատրաստումը դեռ շարունակվում է։

https://shesht.am/science/roman-optics-focus

Քաղցկեղի ախտորոշումից տարիներ առաջ երեխաների արյան մեջ որոշ հակամարմիններ են հայտնաբերել

Նորվեգացի հետազոտողները քաղցկեղ ունեցող երեխաների արյան մեջ հայտնաբերել են օրգանիզմի սեփական՝ ԴՆԹ-ի վերականգնմանը մասնակցող սպիտակուցները թիրախավորող հակամարմիններ։ Դրանց մի մասը եղել է նաև տարիներ անց քաղցկեղ ախտորոշված մարդկանց մանկության արյան նմուշներում, սակայն հիվանդության առաջացման մեջ դրանց դերը դեռ ապացուցված չէ։

https://shesht.am/science/autoantibodies-cancer-study

Վաղ քառոտանիների պարանոցը քիչ շարժուն էր․ նոր մոդելը վերանայում է հին վարկածը

Ձկներից քառոտանի ողնաշարավորների առաջացման ընթացքում գանգի և ուսագոտու բաժանումը, ըստ նոր մոդելի, անմիջապես չի մեծացրել պարանոցի շարժունությունը։ Հետազոտողները վաղ ձևերի մեծ մասի համար շարժման ընդամենը մի քանի աստիճանի հնարավորություն են գնահատել։

https://shesht.am/science/early-tetrapod-neck

Աստղագետները քարտեզագրել են WASP-17 b-ի մթնոլորտի անհամաչափ եզրը

Աստղագետները «Ջեյմս Ուեբ» տիեզերական աստղադիտակի տվյալներով վերականգնել են WASP-17 b գազային հսկայի մթնոլորտի եզրի անհամաչափ ձևը։ Մոլորակի «երեկոյան» եզրն ավելի տաք ու ընդարձակ է, քան «առավոտյան» եզրը։

https://shesht.am/science/wasp17b-atmosphere-map

Միկրոպլաստիկը ջրի հետ շփվելիս քիմիապես ակտիվ մասնիկներ է առաջացնում

Միկրոպլաստիկի մասնիկները ջրում կարող են ինքնաբերաբար առաջացնել թթվածնի ակտիվ ձևեր, այդ թվում՝ հիդրօքսիլ ռադիկալներ։ Նոր լաբորատոր հետազոտությունը բացահայտում է հնարավոր մեխանիզմ, որով պլաստիկի մանր մասնիկները կարող են վնասել կենսաբանական մոլեկուլներն ու բջիջները։

https://shesht.am/science/microplastics-water-reactivity

Շանիդարի նեանդերթալցին կարող էր մահանալ փայտե նիզակի հարվածից

Իրաքյան Քրդստանի Շանիդար քարանձավում հայտնաբերված՝ մոտ 75 հազար տարվա նեանդերթալցու թիակի կլոր անցքը կարող է փայտե նիզակի մահացու հարվածի հետք լինել։ Նույն անհատի ատամները վկայում են ավելի վաղ ստացած ծանր վնասվածքից հետո երկար ապրելու մասին, ինչը հետազոտողները կապում են խմբակիցների հնարավոր խնամքի հետ։

https://shesht.am/science/shanidar-neanderthal-spear-wound

Tesla-ն ցուցադրել է օդ բարձրացող Roadster-ի նախատիպը

Tesla-ն ցուցադրել է նոր սերնդի Roadster էլեկտրական սպորտային մեքենան, որի Rocket տարբերակը կարող է օդ բարձրանալ և պտույտներ կատարել։ Համակարգում համատեղվել են ճանապարհին սեղմող ուժ ստեղծող օդափոխիչներն ու սեղմված գազով աշխատող ռեակտիվ շարժիչները։

https://shesht.am/science/tesla-roadster-flight

Tesla-ի նոր Roadster-ը օդ է բարձրացել և պտույտ կատարել մեքենաների վրայով

Tesla-ն ցուցադրել է նոր սերնդի Roadster էլեկտրական սպորտային մեքենան, որի Rocket տարբերակը կարող է օդ բարձրանալ և պտույտներ կատարել։ Համակարգում համատեղվել են ճանապարհին սեղմող ուժ ստեղծող օդափոխիչներն ու սեղմված գազով աշխատող ռեակտիվ շարժիչները։

https://shesht.am/science/tesla-roadster-flight

Ուղեղի օրգանոիդներով համակարգը Բրայլի տառերը ճանաչել է 83% ճշտությամբ

Բրիստոլի համալսարանի հետազոտողները շոշափելիքի տվիչից ստացված տվյալները փոխանցել են մարդու ուղեղի լաբորատոր օրգանոիդներին և դրանց արձագանքներով տարբերակել Բրայլի 26 տառերը։ Երեք օրգանոիդի ազդանշանները համակցելիս համակարգի ճանաչման ճշտությունը հասել է 83 տոկոսի։

https://shesht.am/science/organoid-braille

Լույսն ու ձայնը ուժեղ կապել են օպտիկական մանրաթելում՝ առանց ռեզոնատորի

Ֆիզիկոսները սառեցված օպտիկական մանրաթելում լույսի և ձայնային տատանումների ուժեղ կապ են ստացել լույսի ընդամենը մեկ անցումով։ Արդյունքը կարող է հիմք դառնալ քվանտային ազդանշանների մշակման նոր համակարգերի համար, սակայն նման սարք այս փորձով դեռ չի ցուցադրվել։

https://shesht.am/science/fiber-light-sound

Տարեց մկների մոտ SRSF1-ի ակտիվացումը դանդաղեցրել է տկարացումը

ՌՆԹ-ի մշակումը կարգավորող SRSF1 սպիտակուցի արտադրությունն ավելացնելը փոքր փորձարկման ընթացքում կապված է եղել տարեց մկների ավելի երկար կյանքի հետ։ Մեդիանական տևողությունն աճել է 14%-ով, սակայն յուրաքանչյուր խմբում եղել է ընդամենը 9–10 կենդանի։

https://shesht.am/science/srsf1-aging-mice

Խաղաղ օվկիանոսի մի հատվածը Էլ Նինյոյի ժամանակ ավելի կապույտ է դարձել

NASA-ի նոր քարտեզները ցույց են տալիս, որ 2026 թվականի Էլ Նինյոյի ընթացքում Խաղաղ օվկիանոսի հասարակածային ջրերի որոշ հատվածներ ավելի կապույտ են դարձել։ Փոփոխությունը կապված է ֆիտոպլանկտոնի՝ ջրի վերին շերտում ապրող մանրադիտակային օրգանիզմների նվազման հետ։

https://shesht.am/science/el-nino-ocean-color

Ճապոնիայի հնագույն ժայթքումից հետո որոշ շրջաններում բնակչությունն աճել է

Մոտ 7300 տարի առաջ Կիկայ-Ակահոյայի աղետալի ժայթքումից հետո Ճապոնիայի որոշ շրջաններում բնակչությունը կտրուկ նվազել է, իսկ մյուսներում աճը շարունակվել է։ Հնագիտական տվյալների նոր վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ աղետի հետևանքները չեն տեղավորվում համատարած կործանման կամ անխափան շարունակականության պարզ պատկերում։

https://shesht.am/science/kikai-jomon-population

Հինգ սիլիցիումային քուբիթ կառավարել են մեկ ընդհանուր միկրոալիքային գծով

RIKEN-ի և գործընկեր հաստատությունների հետազոտողները նվազեցրել են սիլիցիումային քուբիթների միաժամանակյա կառավարման ժամանակ առաջացող սխալները։ Մեկ ընդհանուր միկրոալիքային գծով երեք քուբիթի զուգահեռ աշխատանքի դեպքում մեկքուբիթային գործողությունների ճշգրտությունը գերազանցել է 99,99%-ը, իսկ հինգի դեպքում կազմել է մոտ 99,9%։

https://shesht.am/science/silicon-qubits-control

Նոր մոդելը սառցադաշտերի ավելի մեծ կորուստ է կանխատեսում մինչև 2100 թվականը

Եղանակի օրական փոփոխությունները հաշվի առնելիս սառցադաշտերի ապագա կորուստն ավելի մեծ է ստացվում, քան ամսական տվյալներով հաշվարկելիս։ Նոր ուսումնասիրության մոդելում այդ տարբերությունը մինչև 2100 թվականը ծովի միջին մակարդակի բարձրացմանը հավելյալ 20–33 միլիմետր է ավելացնում՝ միայն սառցադաշտերի հաշվին։

https://shesht.am/science/glacier-daily-weather

Շարժվող գնացքները կարող են էլեկտրացանցի համար էներգիայի կուտակիչ դառնալ

Էլեկտրագնացքների արագացումն ու արգելակումը համակարգելով՝ հնարավոր է դրանց շարժման էներգիան օգտագործել էլեկտրացանցի հավասարակշռման համար։ Նոր հաշվարկի համաձայն՝ դա կարող է նվազեցնել նոր էներգակուտակիչների անհրաժեշտությունը, սակայն գործնական փորձարկումները դեռ առջևում են։

https://shesht.am/science/trains-energy-storage

Ճապոնիան MMX ապարատն ուղարկել է Ֆոբոսից նմուշներ բերելու

Ճապոնական MMX տիեզերական ապարատը հաջողությամբ արձակվել է դեպի Մարսի արբանյակները։ Առաքելության նպատակն է Ֆոբոսի մակերևույթից նմուշներ հավաքել և 2031 թվականին դրանք հասցնել Երկիր՝ օգնելու պարզել Մարսի երկու արբանյակների ծագումը։

https://shesht.am/science/mmx-phobos-launch

ԴՆԹ-ում տվյալներ պահելու նոր համակարգը փորձարկել են նաև բակտերիաներում

Չինաստանի հետազոտողները մշակել են DNA-SaM համակարգը, որը թվային ֆայլերը ԴՆԹ-ի հաջորդականությունների է վերածում և փոխարինում կենսաքիմիական գործընթացներին խանգարող հատվածները՝ պահպանելով տեղեկությունը։ Լաբորատոր փորձերում նրանք վերականգնել են ԴՆԹ-ում պահված տվյալները, իսկ բակտերիաներում ստուգել՝ արդյոք տեղեկությունը պահպանվում է բազմացման ընթացքում։

https://shesht.am/science/dna-sam-storage

Մետաղում ուղղակիորեն դիտել են Լինդհարդի տեսությամբ նկարագրված գրգռումները

Միջազգային խումբը մագնեզիումի դիբորիդում գրանցել է էլեկտրոն-խոռոչ զույգերի գրգռումների շարունակական տիրույթը՝ Լինդհարդի կոնտինուումը։ Ռենտգենյան չափումը հնարավորություն է տվել առանձնացնել ազդանշանը, որը սովորական մեթոդներում գրեթե կորչում է մետաղի էլեկտրոնների ընդհանուր արձագանքի մեջ։

https://shesht.am/science/lindhard-continuum

Մարդիկ հաճախ ընտրում են կառուցվածքով եզակի ձկներին՝ մեծացնելով էկոլոգիական կորստի վտանգը

Մարդիկ սննդի, ձկնաբուծության, սիրողական ձկնորսության և ակվարիումների համար օգտագործում են ուսումնասիրված քաղցրահամ ձկների տեսակների 26%-ը։ Նոր վերլուծությունը ցույց է տվել, որ հատկապես ձկնաբուծությունն ու սիրողական ձկնորսությունը կենտրոնանում են հազվագյուտ մարմնակազմությամբ տեսակների վրա, որոնց հնարավոր կորուստը կարող է անհամաչափորեն աղքատացնել ձկների ձևաբանական բազմազանությունը։

https://shesht.am/science/unique-fish-morphology