СТУДЕНТТІҢ УНИВЕРСИТЕТТІК ӨМІРІ:
АКАДЕМИЯЛЫҚ ТАБЫСТЫҢ 10 ҚАДАМЫ

1. Алғашқы қадамыңды сеніммен баста.
2. Syllabus – сенің жол картаң.
3. Тапсырманы соңғы уақытқа қалдырма.
4. Үлкендерден үлгі ал.
5. Сұрақ қоюдан ұялма.
6. Жалқаулыққа жол берме.
7. Сабаққа деген ниет – ең мықты құрал.
8. Өзіңді өзгемен салыстырма.
9. Сапалы білім – болашақтың іргетасы.
10. Жауапкершілікті өз мойныңа ал.

(c) Студентке кеңес кітабынан

P.s. Бұл жерде әр тақырыпқа жеке тоқталдық. Жалпы кітаптың жазылу стилі былай: тақырыптарды қысқа емес, ұзақ емес, орта деңгейде ашып отырдық. Бұрыннан кітап оқуға бейімделмеген адамды шаршатпайды, ал енді бұрыннан кітап оқып үйреніп қалған адамды ренжітпейді деп сенеміз.

Кітапты алу үшін менеджерге "предзаказ" деп жазыңыз

Академиялық дәреже алған кейбір адамдарда менмендік мінез байқалады. Шын мәнінде, бұл – үлкен сын. Соңғы жылдары мұндай адамдарға ренжімеуді үйрендім. Себебі ғылыми атақ пен шынайы білім – екі түрлі дүние. Адам білімі артқан сайын тәкаппар бола түссе, онда ол білімнің шынайы мәнін терең түсіне алмаған деген сөз.

(c) Студентке кеңес кітабынан

#студентке_кеңес

Бір мысал келтіре кетейін. Менің бір ұстазым университетте сабақ берумен қатар Президент әкімшілігінде жұмыс істеді. Соған қарамастан асханада студенттермен қатар кезекке тұрып, әдеп сақтайтын. Ал бірде басқа кафедраның оқытушысы асханада студентке «Маған неге кезек бере салмайсың?» деп ұрысып жатқанын да көрдім. Иә, үлкенге құрмет – парыз.

Алайда адам құрметті өзі талап етпейді, оны істерімен иеленеді. Осындай сәттерде шынайы білімді адам мен білімді болып көрінгісі келетін адамның ара-жігі анық байқалады. Егер осындай менмен ұстаз кездессе, мүмкіндігін­ше жанжалдан қашыңыз. Себебі мұндай адамдар жеңілуге көнбейді және өз беделін қорғау үшін студенттің жолын бөгеп, кедергі келтіруі ықтимал.

(c) Студентке кеңес, Студент және ұстаз бөлімінен үзінді

Білім алу кезінде тек оқумен шектелу жеткіліксіз. Егер үйренгеніңді тәжірибемен бекітпесең, бәрі бекер. Қайталап оқып, үздіксіз еңбектенбесең, нәтиже де, ілгерілеу де болмайды. Бұл – тура көлік жүргізуді үйрену сияқты: жол ережесін оқып қана қоймай, рөлге отырып көлікті өзің жүргізіп көруің керек.

(c) Студентке кеңес, Білім алудағы практикалық кеңестер бөлімінен

Қиындық деген – анық әрі шешілетін нәрсе. Ештеңе де мәңгілік «қиын» болмайды. Сен формуланы емес, сеніміңді өзгертіп көр.

Ал егер пәнге деген қызығушылығың мен өзіңе деген сенімің болса – кез келген тақырыпты меңгеру мүмкін!

Кітапты ашып, оқуға кіріспестен бұрын, үстел басына жайғасып алып, өз-өзіңе мына сұрақтарды қойып көр:

– Мен не үшін оқып отырмын?
– Бұл пән маған не үшін қажет?
– Ол мені қандай жетістікке жеткізеді?
– Бұл білімді шынайы өмірде қалай қолдана аламын?
– Бұл тарау осы пәнді терең түсінуіме қалай ықпал етеді?
– Қазір мен осы тақырып жайлы нені білемін?
– Ал нені білмеймін?
– Бұл тараудан не үйренуім керек?
– Бұл білімді өмірімде немесе болашақ мамандығымда қалай іске асырамын?
– Осы пәннен алатын нақты практикалық дағды қандай?
– Автормен бірге жүріп келе жатқан негізгі ой не?
– Автор не айтқысы келеді?

Бұл сұрақтарға шын ықыласпен, терең ойланып жауап беруге тырыс. Өзіңе қойған бұл кішігірім сұрақтар сабаққа деген көзқарасыңды өзгертіп, пәнге қызығушылығыңды арттырады. Ең бастысы бұл оқу үдерісін саналы әрі мақсатты етеді.

(c) Студентке кеңес, Білім алудағы практикалық кеңестер бөлімінен

"Студентке кеңес" кітабының ықшамдалған гайд нұсқасы.

Егер де менеджер жауап бермей жатса, сабырмен күтуді сұраймыз, себебі бірден жауап беруге үлгермеуі мүмкін, алайда міндетті түрде жауап беретін болады 🤝

Ардақ Назаров ағамыз депутаттық мінберден анасын құттықтаймын деп басы бәлеге қалды. Мен де құптамаймын. Себебі қазіргі қазақ — бұрынғы көңілі кең қазақ емес. Аямайды. Сабап жібереді.

Қателік қой. Бірақ сол қателігін қатты кешіре алмай жатыр. Керісінше, батырмақшы. Оқыған мамандығын, қай жылы университет бітіргені жайлы ізденіп кеткен кейбірі.

Сорлы бір қоғам болдық осы күнде…

#ой_түймекке

Бұрында тек беделі бар, сауаты бар, соған лайықты дәрежесі бар адам сөз сөйлейтін, пікір білдіретін. Сондай адамдар Role Model болатын. Соларға қарап бой түзедік, сондай болсақ қой деп еліктедік.

Қазір кім көрінген пікір білдіреді. Сауаты бар, сауаты жоқ, маңызсыз.

Қалыптасқандарды білмеймін, бірақ кейінгі буынға қиын секілді. Себебі алдыңғы буын тексіздіктің түр-түрін көрсетіп болды. Кейінгі буынға Role Model қалдырмады. Әйтеуір сау адам қалмады ғой. Бәрінің бір жері "қисық" н/е қисық қып көрсетіп берді.

Бұрын дін ұстаздарына тіл тигізбейтін халық. Арабша жазуы бар тұмарды жоғары іліп қойғаны секілді, арабша білетін ұстазды төбесіне көтеретін. Қазір оларды да жермен жексен етіп боқтайтын болған.

Төбемізден тас жаумаса болғаны деп тілеймін кейде...

#ой_түймекке

Түркияда оқып жүргенде бір ұстазым:

«Қандай да бір істі тастағың келсе, соңына дейін жеткізіп барып таста!» – деген еді.

Неге? Себебі әр шешім келесі бір жағдайға әсер етеді. Егер «ұнамады» деп оқуды, «менікі емес» деп жұмысты немесе «қолымнан келмейді» деп жобаны аяқтамай тастай берсеңіз, өзіңізге деген сенімді де жоғалтуыңыз мүмкін. Бір рет сеніміңізді жоғалтсаңыз, оны қайта қалпына келтіру үшін ұзақ уақыт қажет. Өзіңізбен жұмыс жасамасаңыз ол әдетке айналып, өзіңізге деген сенімді біржолата жоғалтуыңыз да әбден мүмкін.

Сондықтан бастаған істі жалғастырғыңыз келмесе, «бұны жасай алмайтын сияқтымын», «қолымнан келмейді-ау», «менікі емес секілді» деген ғамғамды (арабша – «міңгірлеу») қою керек. Ол істі жарты жолда тастамай, сәтті аяқтап, ризашылықпен қоштасқан дұрыс.

(c) Студентке кеңес, Ұнамайтын мамандық бөлімінен

#студентке_кеңес

Осыған қатысты бір оқырман пікір жазыпты.

"Егер адам ол мамандықпен бәрібір жұмыс жасамайтын болса, бірден басқа қалаған оқуыңа түскен дұрыс секілді" деген.

Жалпы бітірген мамандығымен жұмыс жасап жатқан адам аз шығар. Университет - тек мамандық игеріп, сонымен жұмыс жасау жайында ғана емес.

Менің ұстанымымда былай, оқудан шығып кетіп, выгорать етіп, не істерін білмей, бос уақытын игере алмай жүргеннен, ұнамайтын мамандықта оқыса да сол университеттің рутинасында болған абзал.

Себебі сені күн сайын ұйқыдан оятатын мақсат болады: универге бару, сабақ тапсыру, рубежкаға дайындалу деген секілді.

Ал енді қалаған мамандыққа қайта түскің келсе, оқудан шығып кетіп емес, универде оқып жүріп қалаған мамандығыңа дайындал. Сөйт те кешенді тапсыр, түсіп кетіп жатсаң, тамаша. Мынау оқуың мен екі арадағы разницасын төлеп, қалаған мамандығыңда оқи бересің.

Ал егер оқудан шығып кетсең, сөйтіп қалаған мамандығыңа тағы түсе алмай қалсаң, ондай жағдайда екі есе депрессияға түсесің. Ата-ана да ренжіп қарайды.

Жалпы бар ғой, осындай жағдай студенттер арасында өте көп. Соны болдырмаудың бірден-бір жолы - мектеп кезден саналы түрде бір бағытты таңдап, анықталып, дайындалу. Ата-ана баласымен пікірлеспейді, бала да өзімшіл, ата-ана сөзіне құлақ асқысы келмейді. Екі арада мәміле болу керек. Бір-бірінің пікірін тыңдап, дұрыс шешімге келе білу керек. Ата-ана баласы үшін гэллап тесті іспетті болса, айналысса, мамандық таңдауда қиындыққа ұшырамайды деп сенемін.

#студентке_кеңес

Ал жалпы біздің жеткізгіміз келген нәрсе: қаша беру, бәрін тастай беру - шешім емес.

Жұмыс ұнамайды. Бастық “нәшәрлау” боп қалды. Ұнамады деп шығып кетесің.

Оқу ұнамады деп шығып кетесің.

Ертең үйленген соң (тұрмыс құрған соң) отбасылы өмір ұнамай қалса ше?

Яғни жауапсыз қадамдарды қою керек.

Әлемді өзгертетін, өзің сенетін нақты мақсатың мен жоспарың болса, “точно атады” деген идеяң болса, шық оқудан!

Басқа жағдайда Стив Джобстар үлгі емес, қарағым.

#студентке_кеңес

Сосын мынандай да жағдай болады: ұнамай тұрған мамандық емес, тек универдегі алғашқы кездегі қиындықтар.

Өмірде жалпы оңай нәрсе жоқ. Оңайды іздеп жүре берсек өміріміз өте шығар.

Назарбаев атамыз айтқандай, өмір тым қысқа. Әрнәрсені бір көріп жүргенде өтіп кетуі мүмкін.

Әртүрлі саланы көру керек, өзіңе эксперимент жасау керек. Бірақ солай жүре бермеу қажет.

#студентке_кеңес

Студент өзінің көркем жаратылыс екенін түсінсе, өз-өзін бағалауы да артады. Ал жетістікке жетудің алғышарты – өзін қадірлей білу. Ішімдік ішпеу, жаман ортадан алшақ болу, зиянды қарым-қатынастан аулақ жүру – бәрі де өзіңе деген құрметтің нәтижесі.

(c) Студентке кеңес кітабынан үзінді

#студентке_кеңес

Негізі бар ғой, адам өз өмірін қолға алмай, өзгеріске ниет етпей, ештеңе өзгере салмайды.

"Өздерін өзі өзгертпейінше, Алла Тағала ешбір қауымның жағдайын өзгертпейді" деген мағынадағы Құран аяты бар ғой.

Яғни өзгеріс қадамы бізден болмақ керек.

Бүгін жұмаға бара жатып бір кісімен ұшырасып қалдым. Әңгімесінің бәрі ірі: министрлерді де таниды, салық департаменті басшысын да таниды. Кімнің қандай айлық алатынын біледі, кішігірім өзінше "комитетчик". Блатной, уопшым.

Бір уақытта отырып алып әйелін жамандады. Мен екі бос аралықта стористер салып үлгерейін деп әңгімесін тыңдамай жатырмын, бірақ қояр емес.

Мешітке бара жатсың ба дейді. Қандай намазға? Жұма ғой десем, "aaa, жұма ма? Е, бір кіріп шығу керек еді "Боже, прости" деп, сол, уақыт жоқ қой тегі" деейді 87-жылғы көкем...

Біреуге қарап шүкір, біреуге қарап пікір қыласың. Өмірде кездестірген әрбір адамның орны бар ғой. Тарс-тұрс, ойыма келгенді тез-тез жазып қояйын дедім. Содан, жоғарыдағы Құран аяты есіме түсті.

Өзгені тураламас бұрын, өзіміз тура болайық, әуелі. Жылай бермейік! Тірлік қылайық. Әрекет бізден, берекет Алладан!

#ой_түймекке

Налып жүрген бір қоғам...

Студенттер оқуына разы емес, жұмыс істейтіндер жұмысына разы емес, кәсіпкерлер кәсібіне разы емес, отбасылылар отбасына разы емес...

Байлық = қанағат. Осы рас ей кәдімгідей. Қаншалықты қанағатшылсың, соншалықты бай-бақуатты екенсің.

Құдайдың бергеніне емес, бермегеніне қарай береміз-ау...

Бергенін санасаң, санына жете алмай шатасасың.

100 жыл бұрынғы ең бай деген адамның үйінде кранды бұраған кезде жылы су ақпаған төбесінен. Условно, біз қазір 100 жыл бұрынғы байдан да жақсы өмір сүреміз деген сөз.

Шүкірлік етсең арттырады!

#ой_түймекке

Мұсылман ретінде бәрі Алланың қалауымен жүзеге асатынын білеміз. Дегенмен біз себептерін жасауға міндеттіміз. Жақсы ниет, айқын мақсат пен әрекет – дұғаның серігі. Егер өз қалауыңызды анық білмесеңіз, не тілейсіз, қалай сұрайсыз?

«Дұға – білім» деген сөз бар. Бұл – кімнен сұрап жатқаныңды, не сұрап жатқаныңды саналы түрде ұғыну дегенді білдіреді. Сондықтан өмірлік мақсаттарымыз ұлы әрі биік болуы тиіс. Адам өз деңгейін арманының ауқымымен анықтайды.

(c) Студентке кеңес, Студенттің жоспар құруы бөлімінен үзінді

P.s. Жоспар құру туралы талдап, қолданбалы тәсілдер ұсындық. Дұрыс ниетпен амал ететін болса, табысты студентке айналады. Жүйелі, жоспар-мақсаты бар адам әрдайым қызығушылық тудырады, жетістікке жетеді.

#студентке_кеңес

Қыз бала өмірлік серігін таңдағанда да, жігіттің сондай қасиетіне қарауы керек деп пайымдаймын. Егер жігіттің өмірлік мақсаттары болмаса, жоспары болмаса, басты алып қашу керек ондай адамнан.

Қайдан қайда бара жатқанын ойлап жүретін, тек жеке емес, отбасылық стратегиясы бар адамнан көп игілік күтуге болады.

#ой_түймекке

Көп адамдар қателік жасаудан қорқады және сәтсіздікті жеке кемшілік ретінде қабылдайды. Алайда қателіктер мен сәтсіздіктер – адамның дамуының, жетілуінің және табысқа жетуінің маңызды бір бөлігі. Бәрібір қателік жасаудан қашып құтыла алмаймыз. Қателіктер арқылы адам өз шекараларын, қабілеттерін және шындықты түсінуге мүмкіндік алады. Қателіктерді тек теріс тәжірибе ретінде емес, керісінше, адамның тұлғалық дамуына ықпал ететін мүмкіндік ретінде қабылдаған жөн.

(c) Студентке кеңес, Қателіктерді қабылдау бөлімінен

Кейде бір жыл үзіліс он жылдық жаңғырудың бастауы болуы мүмкін. Мен де бакалавриатты аяқтаған соң бірден магистратураға оқуға түсе қоймадым. Батыс елдеріндегі дәстүр бойынша өзіме gap year жарияладым. 20 жасқа дейін өз деңгейімде бірқатар жетістіктерге жеткен соң, бір жыл үзіліс алуға моральдық құқығым бар деп есептедім. Сол бір жылда көп саяхаттадым, бойымдағы кемшіліктерді түзеп, тәжірибе жинауға, ата-анама көмектесуге тырыстым.

Gap year жарияладым дегенді әр адамға жеке түсіндіруге тура келетін. Бірақ бұл – өзімді тыңдаған, дұрыс шешім қабылдаған
сәттерімнің бірі еді. Осы кезде алған тыныш ойдың, ішкі еркіндіктің арқасында отбасын құруға саналы түрде қадам жасадым. Үйленгеннен кейін ғана магистратураға оқуға түстім.

(c) Студентке кеңес, Gap Year бөлімінен үзінді

P.s. Кітапта өз тәжірибемізді жазуымыздың себебі - оқырманға жақын болу. Сол арқылы оқып отырған адам өзін көре алатындай сезім ұялату. Әрбір студент, әрбір адам дұрыс кеңес алуға лайықты.